Kader İnancı

1. Yukarıdaki kutuda tanımı verilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kader
• B) Kaza
• C) Tevekkül
• D) Ecel

Doğru cevap: A — Kader, Allah'ın her şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde takdir etmesidir; bu takdirin zamanı gelince gerçekleşmesine ise kaza denir.

1. Ne soruluyor: kutudaki tanımın hangi kavrama ait olduğu.
2. Tanımın anahtar sözleri: her şeyin belirli bir ölçü, düzen ve plan içinde takdir edilmesi.
3. İslam inancında bu önceden belirleme, yani takdir, kader olarak adlandırılır.
4. Denetleme: kaza takdir edilenin zamanı gelince gerçekleşmesidir; tevekkül ve ecel ise bambaşka kavramlardır.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Kader ve kaza hep birlikte anıldığı için karışır; kader TAKDİR, kaza bu takdirin GERÇEKLEŞMESİdir.

2. Bir öğrenci "Kader ile kaza arasındaki fark nedir?" diye sormuş, öğretmeni ikisinin aynı olayın iki ayrı yönünü anlattığını söylemiştir. Buna göre kaza kavramı aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

• A) Olayların hiç değişmeden yazılmasını
• B) Takdir edilenin zamanı gelince gerçekleşmesini
• C) İnsanın hiçbir sorumluluğunun olmamasını
• D) Yalnızca kötü olayların yaşanmasını

Doğru cevap: B — Kader takdir, kaza ise o takdirin gerçekleşmesidir; ikisi aynı sürecin iki yönüdür.

1. Ne soruluyor: kaza kavramının ne ifade ettiği.
2. Öğretmen kader ile kazanın aynı olayın iki ayrı yönü olduğunu söylüyor.
3. Kader olayın önceden takdir edilmesidir; öteki yön bu takdirin zamanı gelince gerçekleşmesidir.
4. Bu ikinci yön kazadır, yani B şıkkı. Denetleme: C ve D sorumluluğu yok sayıyor ya da kavramı yalnız kötü olaylara indiriyor.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Günlük dilde "kaza" trafik kazası gibi kötü bir olay anlamına geldiği için karışır; dinî terim olarak iyi-kötü her olayın gerçekleşmesini anlatır.

3. Tabloda evrendeki yasalara üç örnek verilmiş, sonuncusunun türü boş bırakılmıştır. Tabloya göre soru işaretli yere hangi yasa türü gelmelidir?

• A) Fiziksel yasa
• B) Biyolojik yasa
• C) Toplumsal yasa
• D) Kimyasal yasa

Doğru cevap: C — Toplumların yükselişi ve çöküşüyle ilgili düzenlilikler toplumsal (sosyal) yasalar başlığı altında incelenir.

1. Ne soruluyor: çalışan toplumların kalkınması örneğinin yasa türü.
2. Tabloda suyun kaynaması fiziksel, tohumun büyümesi biyolojik yasaya örnek verilmiş.
3. Üçüncü örnek bir toplumun davranışı ile o toplumun durumu arasındaki ilişkiyi anlatıyor.
4. Toplumlarla ilgili bu düzenlilik toplumsal yasadır. Denetleme: olayda madde, ısı ya da canlı büyümesi yok; A, B ve D dışarıda kalır.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Tohumun büyümesi ile toplumun kalkınması "büyüme" sözüyle benzer görünür; biri canlıyla, öteki toplumla ilgilidir.

4. Kartlarda küllî irade ile cüz'î iradenin özellikleri karışık olarak verilmiştir. Bu kartlara göre cüz'î irade ile ilgili doğru eşleştirme hangisidir?

• A) Sınırsızdır ve Allah'a aittir
• B) Sınırlıdır ve insana verilmiştir
• C) Sınırsızdır ve insana verilmiştir
• D) Sınırlıdır ve Allah'a aittir

Doğru cevap: B — Küllî irade sınırsızdır ve Allah'a aittir; cüz'î irade ise insana verilen sınırlı seçme gücüdür.

1. Ne soruluyor: cüz'î iradenin doğru özellik eşleşmesi.
2. Kartlarda iki çift özellik var: sınırsız / sınırlı ve Allah'a ait / insana verilmiş.
3. İslam inancında küllî irade sınırsızdır ve Allah'a aittir; cüz'î irade ise insana verilmiş sınırlı seçme gücüdür.
4. Cüz'î irade için doğru eşleşme: sınırlı ve insana verilmiş, yani B. Denetleme: C ve D iki iradenin özelliklerini birbirine karıştırıyor.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. İnsanın özgür seçim yapabilmesi sınırsız sanılıyor; insan yalnız kendi gücü ve imkânı içinde seçer.

5. Sınavda kopya çeken bir öğrenci "Benim kaderimde bu vardı, elimde değildi." demiştir. Bir öğretmen bu sözün kader anlayışıyla bağdaşmadığını söylemiştir. Öğretmenin bu değerlendirmesinin gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İnsanın seçme özgürlüğü vardır; yaptığı seçimden sorumludur.
• B) Sınavlarda kopya çekmek her zaman serbesttir.
• C) Kader yalnızca sınav sonuçlarını belirler.
• D) İnsanın hiçbir konuda tercihi yoktur.

Doğru cevap: A — İnsana cüz'î irade verildiği için seçimlerinden sorumludur; kader, yapılan yanlışın mazereti sayılamaz.

1. Ne soruluyor: "kaderimde vardı" diyen öğrencinin sözünün neden kader anlayışıyla bağdaşmadığı.
2. Öğrenci kopya çekmeyi kendisi seçmiş, sonra bunu kadere yüklemiştir.
3. Programda anlatılan anlayışa göre insana seçme gücü verilmiştir ve insan seçtiğinden sorumludur.
4. Kader, kişinin kendi tercihini kaldıran bir mazeret değildir; gerekçe A şıkkıdır. Denetleme: B kurala, D verilen seçme gücüne aykırıdır.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Öğrencinin sözünü doğrulayan tek şık bu olduğu için seçiliyor; ama soru öğretmenin gerekçesini soruyor.

6. Yukarıdaki kutuda tanımı verilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kaza
• B) Ecel
• C) Tevekkül
• D) Rızık

Doğru cevap: C — Tevekkül, çalışıp gerekeni yaptıktan sonra sonucu Allah'a bırakmaktır; tedbirsizlik ya da tembellik anlamına gelmez.

1. Ne soruluyor: kutudaki tanımın kavramı.
2. Tanım iki aşamalı: önce gerekli hazırlığı yapmak ve elinden geleni ortaya koymak.
3. Sonra sonucu Allah'a bırakmak ve O'na güvenmek.
4. İki aşamayı birlikte anlatan kavram tevekküldür. Denetleme: ecel yaşam süresi, rızık yaşamak için gerekenler, kaza takdirin gerçekleşmesidir.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. "Sonucu bırakmak" kazayla karıştırılıyor; tanımın önce hazırlık yapmayı şart koşması onu tevekkül yapar.

7. Ders çalışmadan sınava giren bir öğrenci "Ben tevekkül ettim." demiştir. Öğretmeni bu kullanımın yanlış olduğunu belirtmiştir. Buna göre öğrencinin yaptığı hata nedir?

• A) Tevekkülü tedbir almadan sonucu beklemek sanmıştır.
• B) Tevekkül yalnızca sınavlarda kullanılır.
• C) Tevekkül etmek için önce izin almak gerekir.
• D) Tevekkül yalnızca büyükler için geçerlidir.

Doğru cevap: A — Tevekkül çalışmayı bırakmak değildir; önce çalışmak, sonra sonucu Allah'a bırakmaktır.

1. Ne soruluyor: çalışmadan "tevekkül ettim" diyen öğrencinin hatası.
2. Tevekkülün birinci aşaması gerekli hazırlığı yapmaktır; sınav için bu, ders çalışmaktır.
3. Öğrenci hazırlık yapmadan yalnız sonucu beklemiştir.
4. Hata, tevekkülü tedbir almadan sonucu beklemek sanmasıdır, yani A. Denetleme: B, C ve D tevekkülün tanımında olmayan uydurma kurallardır.
5. Sık yapılan hata: tevekkülü "her şeyi oluruna bırakmak" diye anlamak; sonucu bırakmak ancak elden gelen yapıldıktan sonradır.

8. Tabloda iki öğrencinin çalışma süresi ile deneme ortalaması karşılaştırılmıştır. Kerem sonucun "kaderi" olduğunu söylemektedir. Tablodaki verilere göre bu değerlendirme için ne söylenebilir?

• A) Doğrudur, çalışmanın sonuca etkisi yoktur.
• B) Doğrudur, çünkü herkesin sonucu önceden bellidir.
• C) Yanlıştır, tabloda sonuç çalışma süresiyle birlikte değişmektedir.
• D) Yanlıştır, çünkü deneme sonuçları hiçbir şey göstermez.

Doğru cevap: C — Tabloda daha çok çalışan öğrencinin ortalaması belirgin biçimde yüksektir; sonuç, ortaya konan emekle birlikte değişmektedir.

1. Ne soruluyor: tabloya göre Kerem'in "kaderim" değerlendirmesinin doğruluğu.
2. Ada günde 2 saat çalışıyor, ortalaması 82; Kerem 20 dakika çalışıyor, ortalaması 41.
3. Çalışma süresi artınca ortalama da yüksek; sonuç çalışmayla birlikte değişiyor.
4. Kerem sonucu kendi az çalışmasıyla değil kaderle açıklıyor; tabloya göre bu değerlendirme yanlıştır, gerekçe C. Denetleme: A ve B tablodaki farkı yok sayıyor.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Değerlendirme gerçekten yanlıştır ama gerekçe yanlış; deneme sonuçları tam da çalışmanın etkisini gösteriyor.

9. Din Kültürü dersinde her canlının yaşamının belirli bir süresi olduğu ve bu sürenin sonuna gelindiğinde hayatın son bulduğu anlatılmıştır. Bu süreyi ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Rızık
• B) Ecel
• C) Kaza
• D) Tevekkül

Doğru cevap: B — Canlıların yaşaması için belirlenmiş sürenin sona ermesine ecel denir.

1. Ne soruluyor: canlının yaşamının belirli süresini ifade eden kavram.
2. Metin her canlının hayatının belirli bir süresi olduğunu ve süre dolunca hayatın son bulduğunu anlatıyor.
3. İslam inancında bu süreye ecel denir.
4. Doğru şık B. Denetleme: rızık yaşamak için gerekenler, kaza takdirin gerçekleşmesi, tevekkül ise güvenme tutumudur.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Hayatın sona ermesi bir olayın gerçekleşmesi gibi görüldüğü için kazayla karıştırılıyor; sorulan şey olay değil SÜREdir.

10. Kartlarda günlük hayatta karşılaşılan dört davranış verilmiştir. Bunlardan üçü sağlığı ve canı korumak için alınan tedbirdir; biri ise tedbir sayılmaz. Kartlara göre tedbir olmayan davranış hangisidir?

• A) Kask takmak
• B) Emniyet kemeri takmak
• C) Doktora gitmek
• D) Hiçbir önlem almamak

Doğru cevap: D — Dinimiz canı korumayı emreder; önlem almamak tevekkül değil, sorumluluğu ihmal etmektir.

1. Ne soruluyor: dört davranıştan tedbir OLMAYANI.
2. Kask takmak ve emniyet kemeri kazada yaralanmayı önlemek için alınan önlemlerdir.
3. Doktora gitmek hastalığa karşı alınan bir önlemdir.
4. Hiçbir önlem almamak ise tedbirin tam tersidir; doğru şık D. Denetleme: soru kökündeki olumsuzluk dışarıda kalan davranışı istiyor.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Doktora gitmek hastalıktan sonra yapıldığı için tedbir sayılmıyor; oysa sağlığı korumak için başvurulan bir yoldur.

11. Tabloda iki öğrencinin kader anlayışıyla ilgili cümleleri verilmiştir. Programda anlatılan kader anlayışına göre bu cümlelerden hangisi doğrudur?

• A) Nil'inki; çünkü insanın iradesi yoktur.
• B) Efe'ninki; çünkü insana seçme gücü verilmiştir.
• C) İkisi de doğrudur.
• D) İkisi de yanlıştır.

Doğru cevap: B — İnsana cüz'î irade verilmiştir; seçim yapabildiği için de yaptıklarından sorumludur.

1. Ne soruluyor: programdaki kader anlayışına göre hangi öğrencinin cümlesinin doğru olduğu.
2. Efe: insan seçim yapar ve seçiminden sorumludur.
3. Nil: insanın hiçbir seçeneği yoktur, her şey baştan bellidir.
4. Programda insana seçme gücü, yani cüz'î irade verildiği anlatılır; Efe'nin cümlesi doğrudur, gerekçe B. Denetleme: C iki zıt cümleyi birlikte doğru sayamaz.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. "Her şey takdir edilmiştir" bilgisi "insanın seçimi yoktur" diye okunuyor; takdir, insanın seçme gücünü ortadan kaldırmaz.

12. Bir öğrenci mevsimlerin her yıl aynı sırayla geldiğini, suyun her zaman yüksekten alçağa aktığını fark etmiştir. Öğrencinin bu gözlemi evrenle ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?

• A) Evrende hiçbir düzen bulunmadığını
• B) Evrende belirli yasalara dayalı bir düzen bulunduğunu
• C) Olayların tamamen rastgele geliştiğini
• D) Doğa olaylarının incelenemeyeceğini

Doğru cevap: B — Tekrar eden ve öngörülebilen olaylar, evrende belirli yasalara dayalı bir düzenin bulunduğunu gösterir.

1. Ne soruluyor: öğrencinin gözleminin evrenle ilgili gösterdiği şey.
2. Mevsimler her yıl aynı sırayla geliyor; su hep yüksekten alçağa akıyor.
3. Aynı koşulda hep aynı sonucun görülmesi olayların rastgele olmadığını gösterir.
4. Bu düzenlilik evrende belirli yasalara dayalı bir düzen bulunduğunu gösterir; doğru şık B. Denetleme: A ve C gözlemin tam tersini söyler.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Öğrencinin kendisi gözlem yapıp düzeni fark ettiğine göre doğa olayları incelenebiliyor demektir.

13. Bir çiftçi tarlasını sürüp tohum atmış, sulamış ve zamanı gelince ürün almıştır. Komşusu ise hiçbir hazırlık yapmadan ürün beklemiştir. Bu örnek, rızık ve çalışma ilişkisi bakımından hangi sonucu destekler?

• A) Rızık için çalışmak gerekmez.
• B) Çalışmak sonucu hiçbir şekilde etkilemez.
• C) Rızka ulaşmanın yolu çalışmak ve sebeplere sarılmaktır.
• D) Tarlada yalnızca şans belirleyicidir.

Doğru cevap: C — Sebeplere sarılmak, yani çalışmak rızka ulaşmanın yoludur; bu tevekkülle çelişmez, onun ilk basamağıdır.

1. Ne soruluyor: iki komşunun örneğinin rızık ve çalışma ilişkisi hakkında desteklediği sonuç.
2. Birinci çiftçi tarlayı sürmüş, tohum atmış, sulamış ve ürün almış.
3. Komşusu hazırlık yapmadan beklemiş; metinde ürün aldığı söylenmiyor.
4. Örnek, rızka ulaşmanın yolunun çalışmak ve sebeplere sarılmak olduğunu destekler; doğru şık C. Denetleme: A ve B iki komşu arasındaki farkla çelişir.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Hava gibi etkenler üründe rol oynasa da örnek iki kişi arasındaki farkı ÇALIŞMAYA bağlıyor, şansa değil.

14. Yukarıdaki kutuda sorumluluğun şartları verilmiştir. Bu şartlara göre aşağıdaki kişilerden hangisi yaptığından sorumlu tutulmaz?

• A) Zorla, tehdit altında bir davranışa mecbur bırakılan kişi
• B) Bilerek ve isteyerek yalan söyleyen kişi
• C) Kurallara uymamayı kendi seçen kişi
• D) Ödevini yapmamayı tercih eden öğrenci

Doğru cevap: A — Sorumluluk için özgür seçim şarttır; zorlama altında yapılan davranışta seçim özgürlüğü ortadan kalkar.

1. Ne soruluyor: kutudaki şartlara göre sorumlu tutulmayan kişi.
2. Sorumluluğun üç şartı var: akıllı olmak, seçim yapabilecek durumda bulunmak, zorlanmamış olmak.
3. B, C ve D şıklarındaki kişiler bilerek ve kendi tercihleriyle davranıyor; üç şartı da taşıyor.
4. A şıkkındaki kişi tehdit altında zorlanmıştır; "zorlanmamış olmak" şartı eksik olduğu için sorumlu tutulmaz. Denetleme: şartlardan biri eksikse sorumluluk düşer.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Ödev yapmamak küçük bir kusur gibi görünür; ama öğrenci bunu kendisi tercih ettiği için sorumludur.

15. Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel düşünce sırayla verilmiştir. Bu üç düşünce birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) İnsanın yaptıkları önemsizdir.
• B) Evrendeki düzen insanın seçim yapmasını engeller.
• C) Kader inancı insanı sorumluluktan kurtarır.
• D) Düzenli bir evrende insan, iradesiyle seçer ve seçiminin sonucunu üstlenir.

Doğru cevap: D — Üç kart birlikte okunduğunda ortaya çıkan bütün, düzenli bir evrende iradesiyle seçim yapan ve sonucunu üstlenen insan tablosudur.

1. Ne soruluyor: üç kartın birlikte gösterdiği en kapsayıcı sonuç.
2. Birinci kart evrende düzen olduğunu söylüyor.
3. İkinci ve üçüncü kart insanın seçim yaptığını ve seçiminden sorumlu olduğunu söylüyor.
4. Üçünü birleştiren yargı D şıkkıdır: düzenli bir evrende insan iradesiyle seçer ve sonucunu üstlenir. Denetleme: B ve C, ikinci ve üçüncü kartlarla çelişir.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Evrendeki düzen, insanın seçimini engelleyen bir şey sanılıyor; kartlar düzeni ve seçimi birlikte veriyor.