Din ve Sosyal Hayat

1. Kartlarda topluca kılınan üç namaz verilmiştir. Bu namazların ortak yönü, insanların bir araya gelmesini sağlamalarıdır. Kartlara göre bu namazların toplumsal açıdan en belirgin katkısı hangisidir?

• A) İnsanları bir araya getirip dayanışmayı güçlendirmesi
• B) Kişinin yalnız kalmasını sağlaması
• C) Ticareti düzenlemesi
• D) Mevsimleri belirlemesi

Doğru cevap: A — Cemaatle kılınan namazlar insanları buluşturur; tanışma, hâl hatır sorma ve dayanışma bu buluşmayla güçlenir.

1. Ne soruluyor: topluca kılınan namazların topluma katkısı.
2. Cuma, bayram ve cenaze namazları cemaatle kılınır; insanlar aynı yerde buluşur.
3. Buluşan insanlar tanışır, hâl hatır sorar, ihtiyacı olanı fark eder; bu, dayanışmayı güçlendirir.
4. Denetleme: üç namazın ortak yönü bir araya getirmesidir; ticaret ya da mevsimlerle ilgileri yoktur.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. İbadetin kişisel yönü olsa da bu üç namaz toplu kılındığı için yalnız kalmayı değil buluşmayı sağlar.

2. Bayram sabahı komşularıyla bayramlaşan, yaşlıları ziyaret eden ve küs olduğu arkadaşıyla barışan bir öğrencinin bu davranışları, bayramların hangi yönünü öne çıkarır?

• A) Ekonomik yönünü
• B) Toplumsal barış ve kaynaşma yönünü
• C) Bilimsel yönünü
• D) Coğrafi yönünü

Doğru cevap: B — Bayramlar ziyaretleşme, barışma ve paylaşma yoluyla toplumsal kaynaşmayı güçlendirir.

1. Ne soruluyor: öğrencinin bayram davranışlarının öne çıkardığı yön.
2. Komşularla bayramlaşmak ve yaşlıları ziyaret etmek insanları bir araya getirir.
3. Küs olduğu arkadaşıyla barışmak bozulmuş bir ilişkiyi onarır.
4. Bir araya gelmek ve barışmak toplumsal kaynaşma ile barıştır. Denetleme: davranışların hiçbiri para, bilim ya da coğrafyayla ilgili değildir.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Bayramlarda alışveriş artar, ama sorudaki davranışlar ekonomik değil ilişkilerle ilgilidir.

3. Yukarıdaki metinde anlatılan davranışlar dinî ve ahlaki değerlerimiz açısından hangi başlık altında değerlendirilir?

• A) Ticari ortaklık
• B) Miras paylaşımı
• C) Resmî görev
• D) Komşuluk hakkını gözetmek

Doğru cevap: D — Komşunun ihtiyacını görmek, hastasını ziyaret etmek ve destek olmak komşuluk hakkının gereğidir.

1. Ne soruluyor: apartman sakinlerinin davranışının adı.
2. Hasta komşunun alışverişi yapılmış, yemeği götürülmüş, hastaneye götürülmüştür.
3. Bu yardımlar gönüllüdür, karşılık beklenmeden ve yakınlık nedeniyle yapılmıştır.
4. Yan yana yaşayanların birbirinin ihtiyacını gözetmesi komşuluk hakkıdır. Denetleme: ortada ticaret, miras ya da bir görev emri yok.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Yardımın düzenli ve sırayla yapılması onu resmî görev gibi gösterebilir; oysa kimse görevlendirmemiş, sakinler kendileri üstlenmiştir.

4. Uzaktan gelen bir misafiri karşılayan aile, ona yer hazırlamış, ikramda bulunmuş ve yolculuğu için yardımcı olmuştur. Bu davranış kültürümüzde hangi değerle adlandırılır?

• A) Misafirperverlik
• B) Tutumluluk
• C) Rekabet
• D) Tarafsızlık

Doğru cevap: A — Misafiri ağırlamak, ikramda bulunmak ve ihtiyacını gözetmek misafirperverlik değeriyle adlandırılır.

1. Ne soruluyor: misafiri ağırlayan ailenin davranışını adlandıran değer.
2. Aile misafire yer hazırlamış ve ikramda bulunmuştur.
3. Yolculuğu için de yardım etmiş, yani misafirin ihtiyacını baştan sona gözetmiştir.
4. Misafiri hoş karşılamak, ağırlamak ve ihtiyacını gözetmek misafirperverliktir. Denetleme: davranışta birikim yapmak ya da yarışmak yok.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. İkram harcama gerektirdiği için tutumlulukla karıştırılıyor; tutumluluk idareli harcamaktır, misafiri ağırlamak değil.

5. Tabloda tarihimizdeki üç yardım kurumu ve sundukları hizmet eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre soru işaretli yere hangi hizmet gelmelidir?

• A) Ücretsiz yemek dağıtımı
• B) Yolcuların güvenli konaklaması
• C) Cerrahi ameliyat
• D) Kitap basımı

Doğru cevap: B — Kervansaraylar yol güzergâhlarında yolcuların ve kervanların güvenle konaklamasını sağlayan yapılardır.

1. Ne soruluyor: kervansarayın sunduğu hizmet.
2. Tablodaki öteki iki satır örneği verir: imaret ücretsiz yemek, şifahane sağlık hizmeti sunar.
3. Kervansaraylar ticaret yollarının üzerine, birbirine yaklaşık bir günlük yol mesafede kurulurdu.
4. Yolcular ve kervanlar gece burada güvenle konaklardı. Denetleme: yemek imaretin, ameliyat şifahanenin satırıdır; A ve C başka kurumların hizmetidir.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. Kervansaraylarda da yemek verilebilirdi, ama kurumun asıl işlevi yol üzerinde güvenli konaklamaydı.

6. Tabloda iki uygulama kaynağına göre ayrılmıştır. Bu ayrımın öğrencilere kazandırmak istediği temel anlayış hangisidir?

• A) Örf ve gelenekler değersizdir.
• B) Her gelenek dinî bir hüküm sayılır.
• C) Dinî hükümler ile örf ve gelenekler birbirinden ayırt edilmelidir.
• D) Dinî hükümler bölgeden bölgeye değişir.

Doğru cevap: C — Bazı davranışlar dinî hüküm, bazıları ise toplumun geleneğidir; ikisini ayırt etmek yanlış genellemeleri önler.

1. Ne soruluyor: uygulamaları kaynağına göre ayırmanın kazandırmak istediği anlayış.
2. Beş vakit namaz dinî bir hükümdür; bayramda el öpmek ise toplumun geleneğidir.
3. İkisi de değerli olabilir ama kaynakları farklıdır: biri dinin emri, öteki kültürün ürünü.
4. Bu ayrımı bilmek, her geleneği dinin hükmü sanmayı ya da dinî hükmü yerel bir âdet saymayı önler. Denetleme: tablo iki kaynağı ayırıyor, birini küçümsemiyor; A tabloyla çelişir.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Uzun süredir yaşatılan bir gelenek dinî hüküm sanılır; tablo tam da bu karışıklığı gidermek için yapılmıştır.

7. Selden zarar gören bir köye çevre illerden gönüllüler gelmiş; kimi barınma, kimi yiyecek, kimi temizlik konusunda yardım etmiştir. Bu tablo aşağıdaki kavramlardan hangisiyle en iyi açıklanır?

• A) Toplumsal dayanışma
• B) Bireysel rekabet
• C) Ticari yatırım
• D) Bilimsel araştırma

Doğru cevap: A — Farklı yerlerden gelen insanların ortak bir sıkıntıyı gidermek için birlikte çalışması toplumsal dayanışmadır.

1. Ne soruluyor: sel bölgesine gelen gönüllülerin davranışını en iyi açıklayan kavram.
2. Ortak bir sıkıntı var: selden zarar gören bir köy.
3. Farklı illerden insanlar karşılık beklemeden geliyor ve barınma, yiyecek, temizlik gibi farklı işleri üstleniyor.
4. Bir topluluğun sıkıntısını birlikte gidermek toplumsal dayanışmadır. Denetleme: kimse kazanç ya da üstünlük peşinde değil; C ve B dışarıda kalır.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Barınma ve yiyecek için harcama yapılması yatırım sanılıyor; yatırım kazanç beklentisi taşır, yardım taşımaz.

8. Yukarıdaki metinde öğrencilerin sergilediği tutum aşağıdaki değerlerden hangisiyle adlandırılır?

• A) Kayıtsızlık
• B) Farklılıklara saygı ve hoşgörü
• C) Rekabetçilik
• D) Kural tanımazlık

Doğru cevap: B — Farklı bir kültürden gelen kişiyi dışlamadan kabul etmek ve ona destek olmak hoşgörü ve saygının göstergesidir.

1. Ne soruluyor: yeni öğrenciye karşı sergilenen tutumun adı.
2. Öğrenci farklı bir ülkeden gelmiş; dili ve kültürü sınıftakilerden farklıdır.
3. Arkadaşları onu dışlamamış: tanışmış, dilini öğrenmesine yardım etmiş, oyunlara katmışlardır.
4. Farklılığı kabul edip onu toplulukla kaynaştırmak saygı ve hoşgörüdür. Denetleme: A ilgisizliktir, oysa arkadaşları ilgilenmiştir.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Oyunlara katılım rekabeti çağrıştırıyor; burada amaç yarışmak değil yeni arkadaşı aralarına almaktır.

9. Bir öğrenci "İbadetlerimi yapıyorum ama arkadaşlarıma kaba davranmamın bir sakıncası yok." demiştir. Din Kültürü dersinde ibadet ile ahlakın birbirinden ayrılamayacağı anlatılmıştır. Buna göre öğrencinin sözü için ne söylenebilir?

• A) Doğrudur, ibadet ile davranışın ilgisi yoktur.
• B) Doğrudur, ahlak yalnızca büyükleri ilgilendirir.
• C) Yanlıştır, ibadetin amacı güzel ahlakı da geliştirmektir.
• D) Yanlıştır, çünkü ibadet etmek gereksizdir.

Doğru cevap: C — İbadetler kişiyi güzel ahlaka yöneltmeyi amaçlar; ibadet ederken kötü davranışı sürdürmek bu amaçla bağdaşmaz.

1. Ne soruluyor: ibadet ile davranışı ayıran sözün değerlendirmesi.
2. Öğrenci ibadetlerini yaptığını ama kaba davranmasının sakıncası olmadığını söylüyor.
3. Derste ibadet ile ahlakın birbirinden ayrılamayacağı anlatılmış; ibadetlerin amaçlarından biri kişinin davranışlarını güzelleştirmektir.
4. İbadet ederken başkalarına kaba davranmak bu amaçla bağdaşmaz; söz yanlıştır. Denetleme: D ibadeti gereksiz sayıyor, derste anlatılanla da çelişir.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. İki yanlış şıktan hangisinin gerekçesinin doğru olduğuna bakılmalı; sözün yanlışlığı ibadetten değil ibadetle ahlakı ayırmasından gelir.

10. Sokakta karşılaştığı komşusuna selam veren, hâlini hatırını soran bir kişinin bu davranışının toplumsal ilişkilerdeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İlişkileri soğutur
• B) Hiçbir etkisi yoktur
• C) Yalnızlığı artırır
• D) Sevgi ve güven bağını güçlendirir

Doğru cevap: D — Selamlaşmak ve hâl hatır sormak insanlar arasında sevgi ve güven bağını güçlendiren küçük ama etkili davranışlardır.

1. Ne soruluyor: selamlaşıp hâl hatır sormanın ilişkilerdeki karşılığı.
2. Kişi komşusuyla karşılaşınca iletişim kuruyor ve ona ilgi gösteriyor.
3. İlgi gören insan kendini değerli ve güvende hisseder; bu duygu karşılıklıdır.
4. Küçük ama sürekli davranışlar sevgi ve güven bağını güçlendirir. Denetleme: A ve C tam tersini söyler; B davranışın etkisini yok sayar.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Selam küçük bir davranış olduğu için etkisiz sanılıyor; ilişkiler en çok bu gündelik davranışlarla kurulur.

11. Yukarıdaki kutuda özellikleri verilen ibadetin toplumsal işlevi bakımından öne çıkan yönü hangisidir?

• A) Kişiyi topluluktan uzaklaştırması
• B) Yalnızca kişisel bir arınma olması
• C) Cemaati bilgilendirip ortak konularda buluşturması
• D) Ticareti düzenlemesi

Doğru cevap: C — Cuma namazında okunan hutbe cemaati ortak konular üzerinde bilgilendirir; ibadet aynı zamanda bir buluşma ve bilgilenme ortamıdır.

1. Ne soruluyor: kutudaki ibadetin toplumsal işlevi.
2. Haftada bir, öğle vaktinde topluca kılınan ve öncesinde konuşma yapılan ibadet cuma namazıdır.
3. Topluca kılınması insanları buluşturur; öncesindeki konuşma, yani hutbe, cemaati ortak konularda bilgilendirir.
4. İki özellik birlikte buluşturma ve bilgilendirme işlevini öne çıkarır. Denetleme: A topluca kılınmayla çelişir; B kutudaki konuşma bilgisini atlar.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. İbadetin kişisel yönü doğrudur, ama soru kutudaki özelliklere göre TOPLUMSAL işlevi soruyor.

12. Arkadaşının kendisine bıraktığı kitabı özenle koruyup zamanında geri veren bir öğrencinin bu davranışı hangi değerle adlandırılır?

• A) Emanete sadakat
• B) Cömertlik
• C) Tutumluluk
• D) Sabır

Doğru cevap: A — Kendisine bırakılanı koruyup sahibine eksiksiz geri vermek emanete sadakattir.

1. Ne soruluyor: kitabı koruyup zamanında geri veren öğrencinin davranışını adlandıran değer.
2. Kitap öğrenciye geçici olarak bırakılmıştır; sahibi arkadaşıdır.
3. Öğrenci kitabı özenle korumuş ve zamanında, eksiksiz geri vermiştir.
4. Kendisine bırakılanı korumak ve sahibine teslim etmek emanete sadakattir. Denetleme: öğrenci bir şey vermemiş, harcamamış, bir sıkıntıya katlanmamış.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Paylaşım gibi görünse de kitap öğrencinin değildir; cömertlik kendi malından vermektir, emanette ise başkasının malı korunur.

13. Kartlarda dört davranış verilmiştir. Bunlardan üçü başkasının hakkına zarar veren, biri ise hakkı gözeten davranıştır. Kartlara göre başkasının hakkına zarar VERMEYEN davranış hangisidir?

• A) Sıra kapmak
• B) Söz kesmek
• C) Ödünç alıp geri vermemek
• D) Sıraya girmek

Doğru cevap: D — Sıraya girmek herkesin hakkını gözeten bir davranıştır; öteki üçü başkasının hakkını ihlal eder.

1. Ne soruluyor: başkasının hakkına zarar VERMEYEN davranış.
2. Sıra kapmak bekleyenin, söz kesmek konuşanın hakkını çiğner.
3. Ödünç alıp geri vermemek eşyanın sahibinin hakkını çiğner.
4. Sıraya girmek ise herkesin sırasını gözetir; hakkı koruyan tek davranış budur. Denetleme: soru kökündeki olumsuzluk dışarıda kalan davranışı ister.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Söz kesmek küçük bir kabalık sanılır; oysa konuşanın sözünü tamamlama hakkı da bir kul hakkıdır.

14. Tabloda iki okulun kütüphane durumu karşılaştırılmıştır. Tabloya göre paylaşma ve dayanışma davranışı hakkında hangi sonuca ulaşılabilir?

• A) Paylaşmanın somut bir sonucu yoktur.
• B) Ortak katkı, herkesin yararlandığı bir imkân oluşturabilir.
• C) Kütüphaneler bağışla büyümez.
• D) Bağış yapmak kitapların azalmasına yol açar.

Doğru cevap: B — Kampanya yapılan okulda kitap sayısı belirgin biçimde yüksektir; ortak katkı herkesin yararlandığı bir imkâna dönüşmüştür.

1. Ne soruluyor: iki okulun karşılaştırmasından paylaşma hakkında çıkan sonuç.
2. A okulunda bağış kampanyası yapılmış, kütüphanede 1.850 kitap var.
3. B okulunda kampanya yapılmamış, kütüphanede 640 kitap var; fark 1.210 kitaptır.
4. Farkın kaynağı ortak katkıdır ve bu kitaplardan bütün öğrenciler yararlanır. Denetleme: A ve C tablodaki büyük farkla, D kitap sayısının artmasıyla çelişir.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Bağış yapan kişinin kitabı elinden çıkar diye kitapların azaldığını sanmak; ortak kütüphanede toplam artar.

15. Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Bu kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Din yalnızca kişisel bir konudur.
• B) Dinin toplumsal hayatta hiçbir karşılığı yoktur.
• C) Din, insanı hem ibadette hem ilişkilerinde toplumla bağ kurmaya yöneltir.
• D) Yardım kurumları yalnızca geçmişte kalmıştır.

Doğru cevap: C — Kartlar toplu ibadeti, kurumsal yardımı ve hak gözetmeyi birlikte gösterir; üçü de dinin toplumsal hayatla kurduğu bağı anlatır.

1. Ne soruluyor: üç kartın birlikte gösterdiği en kapsayıcı sonuç.
2. Birinci kart ibadetlerin insanları buluşturduğunu, ikinci kart yardımın kurumlara dönüştüğünü söylüyor.
3. Üçüncü kart ilişkilerde başkalarının haklarının gözetilmesini ekliyor.
4. Üçünü birden kapsayan yargı, dinin insanı ibadette de ilişkilerde de toplumla bağ kurmaya yöneltmesidir. Denetleme: A ve B kartlarla çelişir; D yalnız bir kartla ilgilidir.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Yardım kurumlarını tarihî örnekler olarak görüp kartın tamamını tek bir döneme bağlamak; soru en KAPSAYICI sonucu istiyor.