Felsefenin Doğası

1. Yukarıda kökeni verilen sözcük ve anlamı hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Felsefe – bilgelik sevgisi
• B) Mantık – doğru düşünme
• C) Etik – yaşam bilgisi
• D) Estetik – güzellik bilgisi
• E) Siyaset – yönetim bilgisi

Doğru cevap: A — Felsefe sözcüğü, Yunancada "sevgi" ile "bilgelik" anlamına gelen köklerin birleşiminden gelir.

1. Kutudaki iki anlamı okuyalım: "sevgi" ve "bilgelik". Aranan sözcük bu ikisinin birleşiminden oluşmalı.
2. Yunancada "philia" sevgi, "sophia" bilgelik demektir. İkisi birleşince "philosophia" olur.
3. Türkçedeki karşılığı felsefedir ve anlamı bilgelik sevgisidir.
4. Denetleyelim: ad, alanın tutumunu da anlatıyor ✓ — bilgeliğe sahip olmak değil, ona yönelmek.

2. Tabloda iki kavram karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?

• A) Bilginin ezberlenmesi
• B) Bilgiyi yaşamda doğru kullanma ve anlamlandırma yetisi
• C) Bilginin yazıya geçirilmesi
• D) Bilginin gizlenmesi
• E) Bilginin sayısallaştırılması

Doğru cevap: B — Bilgelik, bilgiyi yaşamda yerinde, tutarlı ve anlamlı biçimde kullanabilme yetisidir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda öne çıkan yönü.
2. Dolu satır: bilgi → bir konuda edinilmiş içerik. Yani bilgi bir BİRİKİMDİR; sahip olunur.
3. Bilgeliğin bundan fazlasını içermesi gerekir; yoksa iki kavram aynı şey olurdu. O fazlalık, bilgiyi yaşamda doğru kullanma ve anlamlandırma yetisidir.
4. Denetleyelim: çok şey bilen biri yanlış kararlar verebilir ✓ — bu, bilgi ile bilgeliğin aynı olmadığının kanıtı.

3. Yukarıda anlatılan, düşüncenin kendi üzerine dönmesi durumu hangi kavramla adlandırılır?

• A) Gözlem
• B) Ezberleme
• C) Refleksiyon
• D) Deney
• E) Sayım

Doğru cevap: C — Düşüncenin kendi işleyişini ve dayanaklarını konu edinmesine refleksiyon (düşünüm) denir.

1. Öğrencinin yaptığı iki işi ayıralım. Birincisi sonucu değerlendirmek: bu, sıradan bir gözden geçirme.
2. İkincisi ise nasıl çalıştığını, hangi VARSAYIMLARLA hareket ettiğini ve bunların doğru olup olmadığını düşünmek.
3. Burada düşünce, dışarıdaki bir nesneye değil kendi işleyişine yöneliyor. Düşüncenin kendi üzerine dönmesine refleksiyon denir.
4. Denetleyelim: gözlem ve deney dış dünyaya yönelir ✓ — refleksiyonu ayıran şey yönünün içeri dönük olması.

4. Tabloda iki tutum karşılaştırılmıştır. Felsefi tutuma uyan davranış ve gerekçesi hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Birinci; felsefede soru sorulmaz.
• B) Birinci; felsefe hazır bilgiye dayanır.
• C) İkisi de uygun değildir.
• D) İkinci; felsefe cevabın gerekçesini sorgulamayı gerektirir.
• E) İkisi de aynıdır.

Doğru cevap: D — Felsefi tutum, verilen cevabı değil onun dayanağını konu edinir.

1. Tablodaki iki tutumu karşılaştıralım. Birinci tutum verilen cevabı olduğu gibi kabul ediyor; hiçbir sınama yapmıyor.
2. İkinci tutum ise cevabın dayanağını soruyor. Yani cevabın kendisiyle değil, onu destekleyen gerekçeyle ilgileniyor.
3. Felsefeyi ayıran ölçüt tam budur: gerekçenin sorgulanması. Öyleyse felsefi tutuma uyan davranış ikincidir.
4. Denetleyelim: dayanağı sorulmayan bir cevap doğru da olabilir yanlış da ✓ — sınanmadığı için ayırt edilemez.

5. Kartlarda üç soru numaralandırılmıştır. Bu sorulardan hangisi felsefi soru niteliği taşır ve neden?

• A) Hiçbiri; üçü de bilimseldir.
• B) I; deneyle yanıtlanır.
• C) III; hesapla yanıtlanır.
• D) I ve III; kesin yanıtları vardır.
• E) II; ölçümle değil, kavram tartışmasıyla ele alınabilir.

Doğru cevap: E — Felsefi sorular ölçüm ve gözlemle kapanmaz; kavramların tartışılmasını ve gerekçelendirilmesini gerektirir.

1. Üç soruyu nasıl yanıtlandıklarına göre ayıralım.
2. I. soru (suyun kaynama sıcaklığı) bir termometreyle, III. soru (Dünya’nın yarıçapı) ölçüm ve hesapla yanıtlanır. İkisinin de tek ve sınanabilir bir karşılığı var.
3. II. soru "Adalet nedir?" diye soruyor. Adalet ölçülebilen bir büyüklük değil; yanıt ancak kavramın tartışılması ve gerekçelendirilmesiyle verilebilir. Felsefi soru budur.
4. Denetleyelim: II. soruya yüzyıllardır farklı yanıtlar veriliyor ✓ — bu, sorunun ölçümle kapanmadığını gösteriyor.

6. Tabloda iki alan karşılaştırılmıştır. Bu tabloya dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Bilim gözlem ve deneye dayanır.
• B) Felsefe kavramları çözümler.
• C) Felsefenin konusu olgusal alanla sınırlı değildir.
• D) İki alanın yöntemleri farklıdır.
• E) Felsefe bilimden önce ortaya çıkmıştır.

Doğru cevap: E — Tabloda ortaya çıkış sırasına ilişkin bir veri yoktur; bu yargı tablodan çıkarılamaz.

1. Soru "söylenemez" diyor; yani tablonun DESTEKLEMEDİĞİ yargıyı arıyoruz.
2. Tablodaki ölçütleri sayalım: yöntem ve konu. Yöntem satırından "bilim gözlem-deneye dayanır", "felsefe kavramları çözümler" ve "yöntemleri farklıdır" çıkar.
3. Konu satırından "felsefenin konusu olgusal alanla sınırlı değildir" çıkar. Ama tabloda TARİH ya da ortaya çıkış sırasına ilişkin hiçbir satır yok; bu yargı tablodan çıkarılamaz.
4. Denetleyelim: bir yargının doğru olması yetmez, TABLODAN çıkması gerekir ✓ — bu tür sorularda ölçüt budur.

7. Felsefenin merakla başladığı söylenir. Bu ifadeyle anlatılmak istenen temel düşünce hangisidir?

• A) Alışılmış olanın sorgulanmasının felsefi düşünmeyi başlattığı
• B) Merakın gereksiz olduğu
• C) Felsefenin yalnızca uzmanlara ait olduğu
• D) Soruların yanıtsız kaldığı
• E) Merakın bilimle ilgisiz olduğu

Doğru cevap: A — Olağan sayılan şeyleri "neden böyle?" diye sormak felsefi düşünmenin başlangıcıdır.

1. Merakın ne yaptığını düşünelim: alışkanlıkla kabul ettiğimiz bir şeyi durup fark ettirir.
2. Fark edilen şey artık "öyledir" diye geçilmez; "neden böyle?" sorusu doğar.
3. Bu soru dayanak aramayı başlatır, dayanak arayışı da felsefi düşünmenin ilk adımıdır. "Felsefe merakla başlar" sözü bunu anlatır.
4. Denetleyelim: sorgulanmayan bir kabul üzerine felsefe kurulamaz ✓ — merak, sorgulamanın kapısını açıyor.

8. Tabloda iki alan karşılaştırılmıştır. Felsefede eski görüşlerin tartışılmayı sürdürmesinin nedeni hangisidir?

• A) Felsefecilerin yeniliğe kapalı olması
• B) Felsefi soruların deneyle kesin biçimde kapatılamaması
• C) Felsefede görüş üretilmemesi
• D) Eski görüşlerin doğrulanmış olması
• E) Felsefede tartışmanın yasak olması

Doğru cevap: B — Felsefi sorular deneyle nihai olarak kapatılamadığı için farklı yanıtlar geçerliliğini korur.

1. Tablodaki farkın kaynağını arayalım. Bilimde bir görüş çürütülünce terk ediliyor.
2. Bunun nedeni bilimin elinde bir SINAMA aracı olması: gözlem ve deney bir savı kesin biçimde eleyebiliyor.
3. Felsefi sorularda böyle bir kesin sınama yoktur; "adalet nedir" sorusu deneyle kapatılamaz. Bu yüzden eski görüşler de tartışılmayı sürdürür.
4. Denetleyelim: Platon’un ve Aristoteles’in savları bugün hâlâ tartışılıyor ✓ — çürütülmüş sayılmamalarının nedeni bu.

9. Yukarıda anlatılan tutum hangi kavramla adlandırılır?

• A) Kayıtsızlık
• B) Ezbercilik
• C) Eleştirel düşünme
• D) Taklitçilik
• E) Kaderci tutum

Doğru cevap: C — Bir görüşü gerekçesini sınayarak değerlendirme tutumuna eleştirel düşünme denir.

1. Kişinin yaptığı iki işi ayıralım. Birincisi: herkesin kabul ettiği bir görüşü hemen benimsemiyor.
2. İkincisi: "Bunun dayanağı nedir?" diye soruyor ve gerekçe yeterli değilse görüşü benimsemiyor.
3. Ölçütü ne çoğunluk ne alışkanlık; ölçütü GEREKÇE. Gerekçeyi sınayarak karar veren bu tutuma eleştirel düşünme denir.
4. Denetleyelim: kişi görüşü peşinen de reddetmiyor ✓ — gerekçe yeterliyse kabul edecek; eleştirel düşünmeyi inatçılıktan ayıran yan bu.

10. Felsefede "eleştiri" sözcüğünün günlük dildeki "kusur bulma" anlamından farklı kullanıldığı belirtilir. Felsefedeki anlamı hangisidir?

• A) Bir görüşü övme
• B) Bir görüşü küçümseme
• C) Bir görüşü reddetme
• D) Bir görüşün dayanaklarını ve sınırlarını inceleme
• E) Bir görüşü görmezden gelme

Doğru cevap: D — Felsefi eleştiri, bir görüşün dayanaklarını ve nereye kadar geçerli olduğunu incelemektir.

1. Günlük dildeki anlamdan başlayalım: eleştiri denince kusur bulmak, olumsuz konuşmak anlaşılır.
2. Felsefede ise eleştiri bir İNCELEME işlemidir. Görüş hangi dayanaklara yaslanıyor, bu dayanaklar nereye kadar taşıyor?
3. İnceleme sonunda görüş desteklenmiş de çıkabilir. Yani olumsuzlama zorunlu değildir; asıl iş dayanakları ve sınırları belirlemektir.
4. Denetleyelim: bir görüşün gerekçesini sınayıp doğrulamak da eleştiridir ✓ — kusur bulunmadığı için eleştiri olmaktan çıkmaz.

11. Tabloda iki kişinin görüşleri verilmiştir. Felsefede aranan tutarlılık ölçütü bakımından yapılabilecek en uygun değerlendirme hangisidir?

• A) Birinci kişinin görüşleri birbiriyle çelişmektedir.
• B) İkinci kişinin görüşleri çelişmektedir.
• C) İki kişi de tutarlıdır.
• D) İki kişi de tutarsızdır.
• E) Tutarlılık felsefede aranmaz.

Doğru cevap: A — Özgürlük seçim şansını gerektirdiği için birinci kişinin iki görüşü bir arada tutulamaz.

1. Tutarlılık ölçütünü hatırlayalım: bir kişinin savları aynı anda doğru olabiliyorsa tutarlıdır.
2. Birinci kişi "her insan özgürdür" diyor; özgür olmak, seçenekler arasından seçebilmeyi gerektirir. Ama ikinci savında "kimsenin seçim şansı yoktur" diyor.
3. İkinci sav, birincinin dayandığı koşulu ortadan kaldırıyor. İkisi bir arada doğru olamaz; birinci kişinin görüşleri çelişir.
4. Denetleyelim: ikinci kişinin savları birbirini destekliyor ✓ — özgürlük, seçimden sorumlu olmayı gerektirir.

12. Tabloda iki alanın dayanağı verilmiştir. Bu tabloya göre din felsefesinin konumu için en uygun ifade hangisidir?

• A) Bir inancı savunan alandır.
• B) Dinî kavramları akıl yürütmeyle inceleyen bir felsefe alanıdır.
• C) Bir inancı çürüten alandır.
• D) Dinle hiç ilgilenmeyen alandır.
• E) Yalnızca ibadetleri düzenler.

Doğru cevap: B — Din felsefesi bir inancı savunmaz ya da çürütmez; dinî kavram ve savları akıl yürütmeyle inceler.

1. Tablonun kurgusu şu: solda alan, sağda dayanağı.
2. Felsefenin dayanağı akıl yürütme ve gerekçelendirme, dinin dayanağı ise inanç ve vahiy olarak veriliyor.
3. Din felsefesi bir FELSEFE alanı olduğuna göre yöntemi soldaki satırdan gelir: akıl yürütme. Konusu ise dinî kavramlardır. Yani dinî kavramları akıl yürütmeyle inceler.
4. Denetleyelim: bir inancı savunmak ya da çürütmek inanç zemininde bir taraf tutmak olurdu ✓ — oysa alanın dayanağı akıl yürütmedir.

13. Kartlarda felsefi tutumun özellikleri verilmiştir. Bu özelliklerin birlikte gösterdiği temel nitelik hangisidir?

• A) Soru sormaktan kaçınmak
• B) Görüşünü hiç değiştirmemek
• C) Düşünceyi sürekli sınamaya ve düzeltmeye açık tutmak
• D) Gerekçe aramamak
• E) Yalnızca kendi görüşünü savunmak

Doğru cevap: C — Merak, gerekçe arayışı ve sınamaya açıklık birlikte düşünceyi düzeltilebilir kılar.

1. Üç kartı okuyalım: merak eder, gerekçe arar, görüşünü sınamaya açık tutar.
2. Birinci kart soruyu doğuruyor, ikinci kart görüşü temellendiriyor.
3. Üçüncü kart ise kritik olanı ekliyor: kişi kendi görüşünü de sınanabilir sayıyor. Üçü birlikte, düşünceyi sürekli sınamaya ve düzeltmeye açık tutan bir tutum verir.
4. Denetleyelim: üçüncü kart olmasaydı gerekçe arayışı yalnız karşı görüşe uygulanırdı ✓ — asıl ölçüt, ölçütü kendine de uygulamak.

14. Bir kişinin, karşıt kanıtları hiç değerlendirmeden görüşünü kesin doğru sayması felsefi açıdan hangi tutumla adlandırılır?

• A) Refleksif tutum
• B) Eleştirel tutum
• C) Kuşkucu tutum
• D) Dogmatik tutum
• E) Sorgulayıcı tutum

Doğru cevap: D — Karşıt kanıtı değerlendirmeden görüşü tartışmasız doğru saymaya dogmatik tutum denir.

1. Kişinin yaptığını ayıralım: karşıt kanıtları HİÇ değerlendirmiyor ve görüşünü kesin doğru sayıyor.
2. Yani kapı baştan kapalı; hiçbir kanıt görüşü değiştirmeye aday sayılmıyor.
3. Sınamaya kapalı bu kesinlik iddiası dogmatik tutumdur.
4. Denetleyelim: eleştirel tutumda kişi gerekçeye bakıp görüşünü değiştirebilir ✓ — dogmatik tutumu ayıran şey bu ihtimali baştan kaldırması.

15. Tabloda iki tutum karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?

• A) Bilgiyi ölçer
• B) Hiç düşünmez
• C) Bilgiyi ezberler
• D) Bilgiyi gizler
• E) Kesin bilgiye ulaşılıp ulaşılamayacağını sorgular

Doğru cevap: E — Kuşkuculuk, kesin bilgiye ulaşılıp ulaşılamayacağını ve bunun ölçütünü sorgular.

1. Tablonun kurgusu şu: solda tutum, sağda bilgi karşısındaki duruşu.
2. Dolu satır: dogmatik → kesin bilgiye ulaşıldığını savunur. Yani kesinliği tartışmaya kapatıyor.
3. Kuşkucu tutum bunun karşıtı olmalı: kesin bilgiye ulaşılıp ulaşılamayacağını sorgular, hangi ölçütle "kesin" denebileceğini tartışır.
4. Denetleyelim: kuşkuculuk "hiçbir şey bilinemez" demek zorunda değil ✓ — asıl işi kesinlik iddiasını sınamaktır.

16. Şemada felsefi düşünmenin günlük hayattaki katkısı basamaklarla verilmiştir. Şemaya göre felsefenin işlevi için en uygun ifade hangisidir?

• A) Kavramları netleştirip gerekçeleri sınayarak daha bilinçli karar vermeyi desteklemesi
• B) Karar vermeyi güçleştirmesi
• C) Kavramları belirsizleştirmesi
• D) Gerekçeyi gereksiz kılması
• E) Günlük hayatla ilgisiz kalması

Doğru cevap: A — Kavramların netleşmesi ve gerekçelerin sınanması, kararların dayanaklı verilmesini sağlar.

1. Şemadaki üç basamağı sırayla okuyalım: kavram açıklığa kavuşur → gerekçe sınanır → karar daha bilinçli verilir.
2. Birinci basamak neyi konuştuğumuzu netleştiriyor; belirsiz bir kavram üzerine sağlam karar kurulamaz.
3. İkinci basamak dayanağı yokluyor. Üçüncü basamak ise sonucu: karar artık alışkanlıkla değil, sınanmış bir gerekçeyle veriliyor. Felsefenin günlük hayattaki işlevi budur.
4. Denetleyelim: iki basamak da karardan ÖNCE geliyor ✓ — şema felsefeyi karara hazırlık olarak konumlandırıyor.

17. Tabloda felsefe alanları temel sorularıyla eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan soru hangisidir?

• A) Güzel nedir?
• B) İyi ve doğru davranış nedir?
• C) Devlet nasıl yönetilmelidir?
• D) Bilim nedir?
• E) Sanat eseri nedir?

Doğru cevap: B — Ahlak felsefesinin temel sorusu, iyi ve doğru davranışın ne olduğudur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda felsefe alanı, sağda temel sorusu. Her alan kendi konusunu soruyor.
2. Dolu satırlar: varlık felsefesi → "Var olan nedir?", bilgi felsefesi → "Bilgi nasıl mümkündür?"
3. Ahlakın konusu insan davranışı ve onun değeridir. Öyleyse temel sorusu "İyi ve doğru davranış nedir?" olmalıdır.
4. Denetleyelim: "Güzel nedir?" estetiğin, "Devlet nasıl yönetilmelidir?" siyaset felsefesinin sorusu ✓ — her soru kendi alanına gidiyor.

18. Tabloda iki tartışma tutumu karşılaştırılmıştır. Felsefi tartışma ölçütleri bakımından ikinci tutumun temel sorunu hangisidir?

• A) Yeterince ses çıkarmaması
• B) Çok uzun konuşması
• C) Görüşü değil kişiyi hedef alarak tartışmayı gerekçeden uzaklaştırması
• D) Kaynak göstermesi
• E) Not tutması

Doğru cevap: C — Kişiyi hedef almak tartışmayı gerekçe zemininden çıkarır; felsefi tartışmada geçersiz bir yoldur.

1. Tablodaki iki tutumu karşılaştıralım. Birinci tartışmacı karşı görüşün GEREKÇESİNİ ele alıyor.
2. İkinci tartışmacı ise görüşü savunan KİŞİYİ küçümsüyor. Hedef değişmiş: sav değil, savı söyleyen.
3. Oysa bir savın doğruluğu onu kimin söylediğine bağlı değildir. Kişiyi hedef almak tartışmayı gerekçe zemininden uzaklaştırır; ikinci tutumun temel sorunu budur.
4. Denetleyelim: küçümsenen kişi haklı da olabilir ✓ — bu yüzden kişiye yönelmek savı çürütmüyor.

19. Bir öğrenci "Felsefede kesin cevap yoksa uğraşmak gereksiz." demiştir. Bu değerlendirmeye verilebilecek en uygun karşılık hangisidir?

• A) Felsefe yalnızca cevap üretmek içindir.
• B) Doğrudur, felsefeyle uğraşmak gereksizdir.
• C) Felsefede her sorunun kesin cevabı vardır.
• D) Kesin cevap olmasa da gerekçeleri sınamak düşünmeyi geliştirir ve kararları temellendirir.
• E) Gerekçelerin hiçbir değeri yoktur.

Doğru cevap: D — Felsefenin değeri yalnız varılan sonuçta değil; kavramın netleşmesi ve gerekçenin sınanması sürecindedir.

1. Öğrencinin savını ayıralım: "kesin cevap yoksa uğraşmak gereksiz." Bu sav, bir uğraşın değerini yalnızca SONUCUNA bağlıyor.
2. Oysa felsefede süreç kendi başına kazanç üretiyor: tartışılan kavram açıklığa kavuşuyor, savların dayanakları sınanıyor, tutarsızlıklar görülüyor.
3. Bu kazanımlar kişinin kendi kararlarını temellendirmesini sağlıyor. Öyleyse kesin cevap olmasa da uğraş gereksiz değildir.
4. Denetleyelim: aynı ölçütle bir tartışmanın sonunda fikir değiştirmek de "boşuna" sayılırdı ✓ — oysa gerekçesi sınanmış bir görüş daha sağlamdır.

20. Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel nitelik verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde felsefe hakkında ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Felsefe gerekçeye ihtiyaç duymaz.
• B) Felsefe hazır cevaplar bütünüdür.
• C) Felsefe yalnızca soru sormaktır.
• D) Felsefe kendi görüşünü hiç sorgulamaz.
• E) Felsefe; sorgulayan, gerekçe arayan ve kendi düşüncesini de sınamaya açan bir düşünme etkinliğidir.

Doğru cevap: E — Kartlar sorgulamayı, gerekçe arayışını ve kendi düşüncesini de sınamayı birlikte gösterir.

1. Üç kartı okuyalım: soru sorar, gerekçe arar, kendini de sorgular.
2. Birinci kart felsefenin başlangıcını, ikinci kart ölçütünü veriyor: gerekçe.
3. Üçüncü kart ise bu ölçütün kişinin kendisine de uygulandığını söylüyor. Soru en KAPSAYICI sonucu istediğine göre yanıt üçünü birlikte anmalı: sorgulayan, gerekçe arayan ve kendi düşüncesini de sınamaya açan bir etkinlik.
4. Denetleyelim: yalnız birini anan bir ifade öteki iki kartı dışarıda bırakırdı ✓.