Dönüşüm Sürecinde Osmanlı (1789-1908)

1. Kartlarda 1789 sonrasında Avrupa’da yayılan başlıca fikirler verilmiştir. Bu fikirlerden hangisi çok uluslu imparatorluklar için doğrudan bir parçalanma riski taşımıştır?

• A) Milliyetçilik
• B) Eşitlik
• C) Özgürlük
• D) Anayasacılık
• E) Hiçbiri

Doğru cevap: A — Çok uluslu imparatorluklar için doğrudan parçalanma riski taşıyan fikir milliyetçiliktir.

1. Çok uluslu bir imparatorlukta farklı dil ve dinlerden topluluklar tek bir devletin yönetiminde yaşar.
2. Milliyetçilik, her ulusun kendi bağımsız devletini kurması gerektiğini savunur.
3. Bu fikri benimseyen her topluluk imparatorluktan ayrılmayı hedefler; 1804 Sırp isyanı ve 1830’da bağımsızlığını kazanan Yunanistan bunun ilk örnekleridir.
4. Denetleyelim: öteki fikirler yönetimin biçimini değiştirmeyi, milliyetçilik ise devletin sınırlarını bölmeyi hedefliyor ✓ — "doğrudan parçalanma" yalnız ona uyar.

2. Fransız İhtilali’nin yaydığı fikirlerin Osmanlı Devleti’nde ilk olarak gayrimüslim topluluklar arasında etkili olması, dönemin koşulları düşünüldüğünde hangi nedenle açıklanır?

• A) Bu toplulukların sayıca çok olması
• B) Bu toplulukların Avrupa ile ticari ve kültürel bağlarının daha yoğun olması
• C) Devletin bu toplulukları desteklemesi
• D) Bu toplulukların savaşa katılmaması
• E) Fikirlerin yalnızca bu topluluklara anlatılması

Doğru cevap: B — Fransız İhtilali fikirleri ilk olarak Avrupa ile ticari ve kültürel bağları daha yoğun olan gayrimüslim topluluklarda etkili oldu.

1. Fikirler temasla yayılır: ticaret, eğitim, yayın ve seyahat yoluyla.
2. Rum, Sırp ve Ermeni tüccarlar Avrupa limanlarıyla ticaret yapıyor, bazı gençler Avrupa’da okuyor, cemaat okullarında Avrupa dilleri öğretiliyordu.
3. Bu yoğun temas, milliyetçilik ve özgürlük fikirlerinin önce bu topluluklara ulaşmasını sağladı; ilk ayrılıkçı isyanlar da Balkanlar’da çıktı.
4. Denetleyelim: fikirle önce kim temas ederse fikirden önce o etkilenir ✓ — neden sayı değil temastır.

3. Şemada bir askerî yenilik girişiminin basamakları verilmiştir. Şemadaki üçüncü basamağın gösterdiği temel gerçek hangisidir?

• A) Yeni ordunun kurulamadığı
• B) Yeniliklerin hiç uygulanmadığı
• C) Yeniliklerin mevcut çıkar dengelerini bozduğu için dirençle karşılaştığı
• D) Hazinenin gereksiz olduğu
• E) Direncin yalnızca dışarıdan geldiği

Doğru cevap: C — Direnç basamağı, yeniliklerin mevcut çıkar dengelerini bozduğu için karşı çıkışla karşılaştığını gösterir.

1. Şemadaki süreç III. Selim’in Nizam-ı Cedid girişimidir: 1793’te yeni bir ordu kuruldu.
2. İkinci basamak: bu ordunun giderleri için İrad-ı Cedid adıyla ayrı bir hazine oluşturuldu; bazı gelir kaynakları buraya aktarıldı.
3. Üçüncü basamak: yeniçeriler ve eski düzenden gelir sağlayanlar hem konumlarını hem kazançlarını tehlikede gördü. 1807 Kabakçı Mustafa İsyanı Nizam-ı Cedid’i sona erdirdi.
4. Denetleyelim: yeni ordu + ona aktarılan gelir, eski düzenin payını azaltıyor ✓ — direncin kaynağı bu çıkar kaybıdır.

4. Yukarıda içeriği verilen düzenlemenin hukuk tarihi bakımından en önemli yönü hangisidir?

• A) Mahkemelerin kapatılması
• B) Vergilerin tamamen kaldırılması
• C) Askerliğin sona ermesi
• D) Padişahın kendi yetkisini hukuk kurallarıyla sınırlamayı kabul etmesi
• E) Fermanın hiç uygulanmaması

Doğru cevap: D — Tanzimat Fermanı’nın en önemli yönü, padişahın kendi yetkisini hukuk kurallarıyla sınırlamayı kabul etmesidir.

1. Anlatılan ferman 1839 Tanzimat (Gülhane) Fermanı’dır: can, mal ve namus güvenliği, gelire göre vergi ve düzenli askerlik.
2. Bu güvenceleri padişahın kendisi ilan ediyor; yani yönetim de artık bu kurallara uymakla yükümlü.
3. Örneğin kimse yargılanmadan cezalandırılamayacak ve malına el konulamayacaktı; bu, padişahın keyfî yetkisine konan bir sınırdır.
4. Denetleyelim: kural koyan yönetici kendini de o kurala bağlıyor ✓ — hukuk devleti yönünde atılmış ilk büyük adımdır.

5. Tabloda iki ferman ve getirdikleri ilkeler eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Islahat Fermanı’nın gayrimüslimlerin hukuki durumunu düzenlediği bilindiğine göre bu boşluğa ne yazılmalıdır?

• A) Toprakların dağıtılması
• B) Askerliğin kaldırılması
• C) Vergilerin artırılması
• D) Meclisin açılması
• E) Müslüman ve gayrimüslim tebaa arasında hukuki eşitlik

Doğru cevap: E — Islahat Fermanı’nın getirdiği ilke, Müslüman ve gayrimüslim tebaa arasında hukuki eşitliktir.

1. Tablonun ilk satırı: 1839 Tanzimat Fermanı can, mal ve namus güvenliğini ilan etti.
2. 1856 Islahat Fermanı ise soruda da belirtildiği gibi gayrimüslimlerin hukuki durumunu düzenledi.
3. Fermanla gayrimüslimler devlet memurluğuna girebilecek, okullara kabul edilecek, askerlik ve vergide Müslümanlarla eşit tutulacaktı; amaç tebaa arasındaki farkları kaldırmaktı.
4. Denetleyelim: gayrimüslimlerin durumunu düzenleyen bir fermanın ilkesi, onları Müslümanlarla eşitlemektir ✓.

6. Şemada anayasal düzenin seyri verilmiştir. Şemaya göre 1876-1908 arası için yapılabilecek en uygun değerlendirme hangisidir?

• A) Anayasal düzenin kesintiye uğradığı ve yeniden kurulduğu
• B) Anayasanın hiç yürürlüğe girmediği
• C) Meclisin hiç kapatılmadığı
• D) Anayasal düzenin kesintisiz sürdüğü
• E) Meclisin hiç açılmadığı

Doğru cevap: A — 1876-1908 arasında anayasal düzen kesintiye uğradı ve yeniden kuruldu.

1. Şemanın ilk halkası: 1876’da Kanun-i Esasi ilan edildi, meclis açıldı (I. Meşrutiyet).
2. İkinci halka: II. Abdülhamid 1878’de 93 Harbi’ni gerekçe göstererek meclisi kapattı; anayasa yürürlükten kaldırılmadı ama uygulanmadı.
3. Üçüncü halka: 1908’de meclis yeniden açıldı ve anayasal düzen geri döndü (II. Meşrutiyet).
4. Denetleyelim: "açıldı → kapandı → yeniden açıldı" ✓ — kesintisiz değil, kesintiye uğrayıp yeniden kurulan bir süreç.

7. Bir devlette anayasa ilan edilip halkın temsilcilerinden oluşan bir meclisin açılmasının yönetim biçimi bakımından ifade ettiği temel değişim hangisidir?

• A) Yönetimin tek kişiye devredilmesi
• B) Yönetimde halkın temsil yoluyla söz sahibi olmaya başlaması
• C) Devletin sınırlarının genişlemesi
• D) Vergilerin kaldırılması
• E) Ordunun dağıtılması

Doğru cevap: B — Anayasa ve seçilmiş meclis, yönetimde halkın temsil yoluyla söz sahibi olmaya başladığını gösterir.

1. Anayasa, devletin nasıl yönetileceğini yazılı kurallara bağlar; hükümdarın yetkileri de bu kurallarla sınırlanır.
2. Meclis halkın temsilcilerinden oluşur; kanunların hazırlanması ve bütçe gibi konularda görüş bildirir.
3. Böylece yönetim yalnız hükümdarın iradesine değil, temsilciler aracılığıyla halkın katılımına da dayanmaya başlar. Bu yönetim biçimine meşrutiyet denir.
4. Denetleyelim: mutlak monarşiden meşrutiyete geçişte eklenen unsur halkın temsilidir ✓.

8. Kartlarda 19. yüzyılda açılan eğitim kurumları verilmiştir. Bu kurumların birlikte açılması eğitim sistemi bakımından hangi gelişmeyi gösterir?

• A) Yalnızca askerî eğitim verilmesi
• B) Eğitimin tamamen durdurulması
• C) Kademeli ve bütünlüklü bir eğitim yapısının kurulmaya başlanması
• D) Okulların kapatılması
• E) Öğretmen ihtiyacının azalması

Doğru cevap: C — Rüştiye, idadi, darülfünun ve öğretmen okulunun açılması kademeli ve bütünlüklü bir eğitim yapısının kurulmaya başlandığını gösterir.

1. Kartlardaki kurumları düzeylerine göre sıralayalım: rüştiye (ortaokul düzeyi, 1838), idadi (lise düzeyi), darülfünun (üniversite).
2. Dördüncü kart öğretmen okuludur (Darülmuallimin, 1848): açılan okullara öğretmen yetiştiren kurum.
3. Kurumlar birbirini izleyen basamaklar oluşturuyor: bir kademeyi bitiren öğrenci bir üst kademeye geçebiliyor, okulların öğretmen ihtiyacı da ayrıca karşılanıyor.
4. Denetleyelim: farklı düzeyler + öğretmen yetiştirme = parça parça değil sistem olarak düşünülmüş eğitim ✓.

9. Şemada basının işleyişi verilmiştir. Şemaya göre 19. yüzyılda gazetelerin yaygınlaşmasının siyasi hayat bakımından doğurduğu sonuç hangisidir?

• A) Siyasetin sona ermesi
• B) Fikirlerin gizlenmesi
• C) Okuma yazmanın azalması
• D) Fikirlerin geniş kesimlere ulaşarak kamuoyunun oluşması
• E) Haberleşmenin yavaşlaması

Doğru cevap: D — Gazetelerin yaygınlaşması fikirlerin geniş kesimlere ulaşmasını ve kamuoyunun oluşmasını sağladı.

1. Şemanın zinciri: gazete yayımlanıyor → haber ve fikir yayılıyor → kamuoyu oluşuyor.
2. 19. yüzyılda Takvim-i Vekayi (1831) resmî gazete olarak çıktı; ardından Tercüman-ı Ahval (1860) ve Tasvir-i Efkâr (1862) gibi özel gazeteler yayımlandı.
3. Namık Kemal ve Şinasi gibi yazarlar vatan, hürriyet ve meşrutiyet fikirlerini bu gazetelerle geniş okur kitlesine ulaştırdı; ortak görüşler şekillendi.
4. Denetleyelim: zincirin son halkası "kamuoyu oluşur" ✓ — gazetenin siyasi sonucu budur.

10. Tabloda sanayileşme çabalarında karşılaşılan güçlükler verilmiştir. Bu güçlüklerin ortak sonucu hangisidir?

• A) Teknik personelin artması
• B) Sanayinin hızla yayılması
• C) İthalatın durması
• D) Sermayenin bollaşması
• E) Kurulan işletmelerin kalıcı ve yaygın hâle gelmekte zorlanması

Doğru cevap: E — Sermaye ve personel eksikliği ile ucuz ithal malla rekabet, kurulan işletmelerin kalıcı ve yaygın hâle gelmesini zorlaştırdı.

1. Tablonun ilk satırı kuruluş aşamasının güçlüğünü veriyor: fabrika kurmak için sermaye ve teknik personel yetersiz.
2. İkinci satır ayakta kalma güçlüğünü veriyor: yerli ürün, 1838 Balta Limanı Antlaşması’yla düşük gümrükle giren ucuz Avrupa malıyla yarışmak zorunda.
3. Feshane ve Hereke gibi devlet fabrikaları kuruldu; ama bu iki güçlük birleşince fabrikaların çoğu küçük kaldı, bazıları kapandı.
4. Denetleyelim: hem kurmak hem sürdürmek zor ✓ — ortak sonuç kalıcı ve yaygın sanayinin oluşamamasıdır.

11. Şemada bir mali sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre dış borçlanmanın ulaştığı son aşamanın devlet açısından anlamı hangisidir?

• A) Gelirlerin bir bölümü üzerinde denetimin dışarıya geçmesi
• B) Borçların tamamen silinmesi
• C) Faizlerin kaldırılması
• D) Gelirlerin artması
• E) Savaşların sona ermesi

Doğru cevap: A — Dış borçlanmanın son aşaması, devlet gelirlerinin bir bölümü üzerindeki denetimin alacaklılara geçmesidir.

1. Şemanın ilk halkaları: savaş giderleri artıyor ve dış borç alınıyor. Osmanlı ilk dış borcunu Kırım Savaşı sırasında, 1854’te aldı.
2. Yeni borçlarla faiz yükü büyüdü; 1875’te devlet borç ödemelerini yapamaz duruma düştü.
3. Son halka: 1881 Muharrem Kararnamesi ile alacaklıların temsilcilerinden oluşan Duyun-u Umumiye kuruldu; tuz, tütün ve ipek gibi bazı gelirleri doğrudan bu kurum topladı.
4. Denetleyelim: devletin kendi gelirini kendisinin toplayamaması, mali denetimin dışarıya geçmesi demektir ✓.

12. Tabloda 19. yüzyıl yatırımları ve etkileri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?

• A) Malların ucuzlaması
• B) Haberin uzak mesafeye çok kısa sürede ulaşması
• C) Nüfusun artması
• D) Toprakların genişlemesi
• E) Vergilerin azalması

Doğru cevap: B — Telgrafın doğrudan etkisi, haberin uzak mesafeye çok kısa sürede ulaşmasıdır.

1. Tablo her yatırımı doğrudan etkisiyle eşleştiriyor: demir yolu → malın ve askerin hızlı taşınması.
2. Telgraf bir taşıma değil haberleşme aracıdır; elektrik sinyaliyle ileti gönderir.
3. Osmanlı’da ilk telgraf hatları 1855’te Kırım Savaşı sırasında çekildi; İstanbul’dan uzak bir vilayete haber artık günler yerine dakikalar içinde ulaşabiliyordu.
4. Denetleyelim: demir yolu "taşımayı", telgraf "haberi" hızlandırıyor ✓ — tablodaki boşluk haberleşmeyle dolar.

13. Telgraf hatlarının ve demir yollarının yaygınlaşmasının merkezî yönetim açısından doğurduğu sonuç hangisidir?

• A) Yerel yöneticilerin güçlenmesi
• B) Taşranın merkezden kopması
• C) Taşra üzerindeki denetimin güçlenmesi
• D) Vergilerin toplanamaması
• E) İletişimin yavaşlaması

Doğru cevap: C — Telgraf ve demir yolları, merkezî yönetimin taşra üzerindeki denetimini güçlendirdi.

1. Telgrafla merkezin emri uzak bir vilayete kısa sürede ulaşır; taşradaki gelişmelerden de merkez hemen haberdar olur.
2. Demir yoluyla asker ve memur hızla sevk edilebilir; bir isyana ya da karışıklığa müdahale süresi kısalır.
3. İkisi birlikte, eskiden merkezden uzak olduğu için âyanların söz sahibi olduğu bölgeleri merkezin gözetimine yaklaştırır.
4. Denetleyelim: hızlı haber + hızlı sevkiyat = daha etkili denetim ✓.

14. Kartlarda 19. yüzyılda hukuk alanında yapılan düzenlemeler verilmiştir. Bu düzenlemelerin ortak amacı hangisidir?

• A) Ticareti yasaklamak
• B) Mahkemeleri kapatmak
• C) Kanunları sözlü hâle getirmek
• D) Yargıyı düzenli ve öngörülebilir bir yapıya kavuşturmak
• E) Yargıyı yerel beylere bırakmak

Doğru cevap: D — Ticaret ve nizamiye mahkemeleri ile yazılı kanunların ortak amacı yargıyı düzenli ve öngörülebilir bir yapıya kavuşturmaktı.

1. Kartlardaki düzenlemeler: ticaret mahkemeleri (1840’lar), nizamiye mahkemeleri (1860’lar) ve yazılı kanunlar (ör. Mecelle).
2. Uzmanlaşmış mahkemeler, her davanın kendi alanını bilen bir yargı yerinde görülmesini sağlar.
3. Yazılı kanun, aynı suça ya da uyuşmazlığa her yerde aynı kuralın uygulanmasını sağlar; kişi hangi durumda ne olacağını önceden bilebilir.
4. Denetleyelim: uzmanlaşma + yazılı kural = düzenli ve öngörülebilir yargı ✓.

15. Tabloda 19. yüzyıldaki nüfus hareketleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?

• A) Şehirlerin küçülmesi
• B) Nüfusun azalması
• C) Göçün durması
• D) Toprakların boşalması
• E) Nüfusun artması ve iskân ihtiyacının doğması

Doğru cevap: E — Göç alan Anadolu’da nüfus arttı ve gelenlerin yerleştirilmesi için iskân ihtiyacı doğdu.

1. Tablonun ilk satırı: Kafkasya ve Balkanlar’da savaş ve toprak kaybı yaşandı; buralardaki Müslüman halk Osmanlı topraklarına göç etti.
2. Kırım Savaşı sonrası Kafkas göçleri ve 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrası Balkan göçleri bu hareketin büyük dalgalarıdır.
3. Göçmenlerin önemli bölümü Anadolu’ya yöneldi; artan nüfusa toprak, konut ve geçim sağlamak gerekti. Devlet bu iş için göçmen komisyonları kurdu.
4. Denetleyelim: göç alan bölgenin nüfusu artar ve gelenlerin yerleştirilmesi gerekir ✓.

16. Tabloda dönemin fikir akımları ve önerileri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?

• A) Ortak dil ve kültür bağı
• B) Ortak ticaret düzeni
• C) Ortak askerî ittifak
• D) Ortak para birimi
• E) Ortak hukuk sistemi

Doğru cevap: A — Türkçülük, devleti bir arada tutacak bağ olarak ortak dil ve kültürü öne çıkardı.

1. Tablodaki ilk iki eşleşme: Osmanlıcılık ortak vatandaşlık bilincini, İslamcılık ortak inanç bağını birleştirici sayıyor.
2. Türkçülük ise topluluğu dil, kültür ve tarih birliği üzerinden tanımlar.
3. Yusuf Akçura 1904’te bu üç yolu karşılaştırmış; Ziya Gökalp gibi düşünürler de dilde sadeleşme ve milli kültür üzerinde durmuştur.
4. Denetleyelim: her akım farklı bir bağ öneriyor — vatandaşlık, inanç, dil ve kültür ✓.

17. Aynı dönemde birbirinden farklı birleştirici öneriler ortaya çıkmasının temel nedeni hangisidir?

• A) Devletin hiçbir sorunu bulunmaması
• B) Devletin parçalanma tehdidiyle karşı karşıya olması ve çözüm arayışının çeşitlenmesi
• C) Fikir üretiminin yasaklanması
• D) Nüfusun tek bir topluluktan oluşması
• E) Savaşların sona ermesi

Doğru cevap: B — Farklı birleştirici önerilerin aynı dönemde ortaya çıkması, devletin parçalanma tehdidiyle karşı karşıya olmasından ve çözüm arayışının çeşitlenmesinden kaynaklanır.

1. 19. yüzyılda milliyetçi isyanlar ve toprak kayıpları devletin bütünlüğünü tehdit ediyordu.
2. Aydınlar ve devlet adamları aynı soruya yanıt arıyordu: bu devlet nasıl bir arada tutulur?
3. Farklı çevreler farklı bir ortak payda önerdi: Osmanlıcılar vatandaşlığı, İslamcılar inancı, Türkçüler dil ve kültürü. Bir önerinin yetersiz kaldığı görüldükçe ötekiler güç kazandı.
4. Denetleyelim: tek bir sorun, birden çok çözüm önerisi ✓ — akımların çeşitlenmesi sorunun büyüklüğünü gösterir.

18. 19. yüzyılın ikinci yarısında kız öğrenciler için okullar ve kadın öğretmen yetiştiren kurumlar açılmıştır. Bu gelişmenin toplumsal hayat bakımından doğurduğu sonuç hangisidir?

• A) Eğitimin yalnızca erkeklere açılması
• B) Okulların kapanması
• C) Kadınların eğitim ve meslek hayatındaki yerinin genişlemesi
• D) Öğretmen sayısının azalması
• E) Eğitimin durması

Doğru cevap: C — Kız okulları ve kadın öğretmen yetiştiren kurumlar, kadınların eğitim ve meslek hayatındaki yerini genişletti.

1. Kız öğrenciler için okulların açılması, kızların sistemli eğitime erişimini sağladı; ilk kız rüştiyesi 1850’lerin sonunda açıldı.
2. Kadın öğretmen yetiştiren Darülmuallimat (1870), kadınlara öğretmenlik mesleğinin kapısını açtı.
3. Böylece kadınlar hem eğitim alan hem eğitim veren konuma geldi; toplumsal hayattaki yerleri genişledi.
4. Denetleyelim: okul erişimi + meslek edinme olanağı ✓ — iki gelişme de kadınların yerini genişletiyor.

19. Tabloda iki dönem üç alanda karşılaştırılmıştır. Bu tabloya dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Yönetimde anayasal bir çerçeve oluşmuştur.
• B) Hukuk yazılı hâle getirilmiştir.
• C) Eğitim kurumları çeşitlenmiştir.
• D) Değişim birden çok alanı kapsamıştır.
• E) Bu değişimler toplumda hiç tartışılmadan benimsenmiştir.

Doğru cevap: E — "Bu değişimler toplumda hiç tartışılmadan benimsenmiştir." söylenemez; tabloda değişimin nasıl karşılandığına dair hiçbir veri yoktur.

1. Soru "söylenemez" diyor; her ifadeyi tablodaki satırlarla eşleştirelim.
2. Yönetim satırı (mutlak yetki → anayasa ve meclis) anayasal çerçeveyi, hukuk satırı (dağınık uygulama → yazılı kanunlar) yazılı hukuku, eğitim satırı (sınırlı kurum → kademeli okullar) çeşitlenen kurumları doğruluyor; üç satır birlikte değişimin birden çok alanı kapsadığını gösteriyor.
3. Kalan ifade toplumun tepkisine ilişkin; tabloda böyle bir sütun ya da satır yok. Üstelik tarihsel olarak da yenilikler dirençle karşılaşmıştır (ör. 1807 Kabakçı Mustafa İsyanı).
4. Denetleyelim: dört ifade tablodan çıkıyor, biri tablonun dışında kalıyor ✓.

20. Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel gelişme verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde dönem hakkında ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Dönemde yalnızca olumlu gelişmeler yaşanmıştır.
• B) Dönem yalnızca mali sorunlardan ibarettir.
• C) Dönemde hiçbir yenilik yapılmamıştır.
• D) Dönem; kurumsal yenilenmenin yaşandığı, aynı zamanda dış bağımlılığın arttığı çok yönlü bir dönüşüm dönemidir.
• E) Fikir akımları hiç etkili olmamıştır.

Doğru cevap: D — Dönem, kurumsal yenilenmenin yaşandığı ve aynı zamanda dış bağımlılığın arttığı çok yönlü bir dönüşüm dönemidir.

1. Birinci kart: fikirler yayıldı — milliyetçilik, meşrutiyet ve hürriyet düşünceleri.
2. İkinci kart: kurumlar yenilendi — okullar, mahkemeler, anayasa ve meclis.
3. Üçüncü kart: mali bağımlılık arttı — dış borçlar ve Duyun-u Umumiye.
4. Denetleyelim: seçenek hem olumlu (yenilenme) hem olumsuz (bağımlılık) yönü birlikte taşıyor ✓ — üç kartı da kapsayan tek sonuç budur.