Yer Kabuğu ve Dünyamızın Hareketleri

1. Ali akşam yatağına yattığında ülkemizde gece olduğunu, aynı anda Amerika'daki teyzesinin gündüz yaşadığını öğrendi. Şekle göre bu durumun sebebi nedir?

• A) Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi
• B) Dünya'nın Güneş'ten uzaklaşması
• C) Ay'ın Dünya'nın önünden geçmesi
• D) Bulutların Güneş ışığını kesmesi

Doğru cevap: A — Dünya kendi ekseni etrafında döndüğü için Güneş'i gören yüzünde gündüz, görmeyen yüzünde gece yaşanır.

1. Güneş ışığı Dünya'nın yalnızca bir yüzünü aydınlatır.
2. Şekilde aydınlık yüzde gündüz, karanlık yüzde gece vardır.
3. Dünya kendi ekseni etrafında döndükçe bu yüzler yer değiştirir.
4. Bu yüzden bir yerde gece iken başka bir yerde gündüz olur.

2. Bir öğrenci küre üzerine kırmızı bir nokta çizip küreyi kendi ekseni etrafında yavaşça çevirdi. Kırmızı nokta tekrar aynı yere geldiğinde gerçek Dünya'da ne kadar süre geçmiş olur?

• A) 1 hafta
• B) 24 saat
• C) 365 gün
• D) 12 ay

Doğru cevap: B — Dünya kendi ekseni etrafındaki bir tam turunu yaklaşık 24 saatte tamamlar.

1. Küre üzerindeki nokta bir tam tur atmıştır.
2. Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki bir tam turu 24 saat sürer.
3. Bu süre bir günü, yani gece ile gündüzü oluşturur.

3. Şekilde Dünya'nın Güneş çevresindeki bir yıllık yolculuğu gösterilmiştir. Dünya'nın bu hareketi sonucunda hangi olay meydana gelir?

• A) Gece ile gündüzün oluşması
• B) Ay'ın evrelerinin değişmesi
• C) Mevsimlerin oluşması
• D) Depremlerin meydana gelmesi

Doğru cevap: C — Dünya'nın Güneş çevresinde dolanması yıl boyunca mevsimleri oluşturur.

1. Şekildeki yol Dünya'nın Güneş çevresindeki dolanma yoludur.
2. Bu yolculuk yaklaşık 365 gün, yani bir yıl sürer.
3. Yıl boyunca ışınların geliş açısı değiştiği için mevsimler oluşur.
4. Gece ile gündüz ise kendi ekseni etrafındaki dönmeden oluşur.

4. Okul bahçesinde kazı yapan öğrenciler bir taşın içinde yaprak izi buldular. Öğretmenleri bu ize fosil dediğine göre fosil ne demektir?

• A) Yeni oluşmuş bir kayaç türüdür.
• B) Toprağın en üstteki tabakasıdır.
• C) Yanardağdan çıkan sıcak maddedir.
• D) Geçmişte yaşamış canlıların taş içinde kalan iz ve kalıntılarıdır.

Doğru cevap: D — Fosil, geçmişte yaşamış canlıların kayaçlar içinde kalan kalıntı ve izleridir.

1. Ölen canlılar bazen toprak ve kayaç katmanları arasında kalır.
2. Uzun yıllar boyunca izleri ya da sert kısımları taş içinde korunur.
3. Bu kalıntı ve izlere fosil denir.
4. Fosiller geçmişte hangi canlıların yaşadığını gösterir.

5. Şekilde topraktan alınan bir kesit gösterilmiştir. Bitki köklerinin en çok bulunduğu, canlı kalıntısı bakımından en zengin katman hangisidir?

• A) Üst toprak
• B) Alt toprak
• C) Ana kayaç
• D) Yer altı suyu

Doğru cevap: A — Üst toprak, canlı kalıntısı bakımından zengindir ve bitki kökleri burada bulunur.

1. Kesitte en üstte üst toprak yer alır.
2. Üst toprak, çürümüş bitki ve hayvan kalıntılarıyla karışmıştır.
3. Bu yüzden bitkiler için en verimli katmandır.
4. Ana kayaç ise en altta bulunan sert katmandır.

6. Dağdaki büyük kayalar yıllar boyunca sıcak-soğuk, rüzgâr ve suyun etkisiyle ufalanıp küçük parçalara ayrılır. Bu olayın sonunda hangi doğal oluşum meydana gelir?

• A) Fosil
• B) Toprak
• C) Buzul
• D) Yanardağ

Doğru cevap: B — Kayaçların uzun sürede ufalanmasıyla toprak oluşur.

1. Kayaçlar sıcaklık farkı, rüzgâr ve suyla parçalanır.
2. Parçalar zamanla iyice küçülür.
3. Bu küçük parçalar canlı kalıntılarıyla karışır.
4. Sonuçta toprak oluşur.

7. Bir maden mühendisi yer altından çıkarılan kaynakların listesini hazırlıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu listede yer alamaz?

• A) Kömür
• B) Demir
• C) Bulut
• D) Mermer

Doğru cevap: C — Bulut atmosferde oluşur; yer altından çıkarılan bir kaynak değildir.

1. Kömür, demir ve mermer yer kabuğundan çıkarılır.
2. Bunlar madenler ve yer altı kaynaklarıdır.
3. Bulut ise havadaki su buharından oluşur.
4. Bu nedenle listede bulut yer alamaz.

8. Ülkemizde haziran ayında havalar ısınıp gündüzler uzarken aralık ayında havalar soğur ve gündüzler kısalır. Bu değişim Dünya'nın hangi hareketinin sonucudur?

• A) Kendi ekseni etrafında dönme
• B) Ay ile birlikte dönme
• C) Yerinde sabit durma
• D) Güneş çevresinde dolanma

Doğru cevap: D — Yıl içindeki mevsim değişiklikleri Güneş çevresinde dolanma hareketinden kaynaklanır.

1. Haziran ile aralık arasında geçen süre aylarla ölçülür.
2. Kendi ekseni etrafındaki dönme yalnızca 24 saat sürer.
3. Aylara yayılan bu değişim yıllık hareketle ilgilidir.
4. Yani Dünya'nın Güneş çevresinde dolanmasının sonucudur.

9. Grafikte bir ilde dört mevsimde ölçülen ortalama sıcaklıklar verilmiştir. Grafiğe göre bu ilde en sıcak geçen mevsim hangisidir?

• A) Kış
• B) Yaz
• C) İlkbahar
• D) Sonbahar

Doğru cevap: B — En yüksek sütun 29 °C ile yaz mevsimine aittir.

1. Grafikte her sütun bir mevsimin ortalama sıcaklığını gösterir.
2. Değerler: kış 5, ilkbahar 16, yaz 29, sonbahar 18.
3. En büyük değer 29'dur.
4. Bu değer yaz mevsimine aittir.

10. Tabloda Dünya'nın iki hareketi ve bu hareketlerin süreleri verilmiştir. Tabloya göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) Kendi ekseni etrafında dönme – gece ve gündüz
• B) Güneş çevresinde dolanma – mevsimler
• C) Kendi ekseni etrafında dönme – 24 saat
• D) Güneş çevresinde dolanma – 24 saat

Doğru cevap: D — Güneş çevresinde dolanma 365 gün sürer; 24 saat kendi ekseni etrafındaki dönmenin süresidir.

1. Tabloda kendi ekseni etrafında dönme 24 saat olarak verilmiştir.
2. Güneş çevresinde dolanma ise 365 gün sürer.
3. D seçeneğinde dolanma hareketi 24 saatle eşleştirilmiştir.
4. Bu eşleştirme yanlıştır.