Yaşayan Dünya Dinleri

1. Bir öğrenci, dünya dinlerini tanıtan bir pano hazırlarken her dinin kutsal kitabını ayrı bir kartona yazmaktadır. Sıra Yahudiliğe geldiğinde hangi adı yazacağını sorar.</p><p>Öğrencinin yazması gereken ad aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Tevrat
• B) İncil
• C) Vedalar
• D) Tripitaka

Doğru cevap: A — Yahudiliğin kutsal kitabı Tevrat'tır.

1. Ne soruluyor: Yahudiliğin kutsal kitabının adı.
2. Her dinin kendi kaynaklarında belirttiği bir kutsal kitabı ya da metni vardır.
3. Yahudilikte temel kutsal kitap Tevrat'tır; Hz. Musa'ya indirildiğine inanılır.
4. Doğru ad Tevrat (A). Denetleme: İncil Hristiyanlığın, Vedalar Hinduizmin, Tripitaka Budizmin kutsal metnidir.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Yahudilik ve Hristiyanlık aynı coğrafyada ortaya çıktığı için kitapları karıştırılıyor; İncil Hristiyanlığa aittir.

2. Yukarıdaki çizelgede soru işaretiyle gösterilen yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

• A) Havra
• B) Cami
• C) Tapınak
• D) Manastır

Doğru cevap: B — İslam'da ibadet yeri camidir.

1. Ne soruluyor: çizelgede İslam'ın karşısına gelecek ibadet yeri.
2. Çizelgede örnekler verilmiş: Yahudilikte sinagog, Hristiyanlıkta kilise.
3. İslam'da Müslümanların topluca ibadet ettiği yer camidir.
4. Doğru yanıt Cami (B). Denetleme: havra sinagogun başka bir adıdır; tapınak ve manastır başka inançlarda kullanılan yapılardır.
5. Sık yapılan hata: A şıkkı. "Havra" Türkçede bilinen bir kelime olduğu için seçiliyor; havra Yahudilerin ibadet yeridir, sinagogla aynı anlamdadır.

3. Aynı panoda sıra Hristiyanlığa gelmiştir. Öğrenci, bu dinin kutsal kitabının adını yazacak ve yanına kısa bir açıklama ekleyecektir.</p><p>Öğrencinin yazması gereken ad aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Vedalar
• B) Zebur
• C) İncil
• D) Tevrat

Doğru cevap: C — Hristiyanlığın kutsal kitabı İncil'dir.

1. Ne soruluyor: Hristiyanlığın kutsal kitabının adı.
2. Öğrenci panoda her dinin kutsal kitabını ayrı ayrı yazıyor; bu kez sıra Hristiyanlıkta.
3. Hristiyanlıkta Hz. İsa'nın hayatını ve öğretilerini anlatan kutsal kitap İncil'dir.
4. Doğru ad İncil (C). Denetleme: Tevrat Yahudiliğin, Vedalar Hinduizmin kutsal metnidir; Zebur ise Hz. Davud'a indirildiğine inanılan kitaptır.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Hristiyanlar Tevrat'ı da içeren Kitab-ı Mukaddes'i okuduğu için karışır; Hristiyanlığa özgü kutsal kitap İncil'dir.

4. Yukarıda tanıtılan din aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yahudilik
• B) Hristiyanlık
• C) Budizm
• D) Hinduizm

Doğru cevap: D — Vedalar ve yeniden doğuş inancı Hinduizmi tanımlar.

1. Ne soruluyor: kutuda özellikleri verilen din.
2. Kutunun ipuçları: Hindistan'da ortaya çıkması, kutsal metinleri arasında Vedalar bulunması, yeniden doğuş inancı.
3. Bu üç özellik birlikte Hinduizmi tanımlar.
4. Doğru yanıt Hinduizm (D). Denetleme: Yahudilik ve Hristiyanlık Orta Doğu'da ortaya çıkmıştır; Budizm de Hindistan'da doğmuştur ama kutsal metni Vedalar değil Tripitaka'dır.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Budizm de Hindistan kökenli ve yeniden doğuşla ilgili olduğu için karışır; ayırt edici ipucu Vedalar'dır.

5. Bir öğrenci, Asya kökenli inançları araştırırken Budizmin ortaya çıkışında bir kişinin adının sıkça geçtiğini görür ve bu adı not almak ister.</p><p>Öğrencinin not alacağı kişi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Siddhartha Gautama
• B) Konfüçyüs
• C) Zerdüşt
• D) Lao Tzu

Doğru cevap: A — Budizm, Siddhartha Gautama ile anılır.

1. Ne soruluyor: Budizmin ortaya çıkışıyla anılan kişi.
2. Budizm, sonradan "Buda" (aydınlanmış) olarak anılan Siddhartha Gautama'nın öğretilerine dayanır.
3. Öteki adlar başka Asya inançlarıyla ilgilidir: Konfüçyüs Konfüçyüsçülük, Zerdüşt Zerdüştlük, Lao Tzu Taoizm.
4. Doğru yanıt Siddhartha Gautama (A). Denetleme: dört addan yalnız biri Budizmle anılır.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Konfüçyüs de Asya'da bir öğretinin kurucusu olarak bilindiği için karışıyor; o Çin'de ortaya çıkan Konfüçyüsçülükle anılır.

6. Bir öğrenci, farklı dinleri incelerken hepsinde iyilik yapmayı öğütleyen ilkeler bulunduğunu fark eder ve bunu not eder.</p><p>Öğrencinin bu tespiti aşağıdakilerden hangisini gösterir?</p>

• A) Ahlakın dinden bağımsız olduğunu
• B) Dinlerin ahlaki ilkelerde ortak yönler taşıyabildiğini
• C) Bütün dinlerin aynı olduğunu
• D) Dinlerin hiç farklılığı olmadığını

Doğru cevap: B — Ortak ahlaki ilkeler bulunması, dinlerin aynı olduğu anlamına gelmez.

1. Ne soruluyor: farklı dinlerde iyilik öğütleyen ilkeler bulunmasının gösterdiği şey.
2. Öğrenci birden çok dinde iyilik yapmayı öğütleyen ilkeler bulmuş.
3. Bu, dinlerin bazı ahlaki ilkelerde ortak yönler taşıyabildiğini gösterir.
4. Doğru yanıt B. Denetleme: ortak ahlaki ilkeler dinlerin inanç esasları, kutsal metinleri ve ibadetleri bakımından aynı olduğu anlamına gelmez; C ve D bu yüzden fazla genellemedir.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Bir ortak yönden hareketle bütün dinlerin aynı olduğu sonucuna varmak; soru yalnız ahlaki ilkelerdeki benzerliği söylüyor.

7. Yukarıdaki çizelgede soru işaretiyle gösterilen yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

• A) Kur'an-ı Kerim
• B) İncil
• C) Tevrat
• D) Zebur

Doğru cevap: C — Yahudiliğin kutsal metni Tevrat'tır.

1. Ne soruluyor: çizelgede Yahudiliğin karşısına gelecek kutsal metin.
2. Çizelgedeki örnekler: Hinduizmde Vedalar, Budizmde Tripitaka.
3. Yahudiliğin kutsal kitabı Tevrat'tır.
4. Doğru yanıt Tevrat (C). Denetleme: Kur'an-ı Kerim İslam'ın, İncil Hristiyanlığın kutsal kitabıdır.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Zebur da Yahudi geleneğiyle ilişkilendirilen bir kitaptır (Hz. Davud); ama Yahudiliğin temel kutsal kitabı olarak Tevrat anılır.

8. Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam'ın ortak yönü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Aynı kutsal kitabı kullanmaları
• B) Aynı ibadet yerine sahip olmaları
• C) Aynı dönemde ortaya çıkmaları
• D) Tek Tanrı inancına dayanmaları

Doğru cevap: D — Üçü de tek Tanrı inancına dayanır.

1. Ne soruluyor: Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam'ın ortak yönü.
2. Üç din de Hz. İbrahim'i önemli bir peygamber olarak kabul eder ve tek Tanrı inancına dayanır.
3. Kutsal kitapları (Tevrat, İncil, Kur'an-ı Kerim), ibadet yerleri (sinagog, kilise, cami) ve ortaya çıktıkları dönemler ise farklıdır.
4. Doğru yanıt D. Denetleme: A, B ve C farklı olan özellikleri ortak saymaktadır.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Üç din aynı coğrafyada ortaya çıktığı için aynı dönem sanılıyor; aralarında yüzyıllar vardır.

9. Farklı dinler hakkında bilgi edinirken izlenmesi gereken yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kendi kaynaklarına dayanarak nesnel biçimde tanımak
• B) Yalnız duyduklarına güvenmek
• C) İnceleme yapmadan yargıya varmak
• D) Yalnız benzerliklere bakmak

Doğru cevap: A — Nesnel bilgi, dinin kendi kaynaklarından edinilir.

1. Ne soruluyor: farklı dinler hakkında bilgi edinirken izlenecek yaklaşım.
2. Bir din hakkında doğru bilgi, o dinin kendi kaynaklarından ve güvenilir incelemelerden edinilir.
3. Kulaktan dolma bilgiyle ya da incelemeden yargıya varmak yanlış genellemelere ve önyargıya yol açar.
4. Doğru yaklaşım kendi kaynaklarına dayanarak nesnel biçimde tanımaktır (A). Denetleme: B ve C önyargıya götüren yollardır.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Yalnız benzerliklere bakmak iyi niyetli görünür; ama nesnel tanıma hem benzerlikleri hem farklılıkları görmeyi gerektirir.

10. Budizmde acının azaltılması ve isteklerin denetlenmesi üzerinde durulması, bu inancın hangi yönünü gösterir?

• A) Yazıya önem vermediğini
• B) İç dünyanın düzenlenmesine önem verdiğini
• C) Ticareti düzenlediğini
• D) Yalnız topluluk hâlinde yaşandığını

Doğru cevap: B — İsteklerin denetlenmesi iç dünyayla ilgilidir.

1. Ne soruluyor: acının azaltılması ve isteklerin denetlenmesine önem verilmesinin gösterdiği yön.
2. Budizmde acının kaynağı olarak insanın istekleri görülür.
3. İsteklerin denetlenmesi kişinin kendi düşünce ve duygu dünyasıyla ilgilidir.
4. Bu, Budizmin iç dünyanın düzenlenmesine önem verdiğini gösterir (B). Denetleme: yazı, ticaret ya da topluluk yaşamı soruda geçmiyor.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Budizmde manastır hayatı bulunduğu için topluluk yaşamı sanılıyor; soruda anlatılan kişinin kendi içindeki denetimdir.

11. Bir öğrenci, gezdiği şehirde farklı yapılar görür ve rehber ona bu yapıların adlarını söyler: sinagog ve kilise. Öğrenci, iki sözcüğün ortak neyi anlattığını merak eder.</p><p>Bu iki sözcük aşağıdakilerden hangisini karşılar?

• A) Bayramları
• B) Kutsal kitapları
• C) İbadet yerlerini
• D) Din görevlilerini

Doğru cevap: C — İkisi de ibadet yeri adıdır.

1. Ne soruluyor: sinagog ve kilise sözcüklerinin ortak olarak anlattığı şey.
2. Sinagog Yahudilerin, kilise Hristiyanların toplandığı ve ibadet ettiği yapıdır.
3. İki sözcük de bir dinin ibadet yerini adlandırır.
4. Doğru yanıt İbadet yerlerini (C). Denetleme: rehber öğrenciye YAPI adlarını söylüyor; bayram, kitap ya da görevli değil.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Bu yapılarda din görevlileri de bulunduğu için karışıyor; sözcükler görevliyi değil yapının kendisini adlandırır.

12. Bu ilkenin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Tek inancın zorunlu tutulması
• B) İbadetin gizlenmesi
• C) Toplulukların ayrılması
• D) İnanç özgürlüğü ve farklılığa saygı

Doğru cevap: D — Serbest ibadet ve dışlanmama inanç özgürlüğüdür.

1. Ne soruluyor: kutuda anlatılan ilkenin karşılığı.
2. Kutuda iki şart var: herkesin kendi ibadetini serbestçe yapabilmesi ve kimsenin inancından dolayı dışlanmaması.
3. Serbestçe ibadet inanç özgürlüğüdür; dışlanmamak ise farklılığa saygıdır.
4. Doğru yanıt D. Denetleme: A, B ve C ibadeti kısıtlayan ya da insanları ayıran durumlardır; kutudaki ilkeyle çelişir.
5. Sık yapılan hata: C şıkkı. Toplulukların ayrı yaşaması çatışmayı önler gibi görünür; oysa kutu insanların BİR ARADA yaşamasını anlatıyor.

13. Bir sınıfta öğretmen, dünya haritası üzerinde inançların ortaya çıktığı bölgeleri işaretlemektedir. Hinduizm ve Budizm için aynı bölgeyi işaretlediğini söyler.</p><p>Öğretmenin işaretlediği bölge aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Hindistan ve çevresi
• B) Anadolu
• C) Kuzey Afrika
• D) Arap Yarımadası

Doğru cevap: A — İki inanç da Hindistan ve çevresinde ortaya çıkmıştır.

1. Ne soruluyor: Hinduizm ve Budizmin ortaya çıktığı bölge.
2. Hinduizm Hint alt kıtasında gelişmiştir.
3. Budizm de Siddhartha Gautama'nın yaşadığı Hindistan ve çevresinde ortaya çıkmıştır.
4. Doğru yanıt Hindistan ve çevresi (A). Denetleme: Arap Yarımadası İslam'ın, Anadolu ve Kuzey Afrika ise bu iki inancın doğduğu yer değildir.
5. Sık yapılan hata: Budizmin bugün Doğu Asya'da yaygın olmasından yola çıkarak doğduğu yeri de orada sanmak; yayıldığı yer ile ortaya çıktığı yer farklıdır.

14. Bir öğretmen, farklı dinlerin öğrenilmesinin amacını "başkasını daha doğru tanımak ve önyargıyı azaltmak" diye açıklar.</p><p>Bu açıklamaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?</p>

• A) Tanımanın zararlı olduğu
• B) Bilginin önyargıyı azaltabileceği
• C) Öğrenmenin gereksiz olduğu
• D) Önyargının bilgiyle arttığı

Doğru cevap: B — Doğru tanımak önyargıyı azaltır.

1. Ne soruluyor: öğretmenin açıklamasından çıkan yargı.
2. Öğretmen amacı "başkasını daha doğru tanımak ve önyargıyı azaltmak" olarak açıklıyor.
3. Doğru tanımak bilgi edinmektir; açıklamaya göre bu bilgi önyargıyı azaltır.
4. Doğru yanıt B: bilgi önyargıyı azaltabilir. Denetleme: A, C ve D öğretmenin açıklamasının tersini söylüyor.
5. Sık yapılan hata: D şıkkı. Yanlış bilginin önyargıyı artırabildiği doğrudur; ama açıklama doğru bilginin önyargıyı AZALTTIĞINI söylüyor.

15. Yukarıdaki çizelgeden hareketle dinlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A) Hiçbir ortak yönleri yoktur.
• B) Yalnız kitapları ortaktır.
• C) Bazı yönleri ortak, bazı yönleri farklıdır.
• D) Bütünüyle aynıdırlar.

Doğru cevap: C — Çizelge hem ortak hem farklı yönleri birlikte gösterir.

1. Ne soruluyor: çizelgeye göre dinler hakkında söylenebilecek yargı.
2. Çizelge: ahlaki öğütler kısmen ortak; inanç esasları ve kutsal metinler farklı.
3. Demek ki dinlerin bazı yönleri ortak, bazı yönleri farklıdır.
4. Doğru yanıt C. Denetleme: A "kısmen ortak" satırıyla, B ve D "farklı" satırlarıyla çelişir.
5. Sık yapılan hata: B şıkkı. Çizelgede kutsal metinler FARKLI yazıyor; ortak olan kitaplar değil, kısmen ahlaki öğütlerdir.