Maddenin Doğasına Yolculuk

1. Şekildeki nötr atomun katmanlarında çizilenlere ek olarak 3 elektron daha bulunmaktadır. Buna göre bu atomun çekirdeğindeki proton sayısı kaçtır?

• A) 13
• B) 10
• C) 14
• D) 27

Doğru cevap: A — Toplam elektron sayısı 2 + 8 + 3 = 13'tür; nötr atomda proton sayısı elektron sayısına eşit olduğundan proton sayısı 13'tür.

1. Şekilde birinci katmanda 2, ikinci katmanda 8 elektron vardır.
2. Metne göre 3 elektron daha bulunmaktadır.
3. Toplam elektron sayısı 2 + 8 + 3 = 13 olur.
4. Atom nötr olduğu için proton sayısı da 13'tür.

2. Yukarıdaki gösterimde iki karbondioksit molekülü verilmiştir. Bir karbondioksit molekülünde 1 karbon ve 2 oksijen atomu bulunduğuna göre bu gösterimdeki toplam atom sayısı kaçtır?

2 CO₂

• A) 3
• B) 6
• C) 4
• D) 9

Doğru cevap: B — Bir molekülde 1 + 2 = 3 atom vardır; 2 molekülde 2 × 3 = 6 atom bulunur.

1. Bir karbondioksit molekülünde 1 karbon atomu vardır.
2. Aynı molekülde 2 oksijen atomu bulunur.
3. Bir molekülde toplam 1 + 2 = 3 atom vardır.
4. İki molekül için 2 × 3 = 6 atom bulunur.

3. Şekilde üç kabın tanecik modeli verilmiştir. Bu modellere göre yalnızca karışım içeren kap hangisidir ve bunun gerekçesi nedir?

• A) L, çünkü molekül içerir
• B) M, çünkü iki farklı atom bağlıdır
• C) K, çünkü birden çok farklı tanecik bir arada bulunmaktadır
• D) Üçü de karışımdır

Doğru cevap: C — K kabında hem iki atomlu bileşik molekülleri hem de bağımsız atomlar bir arada bulunur; bu bir karışımdır.

1. L kabında tek tür molekül vardır, saf bir elementtir.
2. M kabında yalnızca aynı bileşiğin molekülleri vardır, saf maddedir.
3. K kabında farklı türde tanecikler bir aradadır.
4. Bağlanmadan bir arada bulunan farklı tanecikler karışımı oluşturur.

4. Demir tozu, tuz ve kumdan oluşan bir karışım şemadaki sırayla ayrılmıştır. Bu adımların sonunda son basamakta elde edilen madde nedir?

• A) Demir tozu
• B) Kum
• C) Demir ve kum karışımı
• D) Tuz

Doğru cevap: D — Mıknatısla demir, süzmeyle kum ayrılır; süzüntüdeki tuzlu suyun buharlaştırılmasıyla katı tuz elde edilir.

1. İlk adımda mıknatısla yalnızca demir tozu çekilir.
2. Kalan tuz ve kum suya atılır; tuz çözünür, kum çözünmez.
3. Süzme ile kum süzgeç kâğıdında kalır.
4. Süzüntü tuzlu sudur; suyu buharlaştırılınca geriye tuz kalır.

5. Tabloda tuzlu suyun ayrılmasında iki yöntemin hangi amaçla seçildiği verilmiştir. Bir laboratuvarda hem saf suya hem de tuza gereksinim duyuluyorsa neden damıtma seçilmelidir?

• A) Damıtmada buhar soğutulup yoğunlaştırıldığı için su da toplanabilir.
• B) Damıtma tuzu daha hızlı ayırdığı için
• C) Buharlaştırmada tuz kaybolduğu için
• D) Damıtmada ısıtıcıya gerek olmadığı için

Doğru cevap: A — Damıtmada buhar soğutucuda yoğunlaştırılıp toplandığı için hem tuz hem saf su elde edilir.

1. İki yöntemin ortak yanı şu: ikisinde de tuzlu su ısıtılır ve su buharlaşır.
2. Fark buhara ne olduğunda: buharlaştırmada buhar havaya karışıp gider, geriye yalnız tuz kalır.
3. Damıtmada ise buhar bir soğutucudan geçirilir, yoğunlaşır ve ayrı bir kapta toplanır. Böylece iki bileşen de elde edilir.
4. Denetleyelim: laboratuvar hem tuza hem saf suya gereksiniyor ✓ — ikisini birden veren tek yöntem damıtmadır.

6. Grafikteki katıdan 60 °C'deki 250 gram suda en fazla kaç gram çözünebilir?

• A) 46 gram
• B) 115 gram
• C) 92 gram
• D) 160 gram

Doğru cevap: B — 60 °C'de 100 g suda 46 g çözünür; 250 g su 2,5 katı olduğundan 46 × 2,5 = 115 gram çözünür.

1. Grafikte 60 °C için değer 46 g/100 g su olarak okunur.
2. 250 gram su, 100 gramın 2,5 katıdır.
3. Çözünen miktar su miktarıyla doğru orantılıdır.
4. 46 × 2,5 = 115 olduğundan en çok 115 gram çözünür.

7. Bir öğrenci 40 °C'deki 100 gram suya bu katıdan 40 gram eklemiş ve uzun süre karıştırmıştır. Grafiğe göre kabın dibinde çözünmeden kaç gram katı kalır?

• A) 0 gram
• B) 32 gram
• C) 8 gram
• D) 40 gram

Doğru cevap: C — 40 °C'de 100 g suda en çok 32 g çözünür; eklenen 40 gramın 40 − 32 = 8 gramı dipte kalır.

1. Grafikte 40 °C için değer 32 g/100 g sudur.
2. Bu, suyun alabileceği en fazla miktardır.
3. Öğrenci 40 gram eklemiştir.
4. 40 − 32 = 8 olduğundan dipte 8 gram katı kalır.

8. Bir öğrenci tanecik büyüklüğünün çözünme hızına etkisini araştırmak için tabloda verilen düzeneği kurmuştur. Bu düzenekte öğrencinin dikkat ettiği en önemli nokta nedir?

• A) İki kaptaki suyun sıcaklığını farklı tutması
• B) Kaplara farklı miktarda su koyması
• C) Şekerin hâlini iki kapta da aynı tutması
• D) Tanecik büyüklüğü dışındaki bütün koşulları eşit tutması

Doğru cevap: D — Kontrollü deneyde araştırılan değişken dışındaki her şey sabit tutulur; burada su miktarı ve sıcaklığı eşittir.

1. Tabloda iki kapta da su miktarı 100 mL'dir.
2. Su sıcaklığı da iki kapta 25 °C'dir.
3. Yalnızca şekerin hâli küp ve toz olarak değiştirilmiştir.
4. Böylece süredeki fark yalnızca tanecik büyüklüğüne bağlanabilir.

9. Bir öğrenci dört maddeyi karta yazdığı gibi sınıflandırmıştır. Öğrencinin yaptığı sınıflandırmada yanlış olan satır hangisidir?

• A) III. satır
• B) I. satır
• C) II. satır
• D) IV. satır

Doğru cevap: A — Hava; azot, oksijen ve başka gazların bir arada bulunduğu bir karışımdır, bileşik değildir.

1. Demir tek çeşit atomdan oluşur, elementtir; I doğrudur.
2. Su iki farklı atomun bağlanmasıyla oluşur, bileşiktir; II doğrudur.
3. Tuzlu su iki maddenin karışmasıyla oluşur; IV doğrudur.
4. Hava birden çok gazın karışımıdır, bileşik değildir; III yanlıştır.

10. Tabloda hazırlanan bir tuzlu su çözeltisinin bileşenleri ve kütleleri verilmiştir. Bu çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaçtır?

• A) %80
• B) %20
• C) %25
• D) %100

Doğru cevap: B — Kütlece yüzde derişim çözünenin çözeltiye oranıdır: 20 ÷ 100 = 0,20, yani %20.

1. Kütlece yüzde derişim formülü şudur: (çözünen kütlesi ÷ çözelti kütlesi) × 100.
2. Tablodan değerleri alalım: çözünen tuz 20 g, çözelti toplam 100 g.
3. Yerine koyalım: (20 ÷ 100) × 100 = 20. Çözelti kütlece %20’liktir.
4. Denetleyelim: 100 g çözeltinin 20 g’ı tuz, 80 g’ı su ✓ — yüzdeler toplamı 100 ediyor.

11. Grafikte bir gazın suda çözünen miktarının sıcaklıkla değişimi verilmiştir. Bu grafiğe dayanarak sıcak yaz günlerinde göllerde balık ölümlerinin artmasını açıklayan yorum hangisidir?

• A) Sıcakta suda çözünen gaz miktarı arttığı için balıklar zehirlenir.
• B) Sıcaklığın gaz çözünürlüğüne etkisi yoktur.
• C) Su ısındıkça çözünen oksijen miktarı azalır, balıklar yeterli oksijen bulamaz.
• D) Balıklar sıcak suda oksijene gerek duymaz.

Doğru cevap: C — Grafikte sıcaklık arttıkça çözünen gaz miktarı 70 birimden 26 birime düşmektedir; sıcak suda oksijen azalır.

1. 0 °C'de çözünen gaz 70 birimdir.
2. 80 °C'de bu değer 26 birime inmiştir.
3. Katıların tersine gazlar sıcak suda daha az çözünür.
4. Oksijen azalınca balıklar solunum için yeterli gazı bulamaz.

12. Üç kaptaki maddelerin tanecik modelleri şekilde verilmiştir. Bir molekülün oluşabilmesi için en az iki atomun bağlanması gerektiğine göre hangi kaplardaki maddeler molekül yapılıdır?

• A) Yalnızca K
• B) Yalnızca L
• C) K ve M
• D) L ve M

Doğru cevap: D — L'de farklı iki atom, M'de aynı türden iki atom bağlıdır; ikisi de molekül yapılıdır. K'de atomlar tek tek durmaktadır.

1. K kabında atomlar birbirine bağlanmadan tek tek durmaktadır.
2. L kabında iki farklı atom çizgiyle bağlanmıştır.
3. M kabında aynı türden iki atom bağlanmıştır.
4. En az iki bağlı atom molekül oluşturduğundan L ve M molekül yapılıdır.

13. Tuz gölünde deniz suyu geniş ve sığ havuzlara alınıp Güneş altında günlerce bekletilir; sonunda havuzların dibinde tuz katmanı kalır. Bu üretim yönteminde yararlanılan ayırma tekniği hangisidir?

• A) Buharlaştırma
• B) Mıknatısla ayırma
• C) Süzme
• D) Yüzdürme

Doğru cevap: A — Güneş ısısıyla su buharlaşır, çözünmüş hâldeki tuz havuz dibinde katı olarak kalır; yöntem buharlaştırmadır.

1. Tuz deniz suyunda ÇÖZÜNMÜŞ hâldedir; yani gözle görülmez, tanecikleri suyun içine dağılmıştır.
2. Çözünmüş maddeyi süzgeç tutamaz — tanecikler süzgeç gözeneklerinden geçer. Bu yüzden süzme işe yaramaz.
3. Havuzlar geniş ve sığ yapılır; Güneş altında su yüzeyden buharlaşır. Su uçtukça tuz derişir ve sonunda katı olarak dibe çöker.
4. Denetleyelim: geride kalan madde katı tuz ✓ — uçan su, kalan tuz, yani buharlaştırma.

14. Şekildeki ayırma hunisine birbirine karışmayan iki sıvı konulmuş, musluk açılarak alttaki sıvı toplama kabına alınmıştır. Bu yöntemin dayandığı ayırt edici özellik nedir?

• A) Sıvıların renginin farklı olması
• B) Sıvıların yoğunluklarının farklı olması
• C) Sıvıların kokusunun farklı olması
• D) Sıvıların aynı sıcaklıkta kaynaması

Doğru cevap: B — Birbirine karışmayan sıvılar yoğunluğa göre katmanlanır; yoğunluğu büyük olan altta kalır ve musluktan önce alınır.

1. Şekilde iki sıvı karışmamış, üst üste iki katman oluşturmuş.
2. Katmanlanmanın nedeni yoğunluk farkıdır: yoğunluğu büyük olan sıvı aşağı çöker, küçük olan üstte kalır.
3. Musluk hunini en altındadır; açılınca önce alt katmandaki yoğun sıvı akar. Musluk tam sınırda kapatılınca iki sıvı ayrılmış olur.
4. Denetleyelim: zeytinyağı-su karışımında yağ üstte kalır ✓ — çünkü yoğunluğu sudan küçüktür.

15. Aynı ısıtıcıda kaynatılan iki sıvının sıcaklık-zaman değişimi şekilde verilmiştir. K eğrisinde sıcaklık belirli bir değerde sabit kalırken L eğrisinde artmayı sürdürmüştür. Bu grafiklerden çıkarılacak sonuç nedir?

• A) İkisi de saf maddedir.
• B) K karışım, L saf maddedir.
• C) K saf madde, L ise karışımdır.
• D) İkisi de karışımdır.

Doğru cevap: C — Saf maddeler sabit sıcaklıkta kaynar; K sabit kaldığına göre saf madde, L artmayı sürdürdüğüne göre karışımdır.

1. Grafikte iki eğriyi karşılaştıralım. K eğrisi bir değere ulaşıp YATAY seyrediyor.
2. Kaynama boyunca sıcaklığın sabit kalması saf maddenin ayırt edici özelliğidir; verilen ısı sıcaklığı değil, hâl değişimini sürdürür.
3. L eğrisinde ise sıcaklık kaynama boyunca artmayı sürdürüyor. Karışımlarda bileşenlerin kaynama sıcaklıkları farklı olduğu için eğri yatay kalmaz.
4. Denetleyelim: iki sıvı da AYNI ısıtıcıda kaynatılmış ✓ — fark ısıtıcıdan değil, maddelerin kendisinden geliyor.