Periyodik Sistem

1. Bir elementin periyodik tablodaki periyot numarası belirlenmektedir. Bu numara neye eşittir?

periyot = katman sayısı

• A) Elektron katmanı sayısına
• B) Proton sayısına
• C) Değerlik elektron sayısına
• D) Nötron sayısına
• E) Kütle numarasına

Doğru cevap: A — Periyot numarası atomun elektron katmanı sayısını gösterir.

1. Periyodun ne olduğunu belirleyelim: periyodik tablodaki yatay sıra. Aynı sırada yer alan elementlerin ortak bir yapısal özelliği olmalı.
2. Elektron dizilimlerine bakalım: 3. periyottaki elementlerin hepsinde elektronlar üç katmana yerleşmiştir. 2. periyottakilerde iki, 1. periyottakilerde bir katman vardır.
3. Öyleyse periyot numarası doğrudan katman sayısına eşittir. Aşağı doğru inildikçe yeni bir katman eklendiği için sıra numarası da bir artar.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki proton ve nötron sayısı ✓ — ikisi de periyot boyunca sürekli değişiyor, sabit bir sıra özelliği veremez.

2. Aynı grupta bulunan elementlerin benzer kimyasal özellikler göstermesinin nedeni araştırılmaktadır. Bu benzerliğin nedeni nedir?

• A) Değerlik elektron sayılarının aynı olması
• B) Kütlelerinin eşit olması
• C) Aynı renkte olmaları
• D) Nötron sayılarının eşit olması
• E) Aynı katmanda bulunmaları

Doğru cevap: A — Aynı gruptaki elementlerin değerlik elektron sayıları eşittir; kimyasal davranışı belirleyen de bu elektronlardır.

1. Kimyasal tepkimelerde neyin rol oynadığını koyalım: atomların en DIŞ katmanındaki elektronlar. Alışveriş ve paylaşım bu elektronlarla olur; çekirdek tepkimeye katılmaz.
2. Grupların nasıl kurulduğuna bakalım: aynı grupta yer alan elementlerin değerlik elektron sayısı aynıdır. 1. grupta bir, 2. grupta iki, halojenlerde yedi değerlik elektronu bulunur.
3. Dış katman aynı olduğuna göre bu atomlar tepkimelerde de benzer davranır: aynı sayıda elektron verir ya da alır, benzer bileşikler kurar. Grup benzerliğinin nedeni budur.
4. Denetleyelim: kütleleri çok farklı ✓ — lityum ile sezyum arasında büyük kütle farkı var ama ikisi de aynı biçimde tek elektron veriyor.

3. Tabloda metal ve ametal özellikleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan davranış hangisidir?

• A) Yine elektron verir
• B) Elektron alışverişi yapmaz
• C) Elektron alır
• D) Proton verir
• E) Nötron alır

Doğru cevap: C — Metaller dış elektronlarını kolay verir, ametaller ise elektron alarak kararlı düzene ulaşır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda özellik, ortada metal, sağda ametal. Dolu satırlar: elektrik iletiminde metal iyi iletir, ametal iletmez; elektron alışverişinde metal elektron verir.
2. Metalin neden verdiğini görelim: değerlik elektron sayısı azdır (çoğunlukla 1-3). Az sayıda elektronu vermek, kararlı bir düzene ulaşmanın en kısa yoludur.
3. Ametalde durum tersidir: dış katman dolmaya yakındır, 5-7 elektron taşır. Bu kadar elektronu vermek yerine birkaç tane ALMAK çok daha kolaydır. Öyleyse boşluğa "elektron alır" gelir.
4. Denetleyelim: iki davranış birbirini tamamlıyor ✓ — metalin verdiği elektronu ametal alıyor, iyonik bağ böyle kuruluyor.

4. Bir atom elektron vererek iyon hâline gelmektedir. Oluşan iyonun yükü ve adı nedir?

X -> X⁺ + e⁻

• A) Negatif; anyon
• B) Pozitif; katyon
• C) Yüksüz; nötr atom
• D) Negatif; katyon
• E) Pozitif; anyon

Doğru cevap: B — Elektron verilince negatif yük azalır ve toplam yük pozitif olur; pozitif iyona katyon denir.

1. Nötr atomun durumunu yazalım: proton sayısı elektron sayısına eşittir, artı ve eksi yükler birbirini dengeler, toplam yük sıfırdır.
2. Atom bir elektron verdiğinde ne değiştiğine bakalım: elektron sayısı bir azalır, ama proton sayısı DEĞİŞMEZ. Çekirdeğe dokunulmaz.
3. Öyleyse artı yükler eksi yüklerden bir fazla olur ve toplam yük +1 çıkar. Pozitif yüklü iyonlara katyon denir; adı, elektrolizde negatif kutba (katoda) çekilmesinden gelir.
4. Denetleyelim: elektron alan atom ise anyon olurdu ✓ — orada eksi yük fazla gelir.

5. Bir ametal atomu elektron alarak iyon oluşturmaktadır. Bu iyonun yarıçapı ile atomun yarıçapı karşılaştırıldığında ne görülür?

• A) İyon yarıçapı daha küçüktür.
• B) İkisi eşittir.
• C) Karşılaştırılamaz.
• D) İyon yarıçapı sıfırdır.
• E) İyon yarıçapı daha büyüktür.

Doğru cevap: E — Elektron sayısı artarken proton sayısı aynı kalır; çekirdek başına düşen çekim zayıflar ve anyon atomdan büyük olur.

1. Değişen ve değişmeyeni ayıralım: ametal atomu elektron ALIYOR, yani elektron sayısı artıyor. Proton sayısı ise aynı kalıyor.
2. Bunun iki sonucu var. Birincisi, aynı sayıda proton artık daha fazla elektronu tutmak zorunda; elektron başına düşen çekim zayıflar.
3. İkincisi, elektronlar birbirini iter ve sayıları artınca bu itme büyür. İki etki de elektron bulutunu genişletir. Öyleyse anyonun yarıçapı nötr atomdan büyüktür.
4. Denetleyelim: katyonda tam tersi ✓ — orada elektron azaldığı için kalan elektronlar daha sıkı çekiliyor ve iyon küçülüyor.

6. Atomların iyon oluştururken izlediği eğilim incelenmektedir. Bu eğilimin temel nedeni nedir?

• A) Soy gazlara benzer kararlı elektron düzenine ulaşmak
• B) Kütlelerini artırmak
• C) Renk değiştirmek
• D) Nötron sayısını değiştirmek
• E) Proton sayısını artırmak

Doğru cevap: A — Atomlar soy gazlara benzer kararlı elektron düzenine ulaşmak için elektron alıp verir.

1. Soy gazların ayırt edici özelliğini koyalım: dış katmanları doludur ve doğada neredeyse hiç bileşik yapmazlar. Bu, dolu dış katmanın çok kararlı bir düzen olduğunu gösterir.
2. Öteki atomların dış katmanı ise eksiktir. Kararlı düzene ulaşmanın iki yolu vardır: eksik olanı tamamlayacak kadar elektron almak ya da dış katmanı tümüyle boşaltacak kadar elektron vermek.
3. Hangi yolun seçileceğini elektron sayısı belirler; az elektronu olan verir, çok olanı alır. İyon oluşumunun temel nedeni bu kararlı düzene ulaşma eğilimidir.
4. Denetleyelim: oluşan iyonun elektron dizilimi bir soy gazınkiyle aynı ✓ — Na⁺ ile neon, Cl⁻ ile argon aynı dizilimde.

7. Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe atom yarıçapının değişimi incelenmektedir. Bu değişim nasıldır?

• A) Artar; katman sayısı çoğalır.
• B) Değişmez.
• C) Azalır; çekirdek yükü artar ve elektronlar daha güçlü çekilir.
• D) Önce artar sonra azalır.
• E) Düzensiz değişir.

Doğru cevap: C — Periyotta katman sayısı sabit kalırken proton sayısı artar; güçlenen çekim yarıçapı küçültür.

1. Periyot boyunca neyin sabit kaldığını belirleyelim: katman sayısı. Aynı sıradaki bütün atomlarda elektronlar aynı sayıda katmana yerleşir.
2. Değişen büyüklük proton sayısıdır; soldan sağa her adımda bir artar. Çekirdeğin pozitif yükü büyür.
3. Elektronlar aynı uzaklıktaki katmanlarda dururken çekirdek onları daha güçlü çekmeye başlar; elektron bulutu içe doğru büzülür. Öyleyse atom yarıçapı soldan sağa azalır.
4. Denetleyelim: elektron sayısı da artıyor ✓ — ama yeni elektronlar aynı katmana girdiği için ekstra bir uzaklık kazandırmıyorlar.

8. Tabloda atom yarıçapının periyodik tablodaki değişimi verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan değişim hangisidir?

• A) Yine azalır
• B) Değişmez
• C) Artar
• D) Sıfırlanır
• E) Belirlenemez

Doğru cevap: C — Grupta aşağı inildikçe yeni katman eklenir; dış elektronlar çekirdekten uzaklaştığı için yarıçap büyür.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yön, sağda atom yarıçapının değişimi. Dolu satır: periyotta soldan sağa → azalır.
2. Dolu satırdaki mekanizmayı hatırlayalım: orada katman sayısı sabitti, artan çekirdek yükü yarıçapı küçültüyordu.
3. Grupta aşağı inildiğinde ise farklı bir şey olur: her yeni periyotta bir KATMAN eklenir. Dış elektronlar çekirdekten belirgin biçimde uzaklaşır ve aradaki iç katmanlar çekirdek yükünü perdeler. Proton sayısı da artar ama katman eklenmesinin etkisi baskın gelir; yarıçap büyür.
4. Denetleyelim: iki satırda farklı mekanizmalar işliyor ✓ — biri çekirdek yükü, öteki katman sayısı üzerinden.

9. İyonlaşma enerjisinin atom yarıçapıyla ilişkisi incelenmektedir. Yarıçap küçüldükçe iyonlaşma enerjisi nasıl değişir?

iyonlaşma enerjisi ~ 1 / yarıçap

• A) Azalır
• B) Değişmez
• C) Önce azalır sonra artar
• D) Artar; elektron çekirdeğe daha yakın ve daha sıkı bağlıdır
• E) Sıfırlanır

Doğru cevap: D — Yarıçap küçüldükçe dış elektron çekirdeğe yaklaşır ve daha sıkı bağlanır; onu koparmak için gereken enerji artar.

1. İyonlaşma enerjisinin ne olduğunu koyalım: bir atomdan en dıştaki elektronu koparmak için verilmesi gereken enerji.
2. Koparmayı zorlaştıran şeyi belirleyelim: elektronu tutan çekirdek çekimi. Çekim ne kadar güçlüyse elektron o kadar sıkı bağlıdır.
3. Yarıçap küçük olduğunda dış elektron çekirdeğe yakındır ve çekim güçlüdür. Öyleyse yarıçap küçüldükçe iyonlaşma enerjisi artar; ikisi ters yönde değişir.
4. Denetleyelim: periyotta sağa gidildikçe yarıçap küçülüp iyonlaşma enerjisi artıyor ✓ — grupta aşağı inildikçe tersi oluyor.

10. Elektronegatiflik kavramı tanımlanmaktadır. Bu büyüklük neyi ölçer?

elektronegatiflik: bağ elektronunu çekme gücü

• A) Atomun kütlesini
• B) Atomun elektron sayısını
• C) Atomun katman sayısını
• D) Atomun bağdaki elektronları kendine çekme gücünü
• E) Atomun hacmini

Doğru cevap: D — Elektronegatiflik, bir atomun bağdaki elektronları kendine çekme gücünün ölçüsüdür.

1. Kavramın hangi durumda anlam kazandığını belirleyelim: iki atom arasında bir bağ kurulmuş ve ortada paylaşılan elektronlar var. Elektronegatiflik bu ortak elektronlarla ilgilidir.
2. İki atom bu elektronları eşit paylaşmak zorunda değildir. Biri ötekinden daha güçlü çekiyorsa elektronlar ona doğru kayar ve bağ polarlaşır.
3. Elektronegatiflik tam olarak bu çekme gücünü ölçer. Kütle, elektron sayısı ya da hacimle değil, bağdaki davranışla ilgilidir; bağın polar mı apolar mı olduğunu belirlemekte kullanılır.
4. Denetleyelim: flor en elektronegatif element ✓ — küçük yarıçapı ve dolmaya yakın dış katmanı çekimi en güçlü kılıyor.

11. Soy gazların doğada bileşik hâlinde neredeyse hiç bulunmaması gözlenmektedir. Bu gözlemin açıklaması nedir?

• A) Çok az bulunmaları
• B) Dış katmanlarının dolu ve kararlı olması
• C) Çok ağır olmaları
• D) Renksiz olmaları
• E) Gaz hâlinde olmaları

Doğru cevap: B — Soy gazların dış katmanı dolu ve kararlıdır; elektron alıp vermeye ihtiyaç duymadıkları için bileşik yapmazlar.

1. Bileşik oluşumunun koşulunu koyalım: atomlar elektron alarak, vererek ya da paylaşarak bağ kurar. Yani bir bileşik için elektron düzeninde değişiklik gerekir.
2. Soy gazların dış katmanı zaten doludur. Bu, atomun ulaşabileceği en kararlı düzendir; başka atomlarla elektron alışverişine girmesi için bir neden yoktur.
3. Elektron vermek ya da almak onları kararlı düzenden UZAKLAŞTIRIR; bu yüzden tepkimeye girmezler ve doğada tek atomlu hâlde bulunurlar. Bileşiklerinin neredeyse hiç bulunmamasının nedeni budur.
4. Denetleyelim: öteki atomlar tam da bu düzene ulaşmak için iyon oluşturuyor ✓ — soy gazların kararlılığı ünitenin ölçütü.

12. Yukarıdaki elektron dizilimine sahip bir atom incelenmektedir. Bu atomun periyodu ve grubu hakkında ne söylenir?

1s² 2s² 2p⁶ 3s²

• A) 1. periyot, 2. grup
• B) 2. periyot, 2. grup
• C) 3. periyot, 8. grup
• D) 3. periyot, 2. grup
• E) 2. periyot, 8. grup

Doğru cevap: D — En büyük katman numarası 3 olduğu için 3. periyot; son katmanda 2 elektron bulunduğu için 2. gruptur.

1. Dizilimi okuyalım: 1s² 2s² 2p⁶ 3s². Katman numaraları baştaki sayılardır: 1, 2 ve 3.
2. Periyodu belirleyelim: periyot numarası en büyük katman numarasına eşittir. Burada en büyüğü 3 olduğuna göre element 3. periyottadır.
3. Grubu belirleyelim: grup, son katmandaki elektron sayısıyla ilgilidir. Son katman 3’tür ve orada yalnız 3s² bulunuyor, yani 2 değerlik elektronu var. Öyleyse element 2. gruptadır; bu, magnezyumun dizilimidir.
4. Denetleyelim: 2p⁶ elektronları sayıma girmiyor ✓ — onlar 2. katmanda, yani iç katmanda kalıyor.

13. Bir metal atomu elektron vererek katyon oluşturmaktadır. Katyonun yarıçapı ile nötr atomun yarıçapı karşılaştırıldığında ne görülür?

• A) Katyon daha küçüktür.
• B) Katyon daha büyüktür.
• C) İkisi eşittir.
• D) Karşılaştırılamaz.
• E) Katyonun yarıçapı sıfırdır.

Doğru cevap: A — Elektron verilince genellikle dış katman tümüyle boşalır ve kalan elektronlar daha sıkı çekilir; katyon atomdan küçüktür.

1. Metal atomunun elektron verirken ne kaybettiğine bakalım: değerlik elektronlarını. Metallerde bunlar az sayıda olduğu için çoğu kez EN DIŞ KATMAN tümüyle boşalır.
2. Bir katmanın tamamen boşalması yarıçapta büyük bir düşüş demektir; atomun en dış kabuğu ortadan kalkar ve yeni dış katman bir alttaki olur.
3. Buna ikinci bir etki eklenir: proton sayısı değişmediği için aynı çekirdek yükü artık daha az elektronu çeker. Elektron başına düşen çekim güçlenir ve bulut büzülür. İki etki birlikte katyonu nötr atomdan belirgin biçimde küçültür.
4. Denetleyelim: anyonda tam tersi ✓ — orada elektron eklendiği için bulut genişliyordu.

14. Mendeleyev periyodik tablosunda bazı yerleri boş bırakmış ve o elementlerin özelliklerini önceden tahmin etmiştir. Bu yaklaşımın bilimsel değeri nedir?

• A) Tablonun yalnız süs olması
• B) Tahminlerin sonradan doğrulanmasıyla düzenin öngörü gücünün kanıtlanması
• C) Elementlerin yok olması
• D) Tablonun kullanılamaz olması
• E) Tahminlerin gereksizliği

Doğru cevap: B — Bir düzenin gücü bilinmeyeni doğru öngörebilmesiyle ölçülür; boşlukların sonradan doğru doldurulması bunu kanıtlamıştır.

1. Mendeleyev’in ne yaptığını yazalım: elementleri özelliklerine göre sıralarken bazı yerleri boş bırakmış ve o boşluğa girecek elementin kütlesini, yoğunluğunu, hangi bileşikleri yapacağını önceden yazmış.
2. Bunun sıradan bir tahminden farkını görelim: tahminler, tablonun kendi düzeninden çıkarılmıştı. Yani düzen doğruysa, henüz keşfedilmemiş elementler de o özelliklere sahip olmalıydı.
3. Yıllar sonra galyum ve germanyum keşfedildiğinde özellikleri öngörülenlerle uyuştu. Böylece tablonun rastgele bir sıralama değil, elementlerin gerçek bir düzenini yakalayan bir yapı olduğu kanıtlanmış oldu. Bilimsel değeri buradan gelir.
4. Denetleyelim: öngörü yanlış çıksaydı ✓ — tablonun düzeni sorgulanır, yeniden kurulması gerekirdi.

15. Grafikte aynı periyottaki elementlerin atom yarıçapları soldan sağa verilmiştir. Grafikteki azalmanın nedeni nedir?

• A) Katman sayısının azalması
• B) Nötron sayısının azalması
• C) Kütlenin azalması
• D) Elektron sayısının azalması
• E) Artan çekirdek yükünün elektronları daha güçlü çekmesi

Doğru cevap: E — Periyot boyunca katman sayısı sabit kalır ama proton sayısı artar; güçlenen çekim elektron bulutunu büzer.

1. Grafiğin eksenlerini okuyalım: yatay eksende elementin periyottaki sırası, dikey eksende atom yarıçapı. Değerler soldan sağa düzenli olarak azalıyor.
2. Şimdi azalmanın nedenini arayalım. Seçeneklerdeki katman, nötron, kütle ve elektron sayısının azalması iddialarını sınayalım: periyot boyunca katman sayısı SABİTTİR, elektron ve kütle ise AZALMAZ, artar.
3. Geriye tek açıklama kalıyor: proton sayısı soldan sağa artıyor. Çekirdeğin pozitif yükü büyüdükçe aynı katmandaki elektronları daha güçlü çekiyor ve bulut büzülüyor. Grafikteki azalmanın nedeni budur.
4. Denetleyelim: grafik bir gruba ait olsaydı ✓ — o zaman yükselirdi, çünkü orada katman eklenir.

16. Periyodik tabloda metallerle ametaller arasında yer alan ve ikisinin özelliklerini kısmen taşıyan elementler bulunmaktadır. Bu elementlere ne ad verilir?

• A) Soy gazlar
• B) Yarı metaller
• C) Alkali metaller
• D) Halojenler
• E) Toprak alkali metaller

Doğru cevap: B — Metallerle ametaller arasında yer alan ve iki grubun özelliklerini kısmen taşıyan elementlere yarı metal denir.

1. Tanımdaki iki ölçütü ayıralım: elementler tabloda metallerle ametaller ARASINDA yer alıyor ve iki grubun özelliklerini kısmen taşıyor.
2. Seçenekleri konumlarına göre eleyelim. Soy gazlar tablonun en sağındadır, alkali ve toprak alkali metaller en solundadır, halojenler ise soy gazların hemen solunda yer alır. Hiçbiri "arada" değildir.
3. Metal ile ametal bölgeleri arasındaki basamak biçimli sınırda bulunan elementlere yarı metal denir. Elektriği metaller kadar iyi iletmezler ama tam yalıtkan da değildirler; yarı iletken teknolojisi bu ara davranışa dayanır.
4. Denetleyelim: silisyum bu gruptan ✓ — bütün elektronik yongaların temel malzemesi.

17. Bir element grubunun üyeleri metallerle kolayca tepkimeye girip tuz oluşturmaktadır. Bu grup hangisidir?

• A) Soy gazlar
• B) Alkali metaller
• C) Halojenler
• D) Geçiş metalleri
• E) Yarı metaller

Doğru cevap: C — Halojenlerin dış katmanında 7 elektron vardır; bir elektron alarak kararlı hâle geçer ve metallerle tuz oluşturur.

1. Verilen davranışı çözümleyelim: grup metallerle KOLAYCA tepkimeye giriyor ve tuz oluşturuyor. Tuz, metalin verdiği elektronu ametalin almasıyla kurulan iyonik bir bileşiktir.
2. Öyleyse aranan grup, elektronu kolayca ALAN bir ametal grubu olmalı. Alkali metaller ve geçiş metalleri elektron verir, soy gazlar alışveriş yapmaz; üçü de elenir.
3. Halojenlerin dış katmanında 7 elektron bulunur, yani kararlı düzene ulaşmak için tek bir elektron eksiktir. Bu yüzden elektronu çok kolay alırlar ve metallerle hızla tuz oluştururlar. "Halojen" adı zaten "tuz oluşturan" anlamına gelir.
4. Denetleyelim: sofra tuzu sodyum ve klordan oluşuyor ✓ — bir alkali metal ile bir halojen.

18. Elektron sayıları eşit ama proton sayıları farklı olan iki iyonun yarıçapları karşılaştırılmaktadır. Bu karşılaştırmanın sonucu nedir?

• A) İkisi eşittir.
• B) İkisinin de yarıçapı sıfırdır.
• C) Proton sayısı fazla olanın yarıçapı daha büyüktür.
• D) Karşılaştırılamaz.
• E) Proton sayısı fazla olanın yarıçapı daha küçüktür.

Doğru cevap: E — Elektron sayıları eşitken proton sayısı fazla olan çekirdek elektronları daha güçlü çeker; yarıçapı daha küçüktür.

1. Verilen koşulu yazalım: iki iyonun elektron sayısı EŞİT, proton sayıları farklı. Yani elektron bulutunda aynı sayıda elektron var.
2. Bu, yarıçapı belirleyen etkeni tek başına bırakır: elektron sayısı aynı olduğuna göre farkı yalnız çekirdek yükü yaratabilir.
3. Proton sayısı fazla olan çekirdek, aynı sayıdaki elektronu daha güçlü çeker. Elektron başına düşen çekim büyüdüğü için bulut daha çok büzülür; öyleyse proton sayısı fazla olan iyonun yarıçapı daha küçüktür.
4. Denetleyelim: aynı akıl yürütme periyottaki azalmayı da açıklıyordu ✓ — orada da elektronlar aynı katmanda kalırken proton artıyordu.

19. Bir öğrenci aynı gruptaki elementlerin benzer davrandığını göstermek istemektedir. Bu amaçla yapabileceği en uygun gözlem nedir?

• A) Elementlerin renklerini karşılaştırmak
• B) Kütlelerini tartmak
• C) Nötron sayılarını saymak
• D) Aynı maddeyle verdikleri tepkimeleri karşılaştırmak
• E) Kaynama noktalarını ezberlemek

Doğru cevap: D — Kimyasal benzerlik ancak kimyasal davranışla gösterilir; elementlerin aynı maddeyle verdikleri tepkimeler karşılaştırılmalıdır.

1. Gösterilmek istenen iddiayı yazalım: aynı gruptaki elementler benzer KİMYASAL davranış gösteriyor. Öyleyse kanıt da kimyasal olmalı.
2. Seçenekleri bu ölçütle eleyelim. Renk, kütle ve nötron sayısı fiziksel özelliklerdir; aynı grupta bunlar birbirinden çok farklıdır ve benzerliği göstermez. Kaynama noktasını ezberlemek ise bir gözlem bile değildir.
3. Doğru yol, elementleri aynı maddeyle (örneğin suyla ya da oksijenle) tepkimeye sokup sonuçları karşılaştırmaktır. Hepsi benzer ürünler ve benzer davranış gösteriyorsa, bu doğrudan değerlik elektron sayılarının aynı olduğunun kanıtıdır.
4. Denetleyelim: alkali metallerin hepsi suyla şiddetle tepkime veriyor ✓ — tam da böyle bir gözlem.

20. Periyotta soldan sağa yarıçap azalır, grupta aşağı inildikçe artar; iyonlaşma enerjisi yarıçapla ters yönde değişir. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Grupta aşağı inildikçe iyonlaşma enerjisi azalır.
• B) Periyotta sağa gidildikçe iyonlaşma enerjisi artar.
• C) Katman sayısı yarıçapı etkiler.
• D) Çekirdek yükü yarıçapı etkiler.
• E) Yarıçap büyüdükçe iyonlaşma enerjisi de büyür.

Doğru cevap: E — Bilgi yarıçap ile iyonlaşma enerjisinin ters yönde değiştiğini söyler; birlikte büyüdükleri yargısı bununla çelişir.

1. Verilen bilgiyi üç yargıya ayıralım: periyotta soldan sağa yarıçap azalır; grupta aşağı inildikçe artar; iyonlaşma enerjisi yarıçapla TERS yönde değişir.
2. Seçenekleri bunlarla karşılaştıralım. Grupta aşağı inildikçe yarıçap arttığına göre iyonlaşma enerjisi azalır; periyotta sağa gidildikçe yarıçap azaldığına göre enerji artar. İkisi de üçüncü yargıdan doğrudan çıkıyor. Katman sayısının ve çekirdek yükünün yarıçapı etkilemesi ise ilk iki yargının nedeni.
3. Geriye kalan yargı, yarıçap büyüdükçe iyonlaşma enerjisinin de büyüyeceğini söylüyor. Bu, "ters yönde değişir" ifadesiyle doğrudan çelişir; söylenemez.
4. Denetleyelim: mekanizma da bunu doğruluyor ✓ — büyük yarıçapta dış elektron uzak ve gevşek bağlı, koparmak kolaylaşıyor.