Eski Çağ Medeniyetleri

1. Şemada insan topluluklarının geçim biçimindeki değişim sırayla verilmiştir. Bu değişimin yerleşme biçimi üzerindeki doğrudan sonucu hangisidir?

• A) Toplulukların sürekli yer değiştirmesi
• B) Besin üretiminin başlamasıyla kalıcı köylerin kurulması
• C) Avcılığın tamamen sona ermesi
• D) Nüfusun azalması
• E) İş bölümünün ortadan kalkması

Doğru cevap: B — Besini üretmeye başlayan topluluklar tarlalarının yanında kalmak zorunda kaldı; bu da kalıcı köy yerleşmelerini doğurdu.

1. Avcı-toplayıcı topluluklar besini bulundukları yerden toplar.
2. Tarımla birlikte besin üretilir hâle gelir.
3. Ekilen tarlanın bakımı yerinde kalmayı gerektirir.
4. Bu zorunluluk kalıcı yerleşmeyi doğurur.

2. Şemada Eski Çağ’da yaşanan bir gelişme zinciri verilmiştir. Bu zincire göre şehirlerin ortaya çıkışında belirleyici olan temel etken hangisidir?

• A) İhtiyaçtan fazla üretim yapılabilmesi
• B) Yazının bulunması
• C) Savaşların sona ermesi
• D) İklimin hiç değişmemesi
• E) Nüfusun azalması

Doğru cevap: A — Artı ürün, herkesin tarımla uğraşmasını gereksiz kıldı; tarım dışı meslekler ve onları barındıran şehirler bu sayede doğdu.

1. Zincirin ilk halkası artı üründür.
2. Artı ürün, bazı insanların tarım dışı işlerle uğraşmasına imkân verir.
3. Zanaatkâr ve tüccar gibi meslekler böyle doğar.
4. Bu meslek çeşitliliği şehirleri ortaya çıkarır.

3. Dicle ile Fırat arasındaki bölgede kurulan ilk şehir devletleri, düzenli sulama yapabilmek için kanallar açmış ve bu işi ortaklaşa yürütmüştür. Bu durumun yönetim yapısı bakımından doğurduğu sonuç hangisidir?

• A) Toplulukların dağılması
• B) Yönetim ihtiyacının ortadan kalkması
• C) Ortak işleri düzenleyen merkezî bir yönetimin güçlenmesi
• D) Tarımın terk edilmesi
• E) Yazının unutulması

Doğru cevap: C — Büyük sulama işleri planlama, iş gücü toplama ve paylaşım gerektirir; bu ihtiyaç merkezî yönetimi güçlendirmiştir.

1. Kanal açmak tek bir ailenin başaracağı iş değildir.
2. Ortak iş, planlama ve iş gücünün düzenlenmesini gerektirir.
3. Bu düzenlemeyi yapacak bir otorite gerekir.
4. Sonuçta merkezî yönetim güçlenir.

4. Tabloda üç siyasi yapı karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre soru işaretli yere hangi ifade gelmelidir?

• A) Tanrı-kral yönetimi
• B) Kabile şefliği
• C) Tek kişinin mutlak egemenliği
• D) Senato ve seçilmiş görevlilere dayalı yönetim
• E) Rahiplerin tek başına yönetimi

Doğru cevap: D — Roma Cumhuriyeti’nde yetki senato ile seçimle iş başına gelen görevliler arasında paylaşılmıştı.

1. Mısır’da yönetici kutsal sayılan bir kraldır.
2. Atina’da yurttaşlar yönetime doğrudan katılır.
3. Roma Cumhuriyeti bu ikisinden de farklıdır.
4. Orada yetki senato ve seçilmiş görevliler arasında paylaşılır.

5. Eski Çağ’da bazı devletler sürekli ordular kurmuş, bazıları ise savaş zamanı halkı silah altına almıştır. Sürekli ordu bulundurmanın devlet açısından getirdiği en önemli zorunluluk hangisidir?

• A) Ticareti yasaklamak
• B) Tarımı tamamen bırakmak
• C) Şehirleri terk etmek
• D) Yazıyı kullanmamak
• E) Askerlerin geçimini karşılayacak düzenli gelir sağlamak

Doğru cevap: E — Sürekli ordu, üretimden kopmuş insanların beslenmesi ve donatılması demektir; bu da düzenli vergi ve gelir sistemi gerektirir.

1. Sürekli ordudaki asker üretimle uğraşmaz.
2. Geçimi başkalarının ürettiğinden karşılanır.
3. Bunun için düzenli bir gelir toplanması gerekir.
4. Bu da vergi düzenini zorunlu kılar.

6. Yukarıda anlatılan uygulamanın hukuk tarihi bakımından en önemli sonucu hangisidir?

• A) Cezaların tamamen kaldırılması
• B) Kuralların yazılı ve herkesçe bilinebilir hâle gelmesi
• C) Hükümdarın yetkisinin sona ermesi
• D) Ticaretin yasaklanması
• E) Yazının unutulması

Doğru cevap: B — Kuralların yazıya geçirilip halka açık biçimde sergilenmesi, keyfî uygulamayı sınırlayan ve herkesin kuralı önceden bilmesini sağlayan bir adımdır.

1. Kurallar taşa yazdırılmış.
2. Taş, herkesin görebileceği yere dikilmiş.
3. Böylece kural sözlü olmaktan çıkıp yazılı hâle gelmiş.
4. Herkesin bilebildiği kural, keyfî uygulamayı sınırlar.

7. Tabloda Eski Çağ hukuk metinlerindeki ceza anlayışının değişimi verilmiştir. Bu değişim hangi gelişmenin göstergesi sayılabilir?

• A) Ceza anlayışının bedensel karşılıktan maddi karşılığa doğru evrildiğinin
• B) Suçların tamamen ortadan kalktığının
• C) Hukukun yazılmaktan vazgeçildiğinin
• D) Devletin yargı yetkisini bıraktığının
• E) Ticaretin sona erdiğinin

Doğru cevap: A — Kısasa kısas yerine bedel ödemenin öne çıkması, cezalandırmanın bedensel karşılıktan maddi karşılığa doğru dönüştüğünü gösterir.

1. Eski metinlerde ceza bedensel karşılığa dayanıyor.
2. Sonraki metinlerde bedel ödeme öne çıkıyor.
3. Yani ceza türü değişmiş, ortadan kalkmamış.
4. Bu, bedensel karşılıktan maddi karşılığa geçiştir.

8. Kartlarda Eski Çağ medeniyetlerinin inanç hayatına ilişkin üç unsur verilmiştir. Bu unsurların bir arada bulunması toplumsal yapı bakımından hangi sonucu doğurmuştur?

• A) Yazının kullanılmaması
• B) Tarımın tamamen bırakılması
• C) Toplumda dinî görevlilerin etkili bir kesim hâline gelmesi
• D) Şehirlerin dağılması
• E) Ticaretin yasaklanması

Doğru cevap: C — Tapınaklar hem ibadet hem de ekonomik ve idari merkezdi; buraları yöneten rahipler toplumda etkili bir kesim hâline geldi.

1. İnanç, tapınak gibi kalıcı yapılar gerektirmiş.
2. Bu yapıların yönetimi için görevliler gerekmiş.
3. Rahipler bu görevi üstlenmiş.
4. Tapınakların gücü rahipleri etkili bir kesim yapmıştır.

9. Tabloda Eski Çağ’da ihtiyaçlarla bilim alanları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre soru işaretli yere hangisi gelmelidir?

• A) Tıp
• B) Müzik
• C) Felsefe
• D) Yazı ve matematik
• E) Mimarlık

Doğru cevap: D — Ürün ve borcun kaydedilmesi ihtiyacı, sayı sistemlerinin ve yazının gelişmesini sağlamıştır.

1. İlk iki satırda ihtiyaç doğrudan bir alanı doğuruyor.
2. Üçüncü satırdaki ihtiyaç kayıt tutmaktır.
3. Kayıt tutmak için işaret ve sayı gerekir.
4. Bu ihtiyaç yazı ile matematiği geliştirmiştir.

10. Kartlarda Eski Çağ’da kullanılan üç yazı türü numaralandırılmıştır. Alfabenin öncekilere göre en belirgin üstünlüğü hangisidir?

• A) Yalnızca tapınaklarda kullanılabilmesi
• B) Sadece krallara ait olması
• C) Yalnızca taşa yazılabilmesi
• D) Öğrenilmesinin daha uzun sürmesi
• E) Az sayıda işaretle çok sayıda sözcük yazılabilmesi

Doğru cevap: E — Alfabede her işaret bir sesi karşılar; az sayıda harfle sınırsız sözcük yazılabildiği için öğrenimi kolaylaşmış ve yazı yaygınlaşmıştır.

1. Çivi yazısı ve hiyeroglifte işaret sayısı çok fazladır.
2. Alfabede ise her işaret bir sesi karşılar.
3. Böylece az sayıda harf yeterli olur.
4. Bu da öğrenmeyi kolaylaştırıp yazıyı yaygınlaştırır.

11. Eski Çağ’da yapılan anıtsal tapınaklar, piramitler ve saraylar büyük iş gücü ve uzun süre gerektirmiştir. Bu yapıların varlığı, ait oldukları toplumlar hakkında öncelikle hangi çıkarımı yapmayı sağlar?

• A) Toplumun göçebe yaşadığını
• B) Toplumda örgütlü iş gücü ve güçlü bir otorite bulunduğunu
• C) Yazının hiç kullanılmadığını
• D) Tarımın bilinmediğini
• E) Ticaretin yapılmadığını

Doğru cevap: B — Büyük yapılar; iş gücünü toplayacak, besleyecek ve yönlendirecek örgütlü bir yapıyı ve güçlü bir otoriteyi gerektirir.

1. Anıtsal yapılar çok sayıda insanın uzun süre çalışmasını gerektirir.
2. Bu insanların beslenmesi ve yönetilmesi gerekir.
3. Bunu ancak örgütlü bir yapı ve güçlü otorite sağlar.
4. Yapının varlığı bu örgütlenmenin kanıtıdır.

12. Yukarıdaki örnek, Eski Çağ’da ticaretin ortaya çıkışıyla ilgili öncelikle hangi durumu gösterir?

• A) Bölgeler arasındaki kaynak farklılığının değişimi doğurduğunu
• B) Tüm bölgelerin aynı ürünlere sahip olduğunu
• C) Ticaretin yalnızca savaşla yapıldığını
• D) Madenlerin hiç kullanılmadığını
• E) Kervanların yalnızca asker taşıdığını

Doğru cevap: A — Bir bölgede bol olanın başka bölgede bulunmaması, karşılıklı değişimi yani ticareti doğurur.

1. Bir bölgede maden bol, ötekinde yok.
2. İkinci bölgede ise tahıl var.
3. Her iki taraf da kendinde olmayanı istiyor.
4. Bu kaynak farkı değişimi, yani ticareti doğurur.

13. Denizci bir kavim, ticaret yaptığı kıyılarda kalıcı yerleşmeler kurmuş ve buralarda kendi dilini, alfabesini ve ölçülerini kullanmıştır. Bu durumun kültürel açıdan doğurduğu sonuç hangisidir?

• A) Alfabenin ortadan kalkması
• B) Kıyı bölgelerinin ıssızlaşması
• C) Kültürel unsurların ticaret yoluyla geniş alanlara yayılması
• D) Denizciliğin bırakılması
• E) Ticaretin yalnızca kara yoluna kayması

Doğru cevap: C — Ticaret yalnızca mal değil; dil, alfabe, ölçü ve inanç gibi kültürel unsurları da taşır.

1. Kavim ticaret için uzak kıyılara yerleşiyor.
2. Yerleştiği yerde kendi dilini ve alfabesini kullanıyor.
3. Yerli halk bu unsurlarla temas ediyor.
4. Böylece kültürel unsurlar geniş alanlara yayılıyor.

14. Yukarıda tanımı verilen yaşam biçimi hangisidir?

• A) Şehir hayatı
• B) Yerleşik tarım hayatı
• C) Avcı-toplayıcılık
• D) Konargöçer yaşam
• E) Koloni hayatı

Doğru cevap: D — Belirli yaylak ve kışlaklar arasında düzenli yer değiştiren hayvancılık esaslı yaşama konargöçer yaşam denir.

1. Tanımda hayvan sürüleri ve otlak ihtiyacı var.
2. Yer değiştirme belirli güzergâhlarda ve düzenli.
3. Bu, rastgele dolaşan avcı-toplayıcılıktan farklıdır.
4. Tanım konargöçer yaşamı karşılar.

15. Kartlarda konargöçer toplulukların günlük hayatına ait unsurlar verilmiştir. Bu unsurların ortak özelliği hangisidir?

• A) Ağır ve kalıcı olmaları
• B) Yalnızca kışın kullanılmaları
• C) Yalnızca tapınaklarda kullanılmaları
• D) Tarımda kullanılmaları
• E) Hareketliliğe uygun, taşınabilir olmaları

Doğru cevap: E — Yılda birkaç kez yer değiştiren topluluklarda eşyalar hafif, sökülüp takılabilir ve taşınabilir olmak zorundadır.

1. Konargöçerler düzenli olarak yer değiştirir.
2. Taşınamayan eşya bu hayatta işe yaramaz.
3. Çadır, katlanır eşya ve keçe hafif ve taşınabilirdir.
4. Ortak özellik taşınabilirliktir.

16. Konargöçer Türk topluluklarında halkın büyük bölümü ata binmeyi ve ok atmayı günlük hayatın bir parçası olarak öğrenmekteydi. Bu durumun askerî yapı bakımından sonucu hangisidir?

• A) Ordunun kurulmasının imkânsız hâle gelmesi
• B) Halkın kısa sürede savaşa hazır hâle getirilebilmesi
• C) Süvari birliklerinin hiç kullanılmaması
• D) Savaşların tamamen sona ermesi
• E) Yalnızca yaya birliklerin bulunması

Doğru cevap: B — Günlük hayatta kazanılan binicilik ve okçuluk becerisi, ayrı bir eğitim süreci gerektirmeden halkın hızla orduya dönüşebilmesini sağlamıştır.

1. Binicilik ve okçuluk günlük hayatın parçası.
2. Bu beceriler aynı zamanda savaş becerileridir.
3. Uzun bir eğitim süreci gerekmez.
4. Böylece halk kısa sürede savaşa hazır hâle gelir.

17. Tabloda doğal koşullarla geçim biçimi eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre soru işaretli yere ne gelmelidir ve bu durum hangi genel yargıyı destekler?

• A) Hayvancılık; coğrafi koşullar geçim biçimini belirlemede etkilidir.
• B) Tarım; coğrafya geçimi etkilemez.
• C) Balıkçılık; bozkırda akarsu boldur.
• D) Madencilik; bozkırda maden çıkarılamaz.
• E) Ticaret; bozkırda tarım yapılır.

Doğru cevap: A — Bozkırda tarıma elverişli su ve toprak sınırlıdır; otlakların bolluğu hayvancılığı öne çıkarır. Bu da coğrafyanın geçim biçimini etkilediğini gösterir.

1. Nehir kıyısında su ve verimli toprak var, tarım yapılıyor.
2. Bozkırda yağış az, otlak çok.
3. Bu koşullarda tarım yerine hayvancılık öne çıkar.
4. Örnek, coğrafyanın geçimi etkilediğini gösterir.

18. Tabloda iki dönem üç ölçüte göre karşılaştırılmıştır. Bu tabloya dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Tarımla birlikte besin üretilmeye başlanmıştır.
• B) Yerleşmeler kalıcı hâle gelmiştir.
• C) İş bölümü çeşitlenmiştir.
• D) Toplumsal yapı karmaşıklaşmıştır.
• E) İki dönemde de nüfus aynı kalmıştır.

Doğru cevap: E — Tabloda nüfusa ilişkin hiçbir veri yoktur; nüfusun aynı kaldığı çıkarımı tablodan yapılamaz.

1. Tabloda üç ölçüt var: besin, yerleşme, iş bölümü.
2. İlk dört seçenek bu ölçütlerden çıkarılabilir.
3. Nüfusla ilgili hiçbir satır bulunmuyor.
4. Bu yüzden nüfus yargısı tablodan çıkarılamaz.

19. Eski Çağ’da bir medeniyetin geliştirdiği alfabe, ticaret yoluyla başka toplumlara ulaşmış ve orada değiştirilerek kullanılmıştır. Bu durum kültürler arası ilişkiler bakımından hangi kavramla açıklanır?

• A) Nüfus artışı
• B) Kültürel yalıtım
• C) Kültürel etkileşim
• D) Doğal afet
• E) İklim değişimi

Doğru cevap: C — Bir toplumun ürettiği kültürel unsurun başka toplumlarca alınıp uyarlanmasına kültürel etkileşim denir.

1. Alfabe bir toplumda üretilmiş.
2. Ticaret yoluyla başka topluma geçmiş.
3. Orada olduğu gibi değil, değiştirilerek kullanılmış.
4. Bu alışveriş kültürel etkileşimdir.

20. Kartlarda Eski Çağ medeniyetlerinin oluşum zinciri verilmiştir. Bu zincire göre yazı, hukuk ve yönetim gibi kurumların ortaya çıkışıyla ilgili en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Bu kurumlar tesadüfen ortaya çıkmıştır.
• B) Bu kurumlar yalnızca savaşla ilgilidir.
• C) Bu kurumlar tarımdan önce vardı.
• D) Bu kurumlar üretim biçimindeki değişimin doğurduğu ihtiyaçlardan doğmuştur.
• E) Bu kurumların birbirleriyle ilişkisi yoktur.

Doğru cevap: D — Zincir, tarımla başlayan üretim değişiminin şehirleri; şehirlerin de yönetim, hukuk ve yazı gibi kurumları doğurduğunu gösterir.

1. Zincirin başında tarım ve artı ürün var.
2. Artı ürün şehirleri doğuruyor.
3. Şehirler yönetim, hukuk ve yazıyı gerektiriyor.
4. Yani kurumlar, üretimdeki değişimin doğurduğu ihtiyaçlardan doğmuştur.