12. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Hücre gösteriminde çift dikey çizginin neyi temsil ettiği sorulmaktadır. Bu sembol neyi gösterir?
- A Elektrotu
- B Elektronu
- C Isıyı
- D Tuz köprüsünü
- E Dış devreyi
Metan molekülünde karbon dört hidrojenle bağ kurmaktadır. Molekülün hibritleşmesi ve geometrisi sorulmaktadır. Buna göre hangisi doğrudur?
- A sp³ hibritleşmesi, düzgün dörtyüzlü
- B sp² hibritleşmesi, düzlem üçgen
- C sp hibritleşmesi, doğrusal
- D Hibritleşme yok, kare düzlem
- E sp³ hibritleşmesi, doğrusal
Tuz köprüsündeki iyonların hareket yönü incelenmektedir. Anyonlar hangi bölmeye göç eder?
- A Katot bölmesine
- B İkisine eşit
- C Hiçbirine
- D Rastgele
- E Anot bölmesine; orada biriken pozitif yükü dengelemek için
| Tanecik | Başlangıç | Sonuç |
|---|---|---|
| Zn | 0 | +2 |
| Cu | +2 | 0 |
Tabloda bir tepkimeye giren taneciklerin yükseltgenme basamakları verilmiştir. Buna göre yükseltgen ve indirgen sırasıyla hangileridir?
- A Zn – Zn
- B Zn – Cu
- C Cu²⁺ – Zn
- D Cu – Cu²⁺
- E İkisi de yükseltgendir
Karbon atomu bileşiklerinde her zaman dört bağ kurmaktadır. Bu davranışın nedeni sorulmaktadır. Buna göre neden dört bağ yapar?
- A Dört değerlik elektronu bulunduğu için
- B Atom numarası 4 olduğu için
- C Kütle numarası 4 olduğu için
- D Dört katmanı olduğu için
- E Dört nötronu olduğu için
Yukarıdaki bileşiklerin hepsi karbon içermektedir. Buna karşın organik sayılmadıkları belirtilmektedir. Buna göre bu bileşikler nasıl sınıflandırılır?
- A Organik bileşiktir
- B Anorganik bileşiktir
- C Element sayılır
- D Alaşımdır
- E Karışımdır
Düz zincirli alkanların genel formülü sorulmaktadır. Doğru formül hangisidir?
- A $\text{C}_n\text{H}_{2n}$
- B $\text{C}_n\text{H}_{2n-2}$
- C $\text{C}_n\text{H}_{n}$
- D $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$
- E $\text{C}_n\text{H}_{n+2}$
Yer altı boru hatları korozyondan korunmak için bir metale bağlanmaktadır. Bağlanacak metalin özelliği sorulmaktadır. Buna göre nasıl bir metal seçilir?
- A Demirden daha soy bir metal
- B Yalıtkan bir malzeme
- C Aynı metalden bir parça
- D Demirden daha aktif bir metal
- E Bir ametal
Elektroliz hücresinde elektrotlar dış güç kaynağına bağlanmaktadır. Katodun bağlandığı kutup sorulmaktadır. Buna göre katot hangi kutba bağlanır?
- A Pozitif kutba
- B Toprağa
- C Hiçbir kutba
- D Negatif kutba
- E Anahtara
Deniz suyunda çalışan gemilerin çelik gövdelerine çinko bloklar kaynatılmaktadır. Bu uygulamanın amacı aranmaktadır. Buna göre bloklar ne işe yarar?
- A Gemiyi ağırlaştırır
- B Gövdeyi ısıtır
- C Kendileri yükseltgenerek çeliği korozyondan korur
- D Deniz suyunu tatlandırır
- E Gemiyi hızlandırır
Bir çıkarım üzerine
Bir öğrenci, molekül formülleri aynı olan iki bileşiğin özelliklerinin de aynı olacağını söylemiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata sorulmaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A Yapı özellikleri etkilemez.
- B Formül aynıysa özellikler de aynıdır.
- C İzomerlik yoktur.
- D İzomerlerin formülleri aynı olsa da yapıları farklı olduğu için özellikleri de farklıdır.
- E Hata yoktur.
| Merkez atom çevresi | Molekül geometrisi |
|---|---|
| Dört bağ, ortaklanmamış çift yok | Düzgün dörtyüzlü |
| İki bağ, iki ortaklanmamış çift | ? |
Tabloda molekül geometrileri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangisidir?
- A Açısal
- B Doğrusal
- C Düzgün dörtyüzlü
- D Düzlem üçgen
- E Küresel
| Bileşik | Yapı |
|---|---|
| Alkol | R – OH |
| Eter | ? |
Tabloda oksijen içeren iki bileşik sınıfı karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bölüm hangisidir?
- A R – OH
- B R – O – R
- C R – COOH
- D R – CHO
- E R – NH₂
Fosil yakıtlar milyonlarca yıl önce yaşamış canlıların kalıntılarından oluşmuştur. Bu yakıtların ortak yapı taşı sorulmaktadır. Buna göre temel bileşen hangisidir?
- A Silisyum bileşikleri
- B Metal oksitler
- C Hidrokarbonlar
- D Tuzlar
- E Soy gazlar
Bir kuyumcu, bakır bir yüzüğü gümüş çözeltisine daldırıp devreye akım vererek yüzeyini gümüşle kaplıyor. Bu işlemde yüzüğün devredeki yeri ve nedeni hangisidir?
- A Anottur; yüzeyinde yükseltgenme olur.
- B Anottur; elektron verir.
- C Tuz köprüsüdür; iyon geçişini sağlar.
- D Devre dışıdır; yalnız çözeltide bekler.
- E Katottur; gümüş iyonları burada indirgenip birikir.
Halkalı doymuş bir hidrokarbonun genel formülünün, aynı karbon sayılı bir alkenle aynı olduğu görülmektedir. Bu benzerliğin nedeni nedir?
- A Halka kapanışının da bir pi bağı gibi iki hidrojen eksiltmesi
- B İkisinin de aynı madde olması
- C Halkanın büyük olması
- D Ölçüm hatası
- E Halkanın doymamış olması
Aynı molekül formülüne sahip düz zincirli ve dallanmış iki alkanın kaynama noktaları karşılaştırılmaktadır. Doğru karşılaştırma hangisidir?
- A Dallanmışınki yüksektir
- B İkisi eşittir
- C Düz zincirlininki yüksektir; dallanma molekülü küreselleştirip temas yüzeyini azaltır
- D Belirlenemez
- E İkisi de kaynamaz
Yukarıdaki tepkime için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A Redoks değildir; hiçbir atomun basamağı değişmez.
- B Redokstur; klor yükseltgenir.
- C Redokstur; sodyum indirgenir.
- D Redokstur; hidrojen elektron alır.
- E Redokstur; oksijen yükseltgenir.
Etin molekülünde karbonlar arasında üçlü bağ vardır. Molekülün geometrisi sorulmaktadır. Buna göre geometri nasıldır?
- A Düzgün dörtyüzlü
- B Açısal
- C Düzlem üçgen
- D Doğrusal
- E Kare düzlem
Bir tanım
Molekül formülleri aynı, yapı formülleri farklı olan bileşiklerdir.
Yukarıda tanımı verilen kavram sorulmaktadır. Buna göre doğru seçenek hangisidir?
- A Polimerleşme
- B Fonksiyonel grup
- C Yapısal izomerlik
- D Hidroliz
- E Nötralleşme
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Hücre gösteriminde tek dikey çizgi faz sınırını, çift dikey çizgi tuz köprüsünü gösterir.
- Gösterim soldan sağa yazılır: solda anot yarı hücresi, sağda katot yarı hücresi.
- Tek çizgi (|) iki farklı faz arasındaki sınırı gösterir; örneğin katı çinko ile Zn²⁺ çözeltisi arasındaki sınır: Zn(k) | Zn²⁺(suda).
- İki yarı hücreyi birbirine bağlayan tuz köprüsü çift çizgiyle (‖) yazılır: Zn | Zn²⁺ ‖ Cu²⁺ | Cu.
- Denetleyelim: gösterimde çift çizgi iki yarı hücrenin tam ortasında duruyor ✓; hücrede de iki kabı birleştiren parça tuz köprüsüdür.
Sık yapılan hata: "Dış devreyi" demek. Dış devre hücre gösteriminde ayrı bir sembolle yazılmaz; çift çizgi, iki çözeltiyi birbirine bağlayan tuz köprüsüdür.
2. sorunun çözümü
Dört sigma bağı yapan karbon sp³ hibritleşir; metanın geometrisi düzgün dörtyüzlüdür.
- Metanda karbon dört hidrojenle bağ yapıyor ve ortaklaşmamış elektron çifti taşımıyor; öyleyse merkez atomun çevresinde dört elektron kümesi var.
- Dört elektron kümesi için bir $s$ ve üç $p$ orbitali karışır: sp³ hibritleşmesi oluşur ve dört eşdeğer hibrit orbital meydana gelir.
- Dört orbital birbirinden olabildiğince uzaklaşacak biçimde yerleşir; bu düzen düzgün dörtyüzlüdür ve bağ açıları $109{,}5°$ olur.
- Denetleyelim: dört bağ aynı düzlemde toplansaydı açılar $90°$’ye iner ve itme artardı ✓ — dörtyüzlü düzen itmeyi en aza indiriyor.
Sık yapılan hata: “sp³ hibritleşmesi, doğrusal” demek. Hibritleşme doğru seçilmiş ama geometri yanlış; doğrusal geometri, iki elektron kümesi taşıyan sp hibritleşmesine aittir.
3. sorunun çözümü
Tuz köprüsündeki anyonlar, pozitif yük biriken anot bölmesine göç eder.
- Anotta metal atomları katyon olarak çözeltiye geçer; anot bölmesinde pozitif yük fazlası oluşur.
- Bu fazlayı dengelemek için bölmeye negatif yük gelmelidir; negatif yüklü tanecikler anyonlardır.
- Tuz köprüsündeki anyonlar anot bölmesine, katyonlar ise katyonların indirgenerek azaldığı katot bölmesine göç eder.
- Denetleyelim: iki bölme de böylece elektriksel olarak nötr kalır ve akım kesintisiz sürer ✓.
Sık yapılan hata: "Katot bölmesine" demek. Adı "katot" ile "katyon" benzediği için katot bölmesine katyonlar gider; anyonlar ise pozitif yükün biriktiği anot bölmesine gider.
4. sorunun çözümü
Basamağı artan çinko indirgen, basamağı azalan Cu²⁺ ise yükseltgendir.
- Tablonun ilk satırı: Zn 0’dan +2’ye çıkmış. Basamağın artması elektron kaybı, yani yükseltgenmedir; yükseltgenen tanecik indirgendir.
- İkinci satır: Cu +2’den 0’a inmiş. Basamağın azalması elektron kazancı, yani indirgenmedir; indirgenen tanecik yükseltgendir.
- Soru sırayla önce yükseltgeni, sonra indirgeni istiyor: yükseltgen Cu²⁺, indirgen Zn.
- Denetleyelim: çinkonun verdiği 2 elektronu bakır iyonu alıyor; verilen ve alınan elektron sayısı eşit ✓ — tepkime denk.
Sık yapılan hata: “Zn – Cu” demek. Bu, yükseltgen ile indirgeni yer değiştirmek olur; elektronu VEREN çinko yükseltgen değil, indirgendir.
5. sorunun çözümü
Karbonun son katmanında dört değerlik elektronu bulunduğu için bileşiklerinde dört bağ kurar.
- Karbonun atom numarası 6’dır; elektron dizilimi $1s^2\,2s^2\,2p^2$ olduğundan son katmanında 4 elektron bulunur.
- Kararlı hâle gelmek için son katmanını 8 elektrona tamamlaması gerekir; eksik olan 4 elektrondur.
- Karbon bu kadar elektronu alıp vermek yerine ortaklaşmayı seçer: dört ortaklaşma, yani dört kovalent bağ kurar.
- Denetleyelim: metanda (CH₄) karbon dört hidrojenle bağ yapıyor ve her bağdaki ortak çiftle son katmanı 8 elektrona ulaşıyor ✓.
Sık yapılan hata: “Atom numarası 4 olduğu için” demek. Karbonun atom numarası 4 değil 6’dır; bağ sayısını belirleyen de atom numarası değil, son katmandaki değerlik elektronu sayısıdır.
6. sorunun çözümü
CO₂, CO ve karbonatlar karbon içerse de karbon-hidrojen iskeleti taşımadıkları için anorganik sayılır.
- Organik sınıflandırmanın ölçütü yalnız “karbon var mı” değildir; karbonun bir zincir ya da iskelet kurması aranır.
- Bu üç madde tek karbon atomu içerir ya da karbonu bir iyon içinde barındırır; karbon-karbon zinciri ve karbon-hidrojen bağı yoktur.
- Ayrıca bunlar tarihsel olarak mineral kökenli maddelerdir. Bu nedenle karbon içermelerine karşın anorganik bileşik sayılırlar.
- Denetleyelim: karbonat kireç taşında, mermerde ve deniz kabuğunda bulunur; canlı dokusunun karbon zincirlerine benzemez ✓ — sınıflandırma tutarlı.
Sık yapılan hata: “Organik bileşiktir” demek. Yalnız karbon bulunmasına bakmak bu maddeleri organik gösterirdi; oysa organiklik bir karbon iskeleti gerektirir.
7. sorunun çözümü
Alkanlar doymuştur; her karbon dört bağ yapar ve zincirin iki ucundaki karbonlar birer fazla hidrojen taşır. Bu yüzden formülde "+2" bulunur.
- Alkanlarda yalnız tek bağ vardır.
- Her karbon dört bağ yapar.
- Genel formül $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$’dir.
8. sorunun çözümü
Daha aktif bir metal önce yükseltgenerek kendini feda eder; korunan metal katot kalır.
- İstenen sonucu yazalım: boru hattındaki demirin YÜKSELTGENMEMESİ gerekiyor, çünkü korozyon demirin yükseltgenmesidir.
- Bir metalin yükseltgenmemesi için, karşısında elektronu ondan daha kolay veren bir metal bulunmalıdır. Aktiflik tam olarak bunu ölçer: aktif metal daha kolay elektron verir.
- Demirden daha aktif bir metal bağlandığında yükseltgenme onun üzerinde gerçekleşir; o metal anot olur ve zamanla tükenir. Demir ise katot kalır, elektron vermek zorunda kalmaz ve korunur. Yönteme katodik koruma denmesinin nedeni budur.
- Denetleyelim: daha soy bir metal bağlansaydı ✓ — bu kez demir anot olur ve korozyon hızlanırdı.
Sık yapılan hata: "Demirden daha soy bir metal" demek. Soy metal elektronu daha ZOR verir; bağlanırsa yükseltgenme demirin üzerine kalır ve korozyon hızlanır.
9. sorunun çözümü
Katotta indirgenme olduğu için elektron gerekir; elektrolizde katot güç kaynağının negatif kutbuna bağlanır.
- Değişmeyen kuralı koyalım: elektrot adları kutup işaretine göre değil, üzerlerinde gerçekleşen tepkimeye göre verilir. Katot her iki hücre türünde de indirgenmenin olduğu elektrottur.
- İndirgenme için elektron gerekir. Elektrolizde bu elektronları sağlayacak olan güç kaynağıdır; elektron veren uç ise negatif kutuptur. Öyleyse katot negatif kutba bağlanır.
- Çözeltideki katyonlar bu negatif elektroda çekilir ve orada elektron alarak indirgenir. Anot ise pozitif kutba bağlanır ve orada yükseltgenme olur.
- Denetleyelim: galvanik hücrede katot POZİTİF kutuptu ✓ — işaretler ters, ama katotta indirgenme olması iki hücrede de değişmiyor; karıştırılan yer tam burası.
Sık yapılan hata: "Pozitif kutba" demek. Pozitif kutba ANOT bağlanır; katotta indirgenme olduğu ve bunun için elektron gerektiği için katot negatif kutba bağlanmalıdır.
10. sorunun çözümü
Çinko bloklar çelikten daha aktif olduğu için önce yükseltgenir; gövde katot kalarak korunur.
- Ortamı belirleyelim: deniz suyu tuzlu olduğu için iyi bir elektrolittir. Çelik gövde bu ortamda kendiliğinden bir korozyon hücresi oluşturur ve hızla paslanır.
- Çinko bloklar gövdeye kaynatıldığında devre değişir. Çinko çelikten daha aktif olduğu için elektronu o verir; blok anot olur ve yükseltgenerek çözünür.
- Gövde ise katot durumuna geçer; elektron vermek zorunda kalmadığı için yükseltgenmez, yani paslanmaz. Bloklar zamanla tükendiği için belirli aralıklarla değiştirilir; adlarına "feda anodu" denmesinin nedeni budur.
- Denetleyelim: aynı ilke yer altı borularında da kullanılıyor ✓ — orada da daha aktif bir metal bağlanıyor.
Sık yapılan hata: "Gemiyi ağırlaştırır" demek. Blokların kütlesi geminin yanında ihmal edilecek kadar küçüktür; işlevleri kimyasaldır — kendileri yükseltgenerek çelik gövdeyi korurlar.
11. sorunun çözümü
İzomerlerin formülleri aynı olsa da yapıları farklı olduğu için özellikleri de farklıdır.
- Öğrencinin doğru gördüğü şeyi ayıralım: iki bileşiğin molekül formülü gerçekten aynı olabilir, yani aynı sayıda ve türde atom taşırlar.
- Hata bir sonraki adımda: bir maddenin özelliklerini yalnız atom sayıları belirlemez. Belirleyici olan, o atomların birbirine nasıl BAĞLANDIĞIDIR.
- Bütan ile izobütan bunun örneğidir: ikisinin de formülü C₄H₁₀’dur, ama biri düz biri dallanmış zincirlidir ve kaynama noktaları farklıdır. Erime noktası, çözünürlük ve tepkime davranışı da izomerler arasında değişir; onlar ayrı maddelerdir.
- Denetleyelim: fonksiyonel grup değişen izomerler daha da farklı ✓ — aynı formül hem bir alkol hem bir eter verebiliyor.
Sık yapılan hata: "Hata yoktur." demek. Öğrenci özellikleri yalnız ATOM SAYILARINA bağlıyor; oysa aynı formüle sahip izomerler farklı dizilişleri yüzünden farklı maddelerdir.
12. sorunun çözümü
Ortaklanmamış elektron çiftleri bağları iterek molekülü açısal yapar.
- Tablonun kurgusu şu: solda merkez atomun çevresi, sağda molekül geometrisi. Dolu satır: dört bağ, ortaklanmamış çift yok → düzgün dörtyüzlü.
- Geometriyi belirleyen ilkeyi koyalım: merkez atom çevresindeki elektron grupları birbirini iter ve olabildiğince uzaklaşacak biçimde yerleşir. Dört bağ eşit itildiğinde düzgün dörtyüzlü çıkar.
- İkinci satırda merkez atom çevresinde yine dört grup var: iki bağ ve iki ortaklanmamış çift. Ama ortaklanmamış çiftler bağ elektronlarından daha çok yer kaplar ve bağları birbirine doğru sıkıştırır. Yalnız bağlara bakıldığında geometri düzgün dörtyüzlü değil, açısal görünür.
- Denetleyelim: su molekülü bunun örneği ✓ — oksijenin iki ortaklanmamış çifti bağ açısını 109,5°’den 104,5°’ye düşürüyor.
Sık yapılan hata: "Düzgün dörtyüzlü" demek. Bu geometri, ÜST SATIRDA ortaklanmamış çift bulunmayan durum için zaten yazılmış; ortaklanmamış çiftler bağları ittiği için molekül açısal olur.
13. sorunun çözümü
Eterlerde oksijen iki karbon zinciri arasında yer alır; yapı R – O – R biçimindedir.
- Tablonun kurgusu şu: solda bileşik sınıfı, sağda yapısı. Dolu satır: alkol → R – OH.
- İki sınıfın ortak yanını görelim: ikisi de bir oksijen atomu taşır. Öyleyse ayrım oksijenin varlığında değil, neye BAĞLI olduğunda.
- Alkolde oksijenin bir yanında karbon zinciri, öteki yanında hidrojen vardır; bu –OH grubu hidrojen bağı kurabilir. Eterde ise oksijenin iki yanında da karbon zinciri bulunur: R – O – R. Hidrojen taşımadığı için eterler kendi aralarında hidrojen bağı kuramaz.
- Denetleyelim: bu yüzden eterlerin kaynama noktası aynı kütleli alkollerden düşük ✓ — yapı farkı doğrudan özelliğe yansıyor.
Sık yapılan hata: R – OH demek. Bu yapı, ÜST SATIRDA alkol için zaten yazılmış; eterde oksijenin iki yanında da karbon zinciri bulunur.
14. sorunun çözümü
Kömür, petrol ve doğal gazın temel bileşeni karbon ile hidrojenden oluşan hidrokarbonlardır.
- Fosil yakıtlar, milyonlarca yıl önce yaşamış canlıların kalıntılarının basınç ve sıcaklık altında değişmesiyle oluşmuştur.
- Canlı dokusu karbon ve hidrojen bakımından zengindir; bu nedenle oluşan yakıtlar da karbon-hidrojen iskeletini korur.
- Yalnız karbon ve hidrojenden oluşan bileşiklere hidrokarbon denir. Fosil yakıtların temel bileşeni budur.
- Denetleyelim: doğal gazın başlıca bileşeni metan (CH₄), petrolünki ise daha uzun zincirli hidrokarbonlardır ✓ — üçü de aynı aileden.
Sık yapılan hata: “Silisyum bileşikleri” demek. Silisyum bileşikleri kumun ve kayaçların yapı taşıdır; fosil yakıtlar ise mineral değil, canlı kökenlidir.
15. sorunun çözümü
Kaplanacak yüzük katot olarak bağlanır; gümüş iyonları orada indirgenip yüzeye birikir.
- Kaplama için çözeltideki Ag⁺ iyonlarının metalik gümüşe dönüşmesi gerekir: $Ag^+ + e^- \rightarrow Ag$.
- İyonun elektron alıp metale dönüşmesi indirgenmedir ve indirgenme yalnız katotta olur.
- Öyleyse yüzük katot ucuna bağlanır; dış kaynaktan gelen elektronlar yüzük yüzeyinde gümüş iyonlarını indirger ve biriken gümüş ince bir tabaka oluşturur.
- Denetleyelim: anotta gümüş levha kullanılırsa orada $Ag \rightarrow Ag^+ + e^-$ yürür ve çözeltinin gümüş derişimi sabit kalır ✓ — kaplama böylece sürebilir.
Sık yapılan hata: “Anottur; yüzeyinde yükseltgenme olur.” demek. Yükseltgenme metali çözeltiye geçirir; bu durumda yüzük kaplanmak yerine aşınırdı.
16. sorunun çözümü
Zincirin iki ucu birleşip halka kapandığında her uçtan birer hidrojen çıkar. Bu, bir çift bağ eklemenin formüle etkisiyle özdeştir; iki bileşik farklıdır ama formülleri aynıdır.
- Halka kapanışında iki uçtan birer hidrojen çıkar.
- Bu, çift bağ eklemekle aynı etkiyi yapar.
- Formüller aynı olur ama bileşikler farklıdır.
17. sorunun çözümü
Kütleleri aynı olduğu için fark yalnız biçimden gelir. Düz zincir moleküllerin yan yana uzun temas kurmasına izin verir; dallanmış molekül küresele yaklaşır ve daha az temas eder.
- Kütleler eşit, etkileşim türü aynı.
- Düz zincir daha geniş temas yüzeyi sağlar.
- London kuvvetleri güçlüdür, kaynama noktası yüksektir.
18. sorunun çözümü
Nötrleşmede hiçbir atomun yükseltgenme basamağı değişmediği için tepkime redoks değildir.
- Bir tepkimenin redoks olması için en az bir atomun yükseltgenme basamağının değişmesi gerekir. Atomları tek tek karşılaştıralım.
- Hidrojen HCl’de +1, suda yine +1’dir. Klor HCl’de −1, NaCl’de yine −1’dir.
- Sodyum NaOH’de +1, NaCl’de yine +1; oksijen NaOH’de −2, suda yine −2’dir. Hiçbir basamak değişmemiştir.
- Denetleyelim: tepkime bir asit ile bazın nötrleşmesidir ve gerçekte olan şey $H^+$ ile $OH^-$ iyonlarının birleşip su oluşturmasıdır ✓ — elektron alışverişi değil, iyon birleşmesi var.
Sık yapılan hata: “Redokstur; klor yükseltgenir.” demek. Klorun basamağı iki yanda da −1’dir; klor bileşik değiştirse de yükü değişmez, yalnız eşlik ettiği katyon değişir.
19. sorunun çözümü
Üçlü bağ yapan karbon iki sigma bağı kurar; sp hibritleşmesi etine doğrusal geometri verir.
- Etinde her karbon bir hidrojenle ve öteki karbonla bağlıdır; yani her karbonun çevresinde iki elektron kümesi vardır.
- Üçlü bağ tek bir küme sayılır: bir sigma ve iki pi bağından oluşur ve hepsi aynı iki atomu bağlar.
- İki elektron kümesi sp hibritleşmesi demektir; iki hibrit orbital birbirinden en uzak duruşu $180°$’de alır, bu da doğrusal geometridir.
- Denetleyelim: H–C≡C–H molekülündeki dört atom tek bir doğru üzerinde diziliyor ✓ — geometri gerçekten doğrusal.
Sık yapılan hata: “Düzgün dörtyüzlü” demek. Bu geometri, dört elektron kümesi taşıyan sp³ karbonuna (metandaki gibi) aittir; etin karbonunun çevresinde yalnız iki küme vardır.
20. sorunun çözümü
Molekül formülleri aynı, yapı formülleri farklı olan bileşiklere yapısal izomer denir.
- Tanımdaki iki ölçütü ayıralım: molekül formülleri AYNI, yapı formülleri FARKLI. Aranan kavram bu ikisini birden karşılamalı.
- Seçenekleri eleyelim. Polimerleşme küçük birimlerin birleşip uzun zincir oluşturmasıdır; hidroliz suyla parçalanma, nötralleşme ise asit-baz tepkimesidir. Üçü de birer tepkime türü, kavram değil.
- Fonksiyonel grup ise molekülün kimyasal davranışını belirleyen atom grubudur; bir karşılaştırma ilişkisi anlatmaz. Tanıma uyan tek kavram yapısal izomerliktir.
- Denetleyelim: bütan ile izobütan bunun örneği ✓ — ikisinin de formülü C₄H₁₀, yapıları farklı.
Sık yapılan hata: "Fonksiyonel grup" demek. Fonksiyonel grup, molekülün DAVRANIŞINI belirleyen atom grubudur; sorulan ise aynı formüllü farklı yapıdaki bileşiklerin ilişkisidir.