12. Sınıf Kimya 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Karınca ısırığında ve ısırgan otu temasında yanma hissinin nedeni sorulmaktadır. Bu duyguya yol açan bileşik hangisidir?
- A Etanol
- B Formik asit (metanoik asit)
- C Aseton
- D Dietil eter
- E Gliserin
Metanolün etanolden çok daha zehirli olduğu ve körlüğe yol açabildiği bilinmektedir. Bu farkın nedeni nedir?
- A Metanolün vücutta formaldehit ve formik aside dönüşmesi; bu ürünlerin göz sinirine ve dokulara zarar vermesi
- B Metanolün ağır olması
- C Metanolün renksiz olması
- D Metanolün uçucu olması
- E Metanolün ucuz olması
Katı ve sıvı yağların kimyasal olarak ester sınıfında yer aldığı belirtilmektedir. Bu bileşikler hangi maddelerden oluşur?
- A İki alkolün birleşmesinden
- B İki asidin birleşmesinden
- C Bir ketonun yükseltgenmesinden
- D Bir eterin parçalanmasından
- E Gliserin ile uzun zincirli yağ asitlerinin esterleşmesinden
Cis ve trans izomerlerin fiziksel özelliklerinin farklı olduğu ölçülmüştür. Bu farkın nedeni nedir?
- A Farklı atom içermeleri
- B Farklı kütlede olmaları
- C Farklı renkte olmaları
- D Farklı sıcaklıkta olmaları
- E Grupların uzaydaki yerleşiminin molekülün biçimini ve polarlığını değiştirmesi
Alkollerin sistematik adlandırılmasında kullanılan son ek sorulmaktadır. Doğru ek hangisidir?
- A "-an"
- B "-ol"; ana zincirin alkan adının sonundaki "-e" düşürülüp eklenir
- C "-al"
- D "-on"
- E "-oik asit"
Bir laboratuvarda esterleşme tepkimesinin verimini artırmak istenmektedir. En etkili yöntem hangisidir?
- A Sıcaklığı düşürmek
- B Kabı küçültmek
- C Ürünü ortamda tutmak
- D Asidi azaltmak
- E Oluşan suyu ortamdan uzaklaştırıp dengeyi ürünler yönüne itmek
Molekül formülü $C_5H_{12}$ olan alkanın kaç zincir izomeri bulunur?
- A 2
- B 4
- C 5
- D 3
- E 6
Asetik asit ile metil format aynı molekül formülüne sahiptir. Bu ikisi hangi izomerlik türüne örnektir?
- A Zincir izomerliği
- B Konum izomerliği
- C Geometrik izomerlik
- D Fonksiyonel grup izomerliği; biri karboksilik asit, diğeri esterdir
- E Optik izomerlik
Bir alkanda hem metil hem etil dalı bulunmaktadır. Adlandırmada bu dalların sırası nasıl belirlenir?
- A Alfabetik sıraya göre yazılır; etil metilden önce gelir
- B Numarası küçük olan önce yazılır
- C Uzun dal önce yazılır
- D Kısa dal önce yazılır
- E Rastgele yazılır
İki karbonlu doymuş bir karboksilik asidin molekül formülü sorulmaktadır. Doğru formül hangisidir?
- A $C_2H_6O$
- B $C_2H_4O$
- C $C_2H_2O_2$
- D $C_2H_6O_2$
- E $C_2H_4O_2$
Aynı formüllü bir alkol ile bir eteri deneyle ayırt etmek istenmektedir. En pratik ölçüt nedir?
- A Renklerini karşılaştırmak
- B Kütlelerini karşılaştırmak
- C Hacimlerini ölçmek
- D Kaynama noktalarını karşılaştırmak; hidrojen bağı yapan alkolünki belirgin biçimde yüksektir
- E Sıcaklıklarını ölçmek
| Karbon sayısı | Ad | Formül |
|---|---|---|
| 1 | Metan | $CH_4$ |
| 2 | Etan | $C_2H_6$ |
| 3 | Propan | $C_3H_8$ |
| 4 | Bütan | ? |
Tabloda alkan serisinin ilk üyeleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan formül hangisidir?
- A $C_4H_8$
- B $C_4H_{10}$
- C $C_4H_6$
- D $C_4H_{12}$
- E $C_4H_9$
Eterleri tanımlayan yapı sorulmaktadır. Bu bileşiklerde oksijen nasıl bulunur?
- A Oksijen iki karbon grubu arasında köprü kurar
- B Oksijen bir hidrojene bağlıdır
- C Oksijen çift bağlıdır
- D Oksijen bulunmaz
- E Oksijen iyon hâlindedir
| Bileşik | Brom suyu ile |
|---|---|
| Alkan | Renk değişmez |
| Alken | ? |
Tabloda iki bileşiğin brom suyuyla davranışı karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan gözlem hangisidir?
- A Renk koyulaşır
- B Renk açılır; brom pi bağına katılıp harcanır
- C Renk değişmez
- D Çökelme olur
- E Gaz çıkışı olur
| Alkol sınıfı | Yükseltgenme ürünü |
|---|---|
| Primer | Aldehit, sonra karboksilik asit |
| Sekonder | Keton |
| Tersiyer | ? |
Tabloda alkollerin yükseltgenme ürünleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan değerlendirme hangisidir?
- A Aldehit
- B Keton
- C Karboksilik asit
- D Normal koşullarda yükseltgenmez
- E Ester
Suyun elektrolizinde katotta toplanan gaz hacminin anottakinin iki katı olduğu ölçülmüştür. Bu oranın nedeni nedir?
- A Hidrojenin hafif olması
- B Katodun büyük olması
- C Suyun bileşimindeki hidrojen-oksijen mol oranının 2:1 olması
- D Anottaki gazın çözünmesi
- E Sıcaklık farkı
Metanın karbon dioksitten çok daha güçlü bir sera gazı sayıldığı belirtilmektedir. Bu değerlendirmenin çevre açısından anlamı nedir?
- A Metan salımının önemsiz olduğu
- B Metanın zararsız olduğu
- C Sera etkisinin bulunmadığı
- D Karbon dioksitin zararsız olduğu
- E Doğal gaz sızıntılarının ve tarımsal metan salımının iklim açısından ciddi biçimde denetlenmesi gerektiği
Bir öğrenci elindeki iki gazdan hangisinin alken olduğunu belirlemek istemektedir. En uygun yöntem hangisidir?
- A Gazları tartmak
- B Gazları ısıtmak
- C Gazları yakmak
- D Gazların rengine bakmak
- E Her iki gazı ayrı ayrı brom suyundan geçirip rengin açıldığı örneği belirlemek
Doymamış hidrokarbonların adlandırılmasında kullanılan son ekler sorulmaktadır. Doğru eşleştirme hangisidir?
- A Alken "-an", alkin "-en"
- B Alken "-en", alkin "-in"
- C İkisi de "-an"
- D Alken "-in", alkin "-en"
- E İkisi de "-ol"
Bakırın elektrolizle saflaştırılması sürecinde kirli bakır anot, saf bakır katot olarak kullanılmaktadır. Bu düzenin gerekçesi nedir?
- A Kirli bakırın ucuz olması
- B Anodun ısınması
- C Katodun küçük olması
- D Kirli bakırın çözünüp saf bakır olarak katotta birikmesi; safsızlıkların dipte çamur olarak kalması
- E Bakırın renginin değişmesi
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
En yalın karboksilik asit olan formik asit karınca salgısında ve ısırgan otunda bulunur; deriyle temasında yanma yaratır.
- Yanma hissinin kimyasal karşılığını koyalım: deriyle temas eden asidik bir madde, doku proteinlerini etkiler ve sinir uçlarını uyarır. Aranan bileşik bir asit olmalı.
- Seçenekleri eleyelim: etanol alkol, aseton keton, dietil eter eter, gliserin ise çok değerli bir alkoldür. Hiçbiri asit değildir.
- Geriye formik asit kalıyor; tek karbonlu, en yalın karboksilik asittir. Adını karıncadan alır (Latince formica). Karınca savunma salgısında ve ısırgan otunun tüylerinde bulunur; deriye enjekte edildiğinde yakıcı bir duygu yaratır.
- Denetleyelim: ısırgan yanığına bazik bir madde iyi geliyor ✓ — asidi nötrlediği için.
Sık yapılan hata: Aseton demek. Aseton bir KETONDUR ve asidik değildir; karınca ısırığındaki yanma hissini yaratan bileşik formik asittir.
2. sorunun çözümü
Metanol vücutta formaldehit ve formik aside dönüşür; bu ürünler göz sinirine ve dokulara zarar verir.
- İki bileşiğin farkını yazalım: etanol iki karbonlu, metanol tek karbonlu. Aradaki tek fark bir karbon; yapı ve fonksiyonel grup aynı.
- Vücut ikisini de aynı enzimlerle işler, yani yükseltgen. Ama çıkan ürünler tümüyle farklıdır: etanol asetaldehit üzerinden asetik aside, oradan da zararsız ürünlere gider.
- Metanol ise önce formaldehite, sonra formik aside dönüşür. Formik asit hücre solunumunu bozar ve özellikle göz sinirine zarar verir; küçük miktarlar körlüğe, biraz fazlası ölüme yol açar. Tek karbonluk yapı farkı, sonucu bu kadar değiştirir. Sahte içki vakalarındaki ölümlerin nedeni budur.
- Denetleyelim: zarar metanolün kendisinden gelmiyor ✓ — bu yüzden belirtiler saatler sonra ortaya çıkıyor.
Sık yapılan hata: "Metanolün uçucu olması" demek. Etanol de uçucudur; farkı yaratan şey uçuculuk değil, metanolün vücutta FORMİK ASİDE dönüşmesidir.
3. sorunun çözümü
Yağlar, gliserin ile uzun zincirli yağ asitlerinin esterleşmesinden oluşur; ürüne trigliserit denir.
- Yağın ester sınıfında olması ne demek, onu açalım: yapısında ester bağı bulunmalı, yani bir asit ile bir alkolün birleşmesinden oluşmuş olmalı.
- Alkol tarafını belirleyelim: gliserin, üç hidroksil grubu taşıyan bir alkoldür. Üç ayrı ester bağı kurabilir.
- Asit tarafı ise uzun zincirli yağ asitleridir. Gliserinin üç –OH grubu üç yağ asidiyle esterleşir ve trigliserit oluşur. Yağ asitlerinin doymuş mu doymamış mı olduğu, yağın oda sıcaklığında katı mı sıvı mı olacağını belirler.
- Denetleyelim: her ester bağında bir su açığa çıkıyor ✓ — üç bağ için üç molekül su.
Sık yapılan hata: "İki alkolün birleşmesinden" demek. İki alkolün birleşmesinden ETER oluşur; yağın ester olabilmesi için girenlerden birinin karboksilik asit, yani yağ asidi olması gerekir.
4. sorunun çözümü
Cis yapıda gruplar aynı tarafta olduğu için molekül bükülür ve genellikle polardır; trans yapıda karşılıklı yerleşim daha düz ve simetrik bir molekül verir. Doymamış yağlardaki cis bükümü de aynı nedenle önemlidir.
- Grupların yerleşimi farklıdır.
- Molekülün biçimi ve polarlığı değişir.
- Erime ve kaynama noktaları farklılaşır.
5. sorunun çözümü
Alkoller "-ol" ekiyle adlandırılır; ana zincirin alkan adının sonundaki "-e" düşürülüp ek getirilir.
- Adlandırmanın yapısını hatırlayalım: kök ad ana zincirdeki karbon sayısını, son ek ise bileşiğin hangi sınıftan olduğunu bildirir.
- Alkoller için son ek "-ol"dur. Metan → metanol, etan → etanol, propan → propanol. Her sınıfın kendi eki vardır: aldehitler "-al", ketonlar "-on", karboksilik asitler "-oik asit" alır.
- Ekten önce, hidroksil grubunun bağlı olduğu karbonun numarası da yazılır. 1-propanol ile 2-propanol aynı formüle sahiptir ama farklı bileşiklerdir; numara bu ayrımı yapar.
- Denetleyelim: "-an" eki bileşiğin alkan olduğunu gösterirdi ✓ — orada hiçbir fonksiyonel grup bulunmaz.
Sık yapılan hata: "-al" demek. "-al" eki ALDEHİTLERİ gösterir ve karbonil grubunun zincir ucunda bulunduğunu bildirir; alkoller "-ol" ekiyle adlandırılır.
6. sorunun çözümü
Esterleşme tersinirdir ve dengeye ulaşır; oluşan suyu uzaklaştırmak dengeyi ürünler yönüne iter ve verimi artırır.
- Tepkimenin türünü belirleyelim: esterleşme tersinirdir. Ester oluşurken aynı anda oluşan ester, açığa çıkan suyla tepkiyip yeniden asit ve alkole ayrışır. Sistem bir dengeye ulaşır ve verim sınırlı kalır.
- Le Chatelier ilkesini uygulayalım: bir denge sisteminden ürünlerden biri uzaklaştırılırsa, sistem onu yeniden üretmek için ileri yöne kayar.
- Ürünlerden biri estertir ve o istenen maddedir; öteki ise sudur. Suyu ortamdan uzaklaştırmak (örneğin su tutucu bir madde ya da özel bir düzenekle) dengeyi sürekli ileri iter ve verim yükselir.
- Denetleyelim: ürünü ortamda tutmak ters etki yapar ✓ — geri tepkimeyi besleyeceği için verimi düşürürdü.
Sık yapılan hata: "Ürünü ortamda tutmak" demek. Ürünü ortamda tutmak GERİ tepkimeyi besler ve dengeyi girenler yönüne iter; verimi artırmak için ürünlerden biri, yani su uzaklaştırılmalıdır.
7. sorunun çözümü
Beş karbon üç farklı iskelet kurabilir: düz zincir, dört karbonlu zincire bir metil, üç karbonlu zincire iki metil. Karbon sayısı arttıkça bu sayı hızla büyür.
- Düz zincir: n-pentan
- Dört karbonlu zincir + bir metil
- Üç karbonlu zincir + iki metil → toplam 3
8. sorunun çözümü
Asetik asit ile metil format fonksiyonel grup izomeridir: biri karboksilik asit, öteki esterdir.
- Formülleri çıkaralım: asetik asit $CH_3COOH$, atomları sayınca $C_2H_4O_2$. Metil format $HCOOCH_3$, o da $C_2H_4O_2$. Formüller aynı, demek ki izomerdirler.
- Yapılara bakalım: asetik asitte karbonil karbonuna doğrudan bir hidroksil bağlıdır, yani karboksil grubu ($-COOH$) vardır. Metil formatta ise karbonil bir oksijen köprüsüyle metil grubuna bağlıdır, yani ester grubu ($-COO-$) vardır.
- Değişen ne iskelet ne de bir grubun konumudur; doğrudan fonksiyonel grubun kendisidir. Bu tür, fonksiyonel grup izomerliğidir.
- Denetleyelim: asetik asit sulu çözeltide asit gibi davranıp sodyum bikarbonatla karbondioksit verir, metil format vermez ✓ — kimyasal davranış farkı grup farkını doğruluyor.
Sık yapılan hata: "Zincir izomerliği" demek. Zincir izomerliğinde iki bileşik de aynı fonksiyonel grubu taşır, yalnız karbon iskeleti dallanır; burada ise gruplar tümüyle farklıdır.
9. sorunun çözümü
Dallar alfabetik sırayla yazılır; etil metilden önce gelir.
- İki ayrı kuralı karıştırmayalım. Numaralandırma kuralı, dalların hangi numaraları alacağını belirler; yazım kuralı ise adın içinde hangi sırayla anılacaklarını.
- Yazım sırası alfabetiktir: dal adlarının baş harflerine bakılır. Etil "e" ile, metil "m" ile başladığı için etil önce yazılır.
- Numaralar bu sıradan bağımsızdır; her dal kendi numarasıyla birlikte yazılır. Örneğin 4-etil-2-metilheptan adında etil önce anılır ama numarası büyüktür.
- Denetleyelim: kural uzunluğa göre olsaydı ✓ — o zaman aynı bileşik için farklı diller farklı sıralar verirdi; alfabetik sıra ortak bir ölçüt sağlıyor.
Sık yapılan hata: "Numarası küçük olan önce yazılır" demek. Numaralar dalların YERİNİ bildirir, yazım sırasını değil; sıra dal adlarının alfabetik dizilişine göre belirlenir.
10. sorunun çözümü
Karboksil grubu iki oksijen taşır; iki karbonlu doymuş asidin formülü C₂H₄O₂’dir.
- Molekülü parçalarına ayıralım: iki karbonlu bir asitte bir karbon karboksil grubunda (–COOH), öteki karbon metil grubunda (CH₃) bulunur.
- Atomları sayalım: karbon 2; hidrojen olarak metilde 3, karboksildeki –OH’ta 1, toplam 4; oksijen ise karboksil grubunda 2.
- Öyleyse formül C₂H₄O₂’dir; bu asetik asittir. Karboksil grubunun İKİ oksijen taşıması ayırt edici noktadır; tek oksijenli formüller alkole ya da etere ait olur.
- Denetleyelim: C₂H₆O olsaydı ✓ — o etanol ya da dimetil eterin formülü, asit değil.
Sık yapılan hata: C₂H₆O demek. C₂H₆O tek oksijen taşır ve ETANOL ya da dimetil etere aittir; karboksilik asitte karboksil grubu iki oksijen içerdiği için formül C₂H₄O₂’dir.
11. sorunun çözümü
En pratik ölçüt kaynama noktalarını karşılaştırmaktır; hidrojen bağı kuran alkolünki belirgin biçimde yüksek çıkar.
- İki bileşiğin formülü ve kütlesi aynı olduğu için tartmak, hacim ölçmek ya da renge bakmak hiçbir ayrım sağlamaz.
- Yapı farkının ölçülebilir bir özelliğe dönüşmesi gerekir. Alkoldeki $-OH$ grubu moleküller arasında hidrojen bağı kurar; eterde oksijene bağlı hidrojen bulunmadığı için bu bağ kurulamaz.
- Hidrojen bağlarını koparmak ek enerji gerektirir ve kaynama noktasını yükseltir. Etanol 78 °C dolayında kaynarken aynı formüldeki dimetil eter $-24$ °C dolayında kaynar; fark yüz dereceyi aşar.
- Denetleyelim: basit bir ısıtma düzeneği ve termometreyle bu fark rahatlıkla görülür ✓ — yüksek sıcaklıkta kaynayan örnek alkoldür.
Sık yapılan hata: "Renklerini karşılaştırmak" demek. Aynı formüllü alkol de eter de renksizdir; renk bu iki bileşik arasında hiçbir ayrım sağlamaz.
12. sorunun çözümü
Alkan serisinde her üyede hidrojen sayısı ikişer artar; bütan için formül C₄H₁₀’dur.
- Tablodaki seriyi hidrojen sayısına göre okuyalım: metan 4, etan 6, propan 8. Her adımda karbon bir, hidrojen ise İKİ artıyor.
- Nedenini görelim: zincire bir karbon eklendiğinde o karbon iki hidrojen taşır; uçtaki karbon zaten üç hidrojenliydi ve yerini yenisine bırakır. Net artış ikidir.
- Öyleyse bütan için hidrojen sayısı 8 + 2 = 10 olur; formül C₄H₁₀’dur. Genel formülden de aynı sonuç çıkar: 2 × 4 + 2 = 10.
- Denetleyelim: C₄H₈ olsaydı ✓ — o formül bir çift bağ taşıyan büten olurdu, alkan değil.
Sık yapılan hata: C₄H₈ demek. C₄H₈, CnH2n formülüne uyar ve bir çift bağ taşıyan BÜTEN’e aittir; doymuş bütanda hidrojen sayısı 10’dur.
13. sorunun çözümü
Eterde oksijen iki karbon grubu arasında köprü kurar; oksijene bağlı hidrojen bulunmaz.
- Verilen yapıyı okuyalım: R–O–R′. Oksijenin iki bağı da karbona gidiyor.
- Alkolle karşılaştıralım: alkolde oksijenin bir bağı karbona, öteki hidrojene gider. Eterde ise o hidrojenin yerini ikinci bir karbon zinciri almıştır.
- Bu tek yapısal fark, eterlerin davranışını tümüyle belirler. Oksijene bağlı hidrojen bulunmadığı için eter molekülleri KENDİ ARALARINDA hidrojen bağı kuramaz; kaynama noktalarının düşük olması, sodyumla tepkime vermemeleri ve suda ancak orta düzeyde çözünmeleri hep bu tek olgudan çıkar.
- Denetleyelim: oksijen hâlâ ortaklanmamış elektron çifti taşıyor ✓ — bu yüzden suyun hidrojenini kabul edebiliyor.
Sık yapılan hata: "Oksijen bir hidrojene bağlıdır" demek. Bu, ALKOLÜN yapısıdır; eterde oksijenin iki yanında da karbon bulunur ve oksijene bağlı hidrojen yoktur.
14. sorunun çözümü
Brom alkenin pi bağına katılıp renksiz bir bileşiğe dönüştüğü için brom suyunun turuncu-kahverengi rengi açılır.
- Brom suyu, çözünmüş $\text{Br}_2$ nedeniyle turuncu-kahverengidir; rengi taşıyan brom molekülüdür.
- Alkanda pi bağı yoktur, bromla oda sıcaklığında kolay tepkimez; tablodaki "renk değişmez" gözlemi bundandır.
- Alkende pi bağı vardır: $\text{C=C} + \text{Br}_2 \rightarrow$ Br–C–C–Br. Brom harcandıkça ortamdaki renkli madde azalır.
- Denetleyelim: ürün (ör. 1,2-dibromoetan) renksizdir ✓; renk kaybolması doymamışlığın kanıtıdır.
Sık yapılan hata: "Renk koyulaşır" seçeneği. Renk koyulaşması için ortama brom eklenmesi gerekirdi; tepkime ise bromu tüketir, renkli madde azaldığı için renk açılır.
15. sorunun çözümü
Yükseltgenme, –OH taşıyan karbondan bir hidrojenin kopmasını gerektirir; tersiyer alkolde o karbonda hidrojen yoktur.
- Tablonun kurgusu şu: solda alkol sınıfı, sağda yükseltgenme ürünü. Dolu satırlar: primer → aldehit sonra karboksilik asit, sekonder → keton.
- Yükseltgenmenin ne gerektirdiğini görelim: –OH taşıyan karbon ile oksijen arasında çift bağ kurulacaksa, o karbondan bir hidrojenin kopması gerekir. Primer alkolde o karbonda iki, sekonderde bir hidrojen bulunur; bu yüzden ikisi de yükseltgenebilir.
- Tersiyer alkolde ise –OH taşıyan karbon üç komşu karbona bağlıdır ve üstünde hiç hidrojen kalmamıştır. Koparılacak hidrojen olmadığı için normal koşullarda yükseltgenmez.
- Denetleyelim: sınıflandırmanın nedeni bu ✓ — primer, sekonder ve tersiyer ayrımı tam da bu farklı davranışı öngörmek için yapılıyor.
Sık yapılan hata: Keton demek. Keton, ÜST SATIRDA sekonder alkol için zaten yazılmış; tersiyer alkolde koparılacak hidrojen bulunmadığı için yükseltgenme gerçekleşmez.
16. sorunun çözümü
Suyun formülünde iki hidrojen bir oksijene karşılık gelir; ayrışma da bu oranda olur. Aynı koşullarda eşit mol sayısı eşit hacim kapladığı için hacim oranı da 2:1 çıkar.
- Su iki hidrojen ve bir oksijenden oluşur.
- Ayrışma bu mol oranında gerçekleşir.
- Eşit koşullarda hacim oranı da 2:1’dir.
17. sorunun çözümü
Metanın ısı tutma gücü çok yüksektir; doğal gaz sızıntıları ve tarımsal salım iklim açısından ciddi biçimde denetlenmelidir.
- Verilen bilgiyi doğru okuyalım: metan, birim kütle başına karbon dioksitten çok daha güçlü bir sera gazıdır. Yani küçük miktarları bile büyük bir ısınma etkisi yapar.
- Bunun sonucunu çıkaralım: karbon dioksit için önemsiz sayılacak bir salım miktarı, metan söz konusu olduğunda önemli olabilir. Sızıntılar bu yüzden göz ardı edilemez.
- Metan atmosferde karbon dioksitten daha kısa süre kalır; bu, sızıntıları önlemenin etkisinin kısa vadede hızla görüleceği anlamına gelir. Doğal gaz hatlarındaki kaçakların ve tarımsal kaynaklı salımın denetlenmesi, iklim açısından en hızlı sonuç veren önlemlerden biridir.
- Denetleyelim: metan yandığında CO₂’ye dönüşüyor ✓ — sızan metan, yakılan metandan daha zararlı.
Sık yapılan hata: "Metan salımının önemsiz olduğu" demek. Verilen bilgi tam tersini söylüyor: metan birim kütle başına ÇOK DAHA GÜÇLÜ bir sera gazı olduğu için küçük salımları bile önemlidir.
18. sorunun çözümü
Gazlar ayrı ayrı brom suyundan geçirilir; rengi açan gaz pi bağı taşıyan alkendir.
- Ayırt edici bir deney için iki gazdan yalnız birinin verdiği bir tepki gerekir.
- Alkende pi bağı vardır; brom bu bağa katılır ve turuncu-kahverengi renk kaybolur. Alkan (pi bağı yok) bromla oda sıcaklığında tepkimez, renk kalır.
- Her gaz ayrı bir brom suyu örneğinden geçirilir; sonuçlar yan yana karşılaştırılır.
- Denetleyelim: rengi açılan kap alkeni, rengi değişmeyen kap alkanı gösterir ✓ — iki durum birbirinden açıkça ayrılıyor.
Sık yapılan hata: "Gazları yakmak" seçeneği. Alkan da alken de yanar ve alev verir; iki gazda aynı sonucu veren bir deney onları ayırt edemez.
19. sorunun çözümü
IUPAC adlandırmasında çift bağ "-en", üçlü bağ "-in" son ekiyle gösterilir; kök ise karbon sayısını verir.
- Adın iki parçası vardır: kök (met-, et-, prop-, büt-…) karbon sayısını, son ek bağ türünü söyler.
- Tek bağ "-an" (alkan), çift bağ "-en" (alken), üçlü bağ "-in" (alkin) ekini alır.
- İki karbonlu örnekte aynı kök üç bileşik verir: etan (C–C), eten (C=C), etin (C≡C).
- Denetleyelim: üç karbonlu ve üçlü bağlı bileşik prop + in = propin olur ✓; formülü $\text{C}_3\text{H}_4$, $C_nH_{2n-2}$ ile uyuşuyor.
Sık yapılan hata: "Alken -an, alkin -en" seçeneği. "-an" eki doymuş alkanlara aittir; bu eşleştirme her sınıfı bir basamak kaydırıyor, oysa alken adı zaten "-en" ile biter.
20. sorunun çözümü
Anotta bakır yükseltgenip çözeltiye geçer, katotta yeniden metal olarak birikir. Bakırdan daha soy safsızlıklar çözünmez ve anot çamuru olarak dibe çöker; bu çamur çoğu kez altın ve gümüş içerir.
- Anotta kirli bakır yükseltgenip çözünür.
- Katotta saf bakır olarak birikir.
- Safsızlıklar anot çamurunda kalır.