9. Sınıf Fizik 2. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Bilimsel çalışmalarda ortak bir birim sistemi kullanılmasının gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Farklı ülkelerdeki ölçümlerin karşılaştırılabilmesi ve sonuçların yeniden üretilebilmesi
- B Hesapların kolaylaşması
- C Sayıların küçülmesi
- D Ölçümün hızlanması
- E Aletlerin ucuzlaması
Güneş’ten gelen ısının uzay boşluğunu geçebilmesi hangi aktarım yoluyla açıklanır?
- A İletim
- B Konveksiyon
- C Işıma; elektromanyetik dalgalar maddesel ortam gerektirmez
- D Buharlaşma
- E Genleşme
| Ön ek | Sembol | Çarpan |
|---|---|---|
| kilo | k | $10^{3}$ |
| santi | c | $10^{-2}$ |
| mili | m | ? |
Tabloda birim ön ekleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan çarpan hangisidir?
- A $10^{-3}$
- B $10^{-2}$
- C $10^{-1}$
- D $10^{-6}$
- E $10^{3}$
SI temel nicelikleri arasında madde miktarının da bulunduğu görülmektedir. Bu niceliğin birimi ve ölçtüğü şey nedir?
- A Gram; kütleyi ölçer
- B Litre; hacmi ölçer
- C Kelvin; sıcaklığı ölçer
- D Mol; tanecik sayısını ölçer
- E Amper; akımı ölçer
| Kavram | Ne gösterir |
|---|---|
| Ortalama sürat | Bütün yolculuğun genel ölçüsü |
| Anlık sürat | ? |
Tabloda sürat kavramları açıklanmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?
- A Toplam yol
- B Belirli bir andaki sürat, hız göstergesinin okuduğu değer
- C Toplam süre
- D Yer değiştirme
- E Bileşke kuvvet
Kaldırma kuvveti sıvı yoğunluğu ve batan hacimle belirlenir; cismin alt ve üst yüzeyi arasındaki basınç farkından doğar ve yer değiştirilen sıvının ağırlığına eşittir. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A Tuzlu suda kaldırma kuvveti daha büyüktür.
- B Hacimleri eşit iki cisme eşit kuvvet etki eder.
- C Taşan sıvının ağırlığı kaldırma kuvvetine eşittir.
- D Gazlarda da kaldırma kuvveti vardır.
- E Tümüyle batan bir cisim derine indikçe kaldırma kuvveti artar.
Hacimleri eşit ama kütleleri farklı iki cisim aynı sıvıya tümüyle batırılmaktadır. Kaldırma kuvvetleri nasıl karşılaştırılır?
- A Ağır olana daha büyük kuvvet etki eder
- B Hafif olana daha büyük kuvvet etki eder
- C Belirlenemez
- D Eşittir; kaldırma kuvveti cismin kütlesine bağlı değildir
- E İkisi de sıfırdır
Bir durum
Hareket hâlindeki bir otobüste oturan yolcu, otobüse göre duruyor ama yola göre hareket ediyordur.
Yukarıdaki durumun gösterdiği kavram sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?
- A Hareketin bağıl olması; referans noktasına göre değişmesi
- B Hareketin mutlak olması
- C Kuvvetin yokluğu
- D Sürtünmenin etkisi
- E Kütlenin değişmesi
Bir cisme aynı doğrultuda ve aynı yönde 8 N ile 5 N’luk iki kuvvet uygulanmaktadır. Bileşke kuvvet kaç N’dur?
- A 3
- B 13
- C 40
- D 6,5
- E 1,6
Kartlarda dört fiziksel büyüklük verilmiştir. Bu büyüklüklerin ikisi vektörel, ikisi skalerdir. Kartlara göre vektörel olanlar hangileridir?
- A Kütle ve sıcaklık
- B Kuvvet ve yer değiştirme
- C Kütle ve kuvvet
- D Sıcaklık ve yer değiştirme
- E Yalnızca kuvvet
Ağzına kadar dolu bir kaba cisim bırakıldığında taşan sıvının tartıldığı bir deney yapılmaktadır. Bu ölçümün anlamı nedir?
- A Cismin kütlesini verir
- B Cismin hacmini verir
- C Hiçbir anlam taşımaz
- D Kabın ağırlığını verir
- E Taşan sıvının ağırlığı, cisme etki eden kaldırma kuvvetine eşittir
Çelikten yapılan gemilerin, çeliğin sudan yoğun olmasına karşın yüzebilmesinin nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Geminin içindeki büyük hava boşlukları nedeniyle ortalama yoğunluğunun sudan küçük olması
- B Çeliğin suda hafiflemesi
- C Suyun geminin altında yoğunlaşması
- D Geminin hızlı gitmesi
- E Çeliğin su altında değişmesi
| Durum | Bileşke kuvvet |
|---|---|
| Cisim duruyor ya da sabit hızla gidiyor | Sıfır |
| Cismin hızı değişiyor | ? |
Tabloda hareket durumları ve bileşke kuvvet eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?
- A Sıfırdan farklıdır
- B Sıfırdır
- C Belirsizdir
- D Her zaman negatiftir
- E Ölçülemez
Bir öğrenci ölçüm yaparken hem değeri hem birimi yazmasının gerekliliği konusunda uyarılmaktadır. Bu uyarının gerekçesi nedir?
- A Yazının uzaması
- B Birimsiz bir sayının hangi büyüklüğü ne ölçekte belirttiğinin anlaşılamaması
- C Hesabın zorlaşması
- D Kâğıdın dolması
- E Ölçümün yavaşlaması
Aynı cisim, biri su biri yağ olan iki kaba tümüyle batırılmaktadır. Suyun yoğunluğu daha büyük olduğuna göre kaldırma kuvvetleri nasıl karşılaştırılır?
- A Yağda daha büyüktür
- B Eşittir
- C İkisi de sıfırdır
- D Belirlenemez
- E Suda daha büyüktür; kaldırma kuvveti sıvı yoğunluğuyla doğru orantılıdır
Bir kabın hacmi 2 m³ olarak ölçülmüştür. Bu hacim kaç litredir?
- A 20
- B 200
- C 2000
- D 20000
- E 2
Binaların dış cephesine yalıtım malzemesi uygulanmasının fiziksel gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Malzemenin içindeki hava boşlukları sayesinde ısı iletim hızının düşmesi
- B Duvarın güçlenmesi
- C Duvarın ağırlaşması
- D Duvarın renklenmesi
- E Duvarın ısınması
| Durum | Basınç |
|---|---|
| Aynı kuvvet, geniş yüzey | Küçük |
| Aynı kuvvet, dar yüzey | ? |
Tabloda basınç ile temas yüzeyi ilişkisi verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?
- A Küçük
- B Büyük
- C Değişmez
- D Sıfır
- E Belirsiz
Yukarıda ısı bağıntısı verilmiştir. Bu bağıntıdaki c büyüklüğünün adı sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?
- A Kütle
- B Isı sığası
- C Öz ısı
- D Sıcaklık farkı
- E Hacim
Deniz seviyesinde ve 0 °C’de açık hava basıncının karşılığı olan cıva sütunu yüksekliği sorulmaktadır. Bu yükseklik kaç cm’dir?
- A 10
- B 13,6
- C 76
- D 100
- E 760
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Ortak birim sistemi, farklı ülkelerdeki ölçümlerin karşılaştırılabilmesi ve sonuçların yeniden üretilebilmesi için gereklidir.
- Bilimsel bir sonucun kabul edilmesi, başka araştırmacıların aynı ölçümü yineleyip aynı değeri bulabilmesine bağlıdır.
- Yineleme ancak iki ölçüm aynı ölçekte ifade edilirse anlam taşır. Biri inç, öteki santimetre yazıyorsa sayılar doğrudan karşılaştırılamaz.
- SI gibi ortak bir sistem bu ortak ölçeği sağlar; böylece ölçümler ülkeden ülkeye taşınabilir ve sınanabilir.
- Denetleyelim: farklı birim sistemlerinin karıştırılması geçmişte uzay araçlarının yitirilmesine yol açmıştır ✓ — gerekçe soyut değil, somut.
Sık yapılan hata: "Hesapların kolaylaşması" demek. Kolaylık yalnızca bir yan yarardır; asıl gerekçe ölçümlerin karşılaştırılabilir ve yeniden üretilebilir olmasıdır.
2. sorunun çözümü
Uzayda taşıyıcı ortam bulunmadığı için ısı yalnız ışımayla, yani elektromanyetik dalgalarla taşınabilir.
- Uzay boşluğunun neye sahip olmadığını belirleyelim: tanecik yok denecek kadar azdır. Öyleyse tanecik gerektiren yollar orada işleyemez.
- İletim, titreşimin komşu taneciklere aktarılmasıdır; aktaracak tanecik yoksa gerçekleşmez. Konveksiyon ise ısınan akışkanın yer değiştirmesidir; yer değiştirecek akışkan yoktur.
- Geriye tek yol kalıyor: ışıma. Güneş enerjiyi elektromanyetik dalgalarla yayar ve bu dalgalar yayılmak için maddeye ihtiyaç duymaz. 150 milyon kilometrelik boşluğu bu yolla geçer.
- Denetleyelim: aynı ışıma atmosferden de geçiyor ✓ — ışıma boşluk gerektirmiyor, yalnız maddeye ihtiyaç duymuyor.
Sık yapılan hata: İletim demek. İletim için titreşimi aktaracak TANECİKLER gerekir; uzay boşluğunda tanecik bulunmadığı için bu yol işleyemez.
3. sorunun çözümü
Mili ön eki binde bir anlamına geldiği için çarpanı $10^{-3}$’tür.
- Tablonun kurgusu şu: solda ön ek, ortada sembolü, sağda çarpanı.
- Dolu satırlar: kilo → $10^{3}$, santi → $10^{-2}$. Demek ki sağdaki sütun, ön ekin kaç katı gösterdiğini yazıyor.
- Mili binde bir demektir; $1/1000 = 10^{-3}$. Boş kalan çarpan budur.
- Denetleyelim: 1 metre 1000 milimetredir ✓ — bir milimetre gerçekten metrenin binde biri.
Sık yapılan hata: $10^{-2}$ demek. Bu, ÜST SATIRDA santi için zaten yazılmış; santi yüzde biri, mili ise binde biri gösterir.
4. sorunun çözümü
Madde miktarının birimi moldür ve ölçtüğü şey tanecik sayısıdır.
- Madde miktarı, bir örnekte kaç tane atom ya da molekül bulunduğunu bildiren temel niceliktir.
- SI birimi moldür; 1 mol, Avogadro sayısı kadar tanecik içeren miktardır.
- Ölçtüğü şey kütle değil sayıdır. Kimyasal tepkimeler belirli sayıdaki taneciklerin birleşmesiyle yürüdüğü için bu nicelik ayrıca tanımlanmıştır.
- Denetleyelim: 1 mol hidrojen ile 1 mol demirin kütleleri çok farklıdır ✓ — mol, kütleyi değil tanecik sayısını sabit tutuyor.
Sık yapılan hata: "Gram; kütleyi ölçer" demek. Gram bir kütle birimidir; madde miktarı ise kütleden ayrı bir temel niceliktir ve tanecik sayısını bildirir.
5. sorunun çözümü
Anlık sürat belirli bir andaki sürattir; araçtaki hız göstergesinin okuduğu değer budur.
- Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda neyi gösterdiği. Dolu satır ortalama sürati yolculuğun tamamının genel ölçüsü olarak veriyor.
- Ortalama sürat, alınan yolun tamamını süreye bölerek tek bir sayıya indirir; yolculuk boyunca yaşanan hızlanmalar ve yavaşlamalar bu sayının içinde görünmez olur.
- Anlık sürat ise tam karşıtıdır: tek bir ana ait sürati verir. Bir aracın gösterge panelinde okunan değer de o anki sürattir.
- Denetleyelim: sabit süratli bir yolculukta iki değer eşit çıkar ✓ — ancak sürat değiştiğinde ayrışırlar, bu da ikisinin ayrı kavram olduğunu gösterir.
Sık yapılan hata: "Toplam yol" demek. Toplam yol bir uzunluktur ve birimi metredir; anlık sürat ise bir orandır, birimi metre bölü saniyedir. İkisi aynı nicelik olamaz.
6. sorunun çözümü
Tümüyle batmış cisimde alt-üst basınç farkı ve batan hacim derinlikle değişmez; "derine indikçe kaldırma kuvveti artar" yargısı söylenemez.
- Bilgiye göre kuvveti yalnız sıvı yoğunluğu ve batan hacim belirler; kaynağı alt ve üst yüzey arasındaki basınç farkıdır.
- Cisim tümüyle batmışsa derine indikçe batan hacim aynı kalır; sıvı da aynıdır.
- Derinlik iki yüzeyin basıncını eşit miktarda artırır; aradaki fark, dolayısıyla net kuvvet değişmez.
- Denetleyelim: öbür yargılar bilgiden çıkar — tuzlu su daha yoğundur, eşit hacimler eşit kuvvet görür, taşan sıvı ağırlığı kuvvete eşittir; yalnız derinlik yargısı bilgiyle çelişir ✓.
Sık yapılan hata: "Tuzlu suda kaldırma kuvveti daha büyüktür." yargısını seçmek. Bu, bilgideki "sıvı yoğunluğuna bağlıdır" ifadesinden doğrudan çıkar: tuzlu su daha yoğundur, aynı batan hacim için kuvvet büyür. Söylenebilir olduğu için cevap değildir.
7. sorunun çözümü
Hacimleri eşit iki cisim aynı sıvıya tümüyle batırılınca kaldırma kuvvetleri eşittir; kuvvet cismin kütlesine bağlı değildir.
- İki cisim de tümüyle battığı için batan hacimleri kendi hacimleridir ve bu hacimler eşittir.
- Sıvı aynı olduğundan $d$, yer aynı olduğundan $g$ de ortaktır.
- $F_k = d \cdot V \cdot g$ bağıntısında cismin kütlesi yer almaz; üç çarpan eşit olduğu için kuvvetler de eşittir.
- Denetleyelim: iki cisim de aynı hacimde sıvıyı yerinden çıkarır; yerinden çıkan sıvıların ağırlıkları eşit olduğundan kaldırma kuvvetleri de eşit çıkar ✓.
Sık yapılan hata: "Ağır olana daha büyük kuvvet etki eder" seçeneği. Kütle, cismin batıp batmayacağını ve dinamometrede görünen ağırlığı etkiler; kaldırma kuvvetinin büyüklüğünü değil. Ağır cisim daha çok batıyor gibi görünse de ikisi de aynı sıvı hacmini yerinden çıkarır.
8. sorunun çözümü
Bir cismin hareketli sayılıp sayılmaması seçilen referans noktasına bağlıdır; hareket bağıl bir kavramdır.
- İki gözlemi ayıralım: yolcunun otobüse göre konumu değişmiyor, yola göre konumu ise değişiyor.
- Hareketin tanımı konum değişimidir; ama konum her zaman bir şeye göre ölçülür. Referans otobüs seçilirse yolcu duruyor, yol seçilirse hareket ediyor.
- Aynı yolcu için iki farklı yargının birden doğru olması, hareketin referans noktasına göre tanımlanan bağıl bir kavram olduğunu gösterir.
- Denetleyelim: iki yargı da doğru kabul ediliyor ✓ — bu ancak hareket bağılsa çelişki doğurmaz.
Sık yapılan hata: "Hareketin mutlak olması" demek. Hareket mutlak olsaydı yolcu için tek bir yargı doğru olurdu; oysa aynı yolcu bir referansa göre duruyor, ötekine göre hareket ediyor.
9. sorunun çözümü
Aynı doğrultuda ve aynı yönde uygulanan kuvvetler doğrudan toplanır; bileşke 13 N’dur.
- İki kuvvet aynı doğrultuda ve aynı yöndedir; biri ötekinin etkisini azaltmaz, ikisi de cismi aynı tarafa iter.
- Böyle vektörlerde büyüklükler doğrudan toplanır: $R = F_1 + F_2 = 8 + 5 = 13$ N.
- Bileşkenin yönü de kuvvetlerin ortak yönüdür.
- Denetleyelim: bileşke, kuvvetlerin büyüğünden (8 N) daha büyük çıktı ✓ — aynı yönlü kuvvetlerde beklenen sonuç budur.
Sık yapılan hata: “3” demek. 3 sayısı $8-5$ farkıdır ve ancak kuvvetler ZIT yönlü olsaydı doğru olurdu; burada yönler aynı.
10. sorunun çözümü
Yönü olan büyüklükler vektöreldir; kartlardaki kuvvet ile yer değiştirme bu gruptadır.
- Ölçütü koyalım: bir büyüklüğün tam olarak belirtilmesi için yönü de gerekiyorsa vektörel, yalnız sayı ile birim yetiyorsa skalerdir.
- Kartları tek tek sınayalım: kütle ve sıcaklık yön belirtmeden anlamlıdır; bir cismin kütlesi ya da sıcaklığı için "sağa doğru" demek anlamsız olurdu. Bunlar skalerdir.
- Kuvvet ile yer değiştirmede ise yön olmadan bilgi eksik kalır: kuvvetin hangi doğrultuda uygulandığı, yer değiştirmenin hangi yönde olduğu söylenmeden hareket belirlenemez. İkisi de vektöreldir.
- Denetleyelim: soruda ikisinin vektörel ikisinin skaler olduğu söyleniyor ✓ — bulduğumuz ayrım bu sayıya uyuyor.
Sık yapılan hata: "Kütle ve kuvvet" demek. Kuvvet gerçekten vektöreldir ama kütle değildir: bir cismin kütlesi yöne göre değişmez, yalnız büyüklükle verilir.
11. sorunun çözümü
Taşan sıvının ağırlığı, Arşimet ilkesi gereği cisme etki eden kaldırma kuvvetine eşittir.
- Kap ağzına kadar dolu olduğu için cismin yerini aldığı sıvının tamamı dışarı taşar.
- Taşan sıvının hacmi cismin batan hacmine eşittir; kütlesi $d_{sıvı} \cdot V_{batan}$ olur.
- Bu sıvı tartıldığında bulunan ağırlık $d_{sıvı} \cdot V_{batan} \cdot g$, yani kaldırma kuvvetinin ta kendisidir.
- Denetleyelim: aynı cismin havada ve sıvıda dinamometreyle ölçülen ağırlık farkı, taşan sıvının ağırlığıyla aynı çıkar ✓.
Sık yapılan hata: "Cismin hacmini verir" seçeneği. Ölçülen şey taşan sıvının AĞIRLIĞIdır ve bu kaldırma kuvvetidir. Taşan sıvının hacmi de ancak cisim tümüyle batmışsa cismin hacmine eşit olur; yüzen cisimde yalnız batan kısmın hacmini verir.
12. sorunun çözümü
Gemi, gövdesindeki büyük hava boşlukları sayesinde ortalama yoğunluğu sudan küçük olduğu için yüzer.
- Yüzmeyi belirleyen malzemenin yoğunluğu değil, cismin toplam kütlesinin toplam hacmine oranı, yani ortalama yoğunluğudur.
- Çelik levhalardan yapılan gövdenin içi büyük ölçüde havayla doludur; hava kütleyi pek artırmadan hacmi çok büyütür.
- Toplam kütle / toplam hacim oranı suyun yoğunluğunun altına iner; gemi, ağırlığına eşit suyu yerinden çıkaracak kadar batıp dengeye gelir.
- Denetleyelim: aynı çelik ezilip küçük bir topa dönüştürülse hava boşluğu kalmaz, ortalama yoğunluk çeliğinkine çıkar ve top batar ✓.
Sık yapılan hata: "Çeliğin suda hafiflemesi" seçeneği. Çeliğin yoğunluğu (yaklaşık 7,8 g/cm³) suya girince değişmez. Görünen ağırlığın azalması her batan cisimde olur, ama tek başına yüzdürmez; belirleyici olan gövdenin içindeki havadır.
13. sorunun çözümü
Hızı değişen cismin ivmesi vardır; ivme ancak sıfırdan farklı bir bileşke kuvvetle oluşur.
- Tablonun kurgusu şu: solda hareket durumu, sağda bileşke kuvvet. Dolu satır dengeyi veriyor — duran ya da sabit hızla giden cisimde bileşke sıfırdır.
- Boş satırda hızın değiştiği söyleniyor. Hızdaki her değişim, ister büyüklükte ister yönde olsun, ivme demektir.
- Newton’un ikinci yasasına göre $F = m \cdot a$ olduğundan ve kütle sıfır olamayacağından, ivmenin sıfırdan farklı olması bileşke kuvvetin de sıfırdan farklı olmasını gerektirir.
- Denetleyelim: bileşke sıfır olsaydı cisim ya duracak ya sabit hızla gidecekti ✓ — bu ise üst satırdaki durum.
Sık yapılan hata: "Sıfırdır" demek. Bu, üst satırda denge durumu için zaten yazılmış; bileşke sıfırken hız değişemez, oysa burada hızın değiştiği söyleniyor.
14. sorunun çözümü
"5" tek başına hiçbir şey söylemez; 5 metre ile 5 santimetre yüz kat farklıdır. Birim, sayının anlamını taşıyan bilgidir.
- Sayı tek başına ölçek bilgisi taşımaz.
- Aynı sayı farklı birimlerde farklı büyüklüktür.
- Birim yazılmalıdır.
15. sorunun çözümü
Batan hacim aynı olduğundan yoğunluğu büyük olan suda kaldırma kuvveti daha büyüktür.
- Cisim aynı ve iki kapta da tümüyle batmış: $V_{batan}$ iki durumda eşittir; $g$ de aynıdır.
- $F_k = d \cdot V \cdot g$ bağıntısında geriye değişen tek büyüklük sıvının yoğunluğu kalır.
- Suyun yoğunluğu yağınkinden büyük olduğu için $F_{su} > F_{yağ}$ olur; oran doğrudan yoğunluk oranına eşittir.
- Denetleyelim: aynı cisim dinamometreye asılıp önce yağa, sonra suya batırılsa suda daha küçük bir değer okunur; bu, suda kaldırma kuvvetinin büyük olduğunu gösterir ✓.
Sık yapılan hata: "Eşittir" seçeneği. Aynı cisim ve aynı batan hacim kuvvetleri eşit göstermeye yetmez; bağıntıda sıvı yoğunluğu da vardır. Aynı hacimde su yağdan daha ağır olduğu için yerinden çıkan suyun ağırlığı da büyüktür.
16. sorunun çözümü
1 m³ 1000 litre olduğundan 2 m³ $= 2000$ litredir.
- Litrenin tanımını yazalım: 1 litre = 1 dm³.
- 1 m = 10 dm olduğuna göre hacimde çarpan küpüyle girer: 1 m³ $= 10^{3} = 1000$ dm³, yani 1000 litre.
- Verilen hacmi çevirelim: $2 \cdot 1000 = 2000$ litre.
- Denetleyelim: kenarı 1 m olan bir küpe 1000 adet birer litrelik kap sığar ✓.
Sık yapılan hata: "200" demek. Bu, metreküpü yüz litre saymaktan doğar; hacimde uzunluk çarpanı üç kez uygulandığı için 1 m³ tam olarak 1000 litredir.
17. sorunun çözümü
Yalıtım malzemesinin gözeneklerinde hapsolan hareketsiz hava ısı iletim hızını büyük ölçüde düşürür.
- Yalıtım malzemelerinin ortak yanına bakalım: strafor, cam yünü, taş yünü — hepsi hafif ve gözeneklidir. Ortak nokta malzemenin cinsi değil, yapısıdır.
- Gözeneklerin içinde hava vardır ve hareketsiz hava bilinen en kötü ısı iletkenlerinden biridir. Asıl yalıtımı yapan şey malzemenin katı kısmı değil, hapsettiği havadır.
- Havanın hapsedilmiş olması ayrıca önemlidir: serbest kalsaydı konveksiyonla dolaşır ve ısıyı taşırdı. Gözenekler dolaşımı engellediği için hava yalnız yavaş iletim yapabilir; duvardan geçen ısı böylece azalır.
- Denetleyelim: yalıtım malzemesi ıslanırsa işlevini yitiriyor ✓ — gözenekleri su doldurunca, su havadan çok daha iyi ilettiği için.
Sık yapılan hata: "Duvarın güçlenmesi" demek. Yalıtım malzemeleri hafif ve gözenekli olduğu için duvara güç KATMAZ; sağladıkları yarar, hapsettikleri havanın ısıyı çok yavaş iletmesidir.
18. sorunun çözümü
Alan küçüldükçe aynı kuvvet daha büyük basınç oluşturur.
- Tablonun kurgusu şu: solda durum, sağda oluşan basınç. İki satırda da kuvvet aynı; değişen tek şey yüzey.
- Dolu satır: aynı kuvvet, geniş yüzey → basınç küçük. Bağıntıya bakalım: P = F / A. Payda büyükse kesrin değeri küçüktür.
- Dar yüzeyde ise payda küçülür. Pay değişmediğine göre kesrin değeri büyür; basınç büyük olur.
- Denetleyelim: çivinin sivri ucu ✓ — aynı çekiç kuvvetiyle küçük alanda büyük basınç oluşturuyor.
Sık yapılan hata: Küçük demek. Bu, ÜST SATIRDA geniş yüzey için zaten yazılmış; dar yüzeyde payda küçüldüğü için basınç büyür.
19. sorunun çözümü
Bağıntıdaki c, birim kütlenin sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken ısı olan öz ısıdır.
- Bağıntıyı yazalım: Q = m · c · ΔT. Üç çarpan var; ikisini zaten tanıyoruz.
- m kütleyi, ΔT sıcaklık farkını gösteriyor. Geriye kalan c, maddeye özgü bir katsayıdır.
- Bu katsayının anlamı şudur: 1 gram maddenin sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken ısı. Adı öz ısıdır ve her madde için farklıdır.
- Denetleyelim: birim cal/(g·°C) ✓ — bağıntıda gram ve derece ile çarpılınca yalnız kalori kalıyor.
Sık yapılan hata: "Isı sığası" demek. Isı sığası C = m · c’dir, yani öz ısının KÜTLEYLE çarpımıdır; bağıntıda m ayrıca yer aldığı için c yalnız öz ısıdır.
20. sorunun çözümü
Deniz seviyesinde açık hava basıncı 76 cm yüksekliğindeki cıva sütununun basıncına eşittir; bu değere 1 atmosfer denir.
- Torricelli deneyinde ölçülen büyüklüğü hatırlayalım: dışarıdaki hava basıncını dengeleyen cıva sütununun yüksekliği.
- Deniz seviyesinde ve 0 °C’de yapılan ölçümlerde bu yükseklik hep aynı çıkar: 76 cm. Değer standart kabul edilmiş ve 1 atmosfer olarak tanımlanmıştır.
- Birime dikkat edelim: sayı cm cinsindendir, mm değil. Aynı basınç milimetre cinsinden yazılsaydı 760 mmHg olurdu; soruda cm istendiği için yanıt 76’dır.
- Denetleyelim: aynı deney suyla yapılsaydı sütun yaklaşık 10 metre olurdu ✓ — cıva çok yoğun olduğu için deney masaya sığıyor.
Sık yapılan hata: 760 demek. 760, aynı basıncın MİLİMETRE cinsinden karşılığıdır (760 mmHg); soruda santimetre istendiği için yanıt 76 olur.