Din Felsefesi

1. Tabloda iki alan karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek doğru tamamlar?

• A) Bir dini savunur
• B) Dinî kavram ve savları akıl yürütmeyle inceler
• C) Bir dini çürütür
• D) İbadetleri düzenler
• E) Dinî metinleri yazar

Doğru cevap: B — Din felsefesi bir dini savunmaz ya da çürütmez; dinî kavram ve savları akıl yürütme yoluyla inceler.

1. Tablonun kurgusu şu: solda alan, sağda o alanın tutumu.
2. Dolu satır: teoloji → bir dinin KENDİ ilkelerinden hareket eder. Yani içeriden konuşur, o dinin kabullerini başlangıç noktası alır.
3. Din felsefesi ise dışarıdan bakar. Herhangi bir dinin kabullerini doğru varsaymaz; kavramları ve savları akıl yürütmeyle inceler.
4. Denetleyelim: bu yüzden din felsefesi taraf tutmaz ✓ — ne savunur ne çürütür, çözümler.

2. Tabloda iki kavram karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?

• A) Deney verisi
• B) Ölçüm sonucu
• C) Kişinin benimseyip bağlandığı kabul
• D) İstatistik
• E) Gözlem kaydı

Doğru cevap: C — İman, kanıtla zorunlu kılınmış bir sonuç değil; kişinin benimseyerek bağlandığı bir kabuldür.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda dayanağı.
2. Dolu satır: bilgi → gerekçelendirme ve sınama. Bir savın bilgi sayılması için gerekçelendirilebilmesi ve sınanabilmesi gerekir.
3. İman bu ölçütlerle tanımlanmaz. Kanıtın zorunlu kıldığı bir sonuç değil, kişinin benimseyip bağlandığı bir kabuldür.
4. Denetleyelim: ayrım imanı değersizleştirmiyor ✓ — yalnız bilgiden FARKLI bir dayanağı olduğunu söylüyor.

3. Kartlarda akıl-iman ilişkisine dair üç yaklaşım numaralandırılmıştır. Bu çeşitliliğin din felsefesi bakımından gösterdiği temel gerçek hangisidir?

• A) Yaklaşımların aynı olduğu
• B) Aklın hiçbir rolü olmadığı
• C) İmanın gereksizliği
• D) İlişkinin tek bir biçimde çözülmediği ve tartışıldığı
• E) Tartışmanın kapandığı

Doğru cevap: D — Birbirinden farklı üç yaklaşımın savunulabilmesi, akıl-iman ilişkisinin süregelen bir tartışma olduğunu gösterir.

1. Kartlardaki üç yaklaşımı okuyalım: akıl imanı temellendirir, akıl ve iman ayrı alanlardır, iman akıldan önce gelir.
2. Üçü de aynı soruya (akıl ile iman nasıl ilişkilenir?) farklı yanıt veriyor ve üçü de savunulabilir gerekçeler taşıyor.
3. Tek bir yanıt kesin olarak kabul görseydi ötekiler tartışılmazdı. Öyleyse bu çeşitlilik, ilişkinin tek biçimde çözülmediğini gösterir.
4. Denetleyelim: din felsefesinin işi de tam bu ✓ — yanıtı dayatmak değil, yaklaşımları gerekçeleriyle incelemek.

4. Şemada bir bildirim süreci verilmiştir. Din felsefesinde bu bildirim biçimi hangi kavramla ele alınır?

• A) Analoji
• B) Sezgi
• C) Deney
• D) Tümevarım
• E) Vahiy

Doğru cevap: E — Tanrı’dan peygambere ulaşan ve oradan insanlara bildirilen mesaj vahiy olarak adlandırılır.

1. Şemadaki üç basamağı izleyelim: Tanrı bildirir → peygamber alır → insanlara ulaştırılır.
2. Bildirimin kaynağı Tanrı, aracısı peygamber, hedefi insanlardır. Yani bilgi insandan değil, yukarıdan geliyor.
3. Din felsefesinde bu bildirim biçimi vahiy kavramıyla ele alınır.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki deney, tümevarım ve sezgi İNSANIN bilgi edinme yollarıdır ✓ — vahiyde ise kaynak insanın dışındadır.

5. Kartlarda dinin çözümlenmesinde kullanılan ögeler verilmiştir. Bu ögelerin birlikte ele alınmasının nedeni hangisidir?

• A) Dinin tek bir ögeye indirgenemeyecek çok boyutlu bir olgu olması
• B) Ögelerin birbirinden bağımsız olması
• C) Dinin yalnızca inançtan ibaret olması
• D) İbadetin gereksizliği
• E) Topluluğun etkisiz olması

Doğru cevap: A — Din inanç, ibadet, ahlak ve topluluk boyutlarını birlikte taşıdığı için tek bir ögeye indirgenerek açıklanamaz.

1. Kartlardaki dört ögeyi okuyalım: inanç, ibadet, ahlak, topluluk.
2. Her biri dinin ayrı bir boyutunu gösteriyor: inanç kabulü, ibadet davranışı, ahlak değerleri, topluluk toplumsal yanı.
3. Dördü birlikte ele alınıyorsa hiçbiri tek başına yeterli değil demektir. Din çok boyutlu bir olgudur.
4. Denetleyelim: yalnız inanç alınsaydı ibadet ve topluluk boyutu açıklanamazdı ✓ — indirgeme her seferinde bir şeyi dışarıda bırakır.

6. Yukarıdaki akıl yürütme din felsefesinde hangi kanıt türüne örnektir?

• A) Düzen kanıtı
• B) Nedensellik (ilk neden) kanıtı
• C) Ahlak kanıtı
• D) Ontolojik kanıt
• E) Deneysel kanıt

Doğru cevap: B — Nedenler zincirinin sonsuza gidemeyeceğinden hareketle ilk nedene ulaşan akıl yürütme nedensellik kanıtıdır.

1. Argümanın öncüllerini ayıralım. Birinci öncül: var olan her şeyin bir nedeni vardır.
2. İkinci öncül: nedenler zinciri sonsuza gidemez. Yani geriye doğru sonsuz bir dizi kabul edilmiyor.
3. Sonuç: zincirin başında ilk bir neden bulunmalıdır. Hareket noktası NEDEN kavramı olduğu için bu, nedensellik (ilk neden) kanıtıdır.
4. Denetleyelim: düzen kanıtı düzenden, ahlak kanıtı ahlaki yasadan hareket eder ✓ — bu argümanda ikisi de geçmiyor.

7. Yukarıdaki akıl yürütmeye yöneltilebilecek en uygun eleştiri hangisidir?

• A) Argümanda öncül olmadığı
• B) Evrende düzen bulunmadığı
• C) Düzenin amaçlı düzenleme dışında açıklamalarının da bulunabileceği
• D) Sonucun öncülü tekrarladığı
• E) Öncüllerin çelişik olduğu

Doğru cevap: C — İkinci öncül tartışmalıdır; düzenin amaçlı düzenleme dışında açıklamaları da bulunabilir.

1. Argümanın öncüllerini ayıralım. Birincisi bir gözlem: evrende ince ayarlı bir düzen görülüyor.
2. İkincisi ise bir yorum: düzen amaçlı bir düzenlemeye işaret eder. Sonuç bu ikinci öncüle dayanıyor.
3. Eleştiri de buraya yönelmeli. Düzenin doğal süreçlerle (örneğin uzun süreli seçilim ya da fiziksel yasaların işleyişiyle) açıklanabileceği öne sürülürse, sonuç ZORUNLU olmaktan çıkar.
4. Denetleyelim: eleştiri düzenin varlığını reddetmiyor ✓ — reddettiği şey düzenden amaca zorunlu bir geçiş yapılabilmesi.

8. Yukarıda gündeme getirilen sorun din felsefesinde hangi başlıkla ele alınır?

• A) Adalet problemi
• B) Bilgi problemi
• C) Özgürlük problemi
• D) Kötülük problemi
• E) Estetik problemi

Doğru cevap: D — Acı ve kötülüğün varlığının Tanrı anlayışıyla bağdaştırılması sorusu kötülük problemi olarak adlandırılır.

1. Sorudaki iki ögeyi ayıralım: bir yanda dünyada gözlenen acı ve haksızlık, öte yanda mutlak iyi ve güçlü bir varlık anlayışı.
2. Tartışma bu ikisinin nasıl bağdaşacağı üzerine kuruluyor. Yani ortada bir gerilim var ve çözülmesi isteniyor.
3. Din felsefesinde bu tartışma kötülük problemi başlığıyla ele alınır.
4. Denetleyelim: problemin adı çözümü değil, SORUNUN kendisini adlandırıyor ✓ — farklı yanıtlar da bu başlık altında tartışılır.

9. Kartlarda kötülük problemine verilen bazı yanıtlar sıralanmıştır. Bu yanıtların ortak stratejisi hangisidir?

• A) Tartışmayı kapatmak
• B) Kötülüğün varlığını reddetmek
• C) Tanrı anlayışını terk etmek
• D) Soruyu geçersiz saymak
• E) Kötülüğün varlığını, ileri sürülen Tanrı anlayışıyla bağdaşır göstermeye çalışmak

Doğru cevap: E — Üç yanıt da kötülüğün varlığını yadsımaz; onu ileri sürülen Tanrı anlayışıyla bağdaşabilir kılmayı amaçlar.

1. Kartlardaki üç yanıtı okuyalım: özgür irade, sınav düşüncesi, bütünü görememe.
2. Üçünün de ortak yanı şu: hiçbiri "kötülük yoktur" demiyor. Kötülüğün varlığını kabul ediyorlar.
3. Yaptıkları şey bir gerekçe sunmak: kötülük özgür iradenin sonucudur, bir sınav ögesidir ya da insan bütünü göremediği için öyle görünmektedir. Ortak strateji bağdaşırlık göstermektir.
4. Denetleyelim: problem zaten bağdaşma sorusu üzerine kurulmuştu ✓ — yanıtlar da doğrudan o soruya yönelik.

10. Tabloda iki görüş karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Buna göre boş bölüme ne gelmelidir?

• A) Tanrı evreni yaratmış ancak işleyişine karışmaz
• B) Tanrı yoktur
• C) Tanrı bilinemez
• D) Evren yoktur
• E) İnsan Tanrı’dır

Doğru cevap: A — Deizm, Tanrı’nın varlığını kabul eder ancak evrenin işleyişine müdahale etmediğini savunur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda görüş, sağda o görüşün savı.
2. Dolu satır: teizm → evrene MÜDAHALE EDEN bir Tanrı vardır. Yani teizmde hem yaratma hem sürekli ilgi vardır.
3. Deizm ilk bölümde teizmle aynı fikirdedir: Tanrı vardır ve evreni yaratmıştır. Ayrıldığı nokta ikinci bölümdür — işleyişe karışmadığını savunur.
4. Denetleyelim: deizm Tanrı’yı reddetmiyor ✓ — bu yönüyle ateizmden ayrılır; ayrım müdahale konusundadır.

11. Tanrı’nın var olup olmadığının insan aklıyla bilinemeyeceğini savunan yaklaşım hangisidir?

• A) Teizm
• B) Agnostisizm
• C) Deizm
• D) Panteizm
• E) Ateizm

Doğru cevap: B — Tanrı’nın var olup olmadığının insan aklıyla bilinemeyeceğini savunan yaklaşım agnostisizmdir.

1. Soruda yaklaşımın ne söylediğine dikkat edelim: varlığı da yokluğu da öne sürmüyor.
2. Öne sürdüğü şey BİLGİYLE ilgili: bu konuda insan aklıyla kesin bilgiye ulaşılamaz.
3. Bu tutum agnostisizmdir. Bir varlık iddiası değil, bir bilinebilirlik iddiasıdır.
4. Denetleyelim: teizm ve ateizm birer varlık savı ileri sürer ✓ — agnostisizm ise sav ileri sürmenin olanağını tartışır.

12. Tabloda iki görüşün Tanrı-evren ilişkisi karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?

• A) Evren yoktur
• B) Tanrı yoktur
• C) Tanrı ile evren özdeştir
• D) Tanrı bilinemez
• E) Evren sonludur

Doğru cevap: C — Panteizm, Tanrı ile evreni ayrı iki varlık olarak değil, özdeş olarak düşünür.

1. Tablonun kurgusu şu: solda görüş, sağda o görüşe göre Tanrı-evren ilişkisi.
2. Dolu satır: teizm → Tanrı evrenden AYRIDIR. Yaratan ile yaratılan iki ayrı varlık düzeyindedir.
3. Panteizm bu ayrımı ortadan kaldırır: Tanrı ile evreni özdeş sayar. Evrenin kendisi Tanrı olarak düşünülür.
4. Denetleyelim: panteizm Tanrı’yı reddetmiyor ✓ — ateizmden ayrılan yönü bu; reddettiği şey Tanrı ile evrenin ayrılığıdır.

13. Yukarıdaki görüşün akıl-iman ilişkisine dair savı hangisidir?

• A) Akıl gereksizdir
• B) İmanın akılla kanıtlanması gerekir
• C) İman gereksizdir
• D) İmanın kendi alanı vardır ve akıl yürütmeyle ölçülmez
• E) İman ile bilgi aynıdır

Doğru cevap: D — Bu yaklaşım imanı ayrı bir alan sayar ve akıl yürütme ölçütlerinin oraya uygulanmasını yöntem hatası olarak görür.

1. Düşünürün görüşünü iki parçaya ayıralım. Birincisi: iman akıl yürütmeyle temellendirilemez.
2. İkincisi: bu yüzden kanıt aramak, iman ile bilgiyi karıştırmaktır. Yani sorun kanıtın bulunamaması değil, ARANMASININ kendisi.
3. Bu iki cümle birlikte şunu söyler: imanın kendi alanı vardır ve akıl yürütme ölçütleriyle ölçülmez.
4. Denetleyelim: görüş aklı değersiz saymıyor ✓ — yalnız uygulanacağı alanın başka olduğunu söylüyor.

14. Tabloda iki yaklaşım karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?

• A) Dinleri birleştirir
• B) Bütün dinleri reddeder
• C) Hiçbir görüşü değerlendirmez
• D) Tek bir dini yasaklar
• E) Farklı dinlerde de doğruluk payı bulunabileceğini kabul eder

Doğru cevap: E — Çoğulcu yaklaşım, farklı dinî geleneklerin de doğruluk payı taşıyabileceğini kabul eder.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yaklaşım, sağda farklı dinlere bakışı.
2. Dolu satır: dışlayıcı → yalnızca kendi görüşü doğrudur. Doğruluk tek bir gelenekte toplanmış.
3. Çoğulcu yaklaşım bu tekelciliği kaldırır: başka geleneklerde de doğruluk payı bulunabileceğini kabul eder.
4. Denetleyelim: çoğulculuk dinleri BİRLEŞTİRMEZ ✓ — farklılıkları korur, yalnız doğruluğu tek bir yere hasretmez.

15. Farklı inançlara sahip kişilerin bir arada yaşayabilmesi için gereken temel tutum hangisidir?

• A) Farklılığı hak olarak tanıyıp karşılıklı saygı göstermek
• B) Bütün inançların aynı sayılması
• C) İnançların gizlenmesi
• D) Tartışmanın yasaklanması
• E) Herkesin aynı inancı benimsemesi

Doğru cevap: A — Bir arada yaşama, farklılıkların yok sayılmasına değil; hak olarak tanınıp saygı görmesine dayanır.

1. Sorunun zeminini kuralım: farklı inançlar fiilen vardır ve bu bir veri.
2. Bu farklılıkları yok saymak ya da gizletmek bir çözüm üretmez; yalnız görünürlüğü azaltır, gerilimi ortadan kaldırmaz.
3. Kalıcı çözüm farklılığı bir hak olarak tanımak ve karşılıklı saygı göstermektir. Böylece herkes kendi inancını koruyarak bir arada yaşayabilir.
4. Denetleyelim: karşılıklılık önemli ✓ — tek taraflı saygı bir arada yaşamayı sürdüremez.

16. Tabloda iki alanın sorduğu sorular karşılaştırılmıştır. Bu tabloya göre din-bilim ilişkisi için en uygun ifade hangisidir?

• A) İkisi aynı soruyu sorar.
• B) Farklı sorular sordukları için doğrudan karşı karşıya getirilmeleri her zaman gerekmez.
• C) Biri ötekini geçersiz kılar.
• D) İkisi de anlam sorusu sorar.
• E) İkisi de yöntem olarak deneye dayanır.

Doğru cevap: B — Bilim işleyişi, din anlamı sorguladığı için ikisi farklı sorular sorar; doğrudan karşı karşıya getirilmeleri her zaman gerekmez.

1. Tablonun kurgusu şu: solda alan, sağda o alanın sorduğu soru.
2. Bilim "nasıl gerçekleşiyor?" diye soruyor; yani süreci, mekanizmayı araştırıyor.
3. Din ise "ne anlam taşıyor?" diye soruyor; olayın kişi ve toplum için taşıdığı anlamı ele alıyor. İki soru aynı şeyi sormuyor.
4. Denetleyelim: farklı sorulara verilen yanıtlar doğrudan çelişmek zorunda değildir ✓ — çatışma ancak aynı soruya karşıt yanıtlar verilirse zorunlu olur.

17. Din felsefesinin bir inancın doğruluğunu kanıtlama ya da çürütme iddiasında bulunmamasının gerekçesi hangisidir?

• A) Yöntemin bulunmaması
• B) Konunun önemsiz olması
• C) Alanın görevinin savları çözümlemek ve gerekçelerini incelemek olması
• D) Kavramların tanımsız olması
• E) Tartışmanın yasak olması

Doğru cevap: C — Din felsefesi taraf tutmaz; savların anlamını, tutarlılığını ve dayanaklarını incelemeyi görev edinir.

1. Bir alanın ne yapacağını YÖNTEMİ ve görevi belirler.
2. Din felsefesi bir dinin içinden konuşmaz; savları dışarıdan ele alır. Sorduğu sorular şunlardır: bu kavram ne anlama geliyor, bu sav tutarlı mı, hangi gerekçeye dayanıyor?
3. Bu görev bir inancı kanıtlamayı ya da çürütmeyi içermez. Kanıtlama ve çürütme taraf tutmayı gerektirirdi.
4. Denetleyelim: bu, konunun önemsizliğinden değil alanın TANIMINDAN geliyor ✓.

18. Yukarıdaki akıl yürütmenin din felsefesi tartışmalarında da geçersiz sayılmasının nedeni hangisidir?

• A) Öncül sayısının azlığı
• B) Öncülün yanlış olması
• C) Sonucun uzun olması
• D) Kabul edenlerin sayısının savın gerekçesini göstermemesi
• E) Terimlerin çok olması

Doğru cevap: D — Yaygın kabul, bir savın doğruluğunu değil ne kadar benimsendiğini gösterir; gerekçe ayrıca aranmalıdır.

1. Akıl yürütmeyi ayıralım. Öncül: bu görüşü çok sayıda insan benimsiyor. Sonuç: öyleyse görüş doğrudur.
2. Öncül bize yalnız bir SAYI veriyor: kaç kişinin benimsediğini. Savın hangi gerekçeye dayandığını hiç söylemiyor.
3. Doğruluk gerekçeyle ölçülür, benimseyen sayısıyla değil. Bu yüzden öncülden sonuca geçiş geçersizdir.
4. Denetleyelim: tarihte çoğunluğun benimsediği pek çok görüş sonradan terk edilmiştir ✓ — sayı doğruluğu güvence altına almıyor.

19. Kartlarda üç kavram numaralandırılmıştır. "Benimsenen kabulün davranışa dökülmüş biçimi" anlamına gelen kavram kaç numaralıdır?

• A) III
• B) I
• C) II
• D) I ve II
• E) II ve III

Doğru cevap: A — İbadet, benimsenen kabulün belirli davranış biçimlerinde somutlaşmasıdır.

1. Kartlardaki üç kavramı düzeylerine göre ayıralım.
2. İnanç ve iman kabul düzeyindedir; kişinin zihninde ve gönlünde olan bir benimsemeyi anlatır.
3. İbadet ise davranış düzeyindedir. Aranan tanım "kabulün davranışa dökülmüş biçimi" olduğuna göre aranan kavram III numaralı ibadettir.
4. Denetleyelim: bir kişi inanıp ibadet etmeyebilir ✓ — bu, iki düzeyin ayrı olduğunu gösteriyor.

20. Din felsefesi öğrenmenin, farklı inançlardan insanların bir arada yaşadığı toplumlarda sağladığı katkı hangisidir?

• A) Soruları yasaklaması
• B) Tartışmayı bitirmesi
• C) Farklılıkları ortadan kaldırması
• D) İnançları birleştirmesi
• E) Kavramları açıklığa kavuşturarak tartışmayı gerekçe zemininde tutması

Doğru cevap: E — Kavramların açıklığa kavuşması ve gerekçelerin ele alınması, tartışmanın karşılıklı suçlamaya dönüşmesini engeller.

1. Farklı inançların bir arada bulunduğu toplumlarda tartışmalar kaçınılmazdır; soru bunların nasıl yürütüleceğidir.
2. Din felsefesi önce kavramları açıklığa kavuşturur. Taraflar aynı sözcükle farklı şeyler anlıyorsa tartışma daha başlarken çıkmaza girer.
3. Sonra gerekçeleri inceler. Tartışma gerekçe zemininde yürütüldüğünde kişiler değil savlar konuşulur; bu da karşılıklı suçlamayı engeller.
4. Denetleyelim: katkı tartışmayı bitirmek değil, ZEMİNİNİ korumak ✓.

21. Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel nitelik verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde din felsefesi hakkında ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Din felsefesi; dinî savları taraf tutmadan, kavram ve gerekçe düzeyinde inceleyen bir alandır.
• B) Din felsefesi bir dini savunur.
• C) Din felsefesi bir dini çürütür.
• D) Din felsefesi kavramlarla ilgilenmez.
• E) Din felsefesi gerekçe aramaz.

Doğru cevap: A — Kartlar çözümleme, tarafsızlık ve gerekçe incelemesi niteliklerini birlikte gösteriyor.

1. Üç kartı okuyalım: kavramları çözümler, taraf tutmaz, gerekçeyi inceler.
2. Birinci kart alanın ne üzerinde çalıştığını (kavramlar), üçüncü kart neye baktığını (gerekçeler) söylüyor.
3. İkinci kart ise nasıl çalıştığını söylüyor: taraf tutmadan. Üçü birlikte alanın hem konusunu hem yöntemini hem duruşunu veriyor.
4. Denetleyelim: soru "en kapsayıcı" sonucu istiyor ✓ — üç niteliği birden anan seçenek kartların tamamını içine alıyor.