Kimyasal Tepkimeler

1. Şemada bir tepkimenin tanecik modeli verilmiştir. Bu tepkimenin denklemi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 2H₂ + O₂ → 2H₂O
• B) H₂ + O₂ → H₂O
• C) H₂ + O → H₂O
• D) 2H₂ + 2O₂ → 2H₂O
• E) 4H + 2O → 2H₂O

Doğru cevap: A — Tanecikler sayılır: girenlerde 2 tane H₂ ve 1 tane O₂, ürünlerde 2 tane H₂O vardır.

1. Girenler kutusunda 2 tane iki atomlu hidrojen taneciği var → 2H₂
2. Girenler kutusunda 1 tane iki atomlu oksijen taneciği var → O₂
3. Ürünler kutusunda 2 tane su taneciği var → 2H₂O
4. Denklem: 2H₂ + O₂ → 2H₂O (her iki yanda 4 H ve 2 O)

2. Yukarıdaki denklem en küçük tam sayılarla denkleştirildiğinde katsayılar sırasıyla hangileri olur?

__ CH₄ + __ O₂ → __ CO₂ + __ H₂O

• A) 1 – 1 – 1 – 1
• B) 1 – 2 – 1 – 2
• C) 2 – 1 – 2 – 1
• D) 1 – 3 – 1 – 2
• E) 2 – 3 – 2 – 4

Doğru cevap: B — Önce karbon, sonra hidrojen, en son oksijen denkleştirilir.

1. C: solda 1, sağda 1 → CO₂ katsayısı 1
2. H: solda 4, sağda 2 olmalı → H₂O katsayısı 2
3. O: sağda 2 (CO₂) + 2 (2H₂O) = 4 tane
4. Solda 4 O için O₂ katsayısı 2 → 1 – 2 – 1 – 2

3. Tabloda bir tepkimenin iki yanındaki atom sayıları verilmiştir. Buna göre tepkime hakkında ne söylenebilir?

• A) Denkleşmemiştir; oksijen eksiktir.
• B) Denkleşmemiştir; hidrojen fazladır.
• C) Denkleşmiştir; kütle korunmuştur.
• D) Denkleşmiştir ama kütle korunmamıştır.
• E) Tablodan karar verilemez.

Doğru cevap: C — Tablodaki her atomun sayısı iki yanda eşit olduğu için denklem denkleşmiştir ve kütle korunmuştur.

1. Tabloyu atom atom karşılaştıralım: Al için girenlerde 2, ürünlerde 2; O için 3 ve 3; H için 6 ve 6.
2. Üç satırın da iki yanı eşit. Kimyasal tepkimede atomlar ne yaratılır ne yok edilir, yalnız aralarındaki bağlar değişir; sayıların eşitliği denklemin denkleştiğini gösterir.
3. Atom türü ve sayısı korunuyorsa bu atomların toplam kütlesi de korunur. Lavoisier’nin kütlenin korunumu yasası tam bu gözleme dayanır.
4. Denetleyelim: eksik ya da fazla kalan tek bir atom yok ✓ — hem denkleşme hem kütlenin korunumu sağlanıyor.

4. Bir laboratuvarda magnezyum şeridi yakıldığında parlak beyaz bir ışık çıkıyor ve geriye beyaz toz hâlinde magnezyum oksit kalıyor. Bu değişim hangi tepkime türüne örnektir?

• A) Analiz (ayrışma)
• B) Yer değiştirme
• C) Nötrleşme
• D) Sentez (birleşme)
• E) Çökelme

Doğru cevap: D — İki ayrı maddeden tek bir madde oluştuğu için tepkime sentez (birleşme) tepkimesidir.

1. Girenleri ve ürünü ayıralım: magnezyum şeridi (Mg) havadaki oksijenle (O₂) tepkimeye giriyor, geriye tek bir madde olan magnezyum oksit (MgO) kalıyor.
2. Denklemi yazıp denkleştirelim: Mg + O₂ → MgO yazımında solda 2 O, sağda 1 O var. MgO ve Mg önüne 2 koyalım: 2Mg + O₂ → 2MgO. Artık iki yanda da 2 Mg ve 2 O bulunuyor.
3. Sınıflandırma ölçütü giren ve ürün sayısıdır: çok maddeden tek madde oluşuyorsa sentez, tek maddeden çok madde oluşuyorsa analizdir. Burada iki madde birleşip bir ürün vermiştir.
4. Denetleyelim: parlak beyaz ışık ve açığa çıkan ısı bu birleşmenin güçlü biçimde ekzotermik olduğunu gösterir; tepkime türü yine sentezdir ✓.

5. Grafikte bir tepkimenin enerji profili verilmiştir. Bu tepkime için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Endotermiktir; ortamdan ısı alır.
• B) Endotermiktir; ürünler daha yüksek enerjilidir.
• C) Enerji alışverişi yoktur.
• D) Ekzotermiktir; ürünler daha yüksek enerjilidir.
• E) Ekzotermiktir; ortama ısı verir.

Doğru cevap: E — Grafikte ürünlerin enerjisi girenlerinkinden düşük olduğu için tepkime ekzotermiktir ve aradaki fark ortama ısı olarak verilir.

1. Grafikte düşey eksen enerjidir. Girenler düzeyi yukarıda, ürünler düzeyi belirgin biçimde daha aşağıda çizilmiş; ikisinin arasındaki tepe noktası aktifleşmiş komplekstir.
2. Tepkime ısısı, ürünlerin enerjisinden girenlerin enerjisi çıkarılarak bulunur. Ürünler daha düşük enerjili olduğundan bu fark negatiftir.
3. Sistemin kaybettiği enerji yok olmaz, ortama ısı olarak aktarılır. Tepkime ısısı negatif olan tepkimeye ekzotermik denir ve kabın dışarıdan sıcaklığı arttığı hissedilir.
4. Denetleyelim: ekzotermik tanımı ile "ortama ısı verir" ifadesi birbirini tutuyor ✓ — ürünleri daha yüksek enerjili sayan seçenekler ise grafikle çelişiyor.

6. Kapalı bir kapta 12 gram karbon, 32 gram oksijenle tam olarak tepkimeye giriyor. Tepkime sonunda kapta kalan toplam kütle kaç gramdır?

• A) 44
• B) 20
• C) 32
• D) 12
• E) 56

Doğru cevap: A — Kapalı kapta madde dışarı çıkamadığı için toplam kütle korunur: 12 + 32 = 44 gram.

1. Tepkimeyi yazalım: C + O₂ → CO₂. Denklem bu hâliyle denktir; solda 1 C ve 2 O, sağda 1 C ve 2 O bulunur.
2. Verilen miktarları mole çevirelim: karbon için $n = 12/12 = 1$ mol, oksijen için $n = 32/32 = 1$ mol. Denklemdeki oran da 1:1 olduğundan ikisi de tam olarak harcanır, artan kalmaz.
3. Oluşan CO₂ için mol kütlesi $12 + 2 \cdot 16 = 44$ g/mol; 1 mol CO₂ tam olarak 44 gramdır. Kap kapalı olduğundan bu gaz dışarı çıkamaz.
4. Denetleyelim: giren toplam 12 + 32 = 44 g, ürün 44 g ✓ — kütlenin korunumu hem doğrudan toplamayla hem mol hesabıyla aynı sonucu veriyor.

7. Berrak gümüş nitrat çözeltisine berrak sodyum klorür çözeltisi eklendiğinde kapta beyaz bir bulanıklık oluşuyor ve bir süre sonra dibe çökelti iniyor. Bu gözlemin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Çözeltilerden biri buharlaşmıştır.
• B) Suda çözünmeyen AgCl oluşmuştur.
• C) Sıcaklık düştüğü için çözünürlük artmıştır.
• D) Sodyum metali açığa çıkmıştır.
• E) Gaz çıkışı olmuştur.

Doğru cevap: B — İki berrak çözelti karışınca katı oluşması çökelme tepkimesidir; burada suda çözünmeyen gümüş klorür oluşmuştur.

1. Çözeltilerdeki iyonları yazalım: gümüş nitrat çözeltisinde Ag⁺ ve NO₃⁻, sodyum klorür çözeltisinde Na⁺ ve Cl⁻ serbest hâlde bulunur.
2. Karışımda iyonlar eş değiştirir: AgNO₃ + NaCl → AgCl + NaNO₃. Denklem bu hâliyle denktir; iki yanda da 1 Ag, 1 Na, 1 Cl ve 1 NO₃ vardır.
3. Ürünlerden NaNO₃ suda çözünür ve iyon hâlinde kalır; AgCl ise suda çözünmez. Çözünmeyen katı önce ince tanecikler hâlinde bulanıklık, sonra dibe inen çökelti verir.
4. Denetleyelim: gözlenen beyaz bulanıklık ve ardından oluşan çökelti, AgCl’nin bilinen görünümüyle birebir uyuşuyor ✓.

8. Yukarıdaki tepkimede 2 mol azot gazı tam verimle harcandığında kaç mol amonyak elde edilir?

N₂ + 3H₂ → 2NH₃

• A) 1
• B) 2
• C) 4
• D) 6
• E) 8

Doğru cevap: C — Katsayılar mol oranını verir: 1 mol N₂ başına 2 mol NH₃.

1. Denklemde N₂ : NH₃ oranı 1 : 2
2. 2 mol N₂ için orantı kurulur.
3. 1 mol N₂ → 2 mol NH₃ ise 2 mol N₂ → 4 mol NH₃
4. Sonuç: 4 mol amonyak

9. Tabloda 2H₂ + O₂ → 2H₂O tepkimesine giren maddelerin miktarları verilmiştir. Tepkime tamamlandığında hangi madde artar ve kaç mol artar?

• A) O₂ artar, 1 mol
• B) H₂ artar, 1 mol
• C) O₂ artar, 3 mol
• D) H₂ artar, 3 mol
• E) Hiçbiri artmaz

Doğru cevap: D — Oksijen sınırlayıcı bileşendir; 5 mol hidrojenin 2 molü harcandığı için geriye 3 mol hidrojen artar.

1. Denklem 2H₂ + O₂ → 2H₂O; katsayılar 1 mol O₂ için 2 mol H₂ gerektiğini söylüyor. Tablodaki "gerekli oran" sütunu da aynı şeyi yazıyor.
2. Elimizdeki 1 mol O₂ için gereken hidrojen $1 \cdot 2 = 2$ moldür. Elimizde 5 mol H₂ olduğuna göre hidrojen fazlasıyla yetiyor.
3. Tersini de deneyelim: 5 mol H₂’nin tamamının harcanması için $5/2 = 2{,}5$ mol O₂ gerekirdi, oysa yalnız 1 mol var. Öyleyse tepkimeyi sınırlayan madde oksijendir.
4. Denetleyelim: harcanan hidrojen 2 mol, artan $5 - 2 = 3$ mol ✓ — oksijenden hiç artmaz, çünkü tamamı tükenmiştir.

10. Yukarıdaki tepkime türü ve ürünleri göz önüne alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

HCl + NaOH → NaCl + H₂O

• A) Analiz tepkimesidir, tek madde ayrışmıştır.
• B) Yanma tepkimesidir, oksijen harcanmıştır.
• C) Çökelme tepkimesidir, katı oluşmuştur.
• D) Sentez tepkimesidir, tek ürün vardır.
• E) Nötrleşme tepkimesidir, tuz ve su oluşmuştur.

Doğru cevap: E — Bir asit ile bir bazın tepkimesinden tuz ve su oluşmuştur; bu tepkime türüne nötrleşme denir.

1. Girenleri tanıyalım: HCl suda H⁺ verdiği için asit, NaOH suda OH⁻ verdiği için bazdır.
2. Ürünlere bakalım: NaCl bir metal katyonu ile bir ametal anyonundan oluşan tuzdur, H₂O ise sudur. Denklem bu hâliyle denktir; iki yanda 1 Na, 1 Cl, 1 O ve 2 H bulunur.
3. Tepkimenin özü H⁺ ile OH⁻ iyonlarının birleşip su vermesidir: H⁺ + OH⁻ → H₂O. Asidin ve bazın karakteristik iyonları birbirini götürdüğü için olaya nötrleşme denir.
4. Denetleyelim: "asit + baz → tuz + su" kalıbı verilen denklemle birebir tutuyor ✓.

11. Grafikte bir tepkimede oluşan ürün miktarının zamanla değişimi verilmiştir. Tepkime hızı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Başlangıçta en büyüktür, zamanla azalır.
• B) Başlangıçta en küçüktür, zamanla artar.
• C) Tüm süre boyunca sabittir.
• D) Önce artar, sonra azalır.
• E) Beşinci dakikadan sonra artmaya başlar.

Doğru cevap: A — Eğrinin eğimi tepkime hızını verir; eğim başta dik, sonra giderek yatık olduğu için hız başlangıçta en büyüktür ve zamanla azalır.

1. Grafikten ürün miktarını okuyalım: 0. dakikada 0 mol, 1. dakikada 2,6 mol, 2. dakikada 4,2 mol, 3. dakikada 5,0 mol, 4. dakikada 5,3 mol, 5. dakikada 5,4 mol.
2. Dakikalık artışları çıkaralım: 2,6 → 1,6 → 0,8 → 0,3 → 0,1 mol. Hız birim zamandaki ürün artışı olduğuna göre sürekli küçülüyor.
3. Bunun nedeni girenlerin tükenmesidir: derişim düştükçe birim zamanda gerçekleşen etkin çarpışma sayısı azalır, bu yüzden eğri yataylaşır.
4. Denetleyelim: en büyük artış ilk dakikada, en küçük artış son dakikada ✓ — hız başta en büyük, sonra azalıyor.

12. Bir öğrenci hidrojen peroksit çözeltisine bir miktar toz manganez dioksit ekliyor ve gaz çıkışının belirgin biçimde hızlandığını görüyor. Tepkime bittiğinde manganez dioksitin kütlesinin değişmediğini ölçüyor. Buna göre manganez dioksit için ne söylenebilir?

• A) Tepkimeye girmiş ve harcanmıştır.
• B) Katalizördür; hızı artırır, kendisi değişmez.
• C) Ürün miktarını artırmıştır.
• D) Tepkimenin ısısını değiştirmiştir.
• E) Sınırlayıcı bileşendir.

Doğru cevap: B — Hızı artırıp kendisi harcanmadan kalan madde katalizördür; manganez dioksit hidrojen peroksitin ayrışmasını hızlandırmıştır.

1. Gözlemleri ayrı ayrı okuyalım: gaz çıkışı belirgin biçimde hızlanmış, yani tepkime hızı artmış. Deney sonunda manganez dioksitin kütlesi değişmemiş, yani harcanmamış.
2. Gerçekleşen tepkime hidrojen peroksitin ayrışmasıdır: 2H₂O₂ → 2H₂O + O₂. Çıkan gaz oksijendir; denklem denktir, iki yanda 4 H ve 4 O bulunur.
3. Katalizör, tepkimeye aktifleşme enerjisi daha düşük yeni bir yol açar. Ara basamakta harcanır ama sonraki basamakta geri kazanılır; bu yüzden sonda miktarı değişmez.
4. Denetleyelim: "hızı artırdı" ve "miktarı değişmedi" gözlemlerinin ikisini birden açıklayan tek tanım katalizördür ✓.

13. Yukarıdaki bileşikte manganezin yükseltgenme basamağı kaçtır?

KMnO₄

• A) +2
• B) +4
• C) +7
• D) +6
• E) −1

Doğru cevap: C — Bileşiğin toplam yükü sıfır olduğundan potasyum +1, oksijen −2 alınarak manganezin yükseltgenme basamağı +7 bulunur.

1. Bilinen değerleri yazalım: 1A grubu metali olan potasyum bileşiklerinde +1, oksijen ise peroksitler dışındaki bileşiklerinde −2 basamağındadır.
2. Nötr bir bileşikte basamakların toplamı sıfırdır. Formülde 1 K, 1 Mn ve 4 O bulunuyor: $(+1) + x + 4 \cdot (-2) = 0$.
3. İşlemi yapalım: $1 + x - 8 = 0$, buradan $x - 7 = 0$ ve $x = +7$.
4. Denetleyelim: bulduğumuz değeri yerine koyalım, $(+1) + (+7) + (-8) = 0$ ✓ — toplam sıfır çıkıyor, sonuç doğru.

14. Şemadaki değişim incelendiğinde bu tepkimenin türü hangisi olmalıdır?

• A) Sentez
• B) Nötrleşme
• C) Çökelme
• D) Analiz
• E) Yer değiştirme

Doğru cevap: D — Şemada tek tür bileşikten iki ayrı madde oluşuyor; bu, analiz (ayrışma) tepkimesidir.

1. Girenler kutusunu sayalım: her biri bir N ve üç H’den oluşan iki tanecik var, yani 2 molekül NH₃. Ortamda tek tür madde bulunuyor.
2. Ürünler kutusunu sayalım: iki N atomu bir arada (N₂) ve altı H atomu ikişerli gruplar hâlinde (3 tane H₂). Artık ortada iki farklı madde var.
3. Denklemi yazıp atomları denetleyelim: 2NH₃ → N₂ + 3H₂. Solda 2 N ve 6 H, sağda 2 N ve 6 H; denklem denktir ve şemadaki tanecik sayılarıyla uyuşur.
4. Denetleyelim: tek bir bileşikten birden çok madde oluşması analizin tanımıdır ✓.

15. Mermer tozunun üzerine seyreltik hidroklorik asit döküldüğünde köpürme başlıyor ve kabın kütlesi açık terazide zamanla azalıyor. Kütle azalmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kütlenin korunumu bu tepkimede geçerli değildir.
• B) Asit buharlaşıp uçmuştur.
• C) Mermer suda çözünmüştür.
• D) Terazi hatalı ölçüm yapmıştır.
• E) Oluşan CO₂ gazı kaptan ayrılmıştır.

Doğru cevap: E — Açık kapta oluşan karbondioksit ortamdan uçtuğu için terazi daha az gösterir; madde yok olmamış, yalnız tartılan sistemden ayrılmıştır.

1. Tepkimeyi yazıp denkleştirelim: CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + H₂O + CO₂. Solda 1 Ca, 1 C, 3 O, 2 H, 2 Cl var; sağda da aynı sayılar bulunuyor.
2. Ürünleri hâllerine göre ayıralım: CaCl₂ çözeltide kalır, su da kapta kalır; CO₂ ise gazdır ve gözlenen köpürmenin nedenidir.
3. Terazi yalnız kabın içinde kalanı tartar. Kap açık olduğu için CO₂ havaya karışır ve tartımdan çıkar; azalan kütle tam olarak uçan gazın kütlesidir.
4. Denetleyelim: aynı deney kapalı bir kapta yapılsaydı gaz çıkamaz ve terazi hiç değişmezdi ✓ — kütle her iki durumda da korunuyor.

16. Yukarıdaki bileşikten 250 gram alındığında kaç mol madde alınmış olur?

CaCO₃ (M = 100 g/mol)

• A) 2,5
• B) 25
• C) 0,4
• D) 4
• E) 1,5

Doğru cevap: A — Mol sayısı kütlenin mol kütlesine bölünmesiyle bulunur: 250 / 100 = 2,5 mol.

1. Kullanacağımız bağıntı $n = m/M$; burada $m$ örneğin kütlesi, $M$ ise bileşiğin 1 molünün kütlesidir.
2. Verilenleri yerine koyalım: $m = 250$ g ve $M = 100$ g/mol. Böylece $n = 250/100 = 2{,}5$ mol bulunur.
3. Verilen mol kütlesini de denetleyelim: CaCO₃ için $40 + 12 + 3 \cdot 16 = 100$ g/mol ✓ — soruda verilen değer bileşikle uyuşuyor.
4. Denetleyelim: ters yönden gidelim, $m = n \cdot M = 2{,}5 \cdot 100 = 250$ g ✓ — verilen kütleye geri döndük.

17. Grafikteki tepkimenin aktifleşme enerjisi hangi iki düzey arasındaki farktır?

• A) Ürünler ile girenler
• B) Aktifleşmiş kompleks ile girenler
• C) Aktifleşmiş kompleks ile ürünler
• D) Ürünler ile sıfır düzeyi
• E) Girenler ile sıfır düzeyi

Doğru cevap: B — Aktifleşme enerjisi, girenlerin tepe noktasına çıkabilmek için alması gereken enerjidir; aktifleşmiş kompleks ile girenler arasındaki farktır.

1. Grafikteki üç düzeyi ayıralım: soldaki yatay çizgi girenler, sağdaki yatay çizgi ürünler, ortadaki tepe noktası ise aktifleşmiş komplekstir.
2. Tepkimenin başlayabilmesi için çarpışan tanecikler eski bağları koparacak enerjiye ulaşmalıdır; bu, girenlerin tepe noktasına kadar tırmanması demektir.
3. Öyleyse aktifleşme enerjisi, aktifleşmiş kompleksin enerjisinden girenlerin enerjisi çıkarılarak bulunur. Bu grafikte ürünler girenlerden yukarıda, yani tepkime endotermik; buna karşın aktifleşme enerjisi yine aynı iki düzey arasındaki farktır.
4. Denetleyelim: ürünler ile girenler arasındaki fark tepkime ısısını verir ✓ — aktifleşme enerjisini değil.

18. Mavi renkli bakır sülfat çözeltisine bir çinko çubuk daldırıldığında çubuğun üzerinde kırmızımsı bir tabaka oluşuyor ve çözeltinin mavi rengi soluyor. Bu gözleme uyan açıklama hangisidir?

• A) Çinko çözünmemiş, yalnızca boyanmıştır.
• B) Bakır çinkoyu çözeltiden ayırmıştır.
• C) Çinko bakırın yerini almış, bakır metali açığa çıkmıştır.
• D) İki metal birleşerek alaşım oluşturmuştur.
• E) Çözeltide gaz çıkışı olmuştur.

Doğru cevap: C — Etkinliği daha yüksek olan çinko, bakırın bileşikteki yerini almıştır; açığa çıkan bakır metali çubuğun üzerine birikmiştir.

1. Tepkimeyi yazalım: Zn + CuSO₄ → ZnSO₄ + Cu. Denklem bu hâliyle denktir; iki yanda 1 Zn, 1 Cu ve 1 SO₄ bulunur.
2. Elektron alışverişine bakalım: çinko iki elektron vererek Zn²⁺ hâline geçip çözeltiye karışır, Cu²⁺ iyonları bu elektronları alıp metalik bakıra indirgenir.
3. Gözlemlerle eşleştirelim: çözeltinin mavi rengi Cu²⁺ iyonlarından gelir, bu iyonlar harcandıkça renk solar. İndirgenen bakır ise çubuğun üzerinde kırmızımsı bir tabaka olarak birikir.
4. Denetleyelim: etkinlik sırasında çinko bakırdan önce gelir ✓ — bu yüzden yer değiştirme bu yönde kendiliğinden yürür, tersi yürümezdi.

19. Tabloda bir tepkimeden beklenen ve gerçekte elde edilen ürün kütleleri verilmiştir. Tepkimenin yüzde verimi kaçtır?

• A) %68
• B) %74
• C) %80
• D) %85
• E) %94

Doğru cevap: D — Yüzde verim, elde edilen ürünün teorik ürüne oranının yüz katıdır: (34 / 40) · 100 = %85.

1. Bağıntıyı kuralım: yüzde verim, elde edilen ürünün teorik ürüne bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur. Teorik ürün, denklemin izin verdiği en büyük miktardır.
2. Verilenleri yerine koyalım: elde edilen 34 g, teorik 40 g. Oranı hesaplayalım: $34/40 = 0{,}85$.
3. Yüzdeye çevirelim: $0{,}85 \cdot 100 = 85$, yani tepkimenin verimi %85'tir.
4. Denetleyelim: %85 verim, 40 gramın 0,85 katı demektir, yani $40 \cdot 0{,}85 = 34$ g ✓ — tablodaki elde edilen değere geri döndük.

20. Kek yaparken hamura kabartma tozu ekleniyor ve fırında hamurun belirgin biçimde kabardığı görülüyor. Kabartma tozunun ısı etkisiyle ayrışıp gaz vermesi bu olayı açıklamaktadır. Buna göre gerçekleşen değişim için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Fiziksel değişimdir; yalnız hâl değişmiştir.
• B) Kimyasal değişim değildir, çünkü hamurun rengi değişmemiştir.
• C) Sentez tepkimesidir; iki madde birleşmiştir.
• D) Nötrleşmedir; tuz ve su oluşmuştur.
• E) Kimyasal değişimdir; ısıyla ayrışma sonucu gaz oluşmuştur.

Doğru cevap: E — Isıyla ayrışan kabartma tozundan yeni bir madde olan gaz oluştuğu için değişim kimyasaldır.

1. Olayın nedenini okuyalım: kabartma tozu fırın sıcaklığında ayrışıyor ve gaz veriyor. Kimyasal değişimin ölçütü, başlangıçtakinden farklı yeni bir maddenin oluşmasıdır.
2. Sodyum bikarbonat için ayrışma şöyledir: 2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + H₂O + CO₂. Solda 2 Na, 2 C, 6 O, 2 H var; sağda da aynı sayılar bulunuyor, denklem denktir.
3. Tek bir bileşikten üç ayrı madde çıkması bu tepkimeyi bir analiz (ayrışma) tepkimesi yapar. Açığa çıkan karbondioksit hamurun içinde kabarcıklar oluşturup onu kabartır.
4. Denetleyelim: kek soğutulduğunda kabarıklık geri kaybolmuyor ✓ — değişim geri dönüşsüz, yani fiziksel değil kimyasaldır.