İnançla İlgili Meseleler

1. Tabloda kavramlar tanımlanmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangisidir?

• A) Kişiye ya da topluma zarar veren, ahlaken olumsuz davranış
• B) Yarar sağlayan davranış
• C) Etkisiz davranış
• D) Ölçülemeyen davranış
• E) Bilinmeyen davranış

Doğru cevap: A — Kötülük; kişiye ya da topluma zarar veren, ahlaki bakımdan olumsuz sayılan davranıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda anlamı.
2. Dolu satır: iyilik → kişiye ve topluma YARAR sağlayan, ahlaken OLUMLU davranış. Tanımda iki ölçüt var: etki ve ahlaki değer.
3. Kötülük bu tanımın karşıtıdır. Öyleyse iki ölçüt de ters çevrilmeli: zarar veren ve ahlaken olumsuz.
4. Denetleyelim: tanım hem kişiyi hem toplumu anıyor ✓ — kötülük yalnız bireysel değil, toplumsal da olabilir.

2. Tabloda olaylar ve kaynakları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?

• A) İnsan tercihi
• B) Doğal süreçlerin işleyişi
• C) Denetim eksikliği
• D) Yapı malzemesi
• E) Nüfus artışı

Doğru cevap: B — Deprem doğal bir süreçtir; ancak hasarın büyüklüğünde insan tercihlerinin payı vardır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda olay, sağda o olayın kaynağı.
2. Dolu satır: denetimsiz yapıda ağır hasar → insan tercihi. Yani hasarın büyüklüğü insanın verdiği kararlara bağlanmış.
3. Depremin KENDİSİ ise başka bir şeydir: levha hareketleriyle gerilen kayaçların kırılması. Bu tümüyle doğal bir süreçtir.
4. Denetleyelim: tablo ikisini ayırıyor ✓ — olay doğal, sonucun ağırlığı ise insan tercihiyle ilgili.

3. Kartlarda bir olumsuzluk karşısında yapılabilecekler verilmiştir. Bu davranışların ortak yönü hangisidir?

• A) Sorumluluktan kaçınmak
• B) Olumsuzluğu görmezden gelmek
• C) Sorumluluğu üstlenerek somut adım atmak
• D) Mağduru suçlamak
• E) Önlemi ertelemek

Doğru cevap: C — Üç davranış da olumsuzluk karşısında pasif kalmak yerine sorumluluk alarak müdahale etmeyi ifade eder.

1. Kartlardaki üç davranışı okuyalım: zararı azaltmaya çalışmak, mağdura destek olmak, tekrarını önleyecek önlem almak.
2. Üçü de bir EYLEM bildiriyor; hiçbiri seyirci kalmayı ya da beklemeyi anlatmıyor.
3. Zaman bakımından da birbirini tamamlıyorlar: biri şimdiki zarara, biri mağdura, biri geleceğe dönük. Ortak yön sorumluluğu üstlenip somut adım atmaktır.
4. Denetleyelim: üçü de kişiye bir yük getiriyor ✓ — sorumluluk almanın tanımı zaten bu.

4. Tabloda tutumlar değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan yere hangi ifade yazılmalıdır?

• A) Çözümün kendisi
• B) Sabrın ileri biçimi
• C) Doğru bir tutum
• D) Sabır değil, çözümden vazgeçme
• E) Dayanmanın ölçüsü

Doğru cevap: D — Sabır zorluk karşısında dayanmayı ve çözüm aramayı sürdürmektir; edilgen bekleme bu anlamı taşımaz.

1. Tablonun kurgusu şu: solda tutum, sağda o tutumun değerlendirmesi.
2. Dolu satır: zorluğa dayanıp ÇÖZÜM ARAMAYI SÜRDÜRMEK → sabır. Tanımda iki öge var: dayanmak ve arayışı sürdürmek.
3. İkinci tutumda ise hiçbir şey yapılmıyor. Dayanma olabilir ama çözüm arayışı yok; öyleyse sabrın tanımı karşılanmıyor.
4. Denetleyelim: sabır edilgen değil, etkin bir tutum ✓ — ayrım tam olarak çabanın sürüp sürmemesinde.

5. Yukarıda tanımı verilen durum hangi kavramla adlandırılır?

• A) Tebliğ
• B) İçtihat
• C) Tevil
• D) İcma
• E) Din istismarı

Doğru cevap: E — Dinin, kişisel çıkar ya da yönlendirme aracı hâline getirilmesine din istismarı denir.

1. Tanımdaki iki ögeye bakalım: kullanılan şey dinî kavramlar, amaç ise kişisel çıkar sağlamak ya da insanları yönlendirmek.
2. Burada dinin kendisi değil, KULLANILIŞ BİÇİMİ söz konusu. Araç hâline getirilme durumu var.
3. Bu duruma din istismarı denir.
4. Denetleyelim: seçeneklerdeki tebliğ, içtihat, tevil ve icma birer yöntem ya da kurumdur ✓ — hiçbiri çıkar amaçlı kullanımı anlatmaz.

6. Kartlarda bir yapının davranışları verilmiştir. Bu davranışların birlikte gösterdiği hangisidir?

• A) Din istismarına işaret eden göstergeler
• B) İlmî bir yaklaşımın işaretleri
• C) Sağlıklı bir eğitim yöntemi
• D) Bilimsel bir tutum
• E) Hoşgörülü bir anlayış

Doğru cevap: A — Sorgulamayı engelleme, mutlak doğruluk iddiası ve çıkar talebi; istismarın tipik göstergeleridir.

1. Kartlardaki üç davranışı tek tek düşünelim ve ortak yönlerini arayalım.
2. Sorgulamayı yasaklamak denetimi ortadan kaldırır. Kendini tek doğru saymak eleştiri yolunu kapatır.
3. Maddi çıkar istemek ise amacın manevi değil dünyevi olduğunu gösterir. Üçü bir arada bulunduğunda ortada eğitim ya da rehberlik değil, istismar vardır.
4. Denetleyelim: sağlıklı bir yaklaşımda soru sorulabilir ve kaynak istenebilir ✓ — bu davranışlar tam tersini yapıyor.

7. Kartlarda din istismarından korunmaya yönelik yollar verilmiştir. Bu yolların ortak dayanağı hangisidir?

• A) Bilgiyi önemsememek
• B) Doğru bilgiye ulaşmayı esas almak
• C) Kaynağı gizlemek
• D) Danışmayı bırakmak
• E) Aklı devre dışı bırakmak

Doğru cevap: B — Kaynak sorgulamak, ehline danışmak ve akıl yürütmek; doğru bilgiye ulaşmanın yollarıdır.

1. Kartlardaki üç yolu okuyalım: kaynağı sormak, ehline danışmak, aklı kullanmak.
2. Birincisi bilginin nereden geldiğini, ikincisi kimin söylediğinin yetkinliğini, üçüncüsü ise içeriğin tutarlılığını sınıyor.
3. Üçü de aynı amaca hizmet ediyor: elimizdeki bilginin doğru olup olmadığını ölçmek. Ortak dayanak doğru bilgiye ulaşmayı esas almaktır.
4. Denetleyelim: istismarın göstergeleri tam olarak bu üçünü engelliyordu ✓ — korunma yolu da bu yüzden onların tersi.

8. Yukarıdaki durum hangi kavramla adlandırılır?

• A) Gözlem
• B) İçtihat
• C) Ön yargı
• D) Ölçüm
• E) Doğrulama

Doğru cevap: C — Yeterli bilgi ve tanışıklık olmadan varılan peşin kanaate ön yargı denir.

1. Durumdaki üç ayrıntıyı ayıralım: kişi grubu hiç tanımıyor, kanaat yalnızca duyuma dayanıyor ve kanaat olumsuz.
2. Yani ortada doğrulanmış bir bilgi ya da doğrudan bir gözlem yok; yalnız aktarılan şeyler var.
3. Bilgi ve tanışıklık olmadan önceden varılan bu kanaate ön yargı denir.
4. Denetleyelim: gözlem ve doğrulama seçenekleri doğrudan bilgiye dayanır ✓ — burada ikisi de yok.

9. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre ön yargı ile ayrımcılık arasındaki ilişki nasıl açıklanır?

• A) Ön yargının davranışa yansımaması
• B) İkisinin ilgisiz olması
• C) Ayrımcılığın ön yargıyı doğurması
• D) Ön yargının davranışa dönüşmesiyle ayrımcılığın doğması
• E) Sürecin tersine işlemesi

Doğru cevap: D — Ön yargı bir kanaattir; davranışa dönüştüğünde ayrımcılık hâline gelir.

1. Şemadaki üç basamağı izleyelim: ön yargı oluşur → davranışa yansır → sonuç, ayrımcılık ortaya çıkar.
2. Birinci basamak zihinde kalan bir kanaattir; henüz kimseye doğrudan bir zarar vermez.
3. İkinci basamakta bu kanaat davranışa dönüşüyor: kişiye farklı davranmak, dışlamak, fırsat vermemek. Davranışa dönüşen ön yargının adı ayrımcılıktır.
4. Denetleyelim: yön ön yargıdan ayrımcılığa doğru ✓ — tersi değil, önce kanaat oluşuyor.

10. Yukarıdaki tanım, Müslümanlara yöneldiğinde hangi adla anılır?

• A) Tebliğ
• B) İçtihat
• C) Tevil
• D) İcma
• E) İslamofobi

Doğru cevap: E — Müslümanlara yönelik, gerçeğe dayanmayan genellemelerle beslenen korku ve düşmanlık tutumuna İslamofobi denir.

1. Tanımdaki üç ögeyi ayıralım: hedef bir TOPLULUK, dayanak gerçeğe dayanmayan genellemeler, sonuç korku ve düşmanlık.
2. Bu tanım genel bir tutumu anlatıyor ve hangi topluluğa yöneldiğine göre farklı adlar alır.
3. Müslümanlara yöneldiğinde bu tutum İslamofobi olarak adlandırılır.
4. Denetleyelim: tanımdaki "gerçeğe dayanmayan genelleme" ögesi belirleyici ✓ — tutumu eleştiriden ayıran şey budur.

11. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Bireysel bir davranıştan tüm topluluk hakkında sonuç çıkarmak
• B) Suçu görmemek
• C) Kişiyi tanımamak
• D) Topluluğu bulamamak
• E) Olayı ölçememek

Doğru cevap: A — Bir bireyin davranışı, mensup olduğu topluluğun tamamı hakkında hüküm vermeye dayanak olamaz.

1. Akıl yürütmeyi ayıralım. Elimizdeki veri: bir birey bir suç işlemiş.
2. Varılan sonuç: "Bunların hepsi böyledir." Yani tek bir örnekten bütün topluluk hakkında hüküm çıkarılmış.
3. Bu geçiş geçersizdir. Bir topluluk hakkında genel bir yargıya varmak için o topluluğun geneline ilişkin veri gerekir; tek örnek bunu sağlamaz.
4. Denetleyelim: aynı mantıkla her topluluk hakkında olumsuz hüküm verilebilirdi ✓ — çünkü her toplulukta suç işleyen bireyler bulunur.

12. Tabloda sunum biçimleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğa hangi ifade gelmelidir?

• A) Grup ile suç özdeşleşir
• B) Sorumluluk bireyde kalır, genelleme oluşmaz
• C) İzlenim oluşmaz
• D) Haber anlaşılmaz
• E) Fail bulunamaz

Doğru cevap: B — Sunum biçimi, okuyucunun sorumluluğu bireye mi topluluğa mı yükleyeceğini belirler.

1. Tablonun kurgusu şu: solda haber sunumu, sağda okuyucuda oluşan izlenim.
2. Dolu satır: failin kimliği her defasında öne çıkarılıyor → grup ile suç özdeşleşiyor. Tekrarlanan vurgu zihinde bir bağ kuruyor.
3. İkinci satırda fail birey olarak sunuluyor; kimlik vurgusu yok. Böyle bir sunumda okuyucu suçu bir gruba bağlayamaz, sorumluluk bireyde kalır.
4. Denetleyelim: olay aynı, değişen tek şey ANLATIM biçimi ✓ — izlenim farkını yaratan da bu.

13. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre ön yargıyı azaltmanın en etkili yolu hangisidir?

• A) Genellemeyi sürdürmek
• B) Uzak durmak
• C) Doğrudan tanışma ve iletişim kurmak
• D) İletişimi kesmek
• E) Bilgiden kaçınmak

Doğru cevap: C — Doğrudan tanışma, genellemenin gerçekle sınanmasını sağladığı için ön yargıyı zayıflatır.

1. Şemadaki üç basamağı izleyelim: doğrudan tanışma gerçekleşir → genellemeler gerçekle karşılaşır → ön yargı zayıflar.
2. Ön yargı bilgi eksikliğinden ve doğrulanmamış genellemelerden beslenir.
3. Doğrudan tanışma bu genellemeleri gerçek insanlarla karşılaştırır. Genelleme gerçeğe uymadığında kendiliğinden zayıflar.
4. Denetleyelim: uzak durmak tam tersini yapar ✓ — bilgi gelmediği için genelleme sınanmadan kalır ve güçlenir.

14. Tabloda inanışlar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangi seçenektedir?

• A) Deneye dayalıdır
• B) Kaynağa dayalıdır
• C) Akla dayalıdır
• D) Ne kaynağa ne akla dayanır
• E) Ölçüme dayalıdır

Doğru cevap: D — Hurafe; ne dinî kaynağa ne de akla dayanan, buna rağmen yaygınlaşmış inanıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda inanış, sağda dayanağı.
2. Dolu satır: dinî kaynakta yer alan bir hüküm → kaynağa dayalı. Ölçüt, inanışın nereye dayandığıdır.
3. İkinci satırdaki inanış "asılsız" diye nitelenmiş. Asılsız olması dinî kaynağa dayanmadığını, akılla da sınanamadığını gösterir.
4. Denetleyelim: buna rağmen yaygınlaşmış olması hurafenin ayırt edici özelliği ✓ — yaygınlık doğruluk kanıtı değildir.

15. Yukarıdaki davranışın sakıncası hangisidir?

• A) Kişinin tanınması
• B) Kararın verilmesi
• C) Sayının bilinmesi
• D) Ertelemenin ölçülmesi
• E) Kararın, dayanağı olmayan bir inanışa göre verilmesi

Doğru cevap: E — Dayanağı olmayan bir inanışın karar süreçlerini belirlemesi, akla ve doğru bilgiye dayalı karar vermeyi engeller.

1. Durumdaki iki ögeyi ayıralım: inanışın hiçbir dayanağı yok ve buna rağmen ÖNEMLİ bir karar ona göre erteleniyor.
2. Bir sayının uğursuz olduğu inanışı ne kaynağa ne de akla dayanır; sınanabilir bir temeli yoktur.
3. Buna göre karar vermek, kararın gerçek ölçütlerden (bilgi, gerekçe, sonuç) kopması demektir. Sakınca da budur.
4. Denetleyelim: karar geciktiği için somut bir kayıp da doğabilir ✓ — sakınca yalnız yöntemsel değil, sonuçsal da.

16. Tabloda kaynaklar değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl doldurulmalıdır?

• A) Güvenilirliği düşük; iddiaları denetlenemez
• B) Güvenilirliği yüksek
• C) Kesin doğru
• D) Ölçülemez
• E) Değerlendirilemez

Doğru cevap: A — Kaynak göstermeyen ve sınanmaya kapalı bir iddia denetlenemediği için güvenilirliği düşüktür.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kaynak, sağda güvenilirlik değerlendirmesi.
2. Dolu satır: alanında yetkin ve kaynak gösteren kişi → güvenilirliği yüksek. İki ölçüt var: yetkinlik ve kaynak göstermek.
3. İkinci kaynak ikisini de sağlamıyor; üstelik iddialarını sınamaya da kapatıyor. Denetlenemeyen bir iddia doğru olsa bile güvenilir sayılamaz.
4. Denetleyelim: güvenilirlik iddianın doğruluğundan değil, SINANABİLİRLİĞİNDEN gelir ✓.

17. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bireysel iyiliğin toplumsal değeri hangisidir?

• A) Bireyle sınırlı kalması
• B) Örnek oluşturarak davranışın yaygınlaşmasını sağlaması
• C) Örnek olmaması
• D) Yaygınlaşmayı engellemesi
• E) Etkisiz olması

Doğru cevap: B — Görünür hâle gelen bir davranış örnek alınarak yaygınlaşabilir; böylece bireysel iyilik toplumsal etki üretir.

1. Şemadaki üç basamağı izleyelim: bir iyilik yapılır → görenler örnek alır → davranış yaygınlaşır.
2. Birinci basamak bireysel bir eylemdir ve tek başına sınırlı bir etki taşır.
3. İkinci basamakta davranış görünür oluyor ve başkaları onu örnek alıyor. Üçüncü basamakta ise davranış toplumda yayılıyor. Bireysel iyiliğin toplumsal değeri bu yayılmadadır.
4. Denetleyelim: zincir örnek alınmayla ilerliyor ✓ — davranış görülmeseydi yaygınlaşamazdı.

18. Tabloda söylem türleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu tamamlayan seçenek hangisidir?

• A) Bir davranış
• B) Bir görüş
• C) Kişilerin kimliği; aşağılama ve düşmanlık üretir
• D) Bir yöntem
• E) Bir kaynak

Doğru cevap: C — Eleştiri bir görüşe ya da davranışa yönelirken nefret söylemi kişilerin kimliğini hedef alır ve aşağılama üretir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda söylem türü, sağda hedefi. Ayrım hedefte.
2. Dolu satır: eleştiri → bir görüş ya da davranış. Eleştiri değiştirilebilir bir şeye yönelir; kişi görüşünü savunabilir ya da değiştirebilir.
3. Nefret söylemi ise kişilerin KİMLİĞİNİ hedef alır. Kimlik tartışmaya açık bir görüş değildir; bu yüzden söylem tartışma değil, aşağılama ve düşmanlık üretir.
4. Denetleyelim: aynı konuda eleştiri yapılabilirken nefret söylemi yapılmayabilir ✓ — ikisini ayıran şey konu değil, hedeftir.

19. Tabloda iki grup karşılaştırılmıştır. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) İki grubun aynı olduğu
• B) Tanışıklığın etkisiz olduğu
• C) Ön yargının rastgele oluştuğu
• D) Tanışıklık arttıkça ön yargının azaldığı
• E) Verinin yorumlanamadığı

Doğru cevap: D — Tanışıklığı yüksek grupta ön yargının düşük olması, iki değişken arasındaki ters ilişkiyi gösterir.

1. Tablodaki iki satırı karşılaştıralım. A grubu: tanışıklık yüksek, ön yargı düşük.
2. B grubu: tanışıklık düşük, ön yargı yüksek.
3. İki değişken zıt yönde değişiyor: biri artarken öteki azalıyor. Öyleyse tanışıklık arttıkça ön yargı azalır.
4. Denetleyelim: bu bulgu önceki şemayla uyuşuyor ✓ — doğrudan tanışma genellemeleri gerçekle sınayıp ön yargıyı zayıflatıyordu.

20. Yukarıdaki davranışta yapılan hata hangisidir?

• A) Sorgulamayı çoğaltmak
• B) Olayı dinlememek
• C) Aktarmayı bırakmak
• D) Kişiyi tanımamak
• E) Olağan dışı bir iddiayı kaynağını sınamadan kabul etmek

Doğru cevap: E — Olağan dışı iddialar daha güçlü kanıt gerektirir; sınanmadan kabul edilmesi yanlış bilginin yayılmasına yol açar.

1. Kişinin yaptığı iki şeyi ayıralım: iddiayı sorgulamadan kabul etmiş ve başkalarına aktarmış.
2. İddia olağan dışı bir olayla ilgili. Olağan dışı bir sav, sıradan bir savdan daha güçlü kanıt ister; çünkü bilinenle çelişir.
3. Kaynağı sınanmadan kabul edilmesi bir hata; aktarılması ise bu hatayı çoğaltıyor. Yanlış bilgi böyle yayılır.
4. Denetleyelim: ünitedeki korunma yolları tam bunu önlüyordu ✓ — kaynağı sormak, ehline danışmak, aklı kullanmak.

21. Kartlarda bu temada işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) İnançla ilgili meselelerde doğru bilgi ve sorumluluk bilinci, hem istismardan hem ön yargıdan korur.
• B) Kötülük karşısında sorumluluk yoktur.
• C) İstismarın göstergesi bilinemez.
• D) Ön yargı azalmaz.
• E) Doğru bilgi gereksizdir.

Doğru cevap: A — Kartlar sorumluluğu, istismar farkındalığını ve ön yargıyla mücadeleyi birlikte gösteriyor.

1. Üç kartı okuyalım: kötülük karşısında sorumluluk vardır, istismarın göstergeleri bilinir, ön yargı tanışmayla azalır.
2. Birinci kart bir tutumu, ikincisi ve üçüncüsü ise iki ayrı korunma alanını veriyor.
3. İkisinin de ortak aracı doğru bilgidir: istismarın göstergelerini bilmek de, tanışıp genellemeyi sınamak da bilgiye dayanır.
4. Denetleyelim: soru "en kapsayıcı" sonucu istiyor ✓ — doğru bilgi ve sorumluluk bilincini birlikte anan seçenek üç kartı da içine alıyor.