Canlıların Yapısına Yolculuk

1. Şekilde bir ışık mikroskobunun parçaları numaralandırılmıştır. İncelenecek örneğin üzerine yerleştirildiği tabla kaç numara ile gösterilmiştir?

• A) 1
• B) 2
• C) 3
• D) 4

Doğru cevap: D — Örneğin konduğu düz yüzey olan tabla 4 numarayla gösterilmiştir.

1. 1 numara üstteki göz merceğidir.
2. 2 numara tüpün altındaki objektiftir.
3. 3 numara en altta duran ışık kaynağıdır.
4. Örneğin konduğu düz yüzey ise 4 numaralı tabladır.

2. Bir öğrenci mikroskopta 10 kat büyüten göz merceği ile 40 kat büyüten objektifi kullanmıştır. Bu öğrencinin incelediği örnek toplam kaç kat büyütülmüş olur?

• A) 50 kat
• B) 400 kat
• C) 4 kat
• D) 30 kat

Doğru cevap: B — Mikroskopta toplam büyütme, göz merceği ile objektifin büyütmelerinin çarpımıdır: 10 × 40 = 400.

1. Göz merceği 10 kat büyütmektedir.
2. Objektif 40 kat büyütmektedir.
3. Toplam büyütme için iki değer çarpılır.
4. 10 × 40 = 400 kat bulunur.

3. Gölet suyundan alınan bir damla mikroskopta 400 kat büyütülerek incelenmiş ve şekildeki yapılar görülmüştür. Çıplak gözle görülemeyen bu canlılar hangi grupta yer alır?

• A) Mikroskobik canlılar
• B) Omurgalı hayvanlar
• C) Çiçekli bitkiler
• D) Şapkalı mantarlar

Doğru cevap: A — Yalnızca mikroskopla görülebilen bu canlılara mikroskobik canlılar denir.

1. Canlılar çıplak gözle görülememektedir.
2. Ancak 400 kat büyütmede fark edilmişlerdir.
3. Bu özellikteki canlılara mikroskobik canlılar denir.
4. Bitki, hayvan ve şapkalı mantarlar gözle görülebilir.

4. Şemada canlıların ayrıldığı dört ana grup verilmiştir. Küf ve maya, şemadaki hangi kutunun altına yerleştirilmelidir?

• A) Bitkiler
• B) Hayvanlar
• C) Mantarlar
• D) Hiçbirine yerleştirilemez

Doğru cevap: C — Küf ve maya birer mantar türüdür; mantarlar kutusuna girer.

1. Küf ve maya kendi besinini üretemez.
2. Bu canlılar bitkilerden ve hayvanlardan farklıdır.
3. Besinini dışarıdan alan bu grup mantarlardır.
4. Bu yüzden mantarlar kutusuna yerleştirilirler.

5. Şekildeki iki kapta aynı ekmek, aynı nem ve aynı sıcaklık kullanılmış; yalnızca kapların bulunduğu yer farklı seçilmiştir. Bu deneyi kuran öğrencinin sınamak istediği soru hangisidir?

• A) Küflenmeyi nem miktarı etkiler mi?
• B) Küflenmeyi sıcaklık etkiler mi?
• C) Küflenmeyi ekmeğin türü etkiler mi?
• D) Küflenmeyi ışık etkiler mi?

Doğru cevap: D — Nem ve sıcaklık sabittir; değişen tek koşul ışıktır (karanlık dolap – aydınlık raf).

1. İki kapta da ekmek aynıdır.
2. Nem ve sıcaklık her iki kapta da aynı yazılmıştır.
3. Yalnızca biri karanlıkta, diğeri aydınlıkta bekletilmiştir.
4. Değişen tek etken ışık olduğu için deney ışığın etkisini sınar.

6. Tabloda karanlıkta ve aydınlıkta bekletilen iki ekmekte gözlenen küf miktarı gün gün kaydedilmiştir. Bu ölçümlerden çıkarılacak sonuç hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Küflenme yalnızca karanlıkta gerçekleşir.
• B) Küflenme dördüncü günde tamamen durmuştur.
• C) Aydınlıktaki ekmek hiç küflenmemiştir.
• D) Işık, küflenmeyi bu koşullarda belirgin biçimde değiştirmemiştir.

Doğru cevap: D — İki kapta da aynı günlerde aynı miktarda küf gözlendiği için ışığın belirgin bir etkisi görülmemiştir.

1. Tabloda iki kabın sonuçları yan yana verilmiştir.
2. 2, 4 ve 6. günlerde iki kapta da aynı gözlem yazılıdır.
3. Aradaki tek fark ışıktı ve sonuç değişmemiştir.
4. Demek ki bu koşullarda ışığın belirgin etkisi olmamıştır.

7. Aynı ekmek dilimleri dört farklı sıcaklıkta beş gün bekletilmiş ve oluşan küf alanı grafiğe aktarılmıştır. Grafiğe bakan bir öğrenci ekmeği küflenmeden saklamak için hangi koşulu seçmelidir?

• A) 4 °C'de saklamalı
• B) 15 °C'de saklamalı
• C) 25 °C'de saklamalı
• D) 35 °C'de saklamalı

Doğru cevap: A — Grafikte en küçük küf alanı 2 cm² ile 4 °C'de ölçülmüştür.

1. Grafikteki değerler 2, 9, 24 ve 30 cm²'dir.
2. Sıcaklık arttıkça küf alanı büyümektedir.
3. En küçük değer 4 °C sütunundadır.
4. Ekmeği en az küflendiren koşul 4 °C'dir.

8. Şemada evde yoğurt yapımının aşamaları sırayla gösterilmiştir. Bu üretimde görev alan mikroskobik canlılar ile ilgili hangi yargı doğrudur?

• A) Yalnızca hastalık yapan zararlı canlılardır.
• B) İnsan için yararlı olabilen mikroskobik canlılardır.
• C) Bunlar birer omurgasız hayvandır.
• D) Sütün içinde hiçbir canlı bulunmaz.

Doğru cevap: B — Yoğurt mayasındaki bakteriler sütü yoğurda dönüştürür; bunlar yararlı mikroskobik canlılardır.

1. Şemada ılık süte maya eklenmektedir.
2. Mayanın içinde yoğurt bakterileri bulunur.
3. Bu bakteriler sütü yoğurda çevirir.
4. Demek ki mikroskobik canlıların hepsi zararlı değildir.

9. İki petri kabına biri yıkanmamış, diğeri sabunla yıkanmış elden örnek alınmış ve iki gün sonra oluşan koloniler sayılmıştır. Şekildeki sonuç hangi davranışın önemini kanıtlar?

• A) Ellerin sabunla düzenli yıkanmasının
• B) Yemeklerin tuzsuz yenmesinin
• C) Bol su tüketilmesinin
• D) Erken yatılmasının

Doğru cevap: A — Yıkanmamış elden alınan örnekte 10, yıkanmış elden alınanda 2 koloni oluşmuştur.

1. Soldaki kapta 10 koloni sayılmaktadır.
2. Sağdaki kapta yalnızca 2 koloni vardır.
3. İki kap arasındaki tek fark elin sabunla yıkanmasıdır.
4. Bu sonuç el yıkamanın mikrop sayısını azalttığını gösterir.

10. Şekilde toprakta ve nemli ortamlarda yaşayan şapkalı bir mantarın yapısı verilmiştir. Mantarların bitkilerden ayrılmasını sağlayan temel özellik hangisidir?

• A) Toprakta yetişmeleri
• B) Nemli ortamı sevmeleri
• C) Kendi besinlerini üretememeleri
• D) Kokularının olması

Doğru cevap: C — Bitkiler besinini kendi üretir; mantarlar besinini dışarıdan hazır alır.

1. Bitkiler ışık kullanarak kendi besinini üretir.
2. Mantarlarda besin üretimini sağlayan yapı yoktur.
3. Mantar, üzerinde yaşadığı maddeden besin alır.
4. Bu yüzden ayırt edici özellik besin üretememeleridir.

11. Kartlarda dört bitki ve ait oldukları alt grup yazılmıştır. Bu kartlara göre bitkiler hangi ölçüte bakılarak iki gruba ayrılmıştır?

• A) Boylarının uzunluğuna
• B) Çiçek bulundurup bulundurmamalarına
• C) Yaprak renklerine
• D) Yaşadıkları ülkeye

Doğru cevap: B — Kartlardaki gruplar çiçekli ve çiçeksiz bitkiler biçimindedir.

1. Kartlarda gül ve elma ağacı çiçekli yazılmıştır.
2. Eğrelti otu ve kara yosunu çiçeksiz yazılmıştır.
3. Ayrımın dayandığı özellik çiçeğin varlığıdır.
4. Bu nedenle ölçüt çiçek bulundurup bulundurmamadır.

12. Kartlarda dört hayvan ve yer aldıkları grup verilmiştir. Bu gruplama yapılırken hayvanların hangi yapısına bakılmıştır?

• A) Vücutlarında omurga bulunup bulunmadığına
• B) Kaç bacağa sahip olduklarına
• C) Nerede yaşadıklarına
• D) Ne kadar hızlı hareket ettiklerine

Doğru cevap: A — Kartlarda hayvanlar omurgalı ve omurgasız olarak ikiye ayrılmıştır.

1. Balık ve kartal omurgalı yazılmıştır.
2. Kelebek ve solucan omurgasız yazılmıştır.
3. İki grubu ayıran özellik sırttaki omurgadır.
4. Bu yüzden ölçüt omurganın bulunup bulunmamasıdır.

13. Bir sınıfta grip salgını başlamış, öğretmen tahtaya "mikroskobik canlıların hepsi zararlıdır" yazan bir öğrencinin cümlesini tartışmaya açmıştır. Bu cümleyi çürüten örnek hangisidir?

• A) Gribe yol açan virüsler
• B) Bozulmuş yiyecekteki bakteriler
• C) Yaraları iltihaplandıran mikroplar
• D) Peynir ve yoğurt yapımında kullanılan bakteriler

Doğru cevap: D — Peynir ve yoğurt üretiminde kullanılan bakteriler mikroskobik canlıların yararlı olabildiğini gösterir.

1. Cümle bütün mikroskobik canlıları zararlı saymaktadır.
2. Bunu çürütmek için yararlı bir örnek bulmak yeterlidir.
3. Peynir ve yoğurt bakterileri besin üretiminde kullanılır.
4. Bu örnek cümlenin yanlış olduğunu gösterir.

14. Bir doğa parkında bir yıl boyunca kaydedilen hayvan tür sayıları grafiğe aktarılmıştır. Grafikteki verilere göre kuş türlerinin sayısı memeli türlerinin sayısının kaç katıdır?

• A) 1 kat
• B) 2 kat
• C) 3 kat
• D) 4 kat

Doğru cevap: B — Kuş 18, memeli 9 türdür: 18 ÷ 9 = 2 kat.

1. Grafikte kuş sütunu 18 türü göstermektedir.
2. Memeli sütunu 9 türü göstermektedir.
3. Kaç kat sorusunda bölme işlemi yapılır.
4. 18 ÷ 9 = 2 olduğundan kuş türleri 2 katıdır.

15. Bir öğrenci üç canlıyı gruplandırıp tabloya yazmıştır. Öğrencinin bu tabloda yaptığı yanlışlık hangi satırdadır ve nasıl düzeltilmelidir?

• A) Yosun satırı; yosun hayvan grubuna alınmalıdır.
• B) Ahtapot satırı; ahtapot bitki grubuna alınmalıdır.
• C) Maya satırı; maya mantar grubuna alınmalıdır.
• D) Tabloda yanlışlık yoktur.

Doğru cevap: C — Maya bir mantardır; kendi besinini üretemediği için bitkiler grubuna yazılamaz.

1. Yosun kendi besinini üreten bir bitkidir, satır doğrudur.
2. Ahtapot omurgasız bir hayvandır, satır doğrudur.
3. Maya besinini dışarıdan alır, besin üretemez.
4. Bu özellik mantarlara aittir; maya mantarlar grubuna yazılmalıdır.