İnsanlar, Yerler ve Çevreler

1. Şekilde ana ve ara yönleri gösteren yön gülü verilmiştir. Bir öğrenci sabah Güneş'in doğduğu yöne dönmüş, sonra saat yönünde çeyrek tur atmıştır. Yön gülüne göre öğrenci son durumda hangi yöne bakmaktadır?

• A) Kuzeye
• B) Batıya
• C) Güneye
• D) Kuzeydoğuya

Doğru cevap: C — Güneş doğudan doğar; doğuya dönen kişi saat yönünde çeyrek tur atınca güneye bakar.

1. Güneş doğudan doğduğu için öğrenci önce doğuya bakmaktadır.
2. Yön gülünde saat yönü doğudan güneye doğrudur.
3. Çeyrek tur, iki ana yön arasındaki dönüş demektir.
4. Doğudan çeyrek tur dönen kişi güneye bakar.

2. Krokide bir mahalledeki yapılar ve kuzey yönü gösterilmiştir. Eczaneden çıkan Zeynep önce kuzeye, ardından doğuya doğru yürüyerek bir yapının önünde durmuştur. Krokiye göre Zeynep hangi yapının önündedir?

• A) Hastanenin
• B) Marketin
• C) Kütüphanenin
• D) Okulun

Doğru cevap: A — Eczanenin kuzeyinde okul, okulun doğusunda hastane bulunmaktadır.

1. Krokide ok kuzeyi göstermektedir, yani yukarısı kuzeydir.
2. Eczaneden kuzeye gidilince okula ulaşılır.
3. Okuldan doğuya, yani sağa gidilince hastaneye varılır.
4. Zeynep hastanenin önündedir.

3. Grafikte bir ülkenin nüfusunun yaş gruplarına ve cinsiyete göre dağılımı verilmiştir. Bir araştırmacı çalışabilecek yaştaki nüfusun toplam içindeki payını hesaplamak istemektedir. Grafikteki verilere göre bu pay yaklaşık kaçtır?

• A) %26
• B) %9
• C) %33
• D) %65

Doğru cevap: D — Çalışma çağı 15-64 yaş grubudur: %33 erkek ile %32 kadın toplandığında %65 bulunur.

1. Çalışabilecek yaş grubu grafikte 15-64 yaş satırıdır.
2. Bu satırda erkek payı %33, kadın payı %32'dir.
3. İki değer toplanır: 33 + 32 = 65.
4. Çalışma çağındaki nüfusun payı yaklaşık %65'tir.

4. Grafikte bir ilin dört ayına ait yağış ve sıcaklık değerleri verilmiştir. Kamp yapmayı planlayan bir aile, yağışın en az olduğu ayı seçmek istemektedir. Grafiğe göre aile kampı hangi ayda kurmalıdır?

• A) Ocak ayında
• B) Temmuz ayında
• C) Nisan ayında
• D) Ekim ayında

Doğru cevap: B — En kısa yağış sütunu 8 mm ile temmuz ayına aittir.

1. Grafikte sütunlar yağış miktarını gösterir.
2. Yağış değerleri 98, 62, 8 ve 54 mm'dir.
3. En küçük değer 8 mm'dir.
4. Bu değer temmuz ayına aittir, kamp temmuzda kurulmalıdır.

5. Şiddetli yağıştan sonra dere yatağına yapılmış evleri su basmış, araçlar sürüklenmiştir. Yetkililer bundan sonra dere yatağına ve yakın çevresine yapı yapılmasını yasaklamıştır. Yetkililerin aldığı bu karar hangi amaca yöneliktir?

• A) Yağış miktarını azaltmaya
• B) Derenin yönünü değiştirmeye
• C) Sel riskinden korunmaya
• D) Konut fiyatlarını düşürmeye

Doğru cevap: C — Dere yatağı taşkın alanıdır; buraya yapı yapılmaması sel zararlarını önlemek içindir.

1. Yaşanan olay aşırı yağış sonrası suların taşmasıdır.
2. Zarar gören yapılar dere yatağındadır.
3. Yasak, taşkın alanına yapı yapılmasını engeller.
4. Amaç sel riskinden korunmaktır.

6. Şemada depreme hazırlıkta yapılması gerekenler verilmiştir. Bir aile dolabı duvara vidalamış, ağır eşyaları alt raflara indirmiş ve çerçeveleri yataklardan uzaklaştırmıştır. Şemaya göre ailenin uyguladığı basamak hangisidir?

• A) Eşyaları sabitleme
• B) Deprem çantası hazırlama
• C) Toplanma alanını öğrenme
• D) Tatbikat yapma

Doğru cevap: A — Dolabın vidalanması ve ağır eşyaların indirilmesi eşyaları sabitleme basamağıdır.

1. Aile eşyaların devrilmesini önleyecek işler yapmıştır.
2. Dolabı duvara sabitlemek doğrudan bu amaca yöneliktir.
3. Çanta hazırlamak veya tatbikat yapmak farklı basamaklardır.
4. Ailenin uyguladığı basamak eşyaları sabitlemedir.

7. Tabloda üç ilimizin yükseltisi ve ocak ayı ortalama sıcaklığı verilmiştir. Tabloyu inceleyen bir öğrenci yükselti ile sıcaklık arasında bir ilişki kurmuştur. Öğrencinin kurduğu ilişki hangi seçenekte doğru ifade edilmiştir?

• A) Yükselti arttıkça sıcaklık artar.
• B) Yükselti arttıkça sıcaklık azalır.
• C) Yükselti ile sıcaklık arasında bağ yoktur.
• D) Sıcaklık yalnızca nüfusa bağlıdır.

Doğru cevap: B — Tabloda yükselti arttıkça ocak sıcaklığı düşmektedir; yükseldikçe hava soğur.

1. Adana 25 m yükseltide ve 9 C sıcaklıktadır.
2. Konya 1020 m yükseltide ve 0 C sıcaklıktadır.
3. Erzurum 1850 m yükseltide ve eksi 9 C sıcaklıktadır.
4. Yükselti arttıkça sıcaklık azalmaktadır.

8. Ege kıyısındaki bir kasabanın nüfusu yaz aylarında üç katına çıkmakta, kış gelince eski hâline dönmektedir. Yaz boyunca oteller, pansiyonlar ve lokantalar dolup taşmaktadır. Kasabada yaşanan bu nüfus değişiminin temel nedeni nedir?

• A) Sanayi tesislerinin kurulması
• B) Maden ocaklarının işletilmesi
• C) Üniversitenin açılması
• D) Turizm hareketliliğinin artması

Doğru cevap: D — Deniz turizmi nedeniyle yaz aylarında gelen ziyaretçiler nüfusu geçici olarak artırır.

1. Nüfus artışı yalnızca yaz aylarında yaşanmaktadır.
2. Aynı dönemde otel ve pansiyonlar dolmaktadır.
3. Bu durum ziyaretçi akınını gösterir.
4. Nedeni turizm hareketliliğidir.

9. Haritada dört ilimizin konumu işaretlenmiştir. Karadeniz kıyısındaki iller yıl boyunca yağış alırken İç Anadolu'daki iller çok daha az yağış almaktadır. Haritadaki konumlara göre yıllık yağışı en yüksek olan il hangisidir?

• A) Rize
• B) Ankara
• C) Konya
• D) İzmir

Doğru cevap: A — Rize Karadeniz kıyısındadır ve ülkemizin en çok yağış alan illerindendir.

1. Haritada kuzey yukarı yöndür.
2. Karadeniz kıyısı haritanın kuzeyinde kalır.
3. İşaretli illerden en kuzeydeki Rize'dir.
4. Karadeniz kıyısı yıl boyu yağışlı olduğundan cevap Rize'dir.

10. Kartlarda insanların doğal çevreyle ilgili bazı davranışları verilmiştir. Bu davranışların üçü çevreye zarar verirken biri çevrenin korunmasına katkı sağlamaktadır. Kartlara göre çevreyi koruyan davranış hangisidir?

• A) Fabrika bacasından çıkan duman
• B) Dereye dökülen atık su
• C) Toplu taşıma kullanmak
• D) Tarla açmak için orman kesmek

Doğru cevap: C — Toplu taşıma kullanmak araç sayısını ve egzoz gazını azaltır, çevreyi korur.

1. Baca dumanı havayı kirletir.
2. Dereye dökülen atık su suyu kirletir.
3. Orman kesmek canlıların yaşam alanını yok eder.
4. Toplu taşıma ise kirliliği azalttığı için çevreyi korur.

11. Bir dağ köyünde evler kalın taş duvarlı, çatılar ise kar birikmesin diye dik eğimli yapılmıştır. Akdeniz kıyısındaki bir kasabada ise evler beyaz badanalı ve düz çatılıdır. İki yerleşimde evlerin farklı biçimde yapılmasının nedeni nedir?

• A) Ailelerin gelirinin aynı olması
• B) Ustaların başka ülkeden gelmesi
• C) Evlerin aynı yılda yapılmış olması
• D) İklim koşullarının farklı olması

Doğru cevap: D — Kar yağan yerde dik çatı, sıcak ve kurak yerde düz çatı ve açık renk tercih edilir; belirleyici etken iklimdir.

1. Dağ köyünde çatılar kar birikmesin diye diktir.
2. Kıyıdaki evler ise güneşi yansıtsın diye beyaz ve düz çatılıdır.
3. İki tercih de hava koşullarıyla açıklanmaktadır.
4. Farkın nedeni iklim koşullarıdır.

12. Grafikte dört ilimizin nüfusu verilmiştir. Nüfusu yoğun olan illerde iş imkânı, ulaşım ve eğitim olanakları genellikle daha fazladır. Grafiğe göre iş imkânının en fazla olması beklenen il hangisidir?

• A) Bayburt
• B) İstanbul
• C) Sivas
• D) İzmir

Doğru cevap: B — En uzun sütun 156 yüz bin kişiyle İstanbul'a aittir; nüfus yoğunluğu iş imkânıyla birlikte artar.

1. Grafikteki nüfus değerleri 156, 44, 6 ve 1'dir.
2. En büyük değer 156'dır.
3. Bu değer İstanbul sütunudur.
4. Nüfusu en yüksek il olduğundan iş imkânı da en fazla olur.

13. Bir okulda kâğıt, plastik ve cam için ayrı kutular yerleştirilmiş, öğrenciler atıklarını bu kutulara atmaya başlamıştır. Bir ay sonunda çöpe giden atık miktarının yarıya indiği görülmüştür. Okulda yürütülen bu çalışmanın adı nedir?

• A) Geri dönüşüm
• B) Erozyon
• C) Kentleşme
• D) Kuraklık

Doğru cevap: A — Atıkların türüne göre ayrılıp yeniden kullanılmak üzere toplanmasına geri dönüşüm denir.

1. Atıklar kâğıt, plastik ve cam olarak ayrılmıştır.
2. Ayrılan atıklar yeniden işlenmek üzere toplanır.
3. Böylece çöpe giden miktar azalmıştır.
4. Bu çalışmanın adı geri dönüşümdür.

14. Belgede afet çantasında bulunması gerekenler sıralanmıştır. Bir aile çantasına oyun konsolu ve süs eşyaları koymuş, listedeki su, ilk yardım malzemesi ve el fenerini almamıştır. Ailenin yaptığı hazırlıkla ilgili hangisi söylenebilir?

• A) Çanta eksiksiz hazırlanmıştır.
• B) Çantaya ağırlık eklemek yerinde olmuştur.
• C) Temel ihtiyaçlar yerine gereksiz eşyalar konmuştur.
• D) Afet çantası hazırlamak gereksizdir.

Doğru cevap: C — Afet çantası hayatta kalmayı sağlayacak temel malzemeleri içermelidir; süs eşyası bu ihtiyacı karşılamaz.

1. Belgede su, fener ve ilk yardım malzemesi zorunlu tutulmuştur.
2. Aile bu üç malzemeyi almamıştır.
3. Bunların yerine oyun konsolu ve süs eşyası koymuştur.
4. Yani temel ihtiyaçlar yerine gereksiz eşyalar konulmuştur.

15. Bir öğrenci "Yaşadığımız yerin doğal özellikleri hayatımızı etkilemez, insanlar her yerde aynı işi yapar." demiştir. Öğretmen bu düşüncenin yanlış olduğunu göstermek için bir örnek vermek istemektedir. Öğretmenin verebileceği en uygun örnek hangisidir?

• A) Bütün çocukların okula gitmesi
• B) Her şehirde hastane bulunması
• C) Her ilde market açılabilmesi
• D) Karadeniz kıyısında çay, Konya Ovasında buğday yetiştirilmesi

Doğru cevap: D — Çay bol yağışlı Karadeniz kıyısında, buğday ise kurak Konya Ovasında yetişir; ekonomik faaliyet doğal koşullara bağlıdır.

1. Öğrencinin iddiası, doğal koşulların işleri etkilemediğidir.
2. Bu iddiayı çürütmek için koşullara bağlı bir iş örneği gerekir.
3. Çay yağışlı ve nemli iklim ister, Karadeniz kıyısında yetişir.
4. Buğday kurak koşullara uyum sağlar, Konya Ovasında yetişir; bu örnek iddiayı çürütür.