Kültür ve Miras

1. Zaman şeridinde tarihte gerçekleşen bazı gelişmeler sırasıyla verilmiştir. Şeride göre yazının bulunması ile Göktürk Devleti'nin kurulması arasındaki ilişki için hangisi doğrudur?

• A) İkisi arasında yalnızca birkaç yıl vardır.
• B) Yazının bulunması çok daha eski bir gelişmedir.
• C) Göktürk Devleti daha önce kurulmuştur.
• D) İki olay da aynı yüzyılda yaşanmıştır.

Doğru cevap: B — Yazı MÖ 3000'de bulunmuş, Göktürk Devleti MS 552'de kurulmuştur; aralarında binlerce yıl vardır.

1. Şeritte soldan sağa doğru gidildikçe zaman ilerler.
2. Yazının bulunması en solda, MÖ 3000'dedir.
3. Göktürk Devleti en sağda, MS 552'dedir.
4. Aralarında binlerce yıl bulunduğundan yazı çok daha eskidir.

2. Tabloda bazı uygarlıkların insanlığa katkıları verilmiştir. Ticaret büyüyüp malların takas edilmesi zorlaşınca değişimi kolaylaştıran yeni bir araç kullanılmaya başlanmıştır. Tabloya göre bu aracı ilk kullanan uygarlık hangisidir?

• A) Sümerler
• B) Urartular
• C) Hititler
• D) Lidyalılar

Doğru cevap: D — Takasın yerini alan para ilk kez Lidyalılar tarafından kullanılmıştır.

1. Soruda "değişimi kolaylaştıran araç" paradır.
2. Tabloda para ile eşleşen satır aranır.
3. Tabloda para Lidyalılar satırındadır.
4. Cevap Lidyalılardır.

3. Kartlarda ülkemizin kültür mirasından dört örnek verilmiştir. Bunların üçü elle tutulup gözle görülebilen yapılar iken biri kuşaktan kuşağa aktarılan bir gösteri sanatıdır. Kartlara göre somut olmayan kültürel mirasa örnek olan hangisidir?

• A) Karagöz ile Hacivat
• B) Selimiye Camii
• C) Efes Antik Kenti
• D) Aspendos Tiyatrosu

Doğru cevap: A — Karagöz ile Hacivat bir gölge oyunudur; ustadan çırağa aktarılan somut olmayan mirastır.

1. Somut miras, dokunulabilen yapı ve eserlerdir.
2. Cami, antik kent ve tiyatro yapıdır, yani somuttur.
3. Karagöz ile Hacivat ise sahnelenerek yaşatılan bir gelenektir.
4. Bu nedenle somut olmayan kültürel mirastır.

4. Haritada ülkemizdeki bazı tarihî yerleşimler işaretlenmiştir. Bir gezi kulübü en batıdaki yerleşimden başlayıp doğuya doğru ilerleyen bir gezi planı hazırlayacaktır. Haritaya göre kulübün ilk durağı neresi olmalıdır?

• A) Hattuşa
• B) Çatalhöyük
• C) Efes
• D) Ani

Doğru cevap: C — Haritada sol taraf batıyı gösterir; en solda Efes bulunmaktadır.

1. Haritada ok kuzeyi göstermektedir.
2. Kuzey yukarı ise sol taraf batı, sağ taraf doğudur.
3. İşaretli yerlerin en solundaki Efes'tir.
4. Gezi en batıdan başlayacağına göre ilk durak Efes'tir.

5. Belgede ülkemizden UNESCO Dünya Miras Listesi'ne alınan bazı değerler sıralanmıştır. Listeyi inceleyen bir öğrenci "Bu eserler yalnızca bizim değil, bütün insanlığın ortak değeridir." demiştir. Öğrencinin bu sözü hangi düşünceyi vurgulamaktadır?

• A) Listedeki eserlerin sadece turistleri ilgilendirdiğini
• B) Kültürel mirasın evrensel bir değer taşıdığını
• C) Eserlerin bulundukları ilden taşınması gerektiğini
• D) Yalnızca dinî yapıların korunabileceğini

Doğru cevap: B — Dünya mirası kabul edilen eserler tüm insanlığın ortak değeridir; korunmaları evrensel bir sorumluluktur.

1. UNESCO listesi dünya çapında koruma altına alınan eserleri gösterir.
2. Öğrenci "bütün insanlığın ortak değeri" ifadesini kullanmıştır.
3. Bu ifade eserlerin evrensel değerine işaret eder.
4. Doğru seçenek kültürel mirasın evrensel değer taşıdığıdır.

6. Ülkemizin birçok yöresinde bahar bayramı olarak kutlanan Nevruz'da ateş üzerinden atlanır, türküler söylenir ve komşularla yemek paylaşılır. Bu kutlamanın yüzyıllardır sürdürülüp yeni kuşaklara öğretilmesi neyi sağlamaktadır?

• A) Ülke ekonomisinin büyümesini
• B) Şehir nüfusunun artmasını
• C) Yeni bir dil ortaya çıkmasını
• D) Kültürel değerlerin yaşatılmasını

Doğru cevap: D — Geleneklerin yeni kuşaklara aktarılması kültürel değerlerin yaşamasını sağlar.

1. Nevruz yüzyıllardır kutlanan bir gelenektir.
2. Kutlamalar yeni kuşaklara öğretilerek sürdürülür.
3. Aktarılan gelenek unutulmaz, canlı kalır.
4. Böylece kültürel değerler yaşatılmış olur.

7. Türklerin Orta Asya'daki yaşamını anlatan Ergenekon Destanı'nda, demirden bir dağın eritilerek yol açılması ve halkın kapalı vadiden çıkması anlatılır. Bu destanı okuyan bir öğrenci, Türklerin demir işlemeyi bildiği sonucuna varmıştır. Öğrencinin ulaştığı bu sonuç destanların hangi özelliğini gösterir?

• A) Yaşandığı dönemin yaşayışı hakkında ipucu vermesini
• B) Yalnızca eğlence amacı taşımasını
• C) Yazılı belgelerin yerini tamamen almasını
• D) Başka toplumlar tarafından yazılmış olmasını

Doğru cevap: A — Destanlar olayları abartsa da anlatıldığı toplumun yaşayışı ve becerileri hakkında ipucu verir.

1. Destanda demir dağın eritilmesi anlatılıyor.
2. Demiri eritmek bir maden işleme becerisidir.
3. Öğrenci bu ayrıntıdan toplumun becerisine ulaşmıştır.
4. Demek ki destanlar dönemin yaşayışı hakkında ipucu verir.

8. Kartlarda millî mücadele ve savunma dönemlerinden dört kahraman verilmiştir. Bu kişilerden biri Çanakkale Savaşı'nda ağır bir top mermisini sırtında taşıyarak topa sürmesiyle tanınmaktadır. Kartlara göre anlatılan bu kahraman kimdir?

• A) Seyit Onbaşı
• B) Şerife Bacı
• C) Sütçü İmam
• D) Nene Hatun

Doğru cevap: A — Çanakkale'de top mermisini sırtında taşıyan kahraman Seyit Onbaşı'dır.

1. Soruda geçen savaş Çanakkale Savaşı'dır.
2. Anlatılan olay ağır mermiyi sırtta taşımaktır.
3. Bu olayla anılan kişi Seyit Onbaşı'dır.
4. Şerife Bacı Kastamonu'da cephane taşımasıyla, Nene Hatun Erzurum savunmasıyla anılır.

9. Grafikte dört müze ve ören yerinin bir yıldaki ziyaretçi sayıları verilmiştir. Kültür kurumları, en az ziyaret edilen yer için tanıtım kampanyası başlatmayı planlamaktadır. Grafiğe göre kampanya hangi yer için hazırlanmalıdır?

• A) Topkapı için
• B) Efes için
• C) Göbeklitepe için
• D) Zeugma için

Doğru cevap: D — En kısa sütun 18 yüz bin ziyaretçiyle Zeugma'ya aittir.

1. Grafikteki değerler 32, 26, 21 ve 18'dir.
2. En küçük değer 18'dir.
3. Bu değer Zeugma sütununa aittir.
4. Tanıtım kampanyası Zeugma için hazırlanmalıdır.

10. Şemada bir ailede bilgi ve geleneklerin aktarım yönü oklarla gösterilmiştir. Ninesinden öğrendiği yöresel türküyü okul korosunda söyleyen bir çocuk düşünüldüğünde şema bu olayla ilgili neyi örneklendirir?

• A) Geleneklerin kaybolduğunu
• B) Kültürün kuşaktan kuşağa aktarıldığını
• C) Türkülerin yalnızca yazıyla korunabildiğini
• D) Geleneklerin okulda ortaya çıktığını

Doğru cevap: B — Şemadaki oklar yaşlı kuşaktan genç kuşağa doğru aktarımı gösterir; türkü örneği bunun somut hâlidir.

1. Şemada oklar dede ve nineden torunlara doğrudur.
2. Bu yön kültürün aktarım yönünü gösterir.
3. Çocuk türküyü ninesinden öğrenmiştir.
4. Yani kültür kuşaktan kuşağa aktarılmıştır.

11. Bir öğrenci sunumunda şunları söyledi: "Sümerler yazıyı bulmuştur. Lidyalılar parayı kullanmıştır. Urartular su kanalları yapmıştır. Frigler ise yazıyı bulan ilk uygarlıktır." Öğrencinin sunumundaki yanlış bilgi hangi cümlede yer almaktadır?

• A) Sümerlerle ilgili cümlede
• B) Lidyalılarla ilgili cümlede
• C) Friglerle ilgili cümlede
• D) Urartularla ilgili cümlede

Doğru cevap: C — Yazıyı bulan uygarlık Sümerlerdir; Frigler tarım ve dokumacılıkla tanınır.

1. İlk cümlede yazının Sümerlerce bulunduğu söylenmiştir, bu doğrudur.
2. Son cümlede yazıyı bulan uygarlık Frigler olarak gösterilmiştir.
3. Aynı buluş iki farklı uygarlığa verilemez.
4. Yanlış bilgi Friglerle ilgili cümlededir.

12. Tabloda iki farklı yaşam biçiminin özellikleri karşılaştırılmıştır. Bir kazı alanında taş temelli evler, tahıl saklama çukurları ve orak kalıntıları bulunmuştur. Tablodaki özellikler dikkate alındığında bu alanda yaşayanlar hakkında ne söylenir?

• A) Yerleşik hayata geçmişlerdir.
• B) Sürekli göç etmişlerdir.
• C) Yalnızca avcılıkla geçinmişlerdir.
• D) Hiç barınak kullanmamışlardır.

Doğru cevap: A — Kalıcı ev ve tarım aletleri yerleşik yaşamın göstergesidir.

1. Bulunan taş temelli evler kalıcı barınaktır.
2. Tabloda kalıcı ev yerleşik yaşamla eşleşir.
3. Tahıl çukuru ve orak tarım yapıldığını gösterir.
4. Tabloda tarım da yerleşik yaşamla eşleştiğinden bu topluluk yerleşiktir.

13. Bir ilimizde yüzlerce yıldır sürdürülen el dokuması halıcılık, ustadan çırağa öğretilerek bugüne ulaşmıştır. Usta sayısı azalınca belediye gençlere ücretsiz dokuma kursu açmıştır. Belediyenin açtığı bu kurs hangi amaca hizmet etmektedir?

• A) Halıların fiyatını yükseltmeye
• B) Geleneksel mesleğin sürdürülmesine
• C) Kurs sayısını azaltmaya
• D) Ustaların işi bırakmasına

Doğru cevap: B — Kurs, kaybolmak üzere olan geleneksel mesleğin yeni kuşaklarca sürdürülmesini amaçlar.

1. Halıcılık ustadan çırağa aktarılan bir meslektir.
2. Usta sayısı azalınca aktarım tehlikeye girmiştir.
3. Belediye gençlere kurs açarak yeni ustalar yetiştirmektedir.
4. Amaç geleneksel mesleğin sürdürülmesidir.

14. Kartlardaki kültür değerlerinin üçü sözlü ya da uygulamalı olarak yaşatılırken biri taş işçiliğiyle üretilmiş kalıcı eserlerdir. Kartlara göre türü bakımından diğerlerinden ayrılan hangisidir?

• A) Mevlevi sema töreni
• B) Âşıklık geleneği
• C) Nasreddin Hoca fıkraları
• D) Ahlat mezar taşları

Doğru cevap: D — Ahlat mezar taşları dokunulabilir somut eserdir; diğer üçü somut olmayan mirastır.

1. Sema töreni uygulanarak sürdürülür.
2. Âşıklık geleneği ve fıkralar sözlü olarak aktarılır.
3. Bu üçü somut olmayan kültürel mirastır.
4. Ahlat mezar taşları ise taştan yapılmış somut eserlerdir.

15. Ülkemize gelen bir gezgin, katıldığı düğünde halay çekildiğini, kına yakıldığını ve bütün komşuların birlikte yemek hazırladığını görüp bu birlikteliğe hayran kalmıştır. Gezginin tanık olduğu bu manzara toplumumuz açısından neyi ifade etmektedir?

• A) Ortak kültürel değerlerin insanları bir arada tuttuğunu
• B) Geleneklerin yalnızca kırsalda yaşatıldığını
• C) Düğünlerin ekonomik bir etkinlik olduğunu
• D) Kültürel değerlerin turistler için üretildiğini

Doğru cevap: A — Paylaşılan gelenekler toplumdaki birlik ve beraberliği güçlendirir.

1. Düğünde halay, kına ve ortak yemek hazırlığı vardır.
2. Bunların hepsi paylaşılan geleneklerdir.
3. Gezgin en çok birlikteliğe hayran kalmıştır.
4. Demek ki ortak kültürel değerler insanları bir arada tutar.