Noktalama İşaretleri

1. Rıza Usta’nın atölyesindeki ölçü tablosu yukarıdaki gibidir. Tablodaki kısaltmalardan hangisinde nokta kullanımıyla ilgili bir yanlışlık vardır?

• A) kilogram satırında
• B) santimetre satırında
• C) metre satırında
• D) gram satırında

Doğru cevap: A — Ölçü birimi kısaltmalarının sonuna nokta konmaz. “kg.” yanlıştır, doğrusu “kg” biçimindedir.

1. Ölçü birimi kısaltmalarının yazım kuralını hatırlayalım: nokta konmaz.
2. Santimetre, metre ve gram satırlarında nokta yok, doğrudur.
3. Kilogram satırında “kg.” biçiminde nokta kullanılmış.
4. Yanlışlık kilogram satırındadır.

2. Atölye günlüğüne yazılan yukarıdaki cümlede sıralanan araç adları arasına virgül konmamıştır. Bu cümlede virgül nereye ve niçin konmalıdır?

• A) Cümlenin başına; vurgu yapmak için
• B) “çekiç, testere, rende” sözcüklerinin arasına; sıralanan öğeleri ayırmak için
• C) “tezgâhına” sözcüğünden sonra; cümleyi bitirmek için
• D) Cümleye virgül gerekmez.

Doğru cevap: B — Birbiri ardınca sıralanan eş görevli sözcükler arasına virgül konur: “çekiç, testere, rende ve zımparayı”.

1. Cümlede art arda sıralanan araç adlarına bakalım.
2. Sıralanan eş görevli sözcükler arasına virgül konur.
3. “Ve” bağlacından önceki son öğeye virgül konmaz.
4. Doğru yer “çekiç, testere, rende” sözcüklerinin arasıdır.

3. Atölyede çırağın ustasına sorduğu yukarıdaki cümlede bir virgül eksiktir. Bu cümlede virgül nereye konmalıdır?

• A) “tahtanın” sözcüğünden sonra
• B) “kesimini” sözcüğünden sonra
• C) “Ustam” sözcüğünden sonra; seslenme sözünü ayırmak için
• D) “bana” sözcüğünden sonra

Doğru cevap: C — Seslenme (hitap) sözlerinden sonra virgül konur. “Ustam” bir seslenme sözüdür, ardından virgül gelmelidir.

1. Cümlenin başındaki sözcüğün göreve dikkat edelim: “Ustam”.
2. Bu sözcük birine seslenmek için kullanılmıştır.
3. Seslenme sözlerinden sonra virgül konur.
4. Doğru yer “Ustam” sözcüğünün ardıdır.

4. Yukarıdaki cümlelerin üçü gerçek bir soru sorarken biri bir bilgi bildirmektedir. Buna göre hangi cümle soru işareti almamalıdır?

• A) 1. cümle
• B) 2. cümle
• C) 3. cümle
• D) 4. cümle

Doğru cevap: D — 4. cümle bir soru değil, bir bilgi bildirir; bu yüzden sonuna soru işareti değil nokta konmalıdır. Öteki üç cümle gerçek soru cümlesidir.

1. 1, 2 ve 3. cümlelerde birinden bir bilgi isteniyor.
2. Bu üç cümle gerçek soru cümlesidir, soru işareti alır.
3. 4. cümlede ise doğrudan bir bilgi veriliyor.
4. Soru işareti almaması gereken cümle 4. cümledir.

5. Teknenin denize indiği anda kıyıdan yükselen yukarıdaki sözde güçlü bir sevinç duygusu vardır. “Bravo, sonunda başardık” cümlesinin sonuna hangi noktalama işareti konmalıdır?

• A) Ünlem işareti (!)
• B) Nokta (.)
• C) Virgül (,)
• D) İki nokta (:)

Doğru cevap: A — Sevinç, coşku gibi güçlü duygular bildiren cümlelerin sonuna ünlem işareti konur.

1. Cümlenin taşıdığı duyguya bakalım: coşkulu bir sevinç.
2. Nokta ve virgül sıradan cümleler için kullanılır.
3. İki nokta örnek ya da alıntı öncesi kullanılır.
4. Güçlü duygu bildiren cümlenin sonuna ünlem işareti konur.

6. Atölyeyi tanıtan yukarıdaki cümlede bir sayma işleminden önce bir noktalama işareti eksik bırakılmıştır. Bu cümlede eksik olan işaret hangisidir ve nereye konmalıdır?

• A) Virgül (,); “vardır” sözcüğünden sonra
• B) İki nokta (:); “vardır” sözcüğünden sonra
• C) Kısa çizgi (-); cümlenin başına
• D) Ünlem işareti (!); cümlenin sonuna

Doğru cevap: B — Kendisinden sonra örnekleri sıralanacak cümlenin sonuna iki nokta konur: “üç temel alet vardır: çekiç, keski ve rende.”

1. Cümlenin ikinci kısmında bir sıralama yapılacağı bekleniyor.
2. Sıralamadan önceki cümlenin sonuna iki nokta konur.
3. Virgül, kısa çizgi ve ünlem bu görevi karşılamaz.
4. Doğru işaret iki noktadır, “vardır” sözcüğünden sonra konur.

7. Yukarıdaki cümlede Rıza Usta, babasından duyduğu bir sözü olduğu gibi aktarmaktadır. Aktarılan bu söz yazıya geçirilirken hangi işaretle gösterilmelidir?

• A) Soru işareti ile
• B) Ünlem işareti ile
• C) Tırnak işareti ile (“İyi bir tekne sabırla doğar.”)
• D) Parantez ile

Doğru cevap: C — Bir başkasından aktarılan söz, aynen alınıyorsa tırnak işareti içine alınır.

1. Cümlede kimin sözünün aktarıldığına bakalım: babasının sözü.
2. Söz olduğu gibi, değiştirilmeden aktarılmıştır.
3. Doğrudan aktarılan sözler tırnak içine alınır.
4. Doğru işaret tırnak işaretidir.

8. Yukarıdaki konuşmada her satırın başında bir çizgi kullanılmıştır. Bu çizginin göreviyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Cümleyi kısaltmak için kullanılmıştır.
• B) Sayıları ayırmak için kullanılmıştır.
• C) Bir sözü vurgulamak için kullanılmıştır.
• D) Konuşan kişinin değiştiğini göstermek için kullanılmıştır.

Doğru cevap: D — Karşılıklı konuşmalarda her konuşmacının sözü yeni bir satırda, başına çizgi konarak yazılır; bu çizgiye konuşma çizgisi denir.

1. Konuşmadaki her satırın ayrı bir kişiye ait olduğuna bakalım.
2. Her yeni söz, yeni bir satırda başlamış.
3. Satır başındaki çizgi bu değişimi gösterir.
4. Çizginin görevi konuşan kişinin değiştiğini belirtmektir.

9. Karanlık odada çalışan öğrencinin aklından geçenler yukarıdaki gibi yarım bırakılmıştır. Cümlenin sonuna hangi noktalama işareti konmalıdır?

• A) Üç nokta (…)
• B) Nokta (.)
• C) Soru işareti (?)
• D) İki nokta (:)

Doğru cevap: A — Sonu getirilmeyen, yarım bırakılan ya da kaygıyı sezdiren cümlelerin sonuna üç nokta konur.

1. Cümlenin tamamlanıp tamamlanmadığına bakalım.
2. Cümle “ya görüntü çıkmazsa” diye yarım kalmış.
3. Bu bir kaygıyı, tamamlanmamışlığı sezdirir.
4. Böyle cümlelerin sonuna üç nokta konur.

10. Kulüp föyünde yer alan yukarıdaki cümlede bir süre bilgisi ek açıklama olarak verilmek istenmektedir. “Doksan saniyeden az değil” ifadesi cümleye eklenirken hangi işaret kullanılmalıdır?

• A) Soru işareti (?)
• B) Parantez ( )
• C) Ünlem işareti (!)
• D) Tırnak işareti (" ")

Doğru cevap: B — Cümledeki bir sözü açıklamak, ona ek bilgi vermek için parantez kullanılır: “tam üç dakika (doksan saniyeden az değil) bekletilir.”

1. “Doksan saniyeden az değil” ifadesinin görevine bakalım.
2. Bu ifade önceki bilgiye ek bir açıklama getiriyor.
3. Ek açıklamalar cümleye parantezle eklenir.
4. Doğru işaret parantezdir.

11. Yukarıdaki cümlelerin birinde virgül gereksiz yere kullanılmıştır. Virgülün yanlış kullanıldığı cümle hangisidir?

• A) 1. cümle
• B) 2. cümle
• C) 3. cümle
• D) 4. cümle

Doğru cevap: C — 3. cümlede “ama” bağlacından önce virgül gereksizdir; kısa cümlede bu bağlaç virgülsüz kullanılır. Öteki cümlelerde virgül doğru yerdedir.

1. 1. cümlede sıralanan öğeler arasında virgül doğru.
2. 2. ve 4. cümlelerde özneden sonraki virgül doğru kullanılmış.
3. 3. cümlede kısa bir cümlede “ama”dan önce virgül gereksizdir.
4. Yanlış kullanım 3. cümledir.

12. Yukarıdaki cümlelerin birinde iki nokta işareti yanlış kullanılmıştır. Yanlış kullanım hangi cümledededir?

• A) 1. cümle
• B) 2. cümle
• C) 3. cümle
• D) 4. cümle

Doğru cevap: D — 4. cümlede iki nokta, bir sıralama ya da alıntıdan önce değil, öznesiyle yüklemi arasında gereksiz yere kullanılmıştır; bu yüzden yanlıştır.

1. 1. cümlede iki nokta örneklerden önce doğru kullanılmış.
2. 2. cümlede iki nokta bir alıntıdan önce doğru kullanılmış.
3. 3. cümlede iki nokta bir açıklamadan önce doğru kullanılmış.
4. 4. cümlede özne ile yüklem arasına gereksiz iki nokta konmuştur.

13. Yukarıdaki cümlede “usta” sözcüğü tırnak içine alınarak özel bir anlam kazandırılmıştır. Bu kullanımla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A) Sözcük gerçek meslek unvanı olarak değil, benzetme yoluyla kullanılmıştır.
• B) Sözcük bir başkasından aynen aktarılmıştır.
• C) Sözcük bir kitap adıdır.
• D) Sözcük bir soru anlamı taşımaktadır.

Doğru cevap: A — Tırnak işareti bazen bir sözcüğe alışılmışın dışında, mecaza yakın özel bir anlam yüklemek için de kullanılır; burada kişi gerçek anlamda usta değildir, ustalığa benzetilmiştir.

1. Cümlede kimin “usta” diye çağrıldığına bakalım: bir kulüp üyesi.
2. Kişi gerçekten bir meslek ustası değildir.
3. Tırnak işareti burada bir alıntı değil, özel bir vurgu içindir.
4. Sözcük benzetme yoluyla, mecaza yakın kullanılmıştır.

14. Tanıtım yazısından alınan yukarıdaki cümleye bir ara söz eklenmek istenmektedir. “Geçen yıl kurulmuştu” ifadesi cümleye ara söz olarak eklenirken hangi işaret çifti kullanılmalıdır?

• A) İki soru işareti (? ?)
• B) İki ünlem işareti (! !)
• C) İki kısa çizgi (— —)
• D) İki tırnak işareti (" ")

Doğru cevap: C — Cümle içindeki ara sözler iki kısa çizgi arasına alınır: “Karanlık oda —geçen yıl kurulmuştu— kulübün en eski üyesi Deniz’in fikriydi.”

1. Eklenecek ifadenin cümleye ek bir bilgi kattığına bakalım.
2. Bu tür ara sözler cümlenin akışını böler.
3. Ara sözler iki kısa çizgi arasına alınır.
4. Soru, ünlem ya da tırnak işareti bu görevi karşılamaz.

15. Yukarıdaki tabloda iki cümlenin sonuna gereken işaret zaten yazılmış, üçüncü satırdaki soru işareti ise yanlış konmuştur. Üçüncü cümlenin sonuna aslında hangi işaret gelmelidir?

• A) Ünlem işareti (!)
• B) Soru işareti (?)
• C) İki nokta (:)
• D) Nokta (.)

Doğru cevap: D — Üçüncü cümle bir soru değil, bir bilgi bildirir; bildirme cümlelerinin sonuna nokta konur.

1. Üçüncü cümlede birinden bir bilgi mi isteniyor, bakalım.
2. Cümle atölyedeki aletleri sayan bir bilgi cümlesidir.
3. Bilgi bildiren cümlelerin sonuna soru işareti konmaz.
4. Doğru işaret noktadır.