Eş ve Zıt Anlamlı Sözcükler

1. Muhtarın anlattığı köy hikâyesinden alınan cümle yukarıdadır. Büyük harfle yazılan sözcüğün eş anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) genç
• B) ihtiyar
• C) yorgun
• D) gölgeli

Doğru cevap: B — Eş anlamlı sözcükler yazılışları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir. “Yaşlı” ile “ihtiyar” aynı anlamı taşır; “genç” ise karşıt anlamlıdır.

1. “Yaşlı” sözcüğü yaşı ilerlemiş olan demektir.
2. “Genç” bu anlamın tam tersidir, eş anlamlı olamaz.
3. “Yorgun” ve “gölgeli” başka özellikleri anlatır.
4. Aynı anlamı veren tek sözcük “ihtiyar”dır.

2. Bilge, defterine karşıt anlamlı olduğunu düşündüğü dört çift yazdı ama bir çiftte yanıldı. Buna göre hangi çiftteki sözcükler zıt anlamlı değildir?

• A) 1. çift
• B) 2. çift
• C) 3. çift
• D) 4. çift

Doğru cevap: C — “Hızlı” ile “çabuk” birbirinin karşıtı değil, aynı anlamı veren eş anlamlı sözcüklerdir. Öteki üç çiftte anlamlar birbirini tam olarak keser.

1. Zıt anlamlı sözcükler birbirinin tersini anlatır.
2. Uzak ile yakın, cömert ile cimri, sert ile yumuşak birbirinin tersidir.
3. “Hızlı” ve “çabuk” ise aynı hızı anlatır.
4. Öyleyse yanlış çift 3. çifttir.

3. Gözlem gecesini anlatan yukarıdaki metinde aynı varlık iki ayrı sözcükle anılmıştır. Metinde “gökyüzü” yerine kullanılan sözcük hangisidir?

• A) mercek
• B) teleskop
• C) sema
• D) halka

Doğru cevap: C — Metin “gökyüzü gözlem etkinliği” diye başlar, son cümlede ise “semanın büyüklüğü” denir. “Sema” sözcüğü gökyüzü ile eş anlamlıdır.

1. Metnin ilk cümlesinde “gökyüzü” sözcüğü geçiyor.
2. Son cümlede aynı varlık başka bir sözcükle anılmış.
3. “Mercek”, “teleskop” ve “halka” birer araç ya da şekil adıdır.
4. Gökyüzü ile aynı anlama gelen sözcük “sema”dır.

4. Okul korosunun söyleyeceği türkünün dizeleri yukarıdaki kartta verilmiştir. Şiirdeki karşıt anlamlı sözcük çiftleri hangi seçenekte birlikte verilmiştir?

• A) sabah – akşam ve yaz – kış
• B) dağ – köy ve yol – türkü
• C) çoban – köy ve yayla – ova
• D) erken – yayla ve kış – yol

Doğru cevap: A — Şiirde günün iki karşıt zamanı (sabah – akşam) ve yılın iki karşıt mevsimi (yaz – kış) birlikte verilmiştir. Öteki eşleşmelerde karşıtlık yoktur.

1. Birinci ve ikinci dizede “sabah” ile “akşam” geçiyor; bunlar karşıttır.
2. Üçüncü dizede “yaz” ile “kış” geçiyor; bunlar da karşıttır.
3. “Dağ – köy” ya da “yayla – ova” yer adlarıdır, karşıt anlamlı değildir.
4. Her iki karşıt çifti birlikte veren seçenek A’dır.

5. Yukarıdaki cümlede büyük harfle yazılan sözcüğün yerine başka bir sözcük konacaktır. Cümlenin anlamı değişmeden hangi sözcük getirilebilir?

• A) zaman
• B) mekân
• C) mesafe
• D) sıra

Doğru cevap: A — “Vakit” ile “zaman” eş anlamlı sözcüklerdir; biri diğerinin yerine geçtiğinde cümlenin anlamı hiç değişmez. “Mekân” yer, “mesafe” uzaklık bildirir.

1. Cümlede bir süreden söz ediliyor: az vakit kalmış.
2. “Mekân” yer, “mesafe” ise iki nokta arası uzaklıktır.
3. “Sıra” beklenen dizilişi anlatır, süre bildirmez.
4. Süre bildiren eş anlamlı sözcük “zaman”dır.

6. Poyraz, sözcüklerin karşıtlarını yukarıdaki tabloya yazdı. Öğretmen bir satırı yanlış işaretledi. Buna göre hangi satırdaki zıt anlam yanlış yazılmıştır?

• A) 1. satır
• B) 2. satır
• C) 3. satır
• D) 4. satır

Doğru cevap: D — “Çirkin” sözcüğünün karşıtı “güzel”dir. “Kötü” ise “çirkin” ile karşıt değil, olumsuzluk bildiren yakın bir sözcüktür.

1. Savaşın karşıtı barış, ıslağın karşıtı kurudur → doğru.
2. Ucuzun karşıtı pahalıdır → doğru.
3. “Kötü” sözcüğü çirkinin tersini vermez, benzer bir olumsuzluktur.
4. Çirkinin karşıtı güzel olmalıydı → yanlış satır 4. satırdır.

7. Derste geçen yukarıdaki konuşmada eş anlamlılık örneklenmiştir. Buna göre aşağıdaki çiftlerden hangi sözcük çifti de eş anlamlıdır?

• A) siyah – beyaz
• B) küçük – büyük
• C) gitmek – gelmek
• D) okul – mektep

Doğru cevap: D — “Okul” ile “mektep” aynı yeri anlatan eş anlamlı sözcüklerdir. Öteki üç çiftte sözcükler birbirinin karşıtıdır.

1. Öğretmen eş anlamlılığı tanımlıyor: yazılış farklı, anlam aynı.
2. Siyah – beyaz, küçük – büyük ve gitmek – gelmek karşıt anlamlıdır.
3. “Mektep” sözcüğü eski dilde okul demektir.
4. Anlamları aynı olan tek çift D seçeneğindedir.

8. Ahşap oyuncak atölyesini anlatan dört cümle kartlara yazıldı. Buna göre hangi cümlede zıt anlamlı iki sözcük birlikte kullanılmıştır?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: B — B kartında “büyük” ve “küçük” sözcükleri aynı cümlede geçer ve birbirinin karşıtıdır. Öteki kartlarda karşıtlık kuran bir çift yoktur.

1. Her kartta sözcükleri ikişer ikişer karşılaştıralım.
2. A kartında “sabır” ve “zımpara” karşıt değildir.
3. C ve D kartlarında da birbirini kesen bir çift yok.
4. B kartındaki “büyük – küçük” çifti karşıttır → cevap B.

9. Aynı metinde yıldızların görünüşü için bir sözcük seçilmiştir. Metinde geçen “berrak” sözcüğünün karşıtı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) parlak
• B) geniş
• C) uzak
• D) bulanık

Doğru cevap: D — “Berrak” duru, net görünen demektir. Bunun karşıtı net görünmeyen, yani “bulanık”tır. “Parlak” ise berrak sözcüğüne yakın bir anlam taşır.

1. Metinde yıldızlar hava soğuyunca daha berrak görünüyor.
2. Demek ki “berrak” net, duru anlamındadır.
3. “Parlak” bu anlamın tersi değil, benzeridir.
4. Net görünmemeyi anlatan sözcük “bulanık”tır → cevap D.

10. Sınıf panosuna dört atasözü asıldı; üçünde birbirinin karşıtı sözcükler var. Buna göre hangi atasözünde zıt anlamlı sözcük bulunmaz?

• A) 1. atasözü
• B) 2. atasözü
• C) 3. atasözü
• D) 4. atasözü

Doğru cevap: D — Birinci atasözünde “az – çok”, ikincisinde “ucuz – pahalı”, üçüncüsünde “yaz – kış” karşıt çiftleri vardır. Dördüncüsünde böyle bir çift yoktur.

1. 1. atasözünde “az” ile “çok” karşılaşıyor.
2. 2. atasözünde “ucuz” ile “pahalı” karşılaşıyor.
3. 3. atasözünde “yaz” ile “kış” karşılaşıyor.
4. 4. atasözünde saman ve zaman geçer; bunlar karşıt değildir.

11. Okul dergisi ekibi, aynı anlama gelen sözcükleri eşleştirerek bir bulmaca hazırlıyor. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte gösterilmiştir?

• A) 1-c, 2-a, 3-b
• B) 1-a, 2-b, 3-c
• C) 1-b, 2-c, 3-a
• D) 1-c, 2-b, 3-a

Doğru cevap: A — “Cevap” ile “yanıt” (c), “kelime” ile “sözcük” (a), “hikâye” ile “öykü” (b) aynı anlamdadır. Doğru sıralama 1-c, 2-a, 3-b olur.

1. Bir soruya verilen karşılık: cevap = yanıt → 1-c.
2. Anlamlı ses birliği: kelime = sözcük → 2-a.
3. Olay anlatan kısa yazı: hikâye = öykü → 3-b.
4. Üç eşleşmeyi birlikte veren seçenek A’dır.

12. Okulun girişine yukarıdaki afiş asıldı. Afişte büyük harfle yazılan “ücretsiz” sözcüğünün karşıtı hangi seçenekte verilmiştir?

• A) bedava
• B) parasız
• C) ücretli
• D) indirimli

Doğru cevap: C — “Ücretsiz” para alınmayan demektir; karşıtı para alınan, yani “ücretli”dir. “Bedava” ve “parasız” ise ücretsiz ile eş anlamlıdır.

1. Afişte katılım için para istenmediği bildiriliyor.
2. “Bedava” ve “parasız” aynı anlamı verir, karşıt değildir.
3. “İndirimli” daha az para demektir, tam karşıtı değildir.
4. Para alınmasını anlatan karşıt sözcük “ücretli”dir.

13. Öğretmen “zor” sözcüğü için tahtaya yukarıdaki haritayı çizdi ve bir kutuyu boş bıraktı. Haritadaki soru işaretinin yerine hangi sözcük yazılmalıdır?

• A) kolay
• B) çetin
• C) ağır
• D) sıkı

Doğru cevap: A — Boş kutu zıt anlamlıyı istiyor. “Zor” sözcüğünün karşıtı “kolay”dır. “Çetin” ve “ağır” ise zor ile yakın anlamlıdır, karşıtı değildir.

1. Boş kutunun etiketi “zıt anlamlısı”dır; karşıt sözcük aranıyor.
2. “Çetin” zaten eş anlamlı kutusunda yazıyor.
3. “Ağır” ve “sıkı” da zorluk bildirir, karşıtlık kurmaz.
4. Zorlanmadan yapılan işi anlatan karşıt sözcük “kolay”dır.

14. Mahalle fırınının bir gününü anlatan metinde işin başlangıcı ve bitişi zaman sözcükleriyle verilmiştir. Metne göre bu iki an hangi sözcük çiftiyle karşılanmıştır?

• A) gece – sabah
• B) sabah – akşamüstü
• C) sabah – gece
• D) akşamüstü – gece

Doğru cevap: B — Metin “sabahın ilk ışıklarıyla” başlar, “akşamüstü ateş söner” cümlesiyle biter. Gece ise hamurun yoğrulduğu, işin başlamadığı andır.

1. İlk cümlede bacanın sabah tütmeye başladığı yazıyor.
2. Son cümlede ateşin akşamüstü söndüğü söyleniyor.
3. Gece, hamurun hazırlandığı önceki zamandır; işin başlangıcı değildir.
4. Başlangıç ve bitiş “sabah – akşamüstü” çiftidir → cevap B.

15. Bir öğrenci yazısını okurken aynı anlama gelen iki sözcüğü art arda kullandığını fark etti. Buna göre hangi cümlede eş anlamlı iki sözcük yan yana kullanılmıştır?

• A) I. cümle
• B) II. cümle
• C) III. cümle
• D) IV. cümle

Doğru cevap: C — III. cümlede “konuk” ve “misafir” aynı anlamdadır; ikisi bir arada kullanılınca gereksiz bir tekrar oluşur. II. cümlede ise karşıt anlamlı sözcükler vardır.

1. I. cümlede kırmızı ile mavi ayrı renklerdir, eş anlamlı değildir.
2. II. cümlede “erken – geç” karşıt anlamlıdır.
3. III. cümlede “konuk” ile “misafir” aynı anlamı taşır.
4. IV. cümlede eş anlamlı bir çift yoktur → cevap III. cümledir.