Doğal Sistemler ve Süreçler

1. Tabloda atmosfer katmanları ve özellikleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Ozon yoğunlaşması burada bulunur
• B) Hava olayları burada olur
• C) Meteorlar burada yanar
• D) Uydular burada döner
• E) Bulut burada oluşur

Doğru cevap: A — Ozon gazının yoğunlaştığı ve morötesi ışınları süzdüğü katman stratosferdir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda atmosfer katmanı, sağda o katmanın ayırt edici özelliği.
2. Dolu satır: troposfer → hava olayları burada gerçekleşir. Troposfer yere değen, su buharının neredeyse tamamını taşıyan en alt katmandır.
3. Stratosfer onun hemen üstündedir. Bu katmanda ozon gazı yoğunlaşır; morötesi ışınları soğurarak yeryüzündeki yaşamı korur ve bu soğurma yüzünden katmanda yükseldikçe sıcaklık artar.
4. Denetleyelim: bulut oluşumu ile hava olayları aynı şeyin iki adı ✓ — ikisi de troposfere ait olduğundan stratosferi tanımlayamaz.

2. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre mevsimlerin oluşmasının temel nedeni hangisidir?

• A) Yalnızca dünyanın dönmesi
• B) Eksen eğikliğiyle birlikte dolanma hareketi
• C) Güneşin sönmesi
• D) Atmosferin incelmesi
• E) Denizlerin ısınması

Doğru cevap: B — Mevsimler, eksen eğikliği ile Dünya’nın Güneş çevresindeki dolanma hareketinin birlikte etkisiyle oluşur.

1. Şemanın basamaklarını izleyelim: eksen eğikliği bulunur → ışınların geliş açısı yıl içinde değişir → mevsimler oluşur.
2. Ortadaki basamağın gerçekleşmesi için iki koşul birden gerekir. Eksen eğik olmasaydı Dünya nereye giderse gitsin ışınlar aynı açıyla düşer, açı hiç değişmezdi.
3. Dünya yerinde dursaydı eğik eksen değişmez bir yöne bakar, açı yine sabit kalırdı. Açının yıl içinde değişmesi, eğik eksenin Güneş çevresinde dolanmasıyla olur; mevsimlerin nedeni bu birlikteliktir.
4. Denetleyelim: kendi ekseni çevresinde dönme bir günde tamamlanıyor ✓ — sonucu gece ile gündüzdür, mevsim değil.

3. Tabloda dünyanın hareketleri ve sonuçları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Rüzgârların esmesi
• B) Gece ve gündüzün oluşması
• C) Mevsimlerin oluşması
• D) Yağışın artması
• E) Basıncın düşmesi

Doğru cevap: C — Dünya’nın Güneş çevresindeki dolanma hareketi, eksen eğikliğiyle birlikte mevsimleri doğurur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda hareket, sağda o hareketin sonucu.
2. Dolu satır: kendi ekseni çevresinde dönme → gece ve gündüz. Bu hareket yaklaşık 24 saatte tamamlanır ve sonucu da bir günlük döngüdür.
3. Dolanma ise bir yılda tamamlanır; sonucunun da yıllık bir döngü olması beklenir. Eğik eksenli Dünya yörüngesinde ilerledikçe ışınların geliş açısı ve gündüz süresi değişir; mevsimler böyle oluşur.
4. Denetleyelim: rüzgârın esmesi basınç farkından doğar ✓ — Dünya’nın yıllık hareketinin doğrudan sonucu değildir.

4. Tabloda aynı enlemde bulunan iki merkezin yükselti ve sıcaklık değerleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Her 100 metrede sıcaklık 0,5 °C düştüğüne göre B merkezinin sıcaklığı hangisidir?

• A) 8 °C
• B) 18 °C
• C) 23 °C
• D) 13 °C
• E) 15 °C

Doğru cevap: D — Yükselti farkı 1.000 m'dir; 100 m'de 0,5 °C düşüşle toplam 5 °C düşer ve 18 − 5 = 13 °C olur.

1. Yükselti farkı 1.020 − 20 = 1.000 m'dir.
2. 1.000 ÷ 100 = 10 basamak vardır.
3. 10 × 0,5 = 5 °C düşer; 18 − 5 = 13 °C.

5. Tabloda aynı enlemdeki iki merkezin yıllık sıcaklık farkları verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) Enlem farkı belirleyicidir.
• B) Denize yakınlık farkı artırır.
• C) İki merkez aynı iklimdedir.
• D) Deniz sıcaklığı etkilemez.
• E) Denize yakınlık yıllık sıcaklık farkını azaltır.

Doğru cevap: E — Su karadan daha geç ısınıp geç soğuduğu için denize yakın merkezlerde yıllık sıcaklık farkı azalır.

1. Tablodaki iki değeri karşılaştıralım: kıyıda yıllık fark 14 °C, iç kesimde 28 °C; iç kesimdeki fark tam iki katı.
2. Sorunun verdiği belirleyici ayrıntı, iki merkezin aynı enlemde olmasıdır. Enlem eşitlendiğine göre farkı doğuran etken enlem olamaz; geriye denize olan uzaklık kalıyor.
3. Suyun ısınması ve soğuması karaya göre yavaştır. Deniz yazın ısıyı emerek yavaş ısınır, kışın depoladığı ısıyı ağır ağır salar. Kıyıdaki hava bu dengeleyici etkiyle yazın daha az ısınır, kışın daha az soğur; yıllık fark küçülür.
4. Denetleyelim: aynı ilkeyle iç kesimde yazlar daha sıcak, kışlar daha soğuk geçer ✓ — karasallık denilen durum budur.

6. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre alçak basınç alanlarında beklenen hava durumu hangisidir?

• A) Yükselen hava nedeniyle bulutlanma ve yağış
• B) Açık ve durgun hava
• C) Kar yağışının kesilmesi
• D) Rüzgârın durması
• E) Sıcaklığın düşmesi

Doğru cevap: A — Alçak basınçta hava yükselir, yükselirken soğur ve içindeki nem yoğunlaşarak bulut ile yağış oluşturur.

1. Şemayı izleyelim: hava ısınır → yükselen hava basıncı düşürür → alçak basınç alanı oluşur.
2. Yükselen hava üst katmanlarda daha düşük basınçla karşılaşır, genleşir ve genleşirken soğur. Sıcaklığı düşen havanın taşıyabileceği en fazla nem miktarı da azalır.
3. Hava doyma noktasına ulaştığında içindeki su buharı küçük damlacıklar hâlinde yoğunlaşır; bulut budur. Damlacıklar büyüyüp havada tutunamaz duruma gelince yağış düşer. Alçak basınç alanlarının bulutlu ve yağışlı olmasının nedeni budur.
4. Denetleyelim: yüksek basınçta hava alçalır, alçalırken ısınır ve nemi yoğunlaşamaz ✓ — bu yüzden yüksek basınç açık havayla anılır.

7. Tabloda iki alanın basınç değerleri verilmiştir. Bu alanlar arasında oluşacak rüzgârın yönü sorulmaktadır. Tabloya göre doğru yanıt hangisidir?

• A) B alanından A alanına doğru
• B) A alanından B alanına doğru
• C) Rüzgâr oluşmaz
• D) İki yöne birden
• E) Belirlenemez

Doğru cevap: B — Rüzgâr yüksek basınç alanından alçak basınç alanına doğru estiğinden yön A alanından B alanına olur.

1. İki değeri karşılaştıralım: A’da 1.028 mb, B’de 1.006 mb. Aradaki fark 22 mb ve A daha yüksek basınçlıdır.
2. Rüzgâr, hava kütlesinin basınç farkını dengelemek için yaptığı yatay harekettir. Hava, moleküllerin sık olduğu yerden seyrek olduğu yere, yani yüksek basınçtan alçak basınca doğru akar.
3. Öyleyse bu iki alan arasında oluşacak rüzgâr A alanından B alanına doğru eser.
4. Denetleyelim: basınç farkı 22 mb ile sıfırdan büyük ✓ — fark sıfır olsaydı hava yer değiştirmez, rüzgâr oluşmazdı.

8. Yukarıda tanımı verilen kavram hangisidir?

• A) Yağış tutarı
• B) Mutlak nem
• C) Bağıl nem
• D) Buharlaşma
• E) Basınç

Doğru cevap: C — Havadaki nemin, o sıcaklıkta taşınabilecek en fazla nem miktarına oranı bağıl nemdir.

1. Tanımdaki iki büyüklüğü ayıralım: havanın içinde bulunan nem ve o sıcaklıkta taşıyabileceği en fazla nem. Tanım, bunlardan birinin ötekine oranını istiyor.
2. Havadaki su buharının miktarını doğrudan veren büyüklük mutlak nemdir ve gram cinsinden ölçülür; bir orana karşılık gelmez.
3. Doyma noktasına göre verilen bu oran ise bağıl nemdir ve yüzdeyle gösterilir. Aynı miktarda nem taşıyan hava ısıtıldığında taşıma kapasitesi büyüdüğü için bağıl nem düşer.
4. Denetleyelim: bağıl nem %100’e ulaştığında hava doymuştur ve yoğunlaşma başlar ✓ — tanımdaki "en fazla nem" ölçütüyle uyuşuyor.

9. Tabloda yağış türleri ve oluşum nedenleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Denizin soğuması
• B) Havanın yamaçta yükselmesi
• C) Yerin aşırı ısınması
• D) Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşması
• E) Basıncın yükselmesi

Doğru cevap: D — Cephe yağışı, sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşıp sıcak havanın yükselmesiyle oluşur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yağış türü, sağda oluşum nedeni.
2. Dolu satır: yamaç yağışı → nemli havanın dağ yamacında yükselmesi. Burada havayı yükselten şey bir engel, yani yer şeklidir.
3. Cephe yağışında havayı yükselten şey yer şekli değildir. Farklı sıcaklıktaki iki hava kütlesi karşılaştığında hafif olan sıcak hava, ağır olan soğuk havanın üzerine tırmanır; yükselirken soğur ve yoğunlaşarak yağış bırakır.
4. Denetleyelim: üç yağış türünde de ortak koşul havanın yükselmesi ✓ — türleri ayıran şey yükselmenin nedenidir.

10. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre okyanus akıntılarının iklime etkisi hangisidir?

• A) Yağışı önlemesi
• B) İklimi hiç etkilememesi
• C) Yalnızca denizi etkilemesi
• D) Kışları sertleştirmesi
• E) Kıyı bölgelerinin sıcaklık düzenini değiştirmesi

Doğru cevap: E — Okyanus akıntıları, taşıdıkları suyun sıcaklığıyla kıyı bölgelerinin sıcaklık düzenini değiştirir.

1. Şemayı izleyelim: sıcak okyanus akıntısı kıyıya ulaşır → kıyıdaki hava ısınır → kışlar aynı enleme göre ılık geçer.
2. Üçüncü basamaktaki "aynı enleme göre" ifadesi belirleyicidir: karşılaştırma aynı enlemdeki başka kıyılarla yapılıyor. Enlem sabitken ortaya çıkan fark akıntıdan geliyor demektir.
3. Akıntı, alçak enlemlerde ısınmış suyu yüksek enlemlere taşır; üzerindeki havayı ısıtır ve bu hava karaya sokulur. Böylece kıyının sıcaklık düzeni enlemin gerektirdiğinden farklı olur. Soğuk akıntılar aynı düzenekle tersini yapar.
4. Denetleyelim: etki denizle sınırlı kalmıyor ✓ — kara üzerindeki kış sıcaklıkları da değişiyor.

11. Tabloda kavramlar ve kapsadıkları süreler eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

• A) Uzun yıllar ortalaması
• B) Kısa süre
• C) Bir gün
• D) Bir hafta
• E) Bir ay

Doğru cevap: A — İklim, bir yerin uzun yıllar boyunca gözlenen ortalama hava koşullarını anlatır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda kapsadığı süre.
2. Dolu satır: hava durumu → kısa süre. Hava durumu belirli bir günü ya da birkaç günü anlatır ve saatler içinde değişebilir.
3. İklim ise aynı yerin yıllarca süren gözlem kayıtlarının ortalamasına dayanır; bu yüzden tek bir sıcak gün ya da yağışlı hafta iklimi değiştirmez. Uluslararası uygulamada en az otuz yıllık dizi kullanılır.
4. Denetleyelim: "bir ay" hava durumundan uzun olsa da ortalama alınacak kadar uzun bir dizi vermez ✓.

12. Tabloda aynı gecede ölçülen sıcaklıklar verilmiştir. Bu farkı açıklayan kavram sorulmaktadır. Tabloya göre doğru yanıt hangisidir?

• A) Denizellik
• B) Kentsel ısı adası
• C) Karasallık
• D) Eksen eğikliği
• E) Bağıl nem

Doğru cevap: B — Kent merkezinin çevresindeki kırsal alandan sıcak olması kentsel ısı adası durumudur.

1. İki ölçümü karşılaştıralım: aynı gecede kent merkezi 19 °C, kent çevresindeki kırsal 15 °C; merkez 4 °C daha sıcak.
2. Ölçümler aynı gecede alındığına göre fark hava koşulundan gelmiyor. Geriye iki alanın yüzey özellikleri kalıyor.
3. Beton, asfalt ve çatı yüzeyleri gündüz güneş ısısını soğurur, gece bu ısıyı yavaş yavaş salar. Kentteki ısıtma, taşıt ve sanayi ek ısı verir; bitki örtüsünün azlığı da buharlaşmayla soğumayı düşürür. Kentin çevresine göre sıcak kalmasına kentsel ısı adası denir.
4. Denetleyelim: iki alan aynı enlemde ve birbirine yakın ✓ — bu yüzden enlem ya da denize uzaklık farkı açıklama olamaz.

13. Tabloda küresel ortalama sıcaklık artışları verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) Sıcaklık değişmemiştir.
• B) Isınma yavaşlamıştır.
• C) Isınma son dönemde daha hızlı gerçekleşmiştir.
• D) İlk dönemde artış daha büyüktür.
• E) Ölçüm yapılmamıştır.

Doğru cevap: C — İlk dönemde 100 yılda 0,3 °C, ikinci dönemde 40 yılda 0,8 °C artış olduğuna göre ısınma son dönemde belirgin biçimde hızlanmıştır.

1. Dönemlerin uzunluklarını hesaplayalım: 1880-1980 arası 100 yıl, 1980-2020 arası 40 yıl.
2. Artışları bu sürelere bölelim. Birinci dönemde on yıla düşen artış $0,3/10 = 0,03$ °C; ikinci dönemde $0,8/4 = 0,2$ °C.
3. On yıllık hız yaklaşık altı katına çıkmış. Öyleyse toplam artış zaten daha büyük olduğu gibi, artışın hızı da son dönemde çok daha yüksektir.
4. Denetleyelim: ikinci dönem daha kısa olmasına karşın daha büyük bir artış göstermiş ✓ — hız karşılaştırması bu yüzden yanıltmıyor.

14. Kartlarda üç hava olayı verilmiştir. Bu olayların ortak özelliği hangisidir?

• A) Zararsız olmaları
• B) Her yıl aynı sıklıkta olmaları
• C) Ortalamaya yakın olmaları
• D) Uzun yıllar ortalamasının çok dışında kalmaları
• E) Yalnızca kışın görülmeleri

Doğru cevap: D — Şiddetli sağanak, uzun kuraklık ve sıcak hava dalgası; uzun yıllar ortalamasının belirgin biçimde dışında kalan aşırı hava olaylarıdır.

1. Kartlardaki üç olayı ortak bir ölçüte vuralım: her biri bir değerin olağan sınırının dışına çıkmasıyla tanımlanıyor — yağışın çok yüksek olması, uzun süre hiç yağmaması, sıcaklığın günlerce olağanüstü yüksek kalması.
2. Bu olayların ölçüsü mutlak bir sayı değildir; bir yer için aşırı sayılan sıcaklık başka bir yerde olağan olabilir. Ölçüt, o yerin uzun yıllar ortalamasıdır.
3. Üçünü birleştiren özellik budur: ortalamadan sapmanın büyüklüğü. Bu yüzden "aşırı hava olayları" diye adlandırılır ve iklim değişikliğiyle sıklıklarının artıp artmadığı izlenir.
4. Denetleyelim: üçü de her yıl aynı sıklıkta görülmüyor ✓ — düzenli olsalardı zaten aşırı değil, olağan sayılırlardı.

15. Yukarıda anlatılan uygulamayı karşılayan kavram hangisidir?

• A) İzohips
• B) Ulusal saat
• C) Koordinat sistemi
• D) Projeksiyon
• E) Halk takvimi

Doğru cevap: E — Yerel gözlemlere dayanan ve kuşaktan kuşağa aktarılan zaman düzenine halk takvimi denir.

1. Anlatılan uygulamanın iki özelliğini ayıralım: dayanağı yörede yapılan gözlemlerdir ve bilgi kuşaktan kuşağa aktarılmaktadır.
2. Belirlediği şey de bellidir: ekim, hasat ve göç gibi işlerin ne zaman yapılacağı. Yani ortada bir zaman düzeni, bir takvim var.
3. Resmî takvimden farkı, ölçüsünü yerel doğa olaylarından alması ve halkın deneyimiyle oluşmasıdır. Bu tür takvimlere halk takvimi denir; Türkiye’de kasım ve hıdrellez gibi adlandırmalar bu geleneğe aittir.
4. Denetleyelim: izohips, projeksiyon ve koordinat sistemi harita çizimine ait kavramlar ✓ — hiçbiri bir zaman düzeni tanımlamaz.

16. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre iklim değişikliğinin canlılara etkisi hangisidir?

• A) Türlerin yaşam alanlarının daralması ya da yer değiştirmesi
• B) Türlerin etkilenmemesi
• C) Yaşam alanlarının sabit kalması
• D) Çeşitliliğin artması
• E) İklimin canlılarla ilgisizliği

Doğru cevap: A — İklim koşulları değiştikçe türlerin yaşam alanları daralır ya da yer değiştirir, biyoçeşitlilik baskı altına girer.

1. Şemayı izleyelim: iklim değişir → bitki ve hayvan yaşam alanları kayar → biyoçeşitlilik baskı altına girer.
2. Her türün yaşayabildiği bir sıcaklık ve nem aralığı vardır. İklim ısındığında bu aralık kutuplara ya da yükseklere doğru kayar; tür de ona uymak zorunda kalır.
3. Kayma her zaman olanaklı değildir. Dağın zirvesine ulaşmış ya da önü kentle kesilmiş bir tür daha yukarı gidemez; yaşam alanı daralır. Uyum sağlayamayan türlerin sayısı azalır, çeşitlilik baskı altına girer.
4. Denetleyelim: şemanın son basamağı "baskı altına girer" diyor ✓ — çeşitliliğin artması değil, zorlanması anlatılıyor.

17. Tabloda kaynaklar sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?

• A) Birinci el sayısal kaynak
• B) İkinci el kaynak
• C) Ölçüm verisi
• D) Arşiv belgesi
• E) Kaynak sayılmaz

Doğru cevap: B — Ölçüm kayıtları birinci el, o kayıtları yorumlayan haber metni ikinci el kaynaktır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kaynak, sağda kaynağın türü.
2. Dolu satır: istasyon sıcaklık ölçümleri → birinci el sayısal kaynak. Ölçüm, olayın kendisinden doğrudan alınmış ham bir kayıttır; araya yorum girmemiştir.
3. Bir haber yorumu ise bu ölçümleri okuyup değerlendiren, seçen ve açıklayan sonraki bir metindir. Olayın kendisine değil, ondan üretilmiş bir anlatıya dayandığı için ikinci el kaynaktır.
4. Denetleyelim: haber yorumu yine de kullanılabilir bir kaynak ✓ — ama sayısal bir iddia sınanacaksa istasyon verisine dönmek gerekir.

18. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Kışı tanımamak
• B) Kar yağışını ölçmemek
• C) Tek bir hava olayını uzun süreli iklim eğilimiyle karıştırmak
• D) Sıcaklığı okumamak
• E) Mevsimleri bilmemek

Doğru cevap: C — Tek bir mevsimin hava durumu, uzun yıllar ortalamasına dayanan iklim eğilimini çürütmez.

1. İki ölçeği ayıralım: bir kışta düşen kar miktarı hava durumudur ve o mevsime aittir; küresel ısınma ise yıllarca süren ölçümlerin ortalamasındaki yönelimdir.
2. Isınma, her yerde ve her yıl aynı ölçüde sıcaklık demek değildir; bir bölge tek bir kışta olağandan çok kar alabilir. Hatta ısınan havanın daha çok nem taşıyabilmesi, kimi bölgelerde kar yağışlarını yoğunlaştırabilir.
3. Öğrencinin hatası, tek bir yerel ve kısa süreli gözlemi küresel ve uzun süreli bir ortalamaya karşı kanıt saymasıdır. İki büyüklük aynı ölçekte değildir.
4. Denetleyelim: bir sıcak kış da tek başına ısınmayı kanıtlamazdı ✓ — ölçek uyumsuzluğu her iki yönde de geçerli.

19. Tabloda yamaçların güneşlenme durumu karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Daha dik ışın alır
• B) Daha uzun ışın alır
• C) Işın almaz
• D) Daha kısa ve eğik ışın alır
• E) Güneşlenmesi eşittir

Doğru cevap: D — Kuzey Yarım Küre’de kuzeye bakan yamaçlar güneş ışınlarını daha eğik ve daha kısa süre alır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yamacın bakısı, sağda güneşlenme durumu.
2. Dolu satır: güney yamacı → daha uzun ve dik ışın alır. Kuzey Yarım Küre’de Güneş gün boyunca güney yönünde ilerlediği için güneye bakan yamaç ışınları karşıdan ve dik alır.
3. Kuzey yamacı ise ters yöne bakar; ışınlar yüzeye yayvan bir açıyla düşer ve yamaç günün bir bölümünde gölgede kalır. Aynı enerji daha geniş bir alana yayıldığından birim alana düşen ısı da azdır.
4. Denetleyelim: bu yüzden kuzey yamaçlarında kar daha geç erir ve orman sınırı daha aşağıda kalır ✓ — arazideki karşılık bunu doğruluyor.

20. Kartlarda bu konuda işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Kartlar birbirinden bağımsızdır.
• B) Küreler birbirini etkilemez.
• C) İklim kısa süreyi anlatır.
• D) Değişim ölçülemez.
• E) Doğal sistemler; birbirini etkileyen, uzun süreli ölçümlerle tanınan ve değişimi izlenebilen bir bütündür.

Doğru cevap: E — Doğal sistemler; birbirini etkileyen, uzun süreli ölçümlerle tanınan ve değişimi izlenebilen bir bütündür.

1. Kartları konunun üç iddiasına ayıralım: birincisi atmosfer, su, kara ve canlı kürelerinin birbirini etkilediğini; ikincisi iklimin uzun süreli bir ortalama olduğunu; üçüncüsü değişimin ölçülebildiğini söylüyor.
2. Üçü birbirini tamamlıyor. Küreler etkileşmeseydi bir kürede olan değişiklik ötekilere yansımazdı; iklim uzun süreyi anlatmasaydı tek bir yılın verisi yeterdi; ölçüm olmasaydı değişimden söz edilemezdi.
3. Aranan sonuç bu üç iddiayı da kapsamalı; yalnız birini alan ya da birini yadsıyan bir seçenek eksik kalır.
4. Denetleyelim: "iklim kısa süreyi anlatır" ikinci kartın tersini söylerdi ✓ — kapsayıcı olan, üçünü birden tutandır.