10. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Grafikte bir popülasyonun zamanla değişimi verilmiştir. Eğrinin sonlara doğru yatıklaşmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A Doğum oranı sıfıra inmiştir.
- B Popülasyon taşıma kapasitesine yaklaşmıştır.
- C Tüm bireyler göç etmiştir.
- D Ortamda hiç rekabet yoktur.
- E Ölüm oranı sıfırlanmıştır.
| Canlı | Kimyasal derişimi (ppm) |
|---|---|
| Su | 0,01 |
| Plankton | 0,5 |
| Küçük balık | 4 |
| Yırtıcı kuş | 60 |
Tabloda bir göl ekosisteminde çözünmeyen bir kimyasalın derişimi verilmiştir. Bu tablodan çıkarılabilecek en doğru sonuç hangisidir?
- A Kimyasal suda en yoğun hâldedir.
- B Kimyasal basamak yükseldikçe seyrelmektedir.
- C Kimyasal yalnız planktonlarda birikir.
- D Kimyasal besin zincirinde yukarı doğru birikmektedir.
- E Derişim canlı türünden bağımsızdır.
Yangın geçirmiş bir ormanlık alanda önce otlar, birkaç yıl sonra çalılar, onlarca yıl sonra ise ağaçlar baskın hâle geliyor. Bu süreç aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
- A Birincil süksesyon
- B Adaptasyon
- C Göç
- D İkincil süksesyon
- E Rekabetin ortadan kalkması
Bir sazlıkta yaşayan kurbağa için “sazlık” ve “böceklerle beslenip kuşlara av olması” ifadeleri sırasıyla hangi kavramlara karşılık gelir?
- A Niş – habitat
- B Popülasyon – komünite
- C Komünite – ekosistem
- D Habitat – niş
- E Ekosistem – popülasyon
Piramitte üreticilerdeki enerji verilmiştir. Basamaklar arası aktarım %10 kabul edilirse üçüncül tüketicilere kaç kcal ulaşır?
- A 200
- B 2000
- C 0,2
- D 2
- E 20
| Basamak | Biyokütle (kg) |
|---|---|
| Üreticiler | 5000 |
| Birincil tüketiciler | 480 |
| İkincil tüketiciler | 52 |
Tabloda bir ekosistemin basamaklarındaki biyokütle verilmiştir. Bu verilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A Basamak yükseldikçe biyokütle artmaktadır.
- B Tüm basamaklarda biyokütle eşittir.
- C Üreticiler en az biyokütleye sahiptir.
- D İkincil tüketiciler en çok enerjiyi taşır.
- E Basamak yükseldikçe biyokütle azalmaktadır.
Bir gölde ışık, sıcaklık ve oksijen yeterli düzeydeyken fosfat miktarı çok düşüktür ve algler beklenen kadar çoğalamamaktadır. Bu durumda fosfat için hangi kavram kullanılır?
- A Taşıma kapasitesi
- B Sınırlayıcı (limitleyici) faktör
- C Biyolojik birikim
- D Ekolojik niş
- E Süksesyon
Bir ormanda dökülen yapraklar ve ölen canlılar zamanla toprağa karışıyor ve toprak mineralce zenginleşiyor. Bu değişimi sağlayan canlı grubu ve görevi hangisinde doğru verilmiştir?
- A Ayrıştırıcılar; organik maddeyi inorganiğe çevirir.
- B Üreticiler; inorganik maddeyi organiğe çevirir.
- C Birincil tüketiciler; bitkileri parçalar.
- D Etçiller; besin zincirini kısaltır.
- E Ayrıştırıcılar; güneş enerjisini bağlar.
Şemada bir besin zinciri verilmiştir. Bu zincirde kurbağanın beslenme basamağı aşağıdakilerden hangisidir?
- A İkincil tüketici
- B Birincil tüketici
- C Üretici
- D Üçüncül tüketici
- E Ayrıştırıcı
Bir gölette yaşayan bütün sazan balıkları bir arada düşünüldüğünde hangi biyolojik örgütlenme düzeyi tanımlanmış olur?
- A Komünite
- B Ekosistem
- C Popülasyon
- D Biyosfer
- E Habitat
Aynı ağaçta yaşayan iki kuş türünden biri yalnız ağacın tepesindeki böceklerle, diğeri yalnız gövdedeki böceklerle besleniyor. Bu iki türün uzun süre bir arada yaşayabilmesinin nedeni hangisidir?
- A Aynı nişi paylaşmaları
- B Aralarında mutualizm bulunması
- C Ağacın taşıma kapasitesinin sınırsız olması
- D İkisinin de üretici olması
- E Farklı ekolojik nişlere sahip olmaları
Havanın yaklaşık beşte dördü azot gazı olmasına rağmen bitkiler bu gazı doğrudan kullanamaz. Bitkilerin azottan yararlanabilmesi için gerekli olan aşağıdakilerden hangisidir?
- A Azot bağlayıcı bakterilerin azotu bağlaması
- B Azotun ısıyla ayrışması
- C Azotun suda çözünmesi
- D Yaprakların azotu doğrudan soğurması
- E Azotun fotosentezle parçalanması
Baklagil bitkilerinin köklerindeki yumrularda yaşayan bakteriler havadaki azotu bitkinin kullanabileceği forma çevirir; bitki de bakterilere besin ve barınak sağlar. Bu ilişki hangisidir?
- A Parazitlik; biri zarar görür.
- B Avcılık; biri diğerini tüketir.
- C Rekabet; ikisi de zarar görür.
- D Kommensalizm; biri yararlanır, diğeri etkilenmez.
- E Mutualizm; her iki taraf da yarar görür.
Fosil yakıtların yakılması sonucu atmosferdeki karbondioksit oranı artmaktadır. Bu artışın karbon döngüsü açısından anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A Yer altında depolanan karbon atmosfere aktarılmıştır.
- B Karbon miktarı dünyada azalmıştır.
- C Karbon döngüden tamamen çıkmıştır.
- D Fotosentez tümüyle durmuştur.
- E Karbon yalnızca canlılar arasında dolaşmaktadır.
| Alan | Tür sayısı | Baskın tür oranı |
|---|---|---|
| A ormanı | 48 | %18 |
| B ormanı | 12 | %74 |
Tabloda iki ormanın tür verileri karşılaştırılmıştır. Bu verilere göre hangi alan çevresel değişimlere karşı daha dayanıklıdır ve neden?
- A B; baskın türü güçlü olduğu için
- B B; tür sayısı az olduğu için yönetimi kolay
- C A; tür çeşitliliği yüksek olduğu için
- D A; baskın tür oranı düşük olduğu için türler zayıftır
- E İkisi de aynı dayanıklılıktadır
Şemadaki zincirde su pireleri bir hastalık nedeniyle büyük ölçüde azalırsa kısa vadede beklenen değişim hangisidir?
- A Yosun azalır, küçük balık artar.
- B Yosun artar, küçük balık azalır.
- C Yosun ve küçük balık birlikte artar.
- D Yalnız balıkçıl artar.
- E Hiçbir basamak etkilenmez.
Piramitte enerjinin basamaklara dağılımı gösterilmiştir. Ekosistemde enerji ve madde için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A İkisi de döngüseldir.
- B İkisi de tek yönlüdür.
- C Enerji tek yönlüdür, madde döngüseldir.
- D Enerji döngüseldir, madde tek yönlüdür.
- E Enerji basamak yükseldikçe artar.
Bir ekosistemde güneş enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürerek besin üreten canlı grubu hangisidir?
- A Ayrıştırıcılar
- B Otçullar
- C Etçiller
- D Üreticiler
- E Parazitler
Bir tarlada zararlı böcekleri yok etmek için yoğun ilaçlama yapıldıktan sonra bu böcekle beslenen kuşların da azaldığı gözleniyor. Bu gözlemin ekosistem açısından anlattığı en doğru sonuç hangisidir?
- A Kuşlar ilaçtan bağımsız nedenlerle azalmıştır.
- B İlaçlama yalnız hedef türü etkiler.
- C Besin ağındaki bir halkaya yapılan müdahale diğer halkaları da etkiler.
- D Kuşlar zararlı böceğin yerini almıştır.
- E Ekosistemde türler birbirinden bağımsızdır.
Piramitte basamaklardaki enerji miktarları verilmiştir. Basamaklar arasındaki enerji aktarım oranı yaklaşık yüzde kaçtır?
- A %1
- B %10
- C %25
- D %50
- E %90
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Kaynaklar sınırlı olduğu için popülasyon belirli bir büyüklükte dengelenir.
- Başlangıçta birey sayısı hızla artıyor.
- Sonlara doğru artış yavaşlıyor ve duruyor.
- Besin, alan ve su gibi kaynaklar sınırlıdır.
- Ortamın taşıyabileceği en büyük birey sayısına taşıma kapasitesi denir.
2. sorunun çözümü
Vücutta parçalanmayan maddeler her basamakta yoğunlaşır; buna biyolojik birikim denir.
- Suda 0,01 ppm, planktonda 0,5 ppm
- Küçük balıkta 4 ppm, yırtıcı kuşta 60 ppm
- Basamak yükseldikçe derişim artıyor.
- Bu olaya biyolojik birikim (biyoakümülasyon) denir.
3. sorunun çözümü
Toprağın bulunduğu bozulmuş bir alanda yeniden yapılanma ikincil süksesyondur.
- Yangın sonrası toprak yerinde kalmıştır.
- Toprak varsa süreç sıfırdan başlamaz.
- Otlar → çalılar → ağaçlar sırası izlenir.
- Bu, ikincil süksesyondur (birincil süksesyon çıplak kayada başlar).
4. sorunun çözümü
Habitat canlının yaşadığı yer, niş ise ekosistemdeki rolüdür.
- “Sazlık” canlının yaşadığı yeri belirtir.
- Yaşanılan yere habitat denir.
- “Böcek yiyip kuşa av olmak” canlının rolüdür.
- Ekosistemdeki role niş denir → habitat – niş
5. sorunun çözümü
Her basamakta enerji onda birine iner.
- Üreticiler: 20.000 kcal
- Birincil tüketiciler: 20.000 × 0,1 = 2.000 kcal
- İkincil tüketiciler: 2.000 × 0,1 = 200 kcal
- Üçüncül tüketiciler: 200 × 0,1 = 20 kcal
6. sorunun çözümü
Enerji her basamakta azaldığı için biyokütle de yukarı doğru azalır.
- Üreticiler: 5000 kg
- Birincil tüketiciler: 480 kg (daha az)
- İkincil tüketiciler: 52 kg (daha da az)
- Basamak yükseldikçe biyokütle azalıyor.
7. sorunun çözümü
Diğerleri yeterliyken en az bulunan faktör büyümeyi sınırlar.
- Işık, sıcaklık ve oksijen yeterli.
- Yalnız fosfat düşük.
- Büyüme en az bulunan kaynağa göre sınırlanır.
- Fosfat burada sınırlayıcı faktördür.
8. sorunun çözümü
Ayrıştırıcılar ölü organik maddeyi parçalayıp mineralleri toprağa geri verir.
- Yapraklar ve ölü canlılar organik maddedir.
- Bakteri ve mantarlar bu maddeyi parçalar.
- Parçalanma sonucu mineraller açığa çıkar.
- Mineraller toprağa döner, üreticiler yeniden kullanır.
9. sorunun çözümü
Üreticiden sonra gelen her halka bir üst tüketici basamağıdır.
- Buğday fotosentez yaptığı için üreticidir.
- Çekirge üreticiyi yediği için birincil tüketicidir.
- Kurbağa çekirgeyi yer → ikincil tüketici
- Yılan kurbağayı yer → üçüncül tüketici
10. sorunun çözümü
Aynı türden bireylerin belirli bir alandaki topluluğu popülasyondur.
- Sazanların hepsi aynı türdendir.
- Belirli bir alanda (gölet) yaşıyorlar.
- Aynı tür + aynı alan → popülasyon
- Farklı türler birlikte olsaydı komünite olurdu.
11. sorunun çözümü
Aynı habitatta farklı niş kullanan türler arasında rekabet azalır.
- İki tür aynı habitatta (ağaç) yaşıyor.
- Ancak farklı bölgelerde, farklı besinlerle besleniyorlar.
- Habitat “adres”, niş ise “meslek” gibidir.
- Nişler farklı olduğu için rekabet azalır ve birlikte yaşayabilirler.
12. sorunun çözümü
Serbest azotu bitkilerin alabileceği forma bakteriler dönüştürür.
- Atmosferdeki N₂ molekülü çok kararlıdır.
- Bitkiler azotu nitrat/amonyum olarak alabilir.
- Azot bağlayıcı bakteriler N₂’yi bu formlara çevirir.
- Bu nedenle azot döngüsünde bakteriler zorunludur.
13. sorunun çözümü
İki tarafın da kazançlı çıktığı birlikte yaşama mutualizmdir.
- Bakteri azotu bitkinin kullanabileceği hâle getirir → bitki kazanır.
- Bitki bakteriye besin ve barınak verir → bakteri kazanır.
- İki taraf da yarar görüyor.
- Bu ilişki mutualizmdir.
14. sorunun çözümü
Döngüde madde yok olmaz; yalnız bulunduğu havuz değişir.
- Fosil yakıtlar milyonlarca yıl önce gömülmüş organik karbondur.
- Yakma sırasında bu karbon CO₂ olarak açığa çıkar.
- Yer altı havuzundan atmosfer havuzuna geçiş olur.
- Karbonun toplam miktarı değişmez, dağılımı değişir.
15. sorunun çözümü
Tür çeşitliliği yüksek ekosistemler bozulmalara karşı daha dirençlidir.
- A ormanında 48 tür, B ormanında 12 tür var.
- A’da baskın tür oranı düşük → besin ağı daha dallı.
- Bir tür yok olduğunda A’da yerini alacak türler bulunur.
- Çeşitliliği yüksek olan A daha dayanıklıdır.
16. sorunun çözümü
Bir basamaktaki azalma, altındaki basamağın artmasına üstündekinin azalmasına yol açar.
- Su pireleri yosunla beslenir.
- Su pireleri azalınca yosun daha az tüketilir → yosun artar.
- Küçük balıklar su pireleriyle beslenir.
- Besinleri azaldığı için küçük balıklar azalır.
17. sorunun çözümü
Enerji güneşten gelir ve ısı olarak kaybolur; madde döngülerle geri kazanılır.
- Enerji güneşten üreticilere, oradan tüketicilere geçer.
- Her basamakta bir kısmı ısı olarak kaybolur, geri dönmez → tek yönlü.
- Karbon, azot ve su ayrıştırıcılarla ortama geri döner.
- Madde döngüsel, enerji tek yönlüdür.
18. sorunun çözümü
Fotosentez yapan canlılar üreticidir; besin zincirinin ilk halkasıdır.
- Güneş enerjisini bağlayan olay fotosentezdir.
- Fotosentezi klorofilli canlılar yapar.
- Bu canlılar kendi besinini üretir.
- Bu gruba üretici (ototrof) denir.
19. sorunun çözümü
Besin ağı halkaları birbirine bağlıdır; bir türe müdahale zincirleme etki yapar.
- İlaçlama zararlı böcek popülasyonunu düşürdü.
- Kuşlar bu böcekle besleniyordu.
- Besin kaynağı azalınca kuşlar da azaldı.
- Bir halkaya müdahale tüm ağı etkiler.
20. sorunun çözümü
Bir basamaktan diğerine enerjinin yaklaşık onda biri aktarılır.
- Üreticilerde 10.000 kcal var.
- Birincil tüketicilerde 1.000 kcal kalmış.
- 1.000 / 10.000 = 0,10
- Aktarım oranı %10 (kalanı solunum ve ısı ile kaybolur).