10. Sınıf Biyoloji 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Bir tarlada zararlı böcekleri yok etmek için yoğun ilaçlama yapıldıktan sonra bu böcekle beslenen kuşların da azaldığı gözleniyor. Bu gözlemin ekosistem açısından anlattığı en doğru sonuç hangisidir?
- A Kuşlar ilaçtan bağımsız nedenlerle azalmıştır.
- B İlaçlama yalnız hedef türü etkiler.
- C Besin ağındaki bir halkaya yapılan müdahale diğer halkaları da etkiler.
- D Kuşlar zararlı böceğin yerini almıştır.
- E Ekosistemde türler birbirinden bağımsızdır.
| Olay | Sonuç |
|---|---|
| Suyun fotolizi | Oksijen açığa çıkar |
| Calvin döngüsü | ? |
Tabloda fotosentezin iki evresi karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?
- A Işık soğurulur
- B Oksijen açığa çıkar
- C Su parçalanır
- D Karbondioksit indirgenerek glikoz üretilir
- E Enerji yok olur
Bir ekosistemde güneş enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürerek besin üreten canlı grubu hangisidir?
- A Ayrıştırıcılar
- B Otçullar
- C Etçiller
- D Üreticiler
- E Parazitler
| Alan | Tür sayısı | Baskın tür oranı |
|---|---|---|
| A ormanı | 48 | %18 |
| B ormanı | 12 | %74 |
Tabloda iki ormanın tür verileri karşılaştırılmıştır. Bu verilere göre hangi alan çevresel değişimlere karşı daha dayanıklıdır ve neden?
- A B; baskın türü güçlü olduğu için
- B B; tür sayısı az olduğu için yönetimi kolay
- C A; tür çeşitliliği yüksek olduğu için
- D A; baskın tür oranı düşük olduğu için türler zayıftır
- E İkisi de aynı dayanıklılıktadır
| Sindirim türü | Ne yapar? |
|---|---|
| Mekanik sindirim | Besini küçük parçalara ayırır |
| Kimyasal sindirim | ? |
Tabloda sindirim türleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?
- A Enzimlerle molekülleri yapı taşlarına ayırır
- B Besini parçalara ayırır
- C Besini depolar
- D Besini üretir
- E Besini yok eder
| Organel | Görev |
|---|---|
| Kloroplast | Fotosentez |
| Mitokondri | ? |
Tabloda organeller ve görevleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre boşluğa ne yazılmalıdır?
- A Boşaltım
- B Fotosentez
- C Protein sentezi
- D Sindirim
- E Oksijenli solunum
Piramitte enerjinin basamaklara dağılımı gösterilmiştir. Ekosistemde enerji ve madde için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A İkisi de döngüseldir.
- B İkisi de tek yönlüdür.
- C Enerji tek yönlüdür, madde döngüseldir.
- D Enerji döngüseldir, madde tek yönlüdür.
- E Enerji basamak yükseldikçe artar.
Şemada hücresel solunumun basamakları verilmiş, sonuç boş bırakılmıştır. Şemanın son basamağında ne yazmalıdır?
- A Oksijen üretilir
- B Enerji yok olur
- C Glikoz yeniden oluşur
- D Açığa çıkan enerjiyle ATP sentezlenir
- E Süreç durur
Şemadaki zincirde su pireleri bir hastalık nedeniyle büyük ölçüde azalırsa kısa vadede beklenen değişim hangisidir?
- A Yosun azalır, küçük balık artar.
- B Yosun artar, küçük balık azalır.
- C Yosun ve küçük balık birlikte artar.
- D Yalnız balıkçıl artar.
- E Hiçbir basamak etkilenmez.
Piramitte basamaklardaki enerji miktarları verilmiştir. Basamaklar arasındaki enerji aktarım oranı yaklaşık yüzde kaçtır?
- A %1
- B %10
- C %25
- D %50
- E %90
| Yol | Bir glikozdan elde edilen ATP |
|---|---|
| Oksijenli solunum | 30 |
| Fermantasyon | 2 |
Tabloda iki enerji yolunun kazancı verilmiştir. Oksijenli solunumun kaç kat üstün olduğu sorulmaktadır. Tabloya göre bu değer kaçtır?
- A 15
- B 28
- C 32
- D 2
- E 30
Bir çıkarım üzerine
Bir öğrenci, bitkilerin yalnızca fotosentez yaptığını, solunum yapmadığını söylemiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata sorulmaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A Solunum yalnızca hayvanlarda görülür.
- B Bitkiler solunum yapmaz.
- C Bitkiler fotosentez yapmaz.
- D Bitkiler de enerji için sürekli solunum yapar; fotosentez buna ek bir olaydır.
- E Hata yoktur.
Bir araştırma
Bir ekosistemdeki bütün canlıların kullandığı enerjinin kaynağı araştırılmaktadır.
Yukarıdaki araştırmanın ulaşacağı sonuç sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek doğrudur?
- A Enerji tüketicilerden gelir.
- B Enerji topraktan gelir.
- C Enerji, üreticilerin fotosentezle bağladığı güneş enerjisidir.
- D Enerji yoktan var olur.
- E Kaynak belirlenemez.
Bir tanım
Hücrenin tepkimelerinde doğrudan kullanabildiği, kısa süreli enerji taşıyıcısı moleküldür.
Yukarıda tanımı verilen molekül sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek uygundur?
- A Su
- B Glikoz
- C Klorofil
- D Nişasta
- E ATP
Şemada bir besin zinciri verilmiştir. Bu zincirde kurbağanın beslenme basamağı aşağıdakilerden hangisidir?
- A İkincil tüketici
- B Birincil tüketici
- C Üretici
- D Üçüncül tüketici
- E Ayrıştırıcı
| Olay | Enerji |
|---|---|
| Fotosentez | Işık enerjisi kimyasal enerjiye dönüşür |
| Hücresel solunum | ? |
Tabloda iki olayın enerji yönü karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloyu tamamlayan seçenek hangisidir?
- A Enerji üretilir
- B Işık enerjisi depolanır
- C Enerji yok olur
- D Kimyasal enerji kullanılabilir enerjiye dönüşür
- E Enerji değişmez
Grafikte ışık şiddetinin fotosentez hızına etkisi verilmiştir. Son bölümdeki durağanlığın nedeni sorulmaktadır. Grafiğe göre doğru açıklama hangisidir?
- A Yorum yapılamaz.
- B Işık etkisizdir.
- C Bitki ölmüştür.
- D Fotosentez durmuştur.
- E Işık dışındaki bir etken sınırlayıcı duruma gelmiştir.
Havanın yaklaşık beşte dördü azot gazı olmasına rağmen bitkiler bu gazı doğrudan kullanamaz. Bitkilerin azottan yararlanabilmesi için gerekli olan aşağıdakilerden hangisidir?
- A Azot bağlayıcı bakterilerin azotu bağlaması
- B Azotun ısıyla ayrışması
- C Azotun suda çözünmesi
- D Yaprakların azotu doğrudan soğurması
- E Azotun fotosentezle parçalanması
Fosil yakıtların yakılması sonucu atmosferdeki karbondioksit oranı artmaktadır. Bu artışın karbon döngüsü açısından anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A Yer altında depolanan karbon atmosfere aktarılmıştır.
- B Karbon miktarı dünyada azalmıştır.
- C Karbon döngüden tamamen çıkmıştır.
- D Fotosentez tümüyle durmuştur.
- E Karbon yalnızca canlılar arasında dolaşmaktadır.
Bir gözlem
Şiddetli koşu sırasında kaslara yeterli oksijen ulaşamadığında kaslarda yorgunluk hissi oluşmaktadır.
Yukarıdaki durumun biyolojik açıklaması sorulmaktadır. Buna göre doğru seçenek hangisidir?
- A Kaslar oksijen üretmiştir.
- B Kaslar fotosentez yapmıştır.
- C Kas hücreleri laktik asit fermantasyonuna yönelmiştir.
- D Kaslar enerji üretmeyi durdurmuştur.
- E Açıklama yapılamaz.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Besin ağı halkaları birbirine bağlıdır; bir türe müdahale zincirleme etki yapar.
- İlaçlama zararlı böcek popülasyonunu düşürdü.
- Kuşlar bu böcekle besleniyordu.
- Besin kaynağı azalınca kuşlar da azaldı.
- Bir halkaya müdahale tüm ağı etkiler.
2. sorunun çözümü
Calvin döngüsünde karbondioksit indirgenerek organik madde üretilir.
- Işığa bağlı evrede su parçalanır.
- Açığa çıkan oksijen dışarı verilir.
- Calvin döngüsünde karbon bağlanır.
3. sorunun çözümü
Fotosentez yapan canlılar üreticidir; besin zincirinin ilk halkasıdır.
- Güneş enerjisini bağlayan olay fotosentezdir.
- Fotosentezi klorofilli canlılar yapar.
- Bu canlılar kendi besinini üretir.
- Bu gruba üretici (ototrof) denir.
4. sorunun çözümü
Tür çeşitliliği yüksek ekosistemler bozulmalara karşı daha dirençlidir.
- A ormanında 48 tür, B ormanında 12 tür var.
- A’da baskın tür oranı düşük → besin ağı daha dallı.
- Bir tür yok olduğunda A’da yerini alacak türler bulunur.
- Çeşitliliği yüksek olan A daha dayanıklıdır.
5. sorunun çözümü
Kimyasal sindirimde enzimler büyük molekülleri yapı taşlarına ayırır.
- Mekanik sindirim yalnızca boyutu küçültür.
- Kimyasal sindirimde enzimler görev alır.
- Moleküller yapı taşlarına ayrılır.
6. sorunun çözümü
Oksijenli solunumun büyük bölümü mitokondride gerçekleşir.
- Kloroplast fotosentez organelidir.
- Mitokondri enerji üretim merkezidir.
- Oksijenli solunum burada yürür.
7. sorunun çözümü
Enerji güneşten gelir ve ısı olarak kaybolur; madde döngülerle geri kazanılır.
- Enerji güneşten üreticilere, oradan tüketicilere geçer.
- Her basamakta bir kısmı ısı olarak kaybolur, geri dönmez → tek yönlü.
- Karbon, azot ve su ayrıştırıcılarla ortama geri döner.
- Madde döngüsel, enerji tek yönlüdür.
8. sorunun çözümü
Elektron taşıma sisteminde açığa çıkan enerji ATP sentezinde kullanılır.
- Glikozdan elektronlar alınır.
- Taşıma sisteminde enerji açığa çıkar.
- Bu enerjiyle ATP üretilir.
9. sorunun çözümü
Bir basamaktaki azalma, altındaki basamağın artmasına üstündekinin azalmasına yol açar.
- Su pireleri yosunla beslenir.
- Su pireleri azalınca yosun daha az tüketilir → yosun artar.
- Küçük balıklar su pireleriyle beslenir.
- Besinleri azaldığı için küçük balıklar azalır.
10. sorunun çözümü
Bir basamaktan diğerine enerjinin yaklaşık onda biri aktarılır.
- Üreticilerde 10.000 kcal var.
- Birincil tüketicilerde 1.000 kcal kalmış.
- 1.000 / 10.000 = 0,10
- Aktarım oranı %10 (kalanı solunum ve ısı ile kaybolur).
11. sorunun çözümü
30 ÷ 2 = 15 kat üstündür.
- İki değer birbirine oranlanır.
- 30 ÷ 2 hesaplanır.
- Sonuç 15 kat bulunur.
12. sorunun çözümü
Bütün canlılar gibi bitkiler de hücresel solunum yapar; fotosentez yalnızca üreticilere özgü ek bir olaydır.
- Her hücre enerji için solunum yapar.
- Bitki hücreleri de canlıdır.
- Fotosentez solunumun yerini almaz.
13. sorunun çözümü
Ekosistemlerdeki enerjinin kaynağı, üreticilerin fotosentezle bağladığı güneş enerjisidir.
- Tüketiciler besinlerini üreticilerden alır.
- Üreticiler fotosentez yapar.
- Kaynak güneş enerjisidir.
14. sorunun çözümü
Hücrenin doğrudan kullandığı enerji taşıyıcısı ATP molekülüdür.
- Tanım doğrudan kullanımdan söz ediyor.
- Glikoz önce yıkılmalıdır.
- Doğrudan kullanılan molekül ATP'dir.
15. sorunun çözümü
Üreticiden sonra gelen her halka bir üst tüketici basamağıdır.
- Buğday fotosentez yaptığı için üreticidir.
- Çekirge üreticiyi yediği için birincil tüketicidir.
- Kurbağa çekirgeyi yer → ikincil tüketici
- Yılan kurbağayı yer → üçüncül tüketici
16. sorunun çözümü
Solunumda besinlerde depolanan kimyasal enerji hücrenin kullanabileceği biçime çevrilir.
- Fotosentez enerjiyi depolar.
- Solunum bunun tersini yapar.
- Depolanan enerji kullanıma açılır.
17. sorunun çözümü
Hız belli bir noktadan sonra artmıyorsa karbondioksit ya da sıcaklık gibi başka bir etken sınırlayıcıdır.
- Başlangıçta ışıkla hız artmıştır.
- Sonra artış durmuştur.
- Başka bir etken sınırlayıcı olmuştur.
18. sorunun çözümü
Serbest azotu bitkilerin alabileceği forma bakteriler dönüştürür.
- Atmosferdeki N₂ molekülü çok kararlıdır.
- Bitkiler azotu nitrat/amonyum olarak alabilir.
- Azot bağlayıcı bakteriler N₂’yi bu formlara çevirir.
- Bu nedenle azot döngüsünde bakteriler zorunludur.
19. sorunun çözümü
Döngüde madde yok olmaz; yalnız bulunduğu havuz değişir.
- Fosil yakıtlar milyonlarca yıl önce gömülmüş organik karbondur.
- Yakma sırasında bu karbon CO₂ olarak açığa çıkar.
- Yer altı havuzundan atmosfer havuzuna geçiş olur.
- Karbonun toplam miktarı değişmez, dağılımı değişir.
20. sorunun çözümü
Oksijen yetersizliğinde kas hücreleri laktik asit fermantasyonu ile enerji üretir.
- Oksijen yetersizdir.
- Oksijenli solunum sürdürülemez.
- Kas hücreleri fermantasyona yönelir.