10. Sınıf Biyoloji 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Bir öğrenci okulunun çevresinde sürdürülebilirliği kısıtlayan durumları belirlemek istemektedir. Gözleme dayalı geçerli bir tahmin yapabilmesi için önce yapması gereken nedir?
- A Doğrudan sonucu yazmak
- B Yalnız arkadaşlarına sormak
- C Belirli bir süre boyunca düzenli gözlem yapıp kayıt tutmak; su, enerji ve atık kullanımını ölçülebilir verilerle izlemek
- D İnternetten kopyalamak
- E Yalnız bir gün gözlem yapmak
| Süreç | Karbondioksite etkisi |
|---|---|
| Fotosentez | Atmosferden alır |
| Solunum | Atmosfere verir |
| Fosil yakıt kullanımı | ? |
Tabloda karbon döngüsündeki süreçler verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan etki hangisidir?
- A Milyonlarca yıldır yer altında kilitli karbonu atmosfere verir
- B Etkisi yoktur
- C Atmosferden alır
- D Karbonu suya taşır
- E Karbonu yok eder
| Önlem | Neyi korur |
|---|---|
| Av yasağı dönemi | Üreme dönemindeki bireyler |
| Ağ göz açıklığı sınırı | Henüz ürememiş genç bireyler |
Balıkçılıkta av yasağı dönemleri ve ağ göz açıklığı sınırları konulmasının gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Balıkçıları cezalandırmak
- B Balık fiyatını artırmak
- C Balıkların üreme dönemini ve genç bireyleri koruyarak stokun kendini yenilemesini sağlamak
- D Denizi temizlemek
- E Avlanmayı yasaklamak
| Basamak | Dokudaki kirletici derişimi |
|---|---|
| Su | 0,01 birim |
| Küçük balık | 1 birim |
| Yırtıcı kuş | 25 birim |
Tabloda bir kirleticinin besin zinciri boyunca derişimi verilmiştir. Bu artışın nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Kirleticinin çoğalması
- B Kuşların kirletici üretmesi
- C Suyun kirlenmesi
- D Ölçüm hatası
- E Parçalanmayan kirleticinin her basamakta dokuda birikmesi ve üst basamaklarda derişiminin katlanarak artması
| Etkileşim | Taraflara etkisi |
|---|---|
| Karşılıklı yararlanma | İki taraf da yarar görür |
| Parazitlik | Biri yarar görür, öteki zarar görür |
| Rekabet | ? |
Tabloda türler arası etkileşimler verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan açıklama hangisidir?
- A İki taraf da yarar görür
- B Hiçbir taraf etkilenmez
- C Aynı sınırlı kaynağı kullanan tarafların ikisi de olumsuz etkilenir
- D Biri yarar görür, öteki etkilenmez
- E İki taraf da yok olur
Ekosistemde enerji akışının tek yönlü, madde akışının ise döngüsel olmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Maddenin daha hafif olması
- B Maddenin yok olması
- C Enerjinin daha az olması
- D Enerjinin her basamakta ısıya dönüşüp ortamdan çıkması; maddenin ise ayrıştırıcılarla yeniden kullanıma dönmesi
- E İkisinin de döngüsel olması
| Kaynak türü | Örnek | Özellik |
|---|---|---|
| Yenilenebilir | Güneş, rüzgâr, orman | Doğal süreçlerle yeniden oluşur |
| Yenilenemez | Kömür, petrol, madenler | ? |
Tabloda doğal kaynaklar sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan özellik hangisidir?
- A Hızla yenilenir
- B İnsan ölçeğinde yeniden oluşmaz; tüketildiğinde yerine konamaz
- C Sınırsızdır
- D Kirletmez
- E Ucuzdur
Aynı büyüklükteki bir tarlanın bitkisel ürün olarak çok daha fazla insanı besleyebildiği, hayvan yemi olarak kullanıldığında ise daha az insanı beslediği bilinmektedir. Bu farkın nedeni nedir?
- A Bitkilerin daha besleyici olması
- B Hayvanların hızlı büyümesi
- C Hayvan basamağı eklendiğinde enerjinin büyük bölümünün o basamakta yitirilmesi
- D Tarlanın küçülmesi
- E Etin daha ucuz olması
Bir besin zinciri
Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal
Yukarıda verilen zincirde otun üstlendiği rol sorulmaktadır. Bu rol hangisidir?
- A Üretici
- B Birincil tüketici
- C Ayrıştırıcı
- D Etobur
- E Tepe tüketici
Sürdürülebilirlik, kaynakların yenilenme hızını aşmadan kullanılmasını gerektirir; ekolojik ayak izi bu kullanımın ölçüsüdür. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A Aşırı avlanma stokları çökertir.
- B Yenilenebilir kaynaklar sınırsız kullanılabilir.
- C Nöbetleşe ekim toprağı korur.
- D Yerel ürün tüketimi ayak izini azaltır.
- E Erozyon üst toprağı yitirtir.
Nöbetleşe ekim (münavebe) yapılmasının toprak açısından sağladığı yarar sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Toprağı ısıtması
- B Ürünü çoğaltması
- C Farklı bitkilerin farklı besin öğelerini kullanması ve baklagillerin toprağı azotça zenginleştirmesi; toprağın tek yönlü yorulmasının önlenmesi
- D Suyu artırması
- E Tarlayı büyütmesi
Millî park ve tabiat koruma alanı ilan edilmesinin sürdürülebilirliğe katkısı sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Turizmi engellemesi
- B Yalnız ağaçları koruması
- C Halkı uzaklaştırması
- D Belirli alanlarda kullanımın sınırlandırılarak ekosistemlerin ve türlerin bir arada korunması
- E Yeni tür yaratması
Besin zincirinde her basamakta enerjinin büyük bölümünün kaybolmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Enerjinin yok olması
- B Enerjinin canlıların yaşamsal işlerinde kullanılıp solunumla ısı olarak ortama yayılması
- C Enerjinin toprağa geçmesi
- D Enerjinin geri dönmesi
- E Ölçüm hatası
Bir öğrenci okul bahçesindeki bir ekosistemin besin ilişkilerini incelemek istemektedir. İzlemesi gereken en uygun yol hangisidir?
- A Yalnız en büyük canlıyı gözlemek
- B Canlıları toplayıp saymak
- C Yalnız kuşları saymak
- D Alandaki üretici, tüketici ve ayrıştırıcıları belirleyip hangi canlının neyle beslendiğini kaydederek besin ağını çıkarmak
- E Sonucu tahmin etmek
Bir tanım
Tüketilen kaynakları üretmek ve atıkları soğurmak için gereken doğal alan miktarı.
Ekolojik ayak izi kavramının anlamı sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Bir kişinin ya da toplumun tükettiği kaynakları üretmek ve atıklarını soğurmak için gereken doğal alan miktarı
- B Bir kişinin ayakkabı numarası
- C Bir ülkenin yüzölçümü
- D Bir bölgedeki tür sayısı
- E Bir ormanın büyüklüğü
Grafikte bir bölgede kişi başına kaynak tüketiminin yıllara göre değişimi verilmiştir. Grafiğe göre yapılabilecek doğru yorum hangisidir?
- A Tüketim giderek artmakta; kaynak baskısı yükselmektedir
- B Tüketim azalmaktadır
- C Tüketim sabittir
- D Tüketim döngüseldir
- E Grafik yatay bir doğrudur
Bir otlak ekosisteminde otçullara bir yılda aktarılan toplam enerji, etçillere aktarılandan her zaman çok daha fazladır. Bunun nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Etçillerin daha hızlı ölmesi
- B Her basamakta enerjinin büyük bölümünün solunumla ısı olarak kaybolması; üst basamağa ancak küçük bir kısmının aktarılması
- C Otçulların daha hızlı üremesi
- D Etçillerin az yemesi
- E Otların çok olması
Güneş ve rüzgâr enerjisinin fosil yakıtlara göre üstünlüğü sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Daha ucuz kurulmaları
- B Her yerde eşit verim vermeleri
- C Hiç maliyet gerektirmemeleri
- D Yenilenebilir olmaları ve kullanım sırasında sera gazı salımı yapmamaları
- E Depolanmalarının kolay olması
Doğada tek bir besin zinciri yerine besin ağlarının bulunmasının ekosisteme sağladığı yarar sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Enerji kaybını önlemesi
- B Tür sayısını azaltması
- C Bir türün azalması durumunda tüketicilerin başka kaynaklara yönelebilmesi; ekosistemin daha dayanıklı olması
- D Enerji akışını döngüsel yapması
- E Ayrıştırıcıları gereksiz kılması
Bir tanım
Bir ortamın belirli bir türden sürekli olarak besleyebileceği en çok birey sayısı.
Bir ortamın belirli bir türden sürekli olarak besleyebileceği en çok birey sayısına ne ad verildiği sorulmaktadır. Doğru yanıt hangisidir?
- A Taşıma kapasitesi
- B Popülasyon yoğunluğu
- C Biyoçeşitlilik
- D Ekolojik ayak izi
- E Besin ağı
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Tahmin, gözlemden çıkarsa değerlidir. Tek günlük bir gözlem rastlantısal bir günü yansıtabilir; düzenli kayıt ise eğilimi ve tekrarlayan sorunları görünür kılar.
- Tahmin veriye dayanmalıdır.
- Düzenli gözlem eğilimi gösterir.
- Ölçülebilir kayıtlar tutulur.
2. sorunun çözümü
Fosil yakıt kullanımı, milyonlarca yıldır yer altında kilitli kalmış karbonu atmosfere verir.
- Tablonun kurgusu şu: süreç ve karbondioksite etkisi. Fotosentez atmosferden alır, solunum atmosfere verir; fosil yakıt satırı boş.
- Kömür ve petrol, geçmişte yaşamış canlıların fotosentezle tuttuğu karbonun milyonlarca yılda yer altında sıkışmasıyla oluştu. Bu karbon döngüden çıkmış, depolanmıştı.
- Yakıldıklarında karbon oksijenle birleşip karbondioksit olarak atmosfere döner. Böylece çok uzun sürede biriktirilmiş karbon, çok kısa sürede havaya salınır.
- Denetleyelim: salım hızı doğal geri tutma hızını aşıyorsa atmosferdeki derişim yükselmeli ✓ — ölçülen sürekli artış bunu doğruluyor.
Sık yapılan hata: "Etkisi yoktur" demek. Fosil yakıtların yanması, karbon döngüsünün doğal akışına dışarıdan eklenen bir salım kaynağıdır; bugünkü karbondioksit artışının başlıca nedeni budur.
3. sorunun çözümü
Üreme öncesi avlanan bir balık hiç döl bırakamaz. Yenilenme hızının üstünde avlanma, kısa vadede yüksek av verse de stoku çökertir; Kuzey Atlantik morina balığı bunun bilinen örneğidir.
- Stok ancak üremeyle yenilenir.
- Genç bireylerin üremesine olanak tanınmalıdır.
- Yasak dönemi ve ağ sınırı bunu sağlar.
4. sorunun çözümü
Vücutta parçalanmayan ve atılamayan maddeler yağ dokusunda birikir. Üst basamaktaki canlı çok sayıda alt basamak canlısı yediği için birikim katlanır; bu yüzden en büyük zararı tepe tüketiciler görür.
- Kirletici vücutta parçalanmıyor.
- Her canlı çok sayıda alt basamak bireyi yiyor.
- Derişim basamak yükseldikçe artıyor.
5. sorunun çözümü
Rekabette aynı sınırlı kaynağı kullanan tarafların ikisi de olumsuz etkilenir.
- Tablonun kurgusu şu: etkileşim türü ve taraflara etkisi. Karşılıklı yararlanmada iki taraf da kazanıyor, parazitlikte biri kazanıp öteki kaybediyor; rekabet satırı boş.
- Rekabet tanımı gereği aynı sınırlı kaynağın paylaşılmasıdır: besin, su, ışık ya da yuva alanı.
- Kaynak sınırlı olduğu için bir tarafın aldığı pay ötekinden eksilir; ikisinin de eline geçen miktar, rakip olmasaydı alacağından azdır. Yani etki her iki taraf için de olumsuzdur.
- Denetleyelim: rekabet aynı türün bireyleri arasında da görülür ✓ — sıkışık ekilen bitkilerin hepsinin cılız kalması bunun günlük örneğidir.
Sık yapılan hata: "Biri yarar görür, öteki etkilenmez" demek. Bu, tek yanlı yararlanma denen başka bir ilişkinin tanımıdır; rekabette kaynağı paylaşan her iki taraf da pay kaybeder.
6. sorunun çözümü
Enerji her basamakta ısıya dönüşüp ortamdan çıkar, madde ise ayrıştırıcılarla yeniden kullanıma döner; akışların farkı buradan gelir.
- Enerjinin izini sürelim: Güneş → üretici → tüketici. Her aktarımda büyük bölümü ısıya dönüşür ve ısı ortama yayılır; hiçbir canlı ısıyı yeniden besin enerjisine çeviremez.
- Bu yüzden ekosistemin sürekli olarak dışarıdan enerji alması gerekir. Güneş kesilseydi dizgedeki enerji birkaç basamakta tükenirdi.
- Maddede durum başkadır: bir canlının bedenindeki karbon, azot ve fosfor atomları öldüğünde ayrıştırıcılarla toprağa ve havaya döner, üreticiler onları yeniden alır. Atomlar yok olmadığı için döngü kapanır.
- Denetleyelim: ekosistemler madde bakımından kapalı, enerji bakımından açık dizgelerdir ✓ — iki akışın farkı tam olarak budur.
Sık yapılan hata: "İkisinin de döngüsel olması" demek. Madde gerçekten döngüseldir ama enerji öyle değildir; ısıya dönüşen enerji toplanıp yeniden besine bağlanamaz.
7. sorunun çözümü
Kömür ve petrol milyonlarca yılda oluşmuştur; insan ömrü ölçeğinde yenilenmeleri söz konusu değildir. Orman gibi kaynaklar ise yenilenebilir olsa da tüketim hızı yenilenme hızını aşarsa tükenir.
- Yenilenebilir kaynaklar doğal süreçlerle oluşur.
- Yenilenemezler çok uzun sürede oluşmuştur.
- Tüketildiklerinde yerine konamaz.
8. sorunun çözümü
Hayvan basamağı eklendiğinde enerjinin büyük bölümü o basamakta yitirildiği için aynı tarla daha az insanı besler.
- İki yolu karşılaştıralım. Birinci yol: tarla → insan. Bitkide biriken enerji doğrudan insana geçer, arada basamak yoktur.
- İkinci yol: tarla → hayvan → insan. Hayvan yediği enerjinin çoğunu solunum, hareket ve vücut sıcaklığı için harcar; insana ancak yaklaşık onda biri ulaşır.
- Yani araya bir basamak koymak, aynı topraktan elde edilen enerjinin yaklaşık yüzde doksanını yitirmek demektir. Bu yüzden aynı alan, bitkisel ürün olarak değerlendirildiğinde çok daha fazla insanı besleyebilir.
- Denetleyelim: hesap enerji piramidinin yüzde on kuralıyla birebir uyuşuyor ✓ — arazi ve su kullanımı tartışmalarının dayandığı hesap budur.
Sık yapılan hata: "Bitkilerin daha besleyici olması" demek. Karşılaştırma besin değeri üzerine değil, aynı alandan elde edilen toplam enerji üzerinedir; fark, araya giren basamaktaki enerji kaybından gelir.
9. sorunun çözümü
Besin zincirinin ilk halkası olan ot üreticidir; fotosentezle kendi besinini yapar.
- Zinciri okuyalım: Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal. Oklar enerjinin hangi yönde aktarıldığını gösterir ve ot hiçbir canlıdan enerji almıyor.
- Rollerin tanımına bakalım: üretici inorganik maddelerden kendi besinini yapar, tüketici hazır besinle beslenir, ayrıştırıcı ölü organik maddeyi parçalar.
- Ot fotosentez yaparak karbondioksit ve sudan besin üretir; zincire giren bütün enerji buradan girer. Öyleyse otun rolü üreticiliktir.
- Denetleyelim: otu zincirden çıkarırsak üstündeki bütün halkalar beslenemez ✓ — enerji girişinin tek kapısı olması üretici olduğunu doğruluyor.
Sık yapılan hata: "Birincil tüketici" demek. Birincil tüketici, üreticiyi yiyen ilk canlıdır; bu zincirde o rol çekirgeye aittir, ota değil.
10. sorunun çözümü
Yenilenebilir olmak sınırsız olmak demek değildir. Orman, balık stoku ya da yer altı suyu, yenilenme hızından hızlı kullanıldığında tükenebilir.
- Yenilenebilir kaynakların da bir yenilenme hızı vardır.
- Kullanım bu hızı aşarsa kaynak azalır.
- Sınırsız kullanım olanaklı değildir.
11. sorunun çözümü
Aynı bitki her yıl ekildiğinde aynı besin öğeleri tükenir ve o bitkinin zararlıları toprakta birikir. Nöbetleşe ekim, gübre ve ilaç gereksinimini azaltan geleneksel bir sürdürülebilirlik uygulamasıdır.
- Her bitki farklı besin öğesi kullanır.
- Baklagiller azot bağlayıcı bakterilerle ortak yaşar.
- Toprak tek yönlü yorulmaz.
12. sorunun çözümü
Koruma alanları, tek tek türleri değil bütün yaşam ortamını ve ilişkiler ağını kapsar. Aynı zamanda bilimsel araştırma ve denetimli ziyaret için de çerçeve sağlar.
- Alanlarda kullanım sınırlandırılır.
- Ekosistem bütün olarak korunur.
- Türler ve ilişkileri birlikte sürer.
13. sorunun çözümü
Enerjinin büyük bölümü canlıların yaşamsal işlerinde kullanılıp solunumla ısı olarak ortama yayıldığı için bir üst basamağa geçemez.
- Bir otçulun yediği besindeki enerjinin tamamı vücuduna geçmez: bir bölümü sindirilemeyip dışkıyla atılır.
- Emilen enerjinin de çoğu solunumda harcanır. Hareket, büyüme, sindirim ve vücut sıcaklığının korunması için kullanılan enerji sonunda ısıya dönüşüp ortama yayılır.
- Bir üst basamağa yalnız otçulun dokularında biriken, yaklaşık yüzde onluk bölüm aktarılabilir. Yani enerji yok olmamış, besin zincirinde kullanılamayan bir biçime, ısıya dönüşmüştür.
- Denetleyelim: enerjinin korunumu bozulmuyor ✓ — giren enerji dışkı, ısı ve doku enerjisi olarak eksiksiz dağılıyor; yalnız ısı yeniden kullanılamıyor.
Sık yapılan hata: "Enerjinin yok olması" demek. Enerji yoktan var olmaz, vardan yok olmaz; yalnız biçim değiştirir. Kaybolmuş görünmesinin nedeni ısıya dönüşüp zincirde kullanılamaz hâle gelmesidir.
14. sorunun çözümü
En uygun yol, alandaki üretici, tüketici ve ayrıştırıcıları belirleyip hangi canlının neyle beslendiğini kaydederek besin ağını çıkarmaktır.
- Amaç besin ilişkilerini incelemek. Öyleyse toplanacak veri "kim kimi yiyor" sorusunun yanıtı olmalı; tek başına sayım ya da büyüklük bu bilgiyi vermez.
- Önce alandaki canlılar rollerine göre ayrılır: bitkiler üretici, böcek ve kuşlar tüketici, toprak altındaki mantar ve bakteriler ayrıştırıcıdır.
- Sonra gözlemle beslenme ilişkileri kaydedilir ve oklarla birleştirilir; ortaya tek bir zincir değil, birden çok yolun kesiştiği besin ağı çıkar.
- Denetleyelim: çıkarılan ağda her canlının en az bir bağlantısı olmalı ve oklar üreticiden başlamalı ✓ — kopuk kalan bir canlı varsa gözlem eksiktir.
Sık yapılan hata: "Yalnız kuşları saymak" demek. Tek bir gruba bakmak ilişkilerin büyük bölümünü, özellikle ayrıştırıcıların rolünü görünmez kılar; besin ağı ancak bütün roller kaydedilince çıkarılabilir.
15. sorunun çözümü
Ayak izi, tüketimi somut bir alana çevirerek karşılaştırılabilir kılar. Dünya nüfusunun tamamı yüksek gelirli ülkelerin ortalaması kadar tüketse birden fazla gezegen gerekirdi.
- Tüketilen kaynakların üretilmesi alan gerektirir.
- Atıkların soğurulması da alan gerektirir.
- Bu toplam alan ekolojik ayak izidir.
16. sorunun çözümü
Nüfus sabit kalsa bile kişi başı tüketimdeki artış toplam baskıyı yükseltir. Sürdürülebilirlik tartışmasında yalnız nüfusa değil tüketim düzeyine de bakılmasının nedeni budur.
- Eğri sürekli yükseliyor.
- Kişi başı tüketim artıyor.
- Kaynaklar üzerindeki baskı büyüyor.
17. sorunun çözümü
Her basamakta enerjinin büyük bölümü solunumla ısı olarak kaybolduğu için üst basamağa ancak küçük bir kısmı geçer; etçillere ulaşan toplam enerji bu yüzden otçullarınkinden her zaman azdır.
- Enerji akışını hatırlayalım: bir basamaktan üstüne yaklaşık yüzde on enerji aktarılır, gerisi yaşamsal işlerde harcanıp ısı olarak yitirilir.
- Otçullar üreticilerin hemen üstündedir ve bitkilerde biriken enerjinin onda birini alır. Etçiller bir basamak daha yukarıdadır; onlara ulaşan enerji üreticideki enerjinin ancak yüzde biri kadardır.
- Isı olarak yitirilen enerji geri kazanılamaz; bu yüzden hiçbir basamak altındakinden fazla enerji taşıyamaz ve enerji piramidi hiçbir zaman ters dönmez.
- Denetleyelim: bu kural BİREY SAYISI için geçerli değildir ✓ — tek bir ağaçta binlerce böcek yaşayabilir, sayı piramidi ters dönebilir. Kesin olan enerji piramididir; soru da toplam enerjiyi soruyor.
Sık yapılan hata: "Otçulların daha hızlı üremesi" demek. Üreme hızı birey sayısını bir süre artırabilir ama bir basamağa ulaşan toplam enerjiyi belirlemez; o enerji alttaki basamaktan aktarılan payla sınırlıdır.
18. sorunun çözümü
Kurulum aşamasında kaynak ve enerji harcanır; üstünlük kullanım aşamasındadır. Kaynak tükenmez ve elektrik üretimi sırasında karbondioksit salınmaz.
- Güneş ve rüzgâr tükenmeyen kaynaklardır.
- Kullanım sırasında yakıt yakılmaz.
- Sera gazı salımı olmaz.
19. sorunun çözümü
Besin ağında bir tür azaldığında tüketiciler başka kaynaklara yönelebilir; bu, ekosistemi daha dayanıklı kılar.
- Tek bir besin zincirinde her tüketicinin tek besin kaynağı vardır. O halka koparsa üstündeki bütün basamaklar doğrudan aç kalır.
- Doğada ise çoğu tüketici birden çok türle beslenir ve çoğu tür birden çok avcıya yem olur; zincirler birbirine bağlanarak bir ağ oluşturur.
- Bir tür azaldığında ağdaki alternatif yollar devreye girer, tüketiciler başka kaynaklara yönelir ve dizge çökmeden dengesini yeniden kurar. Tür çeşitliliğinin aynı zamanda bir dayanıklılık ölçütü sayılmasının nedeni budur.
- Denetleyelim: az türlü tarım alanlarında tek bir zararlının ürünün tamamını yok edebilmesi ✓ — ağ seyreldikçe dayanıklılığın düştüğünü gösteriyor.
Sık yapılan hata: "Enerji kaybını önlemesi" demek. Besin ağı enerji aktarımının verimini değiştirmez; her basamakta yine yaklaşık yüzde doksan kayıp olur. Sağladığı yarar verim değil, beslenme seçeneklerinin çokluğudur.
20. sorunun çözümü
Bir ortamın belirli bir türden sürekli olarak besleyebileceği en çok birey sayısına taşıma kapasitesi denir.
- Tanımın iki anahtar sözcüğüne bakalım: "en çok birey sayısı" ve "sürekli olarak". Yani geçici bir tepe değil, kalıcı olarak sürdürülebilen bir sınır isteniyor.
- Bu sınırı besin, su, yaşam alanı ve barınak gibi kaynaklar belirler. Kaynaklar sınırlı olduğu için bir popülasyon sonsuza kadar büyüyemez.
- Öbür kavramlar başka şeyleri ölçer: popülasyon yoğunluğu birim alandaki birey sayısıdır, biyoçeşitlilik tür zenginliğini, ekolojik ayak izi tüketimin gerektirdiği alanı anlatır. Tanıma uyan kavram taşıma kapasitesidir.
- Denetleyelim: popülasyon bu sınırı aştığında kaynaklar tükenir ve sayı hızla düşer ✓ — "sürekli" sözcüğünün neden tanımda yer aldığını bu davranış açıklıyor.
Sık yapılan hata: "Popülasyon yoğunluğu" demek. Yoğunluk, o an var olan birey sayısının alana oranıdır; ortamın besleyebileceği üst sınırı değil, yalnız mevcut durumu bildirir.