10. Sınıf Biyoloji 2. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
| Olay | Sonuç |
|---|---|
| Suyun fotolizi | Oksijen açığa çıkar |
| Calvin döngüsü | ? |
Tabloda fotosentezin iki evresi karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?
- A Işık soğurulur
- B Oksijen açığa çıkar
- C Su parçalanır
- D Karbondioksit indirgenerek glikoz üretilir
- E Enerji yok olur
Piramitte basamaklardaki enerji miktarları verilmiştir. Basamaklar arasındaki enerji aktarım oranı yaklaşık yüzde kaçtır?
- A %1
- B %10
- C %25
- D %50
- E %90
| Organel | Görev |
|---|---|
| Kloroplast | Fotosentez |
| Mitokondri | ? |
Tabloda organeller ve görevleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre boşluğa ne yazılmalıdır?
- A Boşaltım
- B Fotosentez
- C Protein sentezi
- D Sindirim
- E Oksijenli solunum
| Sindirim türü | Ne yapar? |
|---|---|
| Mekanik sindirim | Besini küçük parçalara ayırır |
| Kimyasal sindirim | ? |
Tabloda sindirim türleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?
- A Enzimlerle molekülleri yapı taşlarına ayırır
- B Besini parçalara ayırır
- C Besini depolar
- D Besini üretir
- E Besini yok eder
Şemada hücresel solunumun basamakları verilmiş, sonuç boş bırakılmıştır. Şemanın son basamağında ne yazmalıdır?
- A Oksijen üretilir
- B Enerji yok olur
- C Glikoz yeniden oluşur
- D Açığa çıkan enerjiyle ATP sentezlenir
- E Süreç durur
Bir ekosistemde güneş enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürerek besin üreten canlı grubu hangisidir?
- A Ayrıştırıcılar
- B Otçullar
- C Etçiller
- D Üreticiler
- E Parazitler
Bir tarlada zararlı böcekleri yok etmek için yoğun ilaçlama yapıldıktan sonra bu böcekle beslenen kuşların da azaldığı gözleniyor. Bu gözlemin ekosistem açısından anlattığı en doğru sonuç hangisidir?
- A Kuşlar ilaçtan bağımsız nedenlerle azalmıştır.
- B İlaçlama yalnız hedef türü etkiler.
- C Besin ağındaki bir halkaya yapılan müdahale diğer halkaları da etkiler.
- D Kuşlar zararlı böceğin yerini almıştır.
- E Ekosistemde türler birbirinden bağımsızdır.
Şemadaki zincirde su pireleri bir hastalık nedeniyle büyük ölçüde azalırsa kısa vadede beklenen değişim hangisidir?
- A Yosun azalır, küçük balık artar.
- B Yosun artar, küçük balık azalır.
- C Yosun ve küçük balık birlikte artar.
- D Yalnız balıkçıl artar.
- E Hiçbir basamak etkilenmez.
Piramitte enerjinin basamaklara dağılımı gösterilmiştir. Ekosistemde enerji ve madde için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A İkisi de döngüseldir.
- B İkisi de tek yönlüdür.
- C Enerji tek yönlüdür, madde döngüseldir.
- D Enerji döngüseldir, madde tek yönlüdür.
- E Enerji basamak yükseldikçe artar.
Bir çıkarım üzerine
Bir öğrenci, bitkilerin yalnızca fotosentez yaptığını, solunum yapmadığını söylemiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata sorulmaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A Solunum yalnızca hayvanlarda görülür.
- B Bitkiler solunum yapmaz.
- C Bitkiler fotosentez yapmaz.
- D Bitkiler de enerji için sürekli solunum yapar; fotosentez buna ek bir olaydır.
- E Hata yoktur.
| Alan | Tür sayısı | Baskın tür oranı |
|---|---|---|
| A ormanı | 48 | %18 |
| B ormanı | 12 | %74 |
Tabloda iki ormanın tür verileri karşılaştırılmıştır. Bu verilere göre hangi alan çevresel değişimlere karşı daha dayanıklıdır ve neden?
- A B; baskın türü güçlü olduğu için
- B B; tür sayısı az olduğu için yönetimi kolay
- C A; tür çeşitliliği yüksek olduğu için
- D A; baskın tür oranı düşük olduğu için türler zayıftır
- E İkisi de aynı dayanıklılıktadır
| Yol | Bir glikozdan elde edilen ATP |
|---|---|
| Oksijenli solunum | 30 |
| Fermantasyon | 2 |
Tabloda iki enerji yolunun kazancı verilmiştir. Oksijenli solunumun kaç kat üstün olduğu sorulmaktadır. Tabloya göre bu değer kaçtır?
- A 15
- B 28
- C 32
- D 2
- E 30
Baklagil bitkilerinin köklerindeki yumrularda yaşayan bakteriler havadaki azotu bitkinin kullanabileceği forma çevirir; bitki de bakterilere besin ve barınak sağlar. Bu ilişki hangisidir?
- A Parazitlik; biri zarar görür.
- B Avcılık; biri diğerini tüketir.
- C Rekabet; ikisi de zarar görür.
- D Kommensalizm; biri yararlanır, diğeri etkilenmez.
- E Mutualizm; her iki taraf da yarar görür.
Fosil yakıtların yakılması sonucu atmosferdeki karbondioksit oranı artmaktadır. Bu artışın karbon döngüsü açısından anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A Yer altında depolanan karbon atmosfere aktarılmıştır.
- B Karbon miktarı dünyada azalmıştır.
- C Karbon döngüden tamamen çıkmıştır.
- D Fotosentez tümüyle durmuştur.
- E Karbon yalnızca canlılar arasında dolaşmaktadır.
Bir tanım
Hücrenin tepkimelerinde doğrudan kullanabildiği, kısa süreli enerji taşıyıcısı moleküldür.
Yukarıda tanımı verilen molekül sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek uygundur?
- A Su
- B Glikoz
- C Klorofil
- D Nişasta
- E ATP
Havanın yaklaşık beşte dördü azot gazı olmasına rağmen bitkiler bu gazı doğrudan kullanamaz. Bitkilerin azottan yararlanabilmesi için gerekli olan aşağıdakilerden hangisidir?
- A Azot bağlayıcı bakterilerin azotu bağlaması
- B Azotun ısıyla ayrışması
- C Azotun suda çözünmesi
- D Yaprakların azotu doğrudan soğurması
- E Azotun fotosentezle parçalanması
Bir araştırma
Bir ekosistemdeki bütün canlıların kullandığı enerjinin kaynağı araştırılmaktadır.
Yukarıdaki araştırmanın ulaşacağı sonuç sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek doğrudur?
- A Enerji tüketicilerden gelir.
- B Enerji topraktan gelir.
- C Enerji, üreticilerin fotosentezle bağladığı güneş enerjisidir.
- D Enerji yoktan var olur.
- E Kaynak belirlenemez.
Bir gölette yaşayan bütün sazan balıkları bir arada düşünüldüğünde hangi biyolojik örgütlenme düzeyi tanımlanmış olur?
- A Komünite
- B Ekosistem
- C Popülasyon
- D Biyosfer
- E Habitat
Aynı ağaçta yaşayan iki kuş türünden biri yalnız ağacın tepesindeki böceklerle, diğeri yalnız gövdedeki böceklerle besleniyor. Bu iki türün uzun süre bir arada yaşayabilmesinin nedeni hangisidir?
- A Aynı nişi paylaşmaları
- B Aralarında mutualizm bulunması
- C Ağacın taşıma kapasitesinin sınırsız olması
- D İkisinin de üretici olması
- E Farklı ekolojik nişlere sahip olmaları
Grafikte ışık şiddetinin fotosentez hızına etkisi verilmiştir. Son bölümdeki durağanlığın nedeni sorulmaktadır. Grafiğe göre doğru açıklama hangisidir?
- A Yorum yapılamaz.
- B Işık etkisizdir.
- C Bitki ölmüştür.
- D Fotosentez durmuştur.
- E Işık dışındaki bir etken sınırlayıcı duruma gelmiştir.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Calvin döngüsünde karbondioksit indirgenerek organik madde üretilir.
- Işığa bağlı evrede su parçalanır.
- Açığa çıkan oksijen dışarı verilir.
- Calvin döngüsünde karbon bağlanır.
2. sorunun çözümü
Bir basamaktan diğerine enerjinin yaklaşık onda biri aktarılır.
- Üreticilerde 10.000 kcal var.
- Birincil tüketicilerde 1.000 kcal kalmış.
- 1.000 / 10.000 = 0,10
- Aktarım oranı %10 (kalanı solunum ve ısı ile kaybolur).
3. sorunun çözümü
Oksijenli solunumun büyük bölümü mitokondride gerçekleşir.
- Kloroplast fotosentez organelidir.
- Mitokondri enerji üretim merkezidir.
- Oksijenli solunum burada yürür.
4. sorunun çözümü
Kimyasal sindirimde enzimler büyük molekülleri yapı taşlarına ayırır.
- Mekanik sindirim yalnızca boyutu küçültür.
- Kimyasal sindirimde enzimler görev alır.
- Moleküller yapı taşlarına ayrılır.
5. sorunun çözümü
Elektron taşıma sisteminde açığa çıkan enerji ATP sentezinde kullanılır.
- Glikozdan elektronlar alınır.
- Taşıma sisteminde enerji açığa çıkar.
- Bu enerjiyle ATP üretilir.
6. sorunun çözümü
Fotosentez yapan canlılar üreticidir; besin zincirinin ilk halkasıdır.
- Güneş enerjisini bağlayan olay fotosentezdir.
- Fotosentezi klorofilli canlılar yapar.
- Bu canlılar kendi besinini üretir.
- Bu gruba üretici (ototrof) denir.
7. sorunun çözümü
Besin ağı halkaları birbirine bağlıdır; bir türe müdahale zincirleme etki yapar.
- İlaçlama zararlı böcek popülasyonunu düşürdü.
- Kuşlar bu böcekle besleniyordu.
- Besin kaynağı azalınca kuşlar da azaldı.
- Bir halkaya müdahale tüm ağı etkiler.
8. sorunun çözümü
Bir basamaktaki azalma, altındaki basamağın artmasına üstündekinin azalmasına yol açar.
- Su pireleri yosunla beslenir.
- Su pireleri azalınca yosun daha az tüketilir → yosun artar.
- Küçük balıklar su pireleriyle beslenir.
- Besinleri azaldığı için küçük balıklar azalır.
9. sorunun çözümü
Enerji güneşten gelir ve ısı olarak kaybolur; madde döngülerle geri kazanılır.
- Enerji güneşten üreticilere, oradan tüketicilere geçer.
- Her basamakta bir kısmı ısı olarak kaybolur, geri dönmez → tek yönlü.
- Karbon, azot ve su ayrıştırıcılarla ortama geri döner.
- Madde döngüsel, enerji tek yönlüdür.
10. sorunun çözümü
Bütün canlılar gibi bitkiler de hücresel solunum yapar; fotosentez yalnızca üreticilere özgü ek bir olaydır.
- Her hücre enerji için solunum yapar.
- Bitki hücreleri de canlıdır.
- Fotosentez solunumun yerini almaz.
11. sorunun çözümü
Tür çeşitliliği yüksek ekosistemler bozulmalara karşı daha dirençlidir.
- A ormanında 48 tür, B ormanında 12 tür var.
- A’da baskın tür oranı düşük → besin ağı daha dallı.
- Bir tür yok olduğunda A’da yerini alacak türler bulunur.
- Çeşitliliği yüksek olan A daha dayanıklıdır.
12. sorunun çözümü
30 ÷ 2 = 15 kat üstündür.
- İki değer birbirine oranlanır.
- 30 ÷ 2 hesaplanır.
- Sonuç 15 kat bulunur.
13. sorunun çözümü
İki tarafın da kazançlı çıktığı birlikte yaşama mutualizmdir.
- Bakteri azotu bitkinin kullanabileceği hâle getirir → bitki kazanır.
- Bitki bakteriye besin ve barınak verir → bakteri kazanır.
- İki taraf da yarar görüyor.
- Bu ilişki mutualizmdir.
14. sorunun çözümü
Döngüde madde yok olmaz; yalnız bulunduğu havuz değişir.
- Fosil yakıtlar milyonlarca yıl önce gömülmüş organik karbondur.
- Yakma sırasında bu karbon CO₂ olarak açığa çıkar.
- Yer altı havuzundan atmosfer havuzuna geçiş olur.
- Karbonun toplam miktarı değişmez, dağılımı değişir.
15. sorunun çözümü
Hücrenin doğrudan kullandığı enerji taşıyıcısı ATP molekülüdür.
- Tanım doğrudan kullanımdan söz ediyor.
- Glikoz önce yıkılmalıdır.
- Doğrudan kullanılan molekül ATP'dir.
16. sorunun çözümü
Serbest azotu bitkilerin alabileceği forma bakteriler dönüştürür.
- Atmosferdeki N₂ molekülü çok kararlıdır.
- Bitkiler azotu nitrat/amonyum olarak alabilir.
- Azot bağlayıcı bakteriler N₂’yi bu formlara çevirir.
- Bu nedenle azot döngüsünde bakteriler zorunludur.
17. sorunun çözümü
Ekosistemlerdeki enerjinin kaynağı, üreticilerin fotosentezle bağladığı güneş enerjisidir.
- Tüketiciler besinlerini üreticilerden alır.
- Üreticiler fotosentez yapar.
- Kaynak güneş enerjisidir.
18. sorunun çözümü
Aynı türden bireylerin belirli bir alandaki topluluğu popülasyondur.
- Sazanların hepsi aynı türdendir.
- Belirli bir alanda (gölet) yaşıyorlar.
- Aynı tür + aynı alan → popülasyon
- Farklı türler birlikte olsaydı komünite olurdu.
19. sorunun çözümü
Aynı habitatta farklı niş kullanan türler arasında rekabet azalır.
- İki tür aynı habitatta (ağaç) yaşıyor.
- Ancak farklı bölgelerde, farklı besinlerle besleniyorlar.
- Habitat “adres”, niş ise “meslek” gibidir.
- Nişler farklı olduğu için rekabet azalır ve birlikte yaşayabilirler.
20. sorunun çözümü
Hız belli bir noktadan sonra artmıyorsa karbondioksit ya da sıcaklık gibi başka bir etken sınırlayıcıdır.
- Başlangıçta ışıkla hız artmıştır.
- Sonra artış durmuştur.
- Başka bir etken sınırlayıcı olmuştur.