10. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
| Haber | Aktaran sayısı | Bilgi değeri |
|---|---|---|
| A | Çok sayıda ve bağımsız | Yüksek |
| B | Tek kişi | ? |
Tabloda haberler karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?
- A Daha düşük; tek kaynağa dayandığı için ek inceleme gerektirir
- B Daha yüksek
- C Eşit
- D Kesin
- E Ölçülemez
| Konu | Bilgisine ulaşma yolu |
|---|---|
| Bir maddenin kaynama noktası | Deney ve gözlem |
| Ahiret hayatının niteliği | ? |
Tabloda konular ve bilgiye ulaşma yolları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangi seçenektedir?
- A Duyu
- B Deney
- C Gözlem
- D Ölçüm
- E Vahiy ve sadık haber
Bir durum
Bir kişiye ulaşan bir haber, kaynağı araştırılmadan hemen yaygınlaştırılmıştır.
Yukarıdaki davranışın bilgi ahlakı bakımından sakıncası hangisidir?
- A Yayılmanın yavaşlaması
- B Haberin okunamaması
- C Kaynağın bulunamaması
- D Doğruluğu bilinmeyen bilginin yayılmasına ve zarara yol açması
- E Bilginin çoğalması
Bir akıl yürütme
Sonradan var olan her şeyin, kendisini var eden bir sebebe ihtiyacı vardır; evren de sonradan var olmuştur.
Yukarıdaki akıl yürütme hangi delil türüne örnektir?
- A Ahlak delili
- B Gaye delili
- C Fıtrat delili
- D Hudus delili
- E Tarih delili
Kartlarda İslam medeniyetinde kurulan yapılar verilmiştir. Bu yapıların ortak işlevi hangisidir?
- A Bilginin üretilmesi, korunması ve aktarılması
- B Ticaretin düzenlenmesi
- C Askerî eğitim
- D Ulaşımın sağlanması
- E Vergi toplanması
Kartlarda bu temada işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Haber gereksizdir.
- B Varlık tek alandır.
- C Bilginin tek kaynağı vardır.
- D Aklın sorumlulukla ilgisi yoktur.
- E İslam düşüncesinde varlık ve bilgi, akıl ile haberin birlikte işlediği bir çerçevede ele alınır.
Bir görüş üzerine
Bir kişi, "Aklımla kavrayamadığım hiçbir şeyi kabul etmem." demiştir.
Yukarıdaki görüşe yöneltilebilecek en uygun eleştiri hangisidir?
- A İnsan aklının sınırlı olduğunu ve her alanı kuşatamayacağını göz ardı etmesi
- B Aklın hiç kullanılmaması gerektiği
- C Kabul etmenin gereksizliği
- D Görüşün anlaşılmazlığı
- E Aklın var olmadığı
Kartlarda bu temada işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Çaba gereksizdir.
- B Evren okunamaz.
- C Akıl delil kuramaz.
- D Bilgi davranışa dönüşmez.
- E Yaratıcıyı tanıma çabası; evreni okumayı, akıl yürütmeyi ve bunu davranışa dönüştürmeyi birlikte içerir.
Bir gözlem
Farklı çağlarda ve farklı toplumlarda insanın bir yaratıcı arayışı içinde olduğu görülür.
Yukarıdaki gözlemden hareketle kurulan delil hangisidir?
- A Fıtrat delili
- B Hudus delili
- C Gaye delili
- D İcma delili
- E Kıyas delili
Şemada bir ilişki verilmiştir. Şemaya göre isim ve sıfatların ahlaki karşılığı hangisidir?
- A Merhametin ölçülemezliği
- B Bilginin davranışla ilgisiz olması
- C Davranışın önemsizliği
- D Öğrenmenin gereksizliği
- E Bilginin davranışa dönüşmesi
Kartlarda duayla ilgili tutumlar verilmiştir. Bu tutumların birlikte anlattığı yaklaşım hangisidir?
- A Sonucun önemsizliği
- B Duanın çabayı gereksizleştirdiği
- C Çabanın duayı gereksizleştirdiği
- D Duanın çabayla birlikte anlam kazandığı
- E İçtenliğin gereksizliği
Kartlarda İslam düşüncesinde bilginin kaynakları sıralanmıştır. Bu üç kaynağın birlikte sayılmasının gerekçesi hangisidir?
- A Üçünün de aynı bilgiyi vermesi
- B Her birinin farklı bir bilgi alanına ulaşma imkânı vermesi
- C Yalnızca birinin geçerli olması
- D Üçünün de duyuya dayanması
- E Üçünün de deneye dayanması
| İsim | Anlamı |
|---|---|
| er-Rahman | Bütün varlıklara karşılıksız merhamet eden |
| el-Alîm | ? |
Tabloda isimler ve anlamları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan yere hangi ifade yazılmalıdır?
- A Koruyan
- B Rızık veren
- C Bağışlayan
- D Her şeyi bilen
- E Yaratan
| Delil | Dayandığı gözlem |
|---|---|
| Gaye delili | Evrendeki düzen ve amaçlılık |
| Hudus delili | ? |
Tabloda deliller karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek doğru tamamlar?
- A Tarihsel olaylar
- B Evrendeki düzen
- C Canlıların amaçlılığı
- D İnsandaki vicdan
- E Evrenin ve varlıkların sonradan var olması
| Varlık alanı | Anlamı |
|---|---|
| Şehadet âlemi | Duyularla algılanabilen varlık alanı |
| Gayb âlemi | ? |
Tabloda varlık alanları tanımlanmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek doğru tamamlar?
- A Duyularla algılanamayan, bilgisi habere dayanan varlık alanı
- B Duyularla algılanan alan
- C Yalnızca hayal ürünü alan
- D Ölçülebilen alan
- E Deneyle sınanan alan
Bir ilke
Yaratıcının, yaratılmışlara ait eksiklik ve sınırlılıklardan uzak tutulması.
Yukarıda tanımı verilen ilke hangisidir?
- A Tevekkül
- B Teşbih
- C Tenzih
- D Tebliğ
- E Tefekkür
Bir çıkarım üzerine
Bir kişi, bir olayın bilimsel açıklamasını öğrenince "Öyleyse bunun yaratılışla ilgisi yokmuş." demiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?
- A Kişiyi tanımamak
- B Bilimsel açıklamayı anlamamak
- C Olayı görememek
- D Bir olayın nasıl gerçekleştiğini bilmeyi, niçin var olduğu sorusunun cevabı sanmak
- E Açıklamayı okumamak
| Tutum | Değerlendirme |
|---|---|
| Hazırlık yapıp sonucu teslim etmek | Tevekkül |
| Hiç hazırlık yapmadan beklemek | ? |
Tabloda tutumlar değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl doldurulmalıdır?
- A Teslimiyetin ölçüsü
- B Tevekkülün en ileri biçimi
- C Doğru bir tutum
- D Hazırlığın gereksizliği
- E Tevekkül değil, sorumluluktan kaçınma
Şemada bir akıl yürütmenin basamakları verilmiştir. Bu akıl yürütmenin adı hangisidir?
- A İmkân delili
- B Hudus delili
- C Gaye (teleolojik) delil
- D Fıtrat delili
- E İcma delili
Bir çıkarım üzerine
Bir kişi, bir konuda tek bir kaynaktan duyduğu bilgiyi "herkes böyle diyor" diyerek aktarmıştır.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?
- A Kişiyi tanımamak
- B Bilgiyi hiç aktarmamak
- C Kaynağı fazla araştırmak
- D Tek kaynaklı bilgiyi yaygın kabul gibi sunmak
- E Konuyu bilmemek
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Tek kişiden gelen haber, çok sayıda bağımsız aktarıcının verdiği haber kadar güçlü bir kesinlik taşımaz.
- A haberi çok sayıda bağımsız kaynaktan geliyor.
- B haberi tek kaynağa dayanıyor.
- Tek kaynak daha düşük bilgi değeri taşır.
2. sorunun çözümü
Gayb alanına giren konular deney ve gözlemle sınanamaz; bilgisi habere dayanır.
- Kaynama noktası deneyle ölçülebilir.
- Ahiretin niteliği duyuyla algılanamaz.
- Bu alanın bilgisi vahiy ve sadık habere dayanır.
3. sorunun çözümü
Doğrulanmadan yayılan haber, hem yanlış bilgiyi çoğaltır hem de kişilere haksızlık doğurabilir.
- Haber araştırılmadan yayılmış.
- Doğruluğu bilinmiyor.
- Bu, yanlış bilginin yayılmasına ve zarara yol açar.
4. sorunun çözümü
Evrenin sonradan var olduğundan hareketle bir yaratıcıya ulaşan akıl yürütmeye hudus delili denir.
- Akıl yürütme sonradan var olmaya dayanıyor.
- Sonradan var olan sebep gerektirir.
- Bu delile hudus delili denir.
5. sorunun çözümü
Bu kurumların tümü öğretim, araştırma ve bilgi birikiminin korunmasına hizmet etmiştir.
- Kartlarda öğretim ve araştırma kurumları var.
- Kütüphane bilgiyi koruyor.
- Ortak işlev bilgiyi üretmek, korumak ve aktarmaktır.
6. sorunun çözümü
Kartlar varlık ayrımını, bilgi kaynaklarını ve aklın yerini birlikte gösterir.
- Birinci kart varlık ayrımını veriyor.
- İkinci kart bilgi kaynaklarını ekliyor.
- Üçüncü kart aklın yerini getiriyor.
7. sorunun çözümü
İnsan aklı güçlü bir araçtır ama sınırlıdır; kavrayamaması bir şeyin yokluğunu göstermez.
- Görüş aklı tek ölçüt sayıyor.
- İnsan aklının kapsamı sınırlıdır.
- Kavrayamamak yokluk anlamına gelmez.
8. sorunun çözümü
Kartlar evreni okumayı, akıl yürütmeyi ve ahlaki karşılığı birlikte gösterir.
- Birinci kart evreni okumayı veriyor.
- İkinci kart akıl yürütmeyi ekliyor.
- Üçüncü kart ahlaki karşılığı getiriyor.
9. sorunun çözümü
İnsanda doğuştan bulunan inanma eğiliminden hareket eden delile fıtrat delili denir.
- Gözlem insandaki ortak eğilime dayanıyor.
- Bu eğilim çağ ve toplum farkı tanımıyor.
- Bu delile fıtrat delili denir.
10. sorunun çözümü
Dinî literatürde isim ve sıfatların bilinmesi, karşılığını kişinin ahlakında ve davranışında bulur.
- Şemada önce nitelik öğreniliyor.
- Sonra davranış değişiyor.
- Yani bilgi davranışa dönüşüyor.
11. sorunun çözümü
Dinî literatürde dua, çabayı bırakmayı değil; çabayla birlikte yönelmeyi ifade eder.
- Kartlarda içtenlik ve emek birlikte anılıyor.
- Sonuç teslimiyetle karşılanıyor.
- Yani dua çabayla birlikte anlam kazanır.
12. sorunun çözümü
Duyular somut alanı, akıl çıkarımı, sadık haber ise duyu ve akılla ulaşılamayan alanı bildirir.
- Duyular yalnızca algılanabilene ulaşır.
- Akıl çıkarım yapar ama her alana ulaşamaz.
- Sadık haber duyu ve aklın ötesindeki alanı bildirir.
13. sorunun çözümü
el-Alîm; sınırsız ilim sahibi, her şeyi bilen anlamına gelir.
- İsimler bir niteliği anlatır.
- el-Alîm ilim kökünden gelir.
- Anlamı her şeyi bilendir.
14. sorunun çözümü
Hudus delili düzenden değil, varlığın sonradan meydana gelmiş olmasından hareket eder.
- Gaye delili düzene dayanıyor.
- Hudus delili farklı bir gözleme dayanmalı.
- Bu gözlem varlığın sonradan olmasıdır.
15. sorunun çözümü
İslam düşüncesinde gayb, duyu ve deneyle ulaşılamayan; bilgisi vahiy ve sadık habere dayanan alandır.
- Şehadet duyuyla algılanan alan.
- Gayb bunun karşıtı olmalı.
- Yani duyuyla algılanamayan, bilgisi habere dayanan alandır.
16. sorunun çözümü
Yaratıcıyı yaratılmışlara ait niteliklerden uzak tutma ilkesine tenzih denir.
- Tanımda eksikliklerden uzak tutma var.
- Bu bir yüceltme ilkesidir.
- İlkenin adı tenzihtir.
17. sorunun çözümü
Bilimsel açıklama işleyişi anlatır; anlam ve amaç sorusu ayrı bir soru olarak durur.
- Bilimsel açıklama "nasıl" sorusuna cevap veriyor.
- Çıkarım "niçin" sorusu hakkında.
- İki soru birbirinin yerine geçmez.
18. sorunun çözümü
Tevekkül gerekeni yaptıktan sonraki teslimiyettir; hazırlıksız bekleme sorumluluktan kaçınmadır.
- Tevekkülde önce hazırlık yapılır.
- Hazırlık yapılmadan beklemek bu tanıma uymaz.
- Bu tutum sorumluluktan kaçınmadır.
19. sorunun çözümü
Evrendeki düzen ve amaçlılıktan hareketle bir yaratıcının varlığına ulaşan akıl yürütmeye gaye (teleolojik) delil denir.
- Akıl yürütme düzenin gözlenmesiyle başlıyor.
- Düzenden amaç sonucu çıkarılıyor.
- Bu yürütmeye gaye delili denir.
20. sorunun çözümü
Tek kaynaktan gelen bilgi, çok sayıda bağımsız aktarıcıya dayanan bilgi gibi sunulamaz.
- Bilgi tek kaynaktan geliyor.
- Ancak yaygın kabul gibi aktarılıyor.
- Bu, kaynağın gücünü olduğundan büyük göstermektir.