10. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
| Alan | Temel sorusu |
|---|---|
| Varlık felsefesi | ? |
| Bilgi felsefesi | Bilgi nasıl mümkündür? |
Tabloda iki alanın temel sorusu verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?
- A Güzel nedir?
- B Var olan nedir, gerçekte ne vardır?
- C İyi nedir?
- D Devlet nasıl kurulur?
- E Bilim nedir?
| Argüman | Öncüller | Biçim |
|---|---|---|
| Birinci | Doğru | Geçerli |
| İkinci | Yanlış | Geçerli |
Tabloda iki argüman karşılaştırılmıştır. Bu tabloya göre sonucun güvenilir sayılabilmesi için gereken koşul hangisidir?
- A Yalnızca biçimin geçerli olması
- B Hem öncüllerin doğru hem biçimin geçerli olması
- C Yalnızca öncüllerin doğru olması
- D Öncül sayısının fazla olması
- E Argümanın uzun olması
Kartlarda dört varlık numaralandırılmıştır. Bunlardan hangileri duyularla algılanamayan varlıklardır?
- A II ve IV
- B I ve III
- C I ve II
- D III ve IV
- E Yalnız I
Bir görüş üzerine
Bir düşünüre göre hiçbir şey aynı kalmaz; her şey sürekli bir akış içindedir. Aynı ırmakta iki kez yıkanılamaz, çünkü hem ırmak hem yıkanan değişmiştir.
Yukarıda anlatılan görüş varlığı hangi kavramla açıklamaktadır?
- A Fenomen
- B Değişmez töz
- C İdea
- D Oluş (değişme)
- E Öz
| Kavram | Öne çıkan yön |
|---|---|
| Bilgi | Bir konuda edinilmiş içerik |
| Bilgelik | ? |
Tabloda iki kavram karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?
- A Bilginin ezberlenmesi
- B Bilgiyi yaşamda doğru kullanma ve anlamlandırma yetisi
- C Bilginin yazıya geçirilmesi
- D Bilginin gizlenmesi
- E Bilginin sayısallaştırılması
| Tutum | Bilgi karşısında |
|---|---|
| Dogmatik | Kesin bilgiye ulaşıldığını savunur |
| Kuşkucu | ? |
Tabloda iki tutum karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?
- A Bilgiyi ölçer
- B Hiç düşünmez
- C Bilgiyi ezberler
- D Bilgiyi gizler
- E Kesin bilgiye ulaşılıp ulaşılamayacağını sorgular
Bir öğrenci "Felsefede kesin cevap yoksa uğraşmak gereksiz." demiştir. Bu değerlendirmeye verilebilecek en uygun karşılık hangisidir?
- A Felsefe yalnızca cevap üretmek içindir.
- B Doğrudur, felsefeyle uğraşmak gereksizdir.
- C Felsefede her sorunun kesin cevabı vardır.
- D Kesin cevap olmasa da gerekçeleri sınamak düşünmeyi geliştirir ve kararları temellendirir.
- E Gerekçelerin hiçbir değeri yoktur.
Yukarıdaki akıl yürütmenin biçimi ve taşıdığı temel risk hangi seçenekte birlikte doğru verilmiştir?
- A Analoji – benzerlik yoktur.
- B Tümdengelim – sonuç kesindir.
- C Tümevarım – gözlenmeyen bir örnek sonucu çürütebilir.
- D Safsata – öncüller yoktur.
- E Gözlem – sonuç çıkarılmaz.
Bir tartışmaya başlamadan önce kullanılan temel kavramların tanımlanmasının sağladığı yarar hangisidir?
- A Görüşlerin gizlenmesi
- B Tartışmanın uzaması
- C Tarafların aynı şeyi konuştuğundan emin olunması
- D Gerekçenin gereksizleşmesi
- E Sonucun baştan belirlenmesi
| Varlık görüşü | Doğaya bakış |
|---|---|
| Doğayı yalnızca kaynak sayan | Sınırsız kullanım |
| Doğayı kendi başına değerli sayan | ? |
Tabloda varlık görüşlerinin doğaya bakışa yansıması verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?
- A Sınırsız kullanım
- B Hiç kullanmama
- C Koruyarak ve sınırlı kullanım
- D Doğayı yok sayma
- E Doğayı ölçme
| Alan | Dayanağı |
|---|---|
| Felsefe | Akıl yürütme ve gerekçelendirme |
| Din | İnanç ve vahiy |
Tabloda iki alanın dayanağı verilmiştir. Bu tabloya göre din felsefesinin konumu için en uygun ifade hangisidir?
- A Bir inancı savunan alandır.
- B Dinî kavramları akıl yürütmeyle inceleyen bir felsefe alanıdır.
- C Bir inancı çürüten alandır.
- D Dinle hiç ilgilenmeyen alandır.
- E Yalnızca ibadetleri düzenler.
| Ölçüt | Neyle ilgili |
|---|---|
| Geçerlilik | Argümanın biçimi |
| Doğruluk | ? |
Tabloda iki ölçüt karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?
- A Kullanılan sözcükler
- B Argümanın uzunluğu
- C Öncül sayısı
- D Konuşanın kimliği
- E Öncüllerin gerçeğe uygunluğu
| Alan | Önceki görüşlerin durumu |
|---|---|
| Bilim | Çürütülen görüş terk edilir |
| Felsefe | Eski görüşler tartışılmayı sürdürür |
Tabloda iki alan karşılaştırılmıştır. Felsefede eski görüşlerin tartışılmayı sürdürmesinin nedeni hangisidir?
- A Felsefecilerin yeniliğe kapalı olması
- B Felsefi soruların deneyle kesin biçimde kapatılamaması
- C Felsefede görüş üretilmemesi
- D Eski görüşlerin doğrulanmış olması
- E Felsefede tartışmanın yasak olması
Bir tartışmadan
"Ya bizim önerimizi kabul edersin ya da bu projeyi hiç istemiyorsun demektir."
Yukarıdaki sözde hangi akıl yürütme hatasına düşülmüştür?
- A Acele genelleme
- B Kişiye yönelme
- C Otoriteye dayanma
- D Seçenekleri ikiye indirgeme (yanlış ikilem)
- E Kısır döngü
Kartlarda üç kavram numaralandırılmıştır. "Bize göründüğü biçimiyle şey" anlamına gelen kavram kaç numaralıdır?
- A III
- B I
- C II
- D I ve II
- E II ve III
Yukarıdaki akıl yürütmenin biçimi ve sonucun niteliği hangi seçenekte birlikte doğru verilmiştir?
- A Safsata – öncül yoktur.
- B Tümdengelim – sonuç kesindir.
- C Tümevarım – sonuç kesindir.
- D Analoji – sonuç kesin değil, olasıdır.
- E Tanım – sonuç yoktur.
Felsefenin merakla başladığı söylenir. Bu ifadeyle anlatılmak istenen temel düşünce hangisidir?
- A Alışılmış olanın sorgulanmasının felsefi düşünmeyi başlattığı
- B Merakın gereksiz olduğu
- C Felsefenin yalnızca uzmanlara ait olduğu
- D Soruların yanıtsız kaldığı
- E Merakın bilimle ilgisiz olduğu
Bir tartışmadan
"İki kez geç kaldı; demek ki bu kişi hiçbir işine zamanında yetişemez."
Yukarıdaki söz değerlendirildiğinde ortaya çıkan mantık hatası hangisidir?
- A Kısır döngü
- B Kişiye yönelme
- C Yanlış ikilem
- D Otoriteye dayanma
- E Yetersiz örnekten genel sonuç çıkarma
| Kişi | Söylediği iki görüş |
|---|---|
| Birinci | "Her insan özgürdür." / "Kimsenin seçim şansı yoktur." |
| İkinci | "Her insan özgürdür." / "Seçimlerinden sorumludur." |
Tabloda iki kişinin görüşleri verilmiştir. Felsefede aranan tutarlılık ölçütü bakımından yapılabilecek en uygun değerlendirme hangisidir?
- A Birinci kişinin görüşleri birbiriyle çelişmektedir.
- B İkinci kişinin görüşleri çelişmektedir.
- C İki kişi de tutarlıdır.
- D İki kişi de tutarsızdır.
- E Tutarlılık felsefede aranmaz.
| Metin | İçerdiği yargılar |
|---|---|
| Birinci | "Tüm kurallara uyulmalı." / "Bu kurala uymayabiliriz." |
| İkinci | "Tüm kurallara uyulmalı." / "Bu kurala da uyacağız." |
Tabloda iki metnin içerdiği yargılar verilmiştir. Tutarlılık ölçütü bakımından yapılabilecek en uygun değerlendirme hangisidir?
- A Birinci metin kendi içinde çelişmektedir.
- B İkinci metin çelişmektedir.
- C İki metin de tutarlıdır.
- D İki metin de tutarsızdır.
- E Tutarlılık aranmaz.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Varlık felsefesi (ontoloji), var olanın ne olduğunu ve gerçekte nelerin var olduğunu sorar.
- Bilgi felsefesi bilgiyi konu ediyor.
- Varlık felsefesi ise var olanı konu edinir.
- Temel sorusu "var olan nedir" biçimindedir.
2. sorunun çözümü
Geçerli biçim yanlış öncüllerle yanlış sonuç verebilir; güvenilir sonuç için iki koşul birlikte sağlanmalıdır.
- İkinci argümanın biçimi geçerli ama öncülleri yanlış.
- Yanlış öncül yanlış sonuç doğurabilir.
- Bu yüzden iki koşul birlikte gerekir.
3. sorunun çözümü
Adalet ve sayı duyularla algılanamayan; düşünce yoluyla kavranan varlıklardır.
- Masa ve ağaç görülüp dokunulabilir.
- Adalet ve sayı ise duyularla algılanamaz.
- Bunlar düşünce yoluyla kavranır.
4. sorunun çözümü
Varlığın temeline sürekli değişimi koyan anlayış oluş düşüncesidir.
- Metinde hiçbir şeyin aynı kalmadığı söyleniyor.
- Sürekli akış vurgulanıyor.
- Bu anlayış varlığı oluş olarak açıklar.
5. sorunun çözümü
Bilgelik yalnızca bilgi sahibi olmak değil; bilgiyi yerinde, tutarlı ve anlamlı biçimde kullanabilmektir.
- Bilgi bir içerik olarak veriliyor.
- Bilgelik bu içerikten fazlasını gerektirir.
- Bu fazlalık, bilgiyi doğru kullanma ve anlamlandırmadır.
6. sorunun çözümü
Kuşkuculuk, kesin bilgiye ulaşma iddiasını sorgulayan ve ölçütünü tartışan bir tutumdur.
- Dogmatik tutum kesinliği savunuyor.
- Kuşkucu tutum bunun karşıtıdır.
- Yani kesinliğe ulaşılıp ulaşılamayacağını sorgular.
7. sorunun çözümü
Felsefenin değeri yalnızca varılan sonuçta değil; sorunun açıklığa kavuşturulması ve gerekçelerin sınanması sürecindedir.
- Felsefi sorular deneyle kapanmaz.
- Ancak süreçte kavramlar netleşir ve gerekçeler sınanır.
- Bu kazanım, kararların temellendirilmesini sağlar.
8. sorunun çözümü
Tek tek gözlemlerden genel bir yargıya varmaya tümevarım denir; gözlenmemiş tek bir karşıt örnek genellemeyi çürütebilir.
- Öncüller tek tek gözlemlerdir: özel.
- Sonuç bütün kuğuları kapsıyor: genel.
- Özelden genele geçiş tümevarımdır.
- Gözlenmemiş bir örnek sonucu çürütebilir.
9. sorunun çözümü
Aynı sözcüğe farklı anlamlar yükleyen taraflar aslında farklı şeyleri tartışır; tanım bu karışıklığı önler.
- Aynı sözcük farklı anlamlarda kullanılabilir.
- Bu durumda taraflar farklı şeyleri tartışır.
- Tanım, ortak bir zemin kurar.
10. sorunun çözümü
Doğaya kendinde değer atfeden bakış, kullanımın korumayla dengelenmesini gerektirir.
- İlk görüş doğayı yalnızca araç sayıyor: sınırsız kullanım.
- İkinci görüş doğaya kendinde değer veriyor.
- Bu bakış koruyarak ve sınırlı kullanımı gerektirir.
11. sorunun çözümü
Din felsefesi bir inancı savunmaz ya da çürütmez; dinî kavram ve savları akıl yürütme yoluyla inceler.
- Felsefenin dayanağı akıl yürütmedir.
- Din felsefesi de bu yöntemi kullanır.
- Konusu dinî kavramlar, yöntemi akıl yürütmedir.
12. sorunun çözümü
Doğruluk, öncüllerin gerçekle uyuşup uyuşmadığıyla ilgilidir; geçerlilik ise biçimsel bir ölçüttür.
- Geçerlilik biçimle ilgilidir.
- Doğruluk ise içerikle ilgili olmalıdır.
- İçerik ölçütü, öncüllerin gerçeğe uygunluğudur.
13. sorunun çözümü
Felsefi sorular gözlem ve deneyle nihai olarak çözülemediği için farklı yanıtlar geçerliliğini korur ve tartışma sürer.
- Bilimde bir görüş deneyle çürütülebilir.
- Felsefi sorularda böyle bir kesin sınama yoktur.
- Bu yüzden farklı yanıtlar tartışılmayı sürdürür.
14. sorunun çözümü
Aslında başka seçenekler bulunduğu hâlde durum iki seçeneğe indirgenmiştir; bu yanlış ikilem safsatasıdır.
- Söz yalnızca iki seçenek sunuyor.
- Oysa öneriyi değiştirmek gibi başka yollar da var.
- Seçenekleri yapay biçimde ikiye indirgemek hatadır.
15. sorunun çözümü
Fenomen, şeyin bilince göründüğü biçimini ifade eder.
- Töz değişenlerin altında kalan dayanaktır.
- Öz, şeyi o şey yapan vazgeçilmez niteliktir.
- Görünen hâli ifade eden kavram fenomendir.
16. sorunun çözümü
Benzerlikten hareketle sonuç çıkarmaya analoji denir; benzerlik her yönü kapsamadığı için sonuç olasıdır.
- Akıl yürütme iki şeyin benzerliğine dayanıyor.
- Bu biçim analojidir.
- Benzerlik her yönü kapsamadığı için sonuç kesin değildir.
17. sorunun çözümü
Olağan sayılan şeyleri "neden böyle?" diye sormak, felsefi düşünmenin başlangıç noktasıdır.
- Merak, alışılmış olanı sorgulamayı doğurur.
- Sorgulama felsefi düşünmenin ilk adımıdır.
- Bu yüzden felsefe merakla başlar denir.
18. sorunun çözümü
İki gözlemden bütün davranışları kapsayan bir sonuç çıkarılmıştır; örnek sayısı genellemeyi taşımaz.
- Gözlem sayısı yalnızca iki.
- Sonuç ise bütün işleri kapsıyor.
- Örnek sayısı sonucu desteklemiyor.
19. sorunun çözümü
Birinci kişi hem özgürlüğü hem seçim şansının yokluğunu savunmaktadır; bu iki görüş bir arada tutulamaz.
- Birinci kişi önce özgürlüğü kabul ediyor.
- Sonra seçim şansını tamamen reddediyor.
- Özgürlük seçim şansını gerektirdiği için görüşler çelişir.
20. sorunun çözümü
Birinci metinde genel kural ile ondan yapılan istisna bir arada savunulamaz; bu bir iç çelişkidir.
- Birinci metin önce tüm kurallara uymayı söylüyor.
- Sonra bir kurala uymamayı savunuyor.
- İki yargı bir arada tutulamaz.