10. Sınıf Felsefe 1. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
| Ölçüt | Yasa | Vicdan |
|---|---|---|
| Kaynağı | Dışsal, kurumsal | İçsel |
| Yaptırımı | Ceza | Huzursuzluk, pişmanlık |
Tabloda iki düzenleyici karşılaştırılmıştır. Bu tabloya göre yalnızca yasaya dayanan bir düzenin karşılaşacağı temel sınırlılık hangisidir?
- A Denetimin ulaşamadığı durumlarda davranışın güvenceye alınamaması
- B Yasaların yazılamaması
- C Cezanın uygulanamaması
- D Kurumların kurulamaması
- E Kuralların bilinmemesi
Katı bir ahlaki göreciliğe yöneltilen temel eleştiri hangisidir?
- A Vicdanı yok sayması
- B Kültürleri tanımaması
- C Yasaları reddetmesi
- D Erdemi tanımlaması
- E Hiçbir uygulamanın eleştirilememesi sonucunu doğurması
| Cümle | Türü |
|---|---|
| Bu odanın sıcaklığı 22 derecedir. | Olgu yargısı |
| Bu davranış yanlıştır. | ? |
Tabloda iki cümle türüne göre ayrılmış, biri boş bırakılmıştır. Buna göre boş bölüme ne gelmelidir?
- A Soru
- B Olgu yargısı
- C Tanım
- D Değer yargısı
- E Emir
| Görüş | İnsan davranışı hakkında |
|---|---|
| Birinci | Önceki nedenlerce belirlenmiştir |
| İkinci | Kişi gerçek anlamda seçim yapabilir |
Tabloda iki görüş karşılaştırılmıştır. Birinci görüşün ahlak felsefesi bakımından doğurduğu temel güçlük hangisidir?
- A Toplumun kurulamaması
- B Erdemin tanımlanamaması
- C Yasaların yazılamaması
- D Seçim yoksa sorumluluğun nasıl temellendirileceği sorunu
- E Eğitimin gereksizleşmesi
| Ölçüt | Bilimsel bilgi |
|---|---|
| Sınanabilirlik | Vardır |
| Kesinlik | Değişebilir, mutlak değildir |
Tabloda bilimsel bilginin iki niteliği verilmiştir. Bu tabloya göre bilimsel bilgi için en uygun ifade hangisidir?
- A Hiç değişmeyen mutlak bilgidir.
- B Sınanabilir ve gerektiğinde düzeltilebilir bir bilgi türüdür.
- C Sınanamayan bir bilgidir.
- D Gerekçesiz bir bilgidir.
- E Yalnızca inanca dayanır.
Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Bilgi ile inanç aynıdır.
- B Bilgi gerekçesiz olabilir.
- C Bilginin kaynağı tartışmasızdır.
- D Doğruluk ölçütü aranmaz.
- E Bilgi; gerekçesi, kaynağı ve doğruluk ölçütü birlikte sorgulanan bir savdır.
| Yaklaşım | Zorlandığı nokta |
|---|---|
| Yalnızca akla dayanan | Kavramların gerçeklikle bağını kurma |
| Yalnızca deneye dayanan | Zorunlu ve genel doğruları açıklama |
Tabloda iki yaklaşımın güçlükleri verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?
- A Her iki kaynağın da tek başına yetersiz kalabildiği
- B Aklın hiçbir işlevi olmadığı
- C Deneyin gereksiz olduğu
- D İki yaklaşımın aynı olduğu
- E Bilginin imkânsız olduğu
Bir gözlem
Aynı sergiyi gezen iki kişi, aynı esere biri "çok etkileyici", öteki "sıradan" demiştir.
Yukarıdaki gözlem hangi estetik görüşü desteklemek için kullanılabilir?
- A Eserin fiyatının belirleyici olduğunu savunan görüşü
- B Güzelliğin ölçülebilir olduğunu savunan görüşü
- C Sanatın işlevsiz olduğunu savunan görüşü
- D Estetik yargıda algılayanın payını öne çıkaran görüşü
- E Sanatın yalnızca doğayı kopyaladığını savunan görüşü
Bir doğruluk ölçütü
Bir yaklaşıma göre bir düşüncenin doğruluğu, uygulandığında işe yarayıp yaramadığına bakılarak değerlendirilir.
Yukarıda anlatılan ölçüt hangisidir ve ona yöneltilebilecek temel eleştiri nedir?
- A Uzlaşım ölçütü – kimse katılmaz.
- B Uygunluk ölçütü – gerçeklikle karşılaştırılamaz.
- C Tutarlılık ölçütü – çelişki aranmaz.
- D Apaçıklık ölçütü – sezgi yoktur.
- E Yarar ölçütü – işe yarayan her düşünce doğru olmayabilir.
Bir ahlaki ikilem
Bir kişi, arkadaşının sırrını saklama sözü vermiştir; ancak sırrı saklamak başka birinin zarar görmesine yol açacaktır.
Yukarıdaki durumun ahlak felsefesi bakımından gösterdiği temel güçlük hangisidir?
- A İki ahlaki ilkenin çatıştığı durumlarda tercih ölçütü gerekmesi
- B Ahlaki ilkelerin bulunmaması
- C Sözün önemsiz olması
- D Zararın ölçülememesi
- E İkilemin çözümsüz olması
Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Erdem doğuştan gelir.
- B Ahlak felsefesi yalnızca kural koyar.
- C Özgürlüğün sorumlulukla ilgisi yoktur.
- D İyi kavramı tartışmasızdır.
- E Ahlak felsefesi; özgürlük, iyi ve erdem kavramlarını birlikte tartışarak davranışı temellendirmeye çalışır.
Bir eserin çok satmasının, onun sanatsal değerinin kanıtı sayılamayacağı söylenir. Bu değerlendirmenin gerekçesi hangisidir?
- A Satışın hiç önemli olmaması
- B Satış sayısının beğeni ölçütünü değil, yaygınlığı göstermesi
- C Eserin okunmaması
- D Sanatın ticaretle ilgisi olmaması
- E Sayının ölçülememesi
Bir görüş üzerine
Bir düşünüre göre insan zihni gerçekliği ancak kendi kavram ve kalıpları aracılığıyla kavrar; bu yüzden şeyleri "kendinde" olduğu hâliyle bilemez.
Yukarıdaki görüşün bilgi anlayışı bakımından ileri sürdüğü temel sav hangisidir?
- A Zihnin hiçbir katkısı olmadığı
- B Bilginin hiç mümkün olmadığı
- C Bilginin yalnızca duyuya dayandığı
- D Bilginin, zihnin katkısıyla biçimlenen sınırlı bir kavrayış olduğu
- E Bilginin kesin olduğu
Bir sanat kuramı
Bir görüşe göre sanat, doğada ve yaşamda var olanı yeniden sunar; değeri de bu sunumun ustalığından gelir.
Yukarıda anlatılan kurama yöneltilebilecek en uygun eleştiri hangisidir?
- A Doğada karşılığı olmayan soyut eserleri açıklamakta zorlanması
- B Sanatın hiç var olmaması
- C Ustalığın ölçülememesi
- D Doğanın taklit edilememesi
- E Eserlerin çoğaltılamaması
| Görüş | Sanat-ahlak ilişkisi |
|---|---|
| Birinci | Sanat ahlaki bir amaç taşımalıdır |
| İkinci | Sanat kendi başına amaçtır |
Tabloda iki görüş karşılaştırılmıştır. Bu karşıtlığın estetik açısından gösterdiği temel gerçek hangisidir?
- A Ahlakın sanatla ilgisiz olduğu
- B İkinci görüşün doğru olduğu
- C Birinci görüşün doğru olduğu
- D Sanatın değersiz olduğu
- E Sanatın amacı ve değeri konusundaki tartışmanın sürdüğü
Bir görüş üzerine
Bir düşünüre göre matematiksel doğrular deneyden değil, aklın kendi işleyişinden çıkar; deney bu doğruları yalnızca örneklendirir.
Yukarıda anlatılan görüş bilginin kaynağı konusunda hangi yaklaşımı temsil eder?
- A Sezgicilik
- B Deneycilik (empirizm)
- C Kuşkuculuk
- D Akılcılık (rasyonalizm)
- E Faydacılık
| İzleyici | Aynı eser hakkında yorumu |
|---|---|
| Birinci | Yalnızlığı anlatıyor |
| İkinci | Umudu anlatıyor |
Tabloda aynı eser için iki farklı yorum verilmiştir. Bu durumun sanat eseri açısından gösterdiği nitelik hangisidir?
- A Eserin bozuk olması
- B Eserin anlamsız olması
- C İzleyicilerden birinin yanılması
- D Sanat eserinin birden çok okumaya açık olması
- E Yorumun gereksizliği
Bir görüş üzerine
Başka bir düşünüre göre zihin başlangıçta boş bir levha gibidir; bütün içerik duyu deneyimiyle gelir.
Yukarıda anlatılan görüş hangi yaklaşımı temsil eder?
- A Nihilizm
- B Akılcılık
- C Kuşkuculuk
- D İdealizm
- E Deneycilik (empirizm)
Kartlarda sanata atfedilen işlevler verilmiştir. Bu kartların birlikte gösterdiği temel gerçek hangisidir?
- A Sanatın yalnızca öğrettiği
- B Sanatın işlevsiz olduğu
- C Sanatın yalnızca haz verdiği
- D Sanatın tek bir işleve indirgenemeyeceği
- E Sanatın duyguyla ilgisiz olduğu
| Ölçüt | Zanaat ürünü | Sanat eseri |
|---|---|---|
| Amaç | Belirli bir işi görmek | Estetik yaşantı sunmak |
| Çoğaltım | Aynı biçimde üretilebilir | Tek ve özgündür |
Tabloda iki ürün türü karşılaştırılmıştır. Bu tabloya göre bir ürünün sanat eseri sayılmasında belirleyici olan hangisidir?
- A Boyutu
- B Üretim maliyeti
- C Kullanım süresi
- D Ağırlığı
- E Estetik yaşantı sunma amacı ve özgünlük
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Yasa dışsal denetime dayanır; denetimin ulaşamadığı yerde davranışı yönlendiren iç ölçüt gerekir.
- Yasanın yaptırımı dışsaldır ve denetime bağlıdır.
- Denetimin olmadığı durumlar vardır.
- Bu durumlarda içsel ölçüt olmadan davranış güvenceye alınamaz.
2. sorunun çözümü
Her yargı yalnızca kendi kültürü içinde geçerliyse, hiçbir uygulama dışarıdan eleştirilemez; bu sonuç tartışmalı bulunur.
- Katı görecilikte ölçüt yalnızca kültürün kendisidir.
- Dışarıdan bir ölçüt kalmaz.
- Bu da hiçbir uygulamanın eleştirilememesi demektir.
3. sorunun çözümü
İyi-kötü, doğru-yanlış gibi değerlendirme içeren yargılara değer yargısı denir.
- İlk cümle ölçülebilir bir olguyu bildiriyor.
- İkinci cümle bir değerlendirme içeriyor.
- Bu tür yargılara değer yargısı denir.
4. sorunun çözümü
Davranış tümüyle önceki nedenlerce belirleniyorsa kişinin başka türlü davranma imkânı kalmaz; bu da sorumluluğun dayanağını tartışmaya açar.
- Birinci görüşe göre davranış belirlenmiştir.
- Belirlenmiş davranışta seçim yoktur.
- Seçim olmadan sorumluluk temellendirilmesi güçleşir.
5. sorunun çözümü
Bilimsel bilginin gücü kesinliğinden değil, sınanabilir ve düzeltilebilir olmasından gelir.
- Tabloda sınanabilirlik olumlu bir nitelik olarak veriliyor.
- Kesinlik ise mutlak değil, değişebilir.
- Bu ikisi birlikte düzeltilebilirliği tanımlar.
6. sorunun çözümü
Kartlar gerekçe, kaynak ve ölçüt boyutlarını birlikte gösterir.
- Birinci kart gerekçeyi koşul sayıyor.
- İkinci kart kaynağın tartışmalı olduğunu ekliyor.
- Üçüncü kart doğruluk ölçütünü getiriyor.
7. sorunun çözümü
Her iki yaklaşımın da açıklamakta zorlandığı bir alan bulunması, tek kaynağa dayanmanın yetersizliğini gösterir.
- Akla dayanan yaklaşım gerçeklik bağını kurmakta zorlanıyor.
- Deneye dayanan yaklaşım genel doğruları açıklamakta zorlanıyor.
- İkisinin de bir açığı var; tek başına yetersizdirler.
8. sorunun çözümü
Aynı nesne karşısında farklı yargılar verilmesi, estetik yargıda algılayan kişinin payını öne çıkarır.
- Nesne aynı, yargılar farklı.
- Fark nesneden değil, algılayandan geliyor.
- Bu, öznel yaklaşımı destekler.
9. sorunun çözümü
Yarar ölçütüne göre doğruluk işe yararlılıkla ölçülür; ancak yanlış bir inanç da kısa vadede işe yarayabildiği için ölçüt tartışmalıdır.
- Metinde ölçüt olarak işe yararlılık veriliyor.
- Bu, yarar (pragmatik) ölçütüdür.
- İşe yarayan bir inanç yanlış da olabileceği için eleştirilir.
10. sorunun çözümü
Sözünde durmak ile zararı önlemek iki ahlaki ilkedir; çatıştıklarında hangisinin öncelikli olduğunu belirleyecek bir ölçüt gerekir.
- Sözünde durmak bir ahlaki ilkedir.
- Zararı önlemek de bir ahlaki ilkedir.
- İkisi çatıştığında öncelik ölçütü gerekir.
11. sorunun çözümü
Kartlar özgürlük-sorumluluk bağını, iyi kavramının tartışmalılığını ve erdemin kazanılışını birlikte gösterir.
- Birinci kart özgürlük-sorumluluk bağını veriyor.
- İkinci kart iyi kavramının tartışmalılığını ekliyor.
- Üçüncü kart erdemin kazanılışını getiriyor.
12. sorunun çözümü
Çok satmak eserin ne kadar yayıldığını gösterir; sanatsal niteliği ise ayrı ölçütlerle değerlendirilir.
- Satış rakamı yaygınlığı ölçer.
- Sanatsal nitelik başka ölçütlerle değerlendirilir.
- İki ölçüt birbirinin yerine geçmez.
13. sorunun çözümü
Görüşe göre bilgi mümkündür; ancak zihnin kavram ve kalıplarıyla biçimlendiği için sınırlıdır.
- Görüş bilginin imkânını reddetmiyor.
- Ancak zihnin katkısını vurguluyor.
- Bu katkı bilgiyi sınırlı kılar.
14. sorunun çözümü
Sanatı yeniden sunuma indirgeyen kuram, doğada bir karşılığı bulunmayan soyut ve kurgusal eserleri açıklamakta yetersiz kalır.
- Kuram sanatı var olanın sunumuna bağlıyor.
- Ancak bazı eserlerin doğada karşılığı yok.
- Bu eserler kuramın dışında kalır.
15. sorunun çözümü
Her iki görüş de gerekçeleriyle savunulabildiği için sanatın amacı konusundaki tartışma sürmektedir.
- İki görüş birbirine karşıt.
- İkisi de gerekçelerle savunuluyor.
- Bu, tartışmanın sürdüğünü gösterir.
16. sorunun çözümü
Bilginin temel kaynağını akılda gören yaklaşıma akılcılık denir.
- Görüş doğruların kaynağını akla bağlıyor.
- Deneye yalnızca örnekleme rolü veriyor.
- Bu yaklaşım akılcılıktır.
17. sorunun çözümü
Sanat eseri tek bir anlama kapatılmaz; farklı okumalara açıklığı onun niteliklerindendir.
- Aynı eser iki farklı biçimde okunuyor.
- İki okuma da eserden destek alıyor.
- Bu, eserin çok okumaya açık olduğunu gösterir.
18. sorunun çözümü
Bilginin kaynağını duyu deneyiminde gören yaklaşım deneyciliktir.
- Görüş zihni başlangıçta boş sayıyor.
- İçeriği duyu deneyimine bağlıyor.
- Bu yaklaşım deneyciliktir.
19. sorunun çözümü
Sanata farklı ve birbirini dışlamayan işlevler atfedilmesi, tek bir işleve indirgenemeyeceğini gösterir.
- Kartlarda üç ayrı işlev veriliyor.
- Hiçbiri ötekini dışlamıyor.
- Bu, tek işleve indirgenememeyi gösterir.
20. sorunun çözümü
Tabloya göre ayrım; amaç (işlev mi estetik yaşantı mı) ve özgünlük ölçütlerine dayanır.
- Zanaat ürünü belirli bir işi görmek için yapılıyor.
- Sanat eseri estetik yaşantı sunmayı amaçlıyor.
- Ayrıca özgünlük ölçütü ekleniyor.