10. Sınıf Fizik 2. Dönem 2. Yazılı

20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında

1

Durgun hâlden 4 m/s² sabit ivmeyle harekete başlayan bir cisim 5 saniye sonunda kaç metre yol almış olur?

  1. A 20
  2. B 30
  3. C 40
  4. D 50
  5. E 60
2
Dalga türüTitreşim yönüHız
P (boyuna)Yayılma doğrultusundaEn hızlı
S (enine)Yayılma doğrultusuna dik?

Tabloda iki deprem dalgası karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan değerlendirme hangisidir?

  1. A Daha hızlı
  2. B P dalgasından yavaş
  3. C Aynı hızda
  4. D Sonsuz hızlı
  5. E Belirlenemez
3
gevsek zemin \Rightarrow genlik artar

Aynı depremde gevşek ve alüvyonlu zeminlerdeki hasarın, sağlam kaya zemindekinden fazla olduğu gözlenmektedir. Bu farkın nedeni nedir?

  1. A Kaya zeminin daha ağır olması
  2. B Gevşek zeminin daha ucuz olması
  3. C Kaya zeminin daha soğuk olması
  4. D Gevşek zeminin dalga genliğini büyütmesi ve sarsıntı süresini uzatması
  5. E Zeminin etkisiz olması
4

Bir tren 90 km/h sabit süratle ilerlemektedir. Bu trenin 1 dakikada aldığı yol kaç metredir?

  1. A 900
  2. B 1200
  3. C 1500
  4. D 1800
  5. E 2400
5

Bir öğrenci mekanik enerjinin korunduğunu göstermek istemektedir. Deneyin geçerli olması için en çok dikkat etmesi gereken nokta hangisidir?

  1. A Cismin renginin sabit olması
  2. B Kütlenin büyük olması
  3. C Yüksekliğin çok olması
  4. D Odanın karanlık olması
  5. E Sürtünme ve hava direncinin en aza indirilmesi
6
NicelikBirimi
Elektrik akımıamper
Potansiyel fark?

Tabloda elektrik nicelikleri ve birimleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

  1. A volt
  2. B amper
  3. C ohm
  4. D watt
  5. E joule
7
DirençDeğer
R₁6 Ω
R₂3 Ω

Tabloda paralel bağlı iki direncin değerleri verilmiştir. Eşdeğer direnç sorulmaktadır. Tabloya göre bu değer kaç ohm'dur?

  1. A 3
  2. B 9
  3. C 18
  4. D 4,5
  5. E 2
8

Bir cismin yer değiştirmesinin sıfır olması için aşağıdakilerden hangisi doğru olmalıdır?

  1. A Cisim hiç hareket etmemelidir.
  2. B Cismin sürati sıfır olmalıdır.
  3. C Cismin ivmesi sıfır olmalıdır.
  4. D Cisim başladığı noktaya geri dönmelidir.
  5. E Cisim doğrusal hareket etmelidir.
9

Dirençleri 4 Ω ve 6 Ω olan iki direnç seri bağlanmıştır. Eşdeğer direnç kaç Ω’dur?

  1. A 2
  2. B 2,4
  3. C 10
  4. D 24
  5. E 5
10

Dirençleri eşit ve $R$ değerinde olan üç direnç paralel bağlanmıştır. Eşdeğer direnç kaçtır?

  1. A $3R$
  2. B $R$
  3. C $R/2$
  4. D $R/3$
  5. E $R/9$
11
Koruma ögesiİşlevi
SigortaAkım aşırı büyüyünce devreyi keser
Topraklama?

Tabloda koruma ögeleri ve işlevleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğa gelmesi gereken ifade hangisidir?

  1. A Kaçak akımı toprağa aktararak çarpılmayı önler
  2. B Devreyi keser
  3. C Gerilimi artırır
  4. D Direnci büyütür
  5. E Akımı artırır
12
DirençDeğerAkım
R₁3 Ω2 A
R₂6 Ω2 A

Tabloda seri bağlı dirençlerin değerleri ve akım verilmiştir. R₂ direncinin uçları arasındaki gerilim sorulmaktadır. Tabloya göre bu değer kaç volttur?

  1. A 8
  2. B 6
  3. C 18
  4. D 3
  5. E 12
13

Seri bağlı 2 Ω ve 8 Ω dirençlere toplam 20 V uygulanmaktadır. 8 Ω’luk direncin uçları arasındaki gerilim kaç V’tur?

  1. A 4
  2. B 8
  3. C 10
  4. D 16
  5. E 20
14
1234551015200t (s)v (m/s)

Grafikte frene basan bir aracın hız–zaman değişimi verilmiştir. Buna göre araç durana kadar kaç metre yol alır?

  1. A 30
  2. B 35
  3. C 40
  4. D 45
  5. E 50
15

Limanların girişine dalgakıran yapılmasının fiziksel gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

  1. A Dalgaların yansıtılıp enerjilerinin liman içine ulaşmasının engellenmesi
  2. B Suyun ısıtılması
  3. C Derinliğin artırılması
  4. D Frekansın değiştirilmesi
  5. E Suyun tuzlanması
16
rezonans: f_{dış} = f_{doğal}

Rezonans olayının hangi koşulda gerçekleştiği sorulmaktadır. Doğru koşul nedir?

  1. A Dış etkinin çok güçlü olması
  2. B Dıştan uygulanan titreşimin frekansının cismin doğal frekansına eşit olması
  3. C Cismin ağır olması
  4. D Cismin sert olması
  5. E Titreşimin çok kısa sürmesi
17

Bir cismin ivmesinin sıfır olması aşağıdakilerden hangisini kesinlikle gösterir?

  1. A Cisim durmaktadır.
  2. B Cismin konumu değişmemektedir.
  3. C Cismin hızı değişmemektedir.
  4. D Cisme hiçbir kuvvet uygulanmamaktadır.
  5. E Cisim geri dönmektedir.
18
KonumPotansiyelKinetik
Tepe400 J0 J
Yarı yol200 J?

Tabloda sürtünmesiz bir hareketin enerji değerleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Mekanik enerjinin korunumuna göre bu boşluğa gelmesi gereken değer hangisidir?

  1. A 200 J
  2. B 400 J
  3. C 0 J
  4. D 600 J
  5. E 100 J
19

Deniz dalgalarının kıyıya yaklaşırken kıyı çizgisine giderek paralel hâle geldiği gözlenmektedir. Bu davranışın açıklaması nedir?

  1. A Rüzgârın yön değiştirmesi
  2. B Kıyıya yaklaştıkça derinlik azaldığı için dalgaların yavaşlaması ve sürekli kırılarak doğrultularının dönmesi
  3. C Suyun ısınması
  4. D Dalgaların yansıması
  5. E Kumun etkisi
20

Yüksek gerilim hattına konan kuşların çarpılmamasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

  1. A Kuşun tüylerinin yalıtkan olması
  2. B Kuşun hafif olması
  3. C Telin soğuk olması
  4. D Kuşun hızlı olması
  5. E Kuşun iki ayağı arasında kayda değer bir potansiyel farkı bulunmaması ve akım için tamamlanmış bir yol oluşmaması
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. D 2. B 3. D 4. C 5. E 6. A 7. E 8. D 9. C 10. D 11. A 12. E 13. D 14. E 15. A 16. B 17. C 18. A 19. B 20. E
1. sorunun çözümü

İlk hızı sıfır olan sabit ivmeli harekette x = ½at²; ½ × 4 × 25 = 50 m.

  1. Verilenleri yazalım: v₀ = 0, a = 4 m/s², t = 5 s, istenen yol x. Genel bağıntı x = v₀t + ½at²; ilk hız sıfır olduğu için ilk terim düşer.
  2. Değerleri yerleştirelim: x = ½ × 4 × 5².
  3. İşlemi yapalım: 5² = 25, ½ × 4 = 2, x = 2 × 25 = 50 m.
  4. Denetleyelim: birim (m/s²) × s² = m ✓ — zamanın karesi saniye karesini götürüyor ve metre kalıyor.

Sık yapılan hata: 20 demek. 20, aynı verilerle bulunan SON HIZDIR (v = at = 4 × 5 = 20 m/s); sorulan ise alınan yol.

2. sorunun çözümü

S dalgası P dalgasından yavaştır; tablodaki boşluğa "P dalgasından yavaş" gelir.

  1. Tablodaki bilgi: P dalgası boyunadır ve en hızlı deprem dalgasıdır.
  2. S dalgası enine dalgadır; tanecikler yayılma doğrultusuna dik titreşir ve kayaçta boyuna dalgadan daha yavaş ilerler.
  3. Yer kabuğunda P dalgası yaklaşık 6 km/s, S dalgası yaklaşık 3,5 km/s hızla yayılır; bu yüzden istasyona hep P dalgası önce ulaşır.
  4. Denetleyelim: P "en hızlı" ise S ondan hızlı ya da aynı hızda olamaz; sismograflardaki P-S varış farkı da bunu doğrular ✓.

Sık yapılan hata: "Daha hızlı" seçeneği. Tablo zaten P dalgasının en hızlı deprem dalgası olduğunu söylüyor; S dalgası ondan hızlı olsaydı bu bilgi yanlış olurdu. S dalgası sonra ulaşır ve daha yıkıcıdır.

3. sorunun çözümü

Gevşek ve alüvyonlu zemin deprem dalgalarının genliğini büyütür ve sarsıntının süresini uzatır; bu yüzden hasar daha fazladır.

  1. Deprem dalgası sert kayaçtan gevşek zemine geçerken yavaşlar.
  2. Dalganın taşıdığı enerji korunmaya çalıştığından, yavaşlayan dalgada titreşim genliği büyür; zemin daha çok sallanır.
  3. Gevşek tabakalar içinde dalgalar yansıyıp tuzaklanır; sarsıntı daha uzun sürer ve yapılar daha fazla salınım çevrimine maruz kalır.
  4. Denetleyelim: aynı depremde kaya zemine oturan binaların, yakındaki alüvyon üzerindeki binalardan az hasar görmesi bu açıklamayla uyuşur ✓.

Sık yapılan hata: "Kaya zeminin daha ağır olması" seçeneği. Hasar farkını zeminin ağırlığı değil, dalganın o zeminde nasıl davrandığı belirler. Gevşek zemin genliği büyütüp sarsıntıyı uzattığı için yapılar orada daha çok zorlanır.

4. sorunun çözümü

Sürat m/s’ye çevrilip süreyle çarpılır; 25 m/s × 60 s = 1500 m.

  1. Verilenler farklı birimlerde: sürat km/h, istenen yol ise metre. Önce birim birliği sağlanmalı.
  2. Süratı çevirelim: 90 km/h = 90 × 1000 m / 3600 s = 25 m/s. Süreyi çevirelim: 1 dakika = 60 s.
  3. Bağıntıyı uygulayalım: x = v × t = 25 × 60 = 1500 m.
  4. Denetleyelim: 90 km/h ile bir saatte 90 km alınır; bir dakikada bunun altmışta biri, yani 1,5 km = 1500 m ✓.

Sık yapılan hata: 1800 demek. 1800 m için süratin 30 m/s olması gerekirdi; 30 m/s ise 108 km/h eder, oysa verilen sürat 90 km/h’tir.

5. sorunun çözümü

Mekanik enerji yalnız korunumlu kuvvetlerde korunur; sürtünme ve hava direnci en aza indirilmelidir.

  1. Deney mekanik enerjinin korunduğunu göstermek istiyor; korunum ancak belirli bir koşulda geçerli.
  2. O koşul şu: yalnız korunumlu kuvvetler (yer çekimi, yay kuvveti) iş yapmalı.
  3. Sürtünme ve hava direnci korunumlu değildir; mekanik enerjiyi ısıya çevirir ve korunum gözlenemez. Hava masası ya da düşük sürtünmeli ray bu kaybı ölçüm sınırının altına indirir.
  4. Denetleyelim: sürtünme büyük olsaydı ölçülen enerji sürekli azalır ve deney tersini gösterirdi ✓.

Sık yapılan hata: "Kütlenin büyük olması" demek. Kütle korunumu etkilemez — zaten denklemde sadeleşiyor; belirleyici olan SÜRTÜNMEDİR.

6. sorunun çözümü

Potansiyel farkın birimi volttur.

  1. Akımın birimi amperdir.
  2. Potansiyel fark gerilim olarak da anılır.
  3. Birimi volttur.
7. sorunun çözümü

Paralel bağlamada 1/R = 1/6 + 1/3 = 1/2 → R = 2 Ω'dur.

  1. 1/R = 1/6 + 1/3 yazılır.
  2. Payda eşitlenir: 1/6 + 2/6 = 3/6 = 1/2.
  3. R = 2 Ω bulunur.
8. sorunun çözümü

Yer değiştirme yalnız başlangıç ile bitiş noktasına bağlıdır; sıfır olması için cisim başladığı noktaya dönmelidir.

  1. Tanımdan gidelim: yer değiştirme = bitiş konumu − başlangıç konumu. Arada izlenen yol bu hesaba girmez.
  2. Bu farkın sıfır olması, iki konumun çakışması demektir. Yani cisim nerede başladıysa orada bitirmiştir.
  3. Bu arada hareket etmiş olabilir; hatta kilometrelerce yol almış olabilir. Yol sıfırdan farklı, yer değiştirme sıfır olur.
  4. Denetleyelim: bir tur atıp aynı noktaya dönen koşucu ✓ — yolu pist uzunluğu kadar, yer değiştirmesi sıfırdır.

Sık yapılan hata: "Cisim hiç hareket etmemelidir." demek. Hiç hareket etmemek yer değiştirmeyi sıfır YAPAR, ama zorunlu değildir; başladığı noktaya dönen cismin de yer değiştirmesi sıfırdır.

9. sorunun çözümü

Seri bağlamada dirençler toplanır: $R_{eş} = 4 + 6 = 10$ Ω.

  1. İki direnç seri bağlı; akım ikisinden de sırayla geçer.
  2. Seri kuralı: $R_{eş} = R_1 + R_2$.
  3. Değerleri yerleştirelim: $R_{eş} = 4 + 6 = 10$ Ω.
  4. Denetleyelim: devreye 10 V uygulansa akım $10/10 = 1$ A olur; gerilimler $1 \cdot 4 = 4$ V ve $1 \cdot 6 = 6$ V çıkar, toplamı 10 V ✓.

Sık yapılan hata: "2,4" seçeneği. Bu, aynı dirençlerin paralel bağlanmasındaki eşdeğer dirençtir ($24/10$). Seri bağlamada eşdeğer direnç en büyük dirençten küçük olamaz; 2,4 Ω, 4 Ω’dan bile küçük olduğu için seri devreye uymaz.

10. sorunun çözümü

Özdeş $R$ dirençlerinden üçü paralel bağlanınca $R_{eş} = R/3$ olur.

  1. Paralel kuralı: $\dfrac{1}{R_{eş}} = \dfrac{1}{R} + \dfrac{1}{R} + \dfrac{1}{R}$.
  2. Aynı paydalı kesirleri toplayalım: $\dfrac{1}{R_{eş}} = \dfrac{3}{R}$.
  3. Ters çevirelim: $R_{eş} = \dfrac{R}{3}$. Genel kural: $n$ özdeş direnç paralelde $R/n$ verir.
  4. Denetleyelim: $R = 6$ Ω alırsak $1/6 + 1/6 + 1/6 = 1/2$, yani $R_{eş} = 2$ Ω $= 6/3$ ✓.

Sık yapılan hata: "$3R$" seçeneği. Bu, üç direncin seri bağlanmasındaki eşdeğer dirençtir. Paralel bağlamada eşdeğer direnç tek bir direnci aşamaz, tersine ondan küçük olur; kol sayısı arttıkça $R/n$ biçiminde azalır.

11. sorunun çözümü

Topraklama, gövdeye kaçan akımı toprağa yönlendirerek insanın çarpılmasını önler.

  1. Sigorta aşırı akımda devreyi kesiyor.
  2. Topraklama farklı bir tehlikeye karşıdır.
  3. Kaçak akımı toprağa aktarır.
12. sorunun çözümü

V = I × R = 2 × 6 = 12 V'tur.

  1. Seri bağlamada akım aynıdır.
  2. V = I × R yazılır.
  3. 2 × 6 = 12 V bulunur.
13. sorunun çözümü

Seri devrede akım $I = 20/10 = 2$ A’dir; 8 Ω’luk direncin gerilimi $V = 2 \cdot 8 = 16$ V olur.

  1. Önce eşdeğer direnç: $R_{eş} = 2 + 8 = 10$ Ω.
  2. Devre akımı: $I = V/R_{eş} = 20/10 = 2$ A; seride bu akım iki dirençten de geçer.
  3. 8 Ω’luk direncin uçları arasındaki gerilim: $V_8 = I \cdot R = 2 \cdot 8 = 16$ V.
  4. Denetleyelim: 2 Ω’luk direnç $2 \cdot 2 = 4$ V alır; $16 + 4 = 20$ V, üretecin gerilimi ✓.

Sık yapılan hata: "4" seçeneği. Bu, 2 Ω’luk direncin gerilimidir. Seride gerilim dirençle orantılı paylaşılır; büyük direnç büyük payı alır, bu yüzden 8 Ω’luk direnç 20 V’un beşte dördünü, yani 16 V’u alır.

14. sorunun çözümü

Sabit ivmeli harekette yol ortalama hız × zamandır; 10 m/s × 5 s = 50 m.

  1. Grafikten verileri okuyalım: ilk hız 20 m/s, araç 5. saniyede duruyor, yani son hız 0.
  2. Hız düzgün olarak azaldığı için ortalama hız, ilk ve son hızın ortalamasıdır: (20 + 0) / 2 = 10 m/s.
  3. Yolu bulalım: x = ortalama hız × zaman = 10 × 5 = 50 m. Aynı sonuç grafikteki üçgenin alanından da çıkar: (5 × 20) / 2 = 50 m.
  4. Denetleyelim: iki yöntem de 50 m veriyor ✓ — ortalama hız yöntemi ile alan yöntemi aynı sonuca ulaşıyor.

Sık yapılan hata: 40 demek. 40 m için aracın 5 saniye boyunca ortalama 8 m/s ile gitmesi gerekirdi; 20 m/s’den sıfıra düşen bir harekette ortalama hız 10 m/s’dir.

15. sorunun çözümü

Dalgakıran gelen dalgaların büyük bölümünü yansıtarak enerjilerinin liman içine ulaşmasını engeller.

  1. Limanda istenen şeyi belirleyelim: içeride suyun durgun olması, yani dalga enerjisinin oraya ulaşmaması.
  2. Dalga enerjisi ancak yolu kesilerek durdurulabilir. Dalgakıran, açık denizden gelen dalgaların önüne konan büyük bir engeldir; dalgalar ona çarptığında büyük bölümü geri yansır, kalanı taşlar arasında kırılıp enerjisini yitirir.
  3. Böylece liman içine yalnız çok zayıflamış dalgalar ulaşır. Yine de giriş açıklığından geçen dalgalar kırınıma uğrayıp içeri yayıldığı için koruma hiçbir zaman tam olmaz.
  4. Denetleyelim: dalgakıranın dış yüzü hep dövülüyor ✓ — enerjinin orada geri çevrildiğinin görünür kanıtı.

Sık yapılan hata: "Derinliğin artırılması" demek. Dalgakıran derinliği ARTIRMAZ; sağladığı koruma, gelen dalgaları yansıtıp enerjilerini liman dışında tutmasından gelir.

16. sorunun çözümü

Rezonans, dıştan uygulanan titreşimin frekansı cismin doğal frekansına eşit olduğunda gerçekleşir.

  1. Bir cisme dışarıdan düzenli aralıklarla titreşim uygulanıyor; bu titreşimin bir frekansı var.
  2. Bu frekans cismin doğal frekansına eşitse her itiş cismin hareketiyle aynı yönde, tam doğru anda gelir.
  3. Her itişte cisme bir miktar enerji eklenir ve enerji birikir; titreşim genliği giderek büyür. Bu olaya rezonans denir.
  4. Denetleyelim: frekanslar farklı olsaydı itişler kimi zaman hareketi destekler kimi zaman frenlerdi; enerji birikmez, genlik büyümezdi ✓.

Sık yapılan hata: "Dış etkinin çok güçlü olması" seçeneği. Güçlü ama frekansı uymayan bir etki büyük genlik oluşturmaz. Rezonansın koşulu kuvvetin büyüklüğü değil zamanlamasıdır; küçük ama uyumlu itişler bile genliği büyütür.

17. sorunun çözümü

İvme hız değişiminin ölçüsüdür; sıfır ivme hızın değişmediği anlamına gelir.

  1. Tanımdan gidelim: a = Δv / Δt. İvmenin sıfır olması, pay olan Δv’nin sıfır olması demektir.
  2. Δv = 0 ise hız değişmiyor demektir. Bu, hızın hangi değerde olduğunu söylemez; yalnız sabit kaldığını söyler.
  3. Bu yüzden ivmesi sıfır olan bir cisim ya duruyordur ya da sabit hızla gidiyordur. Kesin olarak söylenebilecek tek şey hızının değişmediğidir.
  4. Denetleyelim: sabit hızla giden bir aracın ivmesi sıfır ✓ — ama konumu sürekli değişiyor.

Sık yapılan hata: "Cisim durmaktadır." demek. Durmak ivmeyi sıfır YAPAR, ama tek yol değildir; sabit hızla giden bir cismin de ivmesi sıfırdır.

18. sorunun çözümü

Toplam 400 J sabit kaldığına göre potansiyel 200 J iken kinetik de 200 J olur.

  1. Tepedeki değerlerden toplam mekanik enerjiyi bulalım: 400 J potansiyel + 0 J kinetik = 400 J.
  2. Sürtünme yoksa bu toplam her konumda aynı kalır.
  3. Yarı yolda potansiyel 200 J verilmiş; kinetik = 400 − 200 = 200 J.
  4. Denetleyelim: yarı yükseklikte potansiyel enerjinin de yarıya inmesi beklenir ve tabloda öyle ✓.

Sık yapılan hata: 400 J demek. Toplam enerji doğrudan kinetiğe yazılıyor; 400 J TOPLAMDIR ve o konumda 200 J’si potansiyel olarak duruyor.

19. sorunun çözümü

Kıyıya yaklaştıkça derinlik azalır; dalga cephesi sürekli kırılarak döner ve sonunda kıyıya paralel hâle gelir.

  1. Kıyı bölgesinin özelliğini yazalım: derinlik tek bir sınırda değil, kıyıya doğru azalarak değişir. Yani dalga tek bir kırılma değil, art arda pek çok kırılma yaşar.
  2. Dalga kıyıya eğik geliyorsa cephenin kıyıya yakın yanı daha sığ sudadır ve yavaştır; açık denize bakan yanı daha derindedir ve hızlıdır. Cephe her adımda biraz daha yavaş yana doğru döner.
  3. Bu dönüş kıyı boyunca sürekli yinelenir. Dalga hangi açıyla gelirse gelsin, kıyıya vardığında doğrultusu kıyıya dik, cephesi ise kıyı çizgisine neredeyse paralel olur. Gözlenen davranışın nedeni budur.
  4. Denetleyelim: koylarda dalgalar kıyı biçimini izliyor ✓ — girintili çıkıntılı kıyılarda bile paralelleşme sürüyor.

Sık yapılan hata: "Rüzgârın yön değiştirmesi" demek. Dalgalar rüzgâr her yönden esse de kıyıya paralel varır; nedeni rüzgâr değil, derinlik azaldıkça sürekli gerçekleşen kırılmadır.

20. sorunun çözümü

Akımın geçmesi için iki nokta arasında potansiyel farkı olmalıdır. Kuşun iki ayağı aynı tel üzerinde, birbirine çok yakındır; aradaki fark ihmal edilebilir. Kuş aynı anda toprağa ya da başka bir tele değseydi çarpılırdı.

  1. Akım için potansiyel farkı gerekir.
  2. Kuşun iki ayağı aynı tel üzerindedir.
  3. Fark yoktur, akım geçmez.
Bu kâğıt gerçek bir okul sınavının kopyası değil; kendi soru havuzumuzdan, müfredat sırasına göre derlenmiş bir alıştırma yazılısıdır. Öğretmensen sınıfına özel kâğıt üretebilirsin — öğretmen kaydı.