10. Sınıf Kimya 1. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
| Çözelti | Derişim | Yoğunluk |
|---|---|---|
| A | Seyreltik tuzlu su | Küçük |
| B | Derişik tuzlu su | ? |
Tabloda iki tuzlu su çözeltisi karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenektedir?
- A Aynı
- B Küçük
- C Büyük
- D Sıfır
- E Belirsiz
Gazların bulundukları kabın tamamını doldurmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Kabın küçük olması
- B Gazların ağır olması
- C Gazların renksiz olması
- D Taneciklerin çok hızlı ve düzensiz hareket etmesi ile aralarındaki çekimin çok zayıf olması
- E Gazların soğuk olması
İdeal gaz denkleminde yer alan büyüklükler sorulmaktadır. Bu denklem hangi nicelikleri birbirine bağlar?
- A Yalnız basınç ve hacim
- B Yalnız sıcaklık ve hacim
- C Yalnız yoğunluk ve sıcaklık
- D Yalnız kütle ve hacim
- E Basınç, hacim, mol sayısı ve mutlak sıcaklık
Odanın bir köşesine sıkılan parfümün kısa sürede her yerden duyulmasının nedeni sorulmaktadır. Bu olayın adı nedir?
- A Difüzyon (yayılma); tanecikler düzensiz hareketleriyle her yöne dağılır
- B Efüzyon
- C Yoğunlaşma
- D Süblimleşme
- E Çözünme
| Çözünen | Sıcaklık artınca çözünürlük |
|---|---|
| Katı tuz | Genellikle artar |
| Gaz | ? |
Tabloda çözünürlüğün sıcaklıkla değişimi karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloyu tamamlayan seçenek hangisidir?
- A Sonsuz olur
- B Artar
- C Değişmez
- D Azalır
- E Ölçülemez
Yukarıda bir su örneğinin kurşun içeriği verilmiştir. Derişimin ppm cinsinden değeri sorulmaktadır. Buna göre bu değer kaç ppm'dir?
- A 300
- B 30
- C 3
- D 0,3
- E 3000
Sıcak hava balonunun yükselmesinin gaz özellikleriyle açıklaması sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Havanın ağırlaşması
- B Rüzgârın kaldırması
- C Balonun hafiflemesi
- D Isıtılan havanın genleşip yoğunluğunun azalması ve balonun ortalama yoğunluğunun çevredeki havadan küçük olması
- E Basıncın artması
Yukarıda bir maddenin suda çözünmesi verilmiştir. Bu çözünme türü sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?
- A Süblimleşme
- B Moleküler çözünme
- C İyonik çözünme
- D Çökelme
- E Buharlaşma
| Bileşen | Tanım |
|---|---|
| Çözücü | Miktarı çok olan, çözme işini yapan madde |
| Çözünen | ? |
Tabloda bir çözeltinin bileşenleri tanımlanmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan tanım hangisidir?
- A Miktarı çok olan madde
- B Miktarı az olan, çözücü içinde dağılan madde
- C Çökelen madde
- D Kaynayan madde
- E Buharlaşan madde
Gerçek gazların çok yüksek basınç ve çok düşük sıcaklıkta ideal gaz denkleminden saptığı bilinmektedir. Bu sapmanın nedeni nedir?
- A Ölçüm hatası
- B Basıncın sabit olması
- C Gazların yok olması
- D Sıcaklığın ölçülememesi
- E Bu koşullarda tanecikler birbirine yaklaşır; hacimleri ve aralarındaki çekim ihmal edilemez hâle gelir
| İşlem | Çözünen mol sayısı | Derişim |
|---|---|---|
| Çözeltiye su eklenir | Değişmez | ? |
| Çözeltiden su buharlaştırılır | Değişmez | Artar |
Tabloda seyreltme ve deriştirme işlemleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre boşluğa ne yazılmalıdır?
- A Artar
- B Azalır
- C Değişmez
- D Sıfırlanır
- E Ölçülemez
Grafikte bir katının çözünürlüğünün sıcaklıkla değişimi verilmiştir. Eğilim sorulmaktadır. Grafiğe göre doğru yorum hangisidir?
- A Çözünürlük sabittir.
- B Sıcaklık arttıkça çözünürlük azalmaktadır.
- C Sıcaklık arttıkça çözünürlük artmaktadır.
- D Çözünürlük sıfırlanmıştır.
- E Yorum yapılamaz.
Aynı sıcaklıkta bulunan hafif ve ağır iki gazın yayılma hızları karşılaştırılmaktadır. Doğru karşılaştırma hangisidir?
- A Ağır gaz daha hızlı yayılır
- B Eşittir
- C Hafif gaz daha hızlı yayılır; aynı sıcaklıkta eşit ortalama enerjiye sahip tanecikler daha küçük kütleyle daha büyük hıza ulaşır
- D Belirlenemez
- E İkisi de yayılmaz
| Koşul | Değer |
|---|---|
| Normal koşullar (NK) | 0 °C ve 1 atm |
| 1 mol gazın NK’daki hacmi | ? |
Tabloda gazlarla ilgili standart değerler verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan değer hangisidir?
- A 11,2 L
- B 44,8 L
- C 22,4 L
- D 1 L
- E 18 L
Kapalı bir kaptaki gazın kaba basınç uygulamasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Gazın ağırlığı
- B Taneciklerin kabın çeperlerine sürekli çarpması ve her çarpışmanın küçük bir kuvvet uygulaması
- C Gazın ısınması
- D Kabın esnemesi
- E Gazın yoğunlaşması
Kartlarda çözünmeyle ilgili üç etken numaralandırılmıştır. Çözünme hızını değil, çözünürlük değerini belirleyen etken sorulmaktadır. Numaralara göre doğru kart hangisidir?
- A I
- B II
- C III
- D Üçü de aynıdır
- E Belirlenemez
| Sabit tutulan | İlişki |
|---|---|
| Sıcaklık | Basınç ile hacim ters orantılı |
| Basınç | Hacim ile mutlak sıcaklık doğru orantılı |
| Hacim | ? |
Tabloda gaz yasaları özetlenmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan ilişki hangisidir?
- A Basınç ile sıcaklık ters orantılı
- B Basınç ile mutlak sıcaklık doğru orantılı
- C Basınç ile hacim doğru orantılı
- D Hacim ile sıcaklık ters orantılı
- E İlişki yoktur
Sabit hacimli kapalı bir kaptaki gaz ısıtılmaktadır. Basıncı nasıl değişir ve neden?
- A Azalır; tanecikler yavaşlar
- B Artar; tanecikler hızlanır, çepere daha sık ve daha güçlü çarpar
- C Değişmez
- D Sıfırlanır
- E Belirlenemez
Sabit basınçta 300 K sıcaklıkta 6 L hacim kaplayan bir gaz 400 K’e ısıtılmaktadır. Yeni hacmi kaç L’dir?
- A 4,5
- B 6
- C 10
- D 8
- E 12
İki gözlem
Kışın buzlu yollara tuz serpilmekte, yemek pişerken suya atılan tuz suyun kaynama noktasını yükseltmektedir.
Yukarıdaki iki gözlemin ortak açıklaması sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek doğrudur?
- A Çözünen tanecikler donma noktasını düşürür, kaynama noktasını yükseltir.
- B Tuz suyu ısıtır.
- C Tuz suyu soğutur.
- D Tuz çözünmez.
- E Gözlemler ilişkisizdir.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Derişik tuzlu su aynı hacimde daha çok tuz içerdiği için yoğunluğu seyreltik olanınkinden büyüktür.
- Yoğunluk kütlenin hacme oranıdır: $d = m \div V$.
- Derişik çözeltide birim hacimde daha fazla tuz vardır; tuz sudan daha yoğun bir maddedir.
- Hacim yaklaşık aynı kalırken kütle arttığı için oran büyür: derişik tuzlu suyun yoğunluğu büyüktür.
- Denetleyelim: tabloda seyreltik çözeltiye "küçük" yazılmış; derişik olan için karşıt değer "büyük" olmalı ✓. Yumurtanın tatlı suda batıp çok tuzlu suda yüzmesi de bunu gösterir.
Sık yapılan hata: "Aynı" demek. İki çözeltide de aynı maddeler bulunduğu için yoğunluklar eşit sanılır; ancak yoğunluk bileşime, yani çözünen miktarına bağlıdır.
2. sorunun çözümü
Gaz tanecikleri çok hızlı ve düzensiz hareket eder, aralarındaki çekim çok zayıftır; bu yüzden kabın her yerine dağılırlar.
- Katı ve sıvıda tanecikleri bir arada tutan çekim kuvvetleri etkilidir; gazda bu çekim hareket enerjisi yanında ihmal edilecek kadar küçüktür.
- Tanecikler her yöne düz çizgilerle hareket eder, birbirine ve çepere çarpıp yön değiştirir; onları bir bölgede tutan bir etki yoktur.
- Sonuç: gaz, konduğu kabın hacmini ve biçimini alır; kendine özgü bir hacmi yoktur.
- Denetleyelim: aynı miktar gaz 1 L’lik kaba da 5 L’lik kaba da konsa kabı doldurur ✓; sıvı ise yalnız kendi hacmi kadar yer kaplardı.
Sık yapılan hata: "Kabın küçük olması" seçeneği. Gaz büyük bir kabı da tamamen doldurur; doldurma kabın boyutundan değil, taneciklerin serbest hareketinden kaynaklanır.
3. sorunun çözümü
İdeal gaz denklemi $PV = nRT$; basınç, hacim, mol sayısı ve mutlak sıcaklığı tek bağıntıda birbirine bağlar.
- Denklemdeki simgeleri okuyalım: $P$ basınç, $V$ hacim, $n$ mol sayısı, $T$ kelvin cinsinden sıcaklık.
- $R$ bir değişken değil, evrensel gaz sabitidir: $0{,}082\ \text{L·atm/(mol·K)}$.
- Bir değişkeni sabit tuttuğumuzda bilinen yasalar çıkar: $n$ ve $T$ sabitse $PV$ sabit (Boyle), $n$ ve $P$ sabitse $V/T$ sabit (Charles), $n$ ve $V$ sabitse $P/T$ sabit (Gay-Lussac).
- Denetleyelim: 1 mol gaz, 273 K ve 1 atm’de $V = 1 \cdot 0{,}082 \cdot 273 / 1 \approx 22{,}4$ L ✓ — normal koşuldaki molar hacmi veriyor.
Sık yapılan hata: "Yalnız basınç ve hacim" seçeneği. Bu yalnız Boyle yasasının ilişkisidir ve sıcaklığın, mol sayısının sabit olduğunu varsayar; ideal gaz denklemi dört değişkenin hepsini içerir.
4. sorunun çözümü
Parfüm taneciklerinin düzensiz hareketleriyle kendiliğinden bütün odaya dağılmasına difüzyon (yayılma) denir.
- Parfüm buharlaşınca tanecikleri gaz hâline geçer ve hava tanecikleri arasında hareket etmeye başlar.
- Tanecikler sürekli çarpışarak her yöne düzensiz ilerler; derişimin yüksek olduğu köşeden düşük olduğu bölgelere doğru bir net dağılma oluşur.
- Bir gazın başka bir gaz içinde kendiliğinden yayılmasının adı difüzyondur.
- Denetleyelim: koku önce yakındakilere, sonra uzaktakilere ulaşır ✓ — yayılmanın zamana yayılan niteliği bunu gösterir.
Sık yapılan hata: "Efüzyon" seçeneği. Efüzyon, gazın küçük bir delikten boşluğa sızmasıdır (ör. balonun zamanla sönmesi); odada bir delikten geçiş değil, bütün hacme yayılma var.
5. sorunun çözümü
Gazların sudaki çözünürlüğü sıcaklık arttıkça azalır; katılardaki genel eğilimin tersidir.
- Tablo katı tuz için "sıcaklık artınca çözünürlük genellikle artar" diyor; soru gazın durumunu istiyor.
- Sıcaklık arttıkça gaz moleküllerinin kinetik enerjisi artar; çözücü tanecikleriyle aralarındaki çekimi yenip çözeltiden kolayca kaçarlar.
- Bu yüzden ısınan suda daha az gaz çözünmüş kalır: gaz çözünürlüğü azalır.
- Denetleyelim: ısıtılan suyun çeperinde kabarcık oluşması ve açılan gazozun sıcakta daha çabuk gazının kaçması bu sonuçla uyuşur ✓.
Sık yapılan hata: "Artar" demek. Katı tuz için gerçekleşen artışı gaza da genellemek yanlıştır; gazın tanecikleri ısınınca çözeltiden ayrılır ve çözünürlük düşer.
6. sorunun çözümü
ppm, milyonda bir kısımdır; 1 kg su 10⁶ mg olduğundan 3 mg kurşun 3 ppm’dir.
- ppm: bir milyon kısım çözeltide kaç kısım çözünen bulunduğunu gösterir; kütlece $\text{ppm} = \dfrac{\text{çözünen kütlesi}}{\text{çözelti kütlesi}} \times 10^6$.
- Birimleri eşitleyelim: 1 kg = 1000 g = 1.000.000 mg = 10⁶ mg.
- Oranı kuralım: $\dfrac{3}{10^6} \times 10^6 = 3$ ppm. Çözünen çok az olduğu için çözelti kütlesi yaklaşık 1 kg alınır.
- Denetleyelim: 1 ppm = 1 mg/kg olduğundan 3 mg/kg = 3 ppm ✓.
Sık yapılan hata: "3000" demek. Bu, çözelti kütlesini 1000 g’a çevirip çözüneni mg olarak bırakmaktan gelir (3 ÷ 1000 × 10⁶); ppm için iki kütle aynı birimde yazılmalı, sonra oran milyonla çarpılmalıdır.
7. sorunun çözümü
Isıtılan hava genleşip yoğunluğu azalır; balonun ortalama yoğunluğu çevredeki soğuk havadan küçük olunca kaldırma kuvveti ağırlığı aşar.
- Balonun alt ağzı açık olduğu için içerideki basınç çevre basıncına eşit kalır; ısıtma basıncı değil hacmi etkiler (Charles).
- Isınan hava genleşir ve fazlası ağızdan dışarı çıkar; balonun içinde aynı hacimde daha az tanecik kalır, yoğunluk düşer.
- Kaldırma kuvveti, balonun yerini aldığı soğuk havanın ağırlığına eşittir; balonun toplam ağırlığı bundan küçük olunca balon yükselir.
- Denetleyelim: brülör kapatılıp hava soğuyunca yoğunluk artar ve balon alçalır ✓ — yükselme ısıtmaya bağlı.
Sık yapılan hata: "Basıncın artması" seçeneği. Ağzı açık balonda içerideki basınç dışarıdakine eşit kalır; yükselmeyi sağlayan basınç artışı değil yoğunluk azalmasıdır.
8. sorunun çözümü
NaCl suda Na⁺ ve Cl⁻ iyonlarına ayrılarak çözündüğü için bu bir iyonik çözünmedir.
- Denklemin iki tarafını karşılaştıralım: solda katı NaCl, sağda suda dağılmış Na⁺ ve Cl⁻ var.
- Ürünler yüklü taneciklerdir; yani katı, molekül olarak değil iyonlarına ayrılarak dağılmıştır.
- Maddenin suda iyonlarına ayrılarak çözünmesine iyonik çözünme denir; su moleküllerinin kısmi yüklü uçları iyonları sararak birbirinden uzaklaştırır.
- Denetleyelim: toplam yük sağda +1 − 1 = 0, solda 0 ✓; oluşan çözelti serbest iyon içerdiği için elektriği de iletir.
Sık yapılan hata: "Moleküler çözünme" demek. Moleküler çözünmede (şeker gibi) tanecikler bozulmadan molekül hâlinde dağılır ve yüklü tanecik oluşmaz; denklemde ise yüklü iyonlar görülüyor.
9. sorunun çözümü
Çözünen, çözücü içinde dağılan ve genellikle miktarı daha az olan bileşendir.
- Tablodaki dolu satır çözücüyü tanımlıyor: miktarı çok olan ve çözme işini yapan madde.
- Bir çözeltide iki rol vardır: biri ortamı oluşturur (çözücü), diğeri bu ortamın içinde tanecikleri hâlinde dağılır (çözünen).
- Öyleyse boş satıra çözücünün tamamlayıcısı gelir: miktarı az olan, çözücü içinde dağılan madde.
- Denetleyelim: şekerli suda su çözücü, şeker çözünendir; şeker miktarca azdır ve suyun içinde dağılmıştır ✓.
Sık yapılan hata: "Miktarı çok olan madde" demek. Bu tanım tablonun üst satırında zaten çözücüye verilmiştir; çözünen, çözücünün içinde dağılan ve genellikle daha az olan bileşendir.
10. sorunun çözümü
Yüksek basınç ve düşük sıcaklıkta tanecikler birbirine yaklaşır; hacimleri ve aralarındaki çekim ihmal edilemez hâle gelir ve gaz ideallikten sapar.
- İdeal gaz modeli iki varsayıma dayanır: tanecik hacmi kabın hacmi yanında sıfır sayılır; tanecikler arasında çekim yoktur.
- Yüksek basınçta tanecikler sıkışır; kendi hacimleri toplam hacmin önemli bir kısmı olur, birinci varsayım bozulur.
- Düşük sıcaklıkta tanecikler yavaşlar; aralarındaki çekim hareket enerjisine göre önem kazanır ve gaz sıvılaşmaya yaklaşır, ikinci varsayım bozulur.
- Denetleyelim: tersine, düşük basınç ve yüksek sıcaklıkta tanecikler uzak ve hızlıdır ✓; gerçek gazlar bu koşullarda ideale en çok yaklaşır.
Sık yapılan hata: "Ölçüm hatası" seçeneği. Sapma her ölçümde aynı yönde ve koşula bağlı olarak ortaya çıkar; rastgele bir hata değil, modelin varsayımlarının o koşullarda geçersiz kalmasıdır.
11. sorunun çözümü
Çözeltiye su eklenince çözünenin mol sayısı değişmez ama hacim büyür; derişim azalır.
- Derişimi mol sayısının hacme oranı olarak düşünelim: $M = n \div V$.
- Su eklemek çözünen ekleyip çıkarmaz; n sabit kalır (tablodaki "değişmez" bunu söylüyor).
- Hacim V büyüdüğü için oran küçülür: derişim azalır. Bu işleme seyreltme denir.
- Denetleyelim: tablonun alt satırında su buharlaştırılınca hacim küçülüyor ve derişim artıyor; üst satırda da tam tersi, azalma olmalı ✓.
Sık yapılan hata: "Değişmez" demek. Değişmeyen çözünenin mol sayısıdır, derişim değil; aynı mol sayısı daha büyük hacme dağıldığında birim hacimdeki miktar düşer.
12. sorunun çözümü
Grafikteki eğri sürekli yükseldiği için bu katının çözünürlüğü sıcaklık arttıkça artmaktadır.
- Yatay eksen sıcaklığı, dikey eksen çözünürlüğü gösteriyor; eğri 1, 2, 3 ve 4 numaralı sıcaklık çizgilerinde okunuyor.
- Değerleri okuyalım: yaklaşık 1, 2, 4 ve 7. Her sağa gidişte değer büyüyor; hiçbir noktada azalma yok.
- Sıcaklık arttıkça çözünürlük değeri de artıyor; katıların çoğunda görülen eğilim budur, çünkü ısınan çözücü tanecikleri katıyı daha kolay dağıtır.
- Denetleyelim: 1. noktadan 4. noktaya çözünürlük yaklaşık 1’den 7’ye çıkmış ✓; eğri sabit ya da azalan değil, yükselen bir eğri.
Sık yapılan hata: "Sıcaklık arttıkça çözünürlük azalmaktadır." demek. Bu eğilim gazlar için geçerlidir; grafikteki katının eğrisi ise sağa doğru yükseliyor, yani çözünürlük artıyor.
13. sorunun çözümü
Aynı sıcaklıkta gazların ortalama kinetik enerjileri eşittir; $E_k = \frac{1}{2}mv^2$ gereği kütlesi küçük olan gaz daha hızlı yayılır.
- Sıcaklık, ortalama kinetik enerjinin ölçüsüdür; iki gaz aynı sıcaklıkta olduğuna göre $\frac{1}{2}m_1 v_1^2 = \frac{1}{2}m_2 v_2^2$.
- Eşitlik korunmalıysa küçük $m$ büyük $v$ ile dengelenir: hafif tanecik daha hızlıdır.
- Graham bağıntısı: $\dfrac{v_1}{v_2} = \sqrt{\dfrac{M_2}{M_1}}$.
- Denetleyelim: H₂ (2 g/mol) ile O₂ (32 g/mol) için $\sqrt{32/2} = 4$ ✓; hidrojen oksijenden 4 kat hızlı yayılır.
Sık yapılan hata: "Ağır gaz daha hızlı yayılır" seçeneği. Aynı enerjiyi taşıyan ağır tanecik ancak daha yavaş hareket ederek bu enerjiye sahip olur; ağırlık hızı artırmaz, azaltır.
14. sorunun çözümü
Normal koşullarda (0 °C, 1 atm) 1 mol ideal gazın hacmi 22,4 L’dir; bu değer gazın türünden bağımsızdır.
- Normal koşullar: sıcaklık 0 °C = 273 K, basınç 1 atm.
- $PV = nRT$’den $V = \dfrac{nRT}{P} = \dfrac{1 \cdot 0{,}082 \cdot 273}{1} \approx 22{,}4$ L.
- Denklemde gazın cinsi yer almaz; Avogadro’ya göre aynı koşulda eşit hacimdeki gazlar eşit sayıda tanecik içerir.
- Denetleyelim: 2 mol gaz NK’da $2 \cdot 22{,}4 = 44{,}8$ L kaplar ✓ — tablodaki 44,8 L seçeneği 1 mole değil 2 mole ait.
Sık yapılan hata: 44,8 L seçeneği. Bu, 2 mol gazın NK’daki hacmidir; tablo 1 mol soruyor. 11,2 L ise yarım mola karşılık gelir.
15. sorunun çözümü
Gaz basıncı, taneciklerin kabın çeperlerine sürekli çarpması ve her çarpışmanın küçük bir kuvvet uygulamasıyla oluşur.
- Basınç, birim yüzeye etki eden kuvvettir; soru bu kuvvetin kaynağını soruyor.
- Gaz tanecikleri durmadan hareket eder ve çepere çarpar; her çarpışmada çepere küçük bir itme uygulanır.
- Tek çarpışma ölçülemeyecek kadar küçüktür ama saniyede sayısız çarpışma olur; toplam etki sürekli ve düzgün bir basınç olarak ölçülür.
- Denetleyelim: basınç kabın her yönünde, tavanında da tabanında da aynıdır ✓ — ağırlıktan kaynaklansaydı yalnız tabana etkirdi.
Sık yapılan hata: "Gazın ağırlığı" seçeneği. Ağırlık yalnız aşağı doğru etkir; oysa kapalı kaptaki gaz yan çeperlere ve tavana da aynı basıncı uygular. Kaynak çarpışmalardır.
16. sorunun çözümü
Çözünürlük değerini sıcaklık belirler; karıştırma ve tanecik boyutu yalnız çözünme hızını değiştirir.
- İki kavramı ayıralım: çözünme hızı maddenin ne kadar çabuk çözündüğü, çözünürlük ise en fazla ne kadar çözünebildiğidir.
- II (karıştırma) ve III (tanecik boyutu) çözücüyle temas yüzeyini ve taneciklerin karşılaşma sıklığını artırır; madde daha çabuk çözünür ama ulaşılan sınır değişmez.
- I (sıcaklık) ise sınırın kendisini değiştirir; aynı suda sıcakta çözünebilecek en büyük miktar farklıdır. Doğru kart I’dir.
- Denetleyelim: toz şeker de küp şeker de aynı sıcaklıkta aynı miktarda çözünür, yalnız toz daha çabuk çözünür ✓.
Sık yapılan hata: "II" demek. Karıştırmak çözünmeyi gözle görülür biçimde hızlandırdığı için çözünürlüğü de artırıyor sanılır; oysa karıştırmayla doymuş bir çözeltiye daha fazla madde çözdürülemez.
17. sorunun çözümü
Hacim sabit tutulunca $PV = nRT$’den $P/T$ sabit kalır: basınç ile mutlak sıcaklık doğru orantılıdır (Gay-Lussac).
- Tablodaki iki satırı doğrulayalım: $T$ sabit → $PV$ sabit, ters orantı ✓; $P$ sabit → $V/T$ sabit, doğru orantı ✓.
- Eksik satırda $V$ ve $n$ sabit: $P = \dfrac{nR}{V} \cdot T$ ve $\dfrac{nR}{V}$ sabit bir sayıdır.
- Öyleyse $P \propto T$: basınç mutlak sıcaklıkla doğru orantılıdır.
- Denetleyelim: 300 K’de 1 atm olan kapalı kaptaki gaz 600 K’de 2 atm olur ✓; ısınan kapalı kapta basınç yükselir.
Sık yapılan hata: "Basınç ile sıcaklık ters orantılı" seçeneği. Isınan tanecikler çepere daha güçlü çarpar; sabit hacimde basınç sıcaklıkla birlikte artar, azalmaz.
18. sorunun çözümü
Sabit hacimde ısıtılan gazın basıncı artar: tanecikler hızlanır, çepere daha sık ve daha güçlü çarpar.
- Hacim ve tanecik sayısı sabit; değişen yalnız sıcaklık.
- Sıcaklık artınca taneciklerin ortalama kinetik enerjisi artar, tanecikler hızlanır.
- Hızlanan tanecikler çepere hem daha sık hem de daha büyük itmeyle çarpar; iki etki birlikte basıncı yükseltir. Bağıntı: $P/T$ sabit (Gay-Lussac).
- Denetleyelim: 300 K’de 2 atm olan gaz 450 K’e ısıtılırsa $P_2 = 2 \cdot 450/300 = 3$ atm ✓; basınç arttı.
Sık yapılan hata: "Azalır; tanecikler yavaşlar" seçeneği. Isıtma tanecikleri yavaşlatmaz, hızlandırır; yavaşlama ancak soğutmada olur ve o zaman basınç düşer.
19. sorunun çözümü
Sabit basınçta $V_1/T_1 = V_2/T_2$; $6/300 = V_2/400$ eşitliğinden yeni hacim 8 L bulunur.
- Verilenler: $V_1 = 6$ L, $T_1 = 300$ K, $T_2 = 400$ K; sıcaklıklar zaten kelvin cinsinden.
- Charles yasası: $\dfrac{6}{300} = \dfrac{V_2}{400}$.
- $V_2 = \dfrac{6 \cdot 400}{300} = \dfrac{2400}{300} = 8$ L.
- Denetleyelim: $8/400 = 0{,}02$ ve $6/300 = 0{,}02$ ✓; ısınan gaz genleşti, sonuç beklenen yönde.
Sık yapılan hata: 4,5 seçeneği. Bu, $6 \cdot 300 / 400$ hesabıdır; hacmi sıcaklıkla ters orantılı saymaktır. Isıtılan gaz sabit basınçta büzülmez, genleşir.
20. sorunun çözümü
İki gözlemin ortak açıklaması koligatif özelliktir: çözünen tanecikler donma noktasını düşürür, kaynama noktasını yükseltir.
- İlk gözlem: yola serpilen tuz buzla çözelti oluşturur; çözeltinin donma noktası düştüğü için buz 0 °C’nin altında da erir.
- İkinci gözlem: suya atılan tuz, suyun kaynama noktasını yükseltir; çözelti saf sudan daha yüksek sıcaklıkta kaynar.
- İkisinin ortak sebebi çözünen taneciklerdir; bu özellikler çözünenin türüne değil tanecik sayısına bağlıdır ve koligatif özellik adını alır.
- Denetleyelim: seçilen açıklama iki gözlemi de tek bir ilkeyle karşılıyor ✓; biri donma, biri kaynama noktası.
Sık yapılan hata: "Tuz suyu ısıtır." demek. Tuzun çözünmesi suyu belirgin biçimde ısıtmaz; buz tuz yüzünden ısınarak değil, çözeltinin donma noktası düştüğü için erir.