10. Sınıf Kimya 2. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
| Denklem | Katsayı oranı |
|---|---|
| $2H_2 + O_2 \rightarrow 2H_2O$ | 2 : 1 : 2 |
| Anlamı | ? |
Tabloda denkleştirilmiş bir tepkimenin katsayıları verilmiş, anlamı boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan açıklama hangisidir?
- A Kütle oranı
- B Hacim oranı yalnızca
- C Yoğunluk oranı
- D Tepkimeye giren ve oluşan maddelerin mol oranı
- E Sıcaklık oranı
Mol kütlesi 18 g/mol olan sudan 3 mol elde edilmiştir. Bu suyun kütlesi kaç gramdır?
- A 6
- B 21
- C 18
- D 54
- E 15
Bir moldeki tanecik sayısına verilen ad sorulmaktadır. Bu sayının adı nedir?
- A Planck sabiti
- B Faraday sabiti
- C Avogadro sayısı
- D Boltzmann sabiti
- E Gaz sabiti
Eşit kütlede alınan iki farklı maddenin mol sayıları karşılaştırılmaktadır. Doğru karşılaştırma hangisidir?
- A Eşittir
- B Mol kütlesi büyük olanın mol sayısı büyüktür
- C Belirlenemez
- D Mol kütlesi küçük olanın mol sayısı büyüktür
- E İkisi de sıfırdır
İlaç ve gıda sanayisinde bileşen miktarlarının mol hesabıyla belirlenmesinin gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Hesabın kolay olması
- B Molün ucuz olması
- C Etkinin tanecik sayısına bağlı olması ve doğru oranın ancak mol hesabıyla tutturulabilmesi
- D Kütlenin ölçülememesi
- E Molün yasal olması
Mol kütlesi 40 g/mol olan bir maddenin 120 gramı kaç moldür?
- A 0,33
- B 2
- C 80
- D 4800
- E 3
| Aranan | Kullanılacak bağıntı |
|---|---|
| Kütleden mol | $n = m / M_A$ |
| Molden tanecik | $N = n \times N_A$ |
| Molden hacim (NK) | ? |
Tabloda mol hesaplarında kullanılan bağıntılar verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bağıntı hangisidir?
- A $V = n / 22{,}4$
- B $V = n \times 22{,}4$
- C $V = n \times 18$
- D $V = n / 18$
- E $V = n \times 6{,}02$
$2H_2 + O_2 \rightarrow 2H_2O$ tepkimesinde 4 mol hidrojen tümüyle harcandığında kaç mol su oluşur?
- A 2
- B 3
- C 8
- D 6
- E 4
Bir maddenin mol kütlesinin nasıl bulunduğu sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Maddenin tartılmasıyla
- B Hacminin ölçülmesiyle
- C Yoğunluğunun ölçülmesiyle
- D Formülündeki atomların atom kütlelerinin toplanmasıyla
- E Tanecik sayısının sayılmasıyla
Bir tanım
Tanecik sayısını saymak yerine tartarak belirlemeyi sağlayan, belirli bir sayıda taneciği ifade eden birim.
Yukarıda tanımı verilen büyüklük, kimyada hesapların temelini oluşturur. Bu büyüklüğün adı nedir?
- A Mol
- B Gram
- C Litre
- D Kelvin
- E Amper
Denkleştirme yapılırken formüllerdeki alt indislerin değil, formüllerin önündeki katsayıların değiştirilmesi gerektiği belirtilmektedir. Bu kuralın gerekçesi nedir?
- A Alt indisin değiştirilmesinin maddeyi başka bir maddeye dönüştürmesi
- B Katsayıların daha kolay yazılması
- C Katsayıların küçük olması
- D Alt indislerin okunamaması
- E Kuralın rastgele olması
Tepkimeye giren maddelerden biri diğerinden önce tükendiğinde ne olacağı sorulmaktadır. Bu maddeye ne ad verilir ve sonucu nedir?
- A Katalizör; tepkimeyi hızlandırır
- B Artan; hiçbir etkisi olmaz
- C Çözücü; tepkimeyi durdurur
- D Ürün; tepkimeyi tamamlar
- E Sınırlayıcı bileşen; ürün miktarını o belirler, diğerinden artan kalır
Kimyasal hesaplarda kütle yerine mol kullanılmasının gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?
- A Molün daha kolay ölçülmesi
- B Molün daha küçük olması
- C Tepkimelerin kütle oranıyla değil tanecik sayısı oranıyla yürümesi; molün doğrudan tanecik sayısını ifade etmesi
- D Kütlenin ölçülememesi
- E Molün daha eski olması
Grafikte bir maddenin kütlesinin mol sayısına göre değişimi verilmiştir. Grafiğin eğiminden okunan büyüklük nedir?
- A Tanecik sayısı
- B Maddenin mol kütlesi
- C Hacim
- D Yoğunluk
- E Sıcaklık
Bir öğrenci kütlenin korunumunu deneyle göstermek istemektedir. Deneyin geçerli olması için en çok dikkat etmesi gereken nokta hangisidir?
- A Tepkimenin kapalı bir kapta yapılması; gaz çıkışı varsa açık kapta kütle azalmış görünür
- B Kabın renginin uygun olması
- C Tepkimenin hızlı olması
- D Kabın büyük olması
- E Terazinin yeni olması
Mol, belirli sayıda taneciği ifade eder; denklem katsayıları mol oranını verir ve tepkimede kütle korunur. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A Bir moldeki tanecik sayısı Avogadro sayısıdır.
- B Denkleştirmede alt indisler değiştirilmez.
- C Eşit kütledeki iki maddenin mol sayısı da eşittir.
- D Normal koşullarda 1 mol gaz 22,4 L kaplar.
- E Sınırlayıcı bileşen ürün miktarını belirler.
Kapalı bir kapta yapılan bir tepkimede kap ve içeriğinin toplam kütlesinin değişmediği ölçülmüştür. Bu gözlemin anlamı nedir?
- A Tepkimenin olmadığı
- B Terazinin bozuk olduğu
- C Kapağın açık olduğu
- D Maddenin yok olduğu
- E Kütlenin korunduğu; atomlar yeniden düzenlenmiş ama sayıları değişmemiştir
$2H_2 + O_2 \rightarrow 2H_2O$ tepkimesinde 6 mol hidrojenin tümüyle tepkimesi için kaç mol oksijen gerekir?
- A 1
- B 3
- C 6
- D 12
- E 2
Kimyasal denklemlerin denkleştirilmesi gerektiği belirtilmektedir. Bu işlemin dayandığı kanun nedir?
- A Enerjinin korunumu
- B Momentumun korunumu
- C Kütlenin korunumu; tepkimede atomlar ne yaratılır ne yok edilir, yalnız yeniden düzenlenir
- D Hacmin korunumu
- E Basıncın korunumu
Normal koşullarda 2,5 mol gazın hacmi kaç litredir?
- A 56
- B 44,8
- C 22,4
- D 11,2
- E 25
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Denklem katsayıları, tepkimeye giren ve oluşan maddelerin mol oranını verir.
- Tablonun kurgusu şu: solda denkleştirilmiş tepkime, ortada katsayı oranı, sağda bu oranın anlamı. Katsayılar 2 : 1 : 2 olarak verilmiş.
- Katsayıların ne saydığını belirleyelim: kaç MOLEKÜLÜN tepkimeye girdiğini. İki molekül hidrojen bir molekül oksijenle tepkiyor.
- Molekül sayısı ile mol sayısı doğru orantılıdır; her ikisi de Avogadro sayısıyla çevrilir. Öyleyse aynı oran mol oranıdır: 2 mol H₂, 1 mol O₂ ile tepkiyip 2 mol H₂O verir. Kütle oranı bundan hesaplanabilir ama katsayıların kendisi kütle değildir.
- Denetleyelim: kütle oranı 4 : 32 : 36 çıkıyor ✓ — katsayılarla aynı değil, çünkü mol kütleleri farklı.
Sık yapılan hata: "Kütle oranı" demek. Katsayılar MOLEKÜL, dolayısıyla mol sayısını verir; kütle oranı bu sayıların mol kütleleriyle çarpılmasıyla ayrıca hesaplanır.
2. sorunun çözümü
Kütle, mol sayısı ile mol kütlesinin çarpımıdır; 3 × 18 = 54 g.
- Verilenleri yazalım: n = 3 mol, MA = 18 g/mol, istenen kütle. Bağıntı m = n × MA.
- Bağıntının anlamını görelim: bir mol su 18 gram geliyorsa, üç mol su bunun üç katı gelir.
- İşlemi yapalım: m = 3 × 18 = 54 g.
- Denetleyelim: 54 / 18 = 3 ✓ — ters işlemle mol sayısı geri geliyor, hesap tutarlı.
Sık yapılan hata: 21 demek. 21, verilen sayıların ÇARPILMASI yerine toplanmasından çıkar (3 + 18); kütle ise mol sayısı ile mol kütlesinin çarpımıdır.
3. sorunun çözümü
Bir moldeki tanecik sayısı yaklaşık 6,02 × 10²³’tür ve bu sayıya Avogadro sayısı denir.
- Molün tanımını hatırlayalım: belirli bir tanecik sayısı. O sayının kaç olduğunu bilmeden mol hesabı yapılamaz.
- Bu sabit, karbon-12 izotopunun 12 gramındaki atom sayısı olarak belirlenmiştir ve değeri yaklaşık 6,02 × 10²³’tür.
- Sabitin adı, molekül kuramına katkılarından dolayı Avogadro sayısıdır. Seçeneklerdeki Planck sabiti kuantum enerjisiyle, Faraday sabiti bir mol elektronun yüküyle, Boltzmann sabiti tanecik başına enerjiyle, gaz sabiti ise ideal gaz denklemiyle ilgilidir.
- Denetleyelim: bir bardak sudaki molekül sayısı ✓ — bu sayının ne kadar büyük olduğunu gösteren bilinen örnek.
Sık yapılan hata: Faraday sabiti demek. Faraday sabiti bir mol ELEKTRONUN taşıdığı yükü (96500 C) verir; bir moldeki tanecik sayısı ise Avogadro sayısıdır.
4. sorunun çözümü
$n = m/M_A$ bağıntısında kütle sabitken mol sayısı mol kütlesiyle ters orantılıdır. Bir gram hidrojen, bir gram demirden çok daha fazla tanecik içerir.
- $n = m / M_A$; kütleler eşit.
- Mol sayısı mol kütlesiyle ters orantılıdır.
- Mol kütlesi küçük olanın mol sayısı büyüktür.
5. sorunun çözümü
Etki tanecik düzeyinde gerçekleştiği için doğru oran ancak mol hesabıyla tutturulabilir.
- Bir etken maddenin nasıl iş gördüğünü düşünelim: vücutta belirli bir hedefe (bir enzime ya da reseptöre) bağlanır. Bu bağlanma tek tek moleküller arasında olur.
- Öyleyse etkiyi belirleyen şey kaç GRAM verildiği değil, kaç TANECİK verildiğidir. Aynı gram miktarı, farklı mol kütlelerindeki iki etken madde için çok farklı sayıda tanecik demektir.
- Aynı durum gıdada da geçerlidir: bir katkının ya da koruyucunun etkisi tanecik sayısına bağlıdır. Doğru dozu ve bileşenler arasındaki doğru oranı tutturmak, ancak mol hesabıyla mümkündür.
- Denetleyelim: kütle yine de ölçülüyor ✓ — ama önce mole çevriliyor, çünkü tartılabilen tek büyüklük kütle.
Sık yapılan hata: "Hesabın kolay olması" demek. Mol hesabı ek bir adım getirir, yani daha KOLAY değildir; kullanılma nedeni etkinin tanecik sayısına bağlı olmasıdır.
6. sorunun çözümü
Mol sayısı kütlenin mol kütlesine bölümüdür; 120 / 40 = 3 mol.
- Verilenleri yazalım: mol kütlesi 40 g/mol, kütle 120 g, istenen mol sayısı. Bağıntı n = m / MA.
- Bağıntının neden bölme olduğunu görelim: mol kütlesi bir molün kaç gram geldiğini söyler. 120 gramın kaç mol ettiğini bulmak için, kaç tane 40 gram içerdiğini sormak gerekir.
- İşlemi yapalım: n = 120 / 40 = 3 mol. Elimizde üç mol madde vardır.
- Denetleyelim: 3 × 40 = 120 ✓ — bulunan mol sayısı ile mol kütlesinin çarpımı verilen kütleyi geri veriyor.
Sık yapılan hata: 0,33 demek. 0,33, bölmenin TERS yapılmasından çıkar (40 / 120); mol sayısı, kütlenin mol kütlesine bölünmesiyle bulunur.
7. sorunun çözümü
Normal koşullarda bir mol gazın hacmi 22,4 litredir; hacim için mol sayısı bu değerle çarpılır.
- Tablonun kurgusu şu: solda aranan büyüklük, sağda kullanılacak bağıntı. Dolu satırlar: kütleden mole n = m / MA, molden taneciğe N = n × NA.
- İki dolu satırın ortak mantığını görelim: mol sayısından bir büyüklüğe geçerken ÇARPILIR, o büyüklükten mole dönerken bölünür.
- Normal koşullarda (0 °C, 1 atm) bir mol gazın hacmi, gazın türünden bağımsız olarak 22,4 litredir. Öyleyse molden hacme geçerken mol sayısı bu değerle çarpılır: V = n × 22,4.
- Denetleyelim: gazın türü sonucu değiştirmiyor ✓ — aynı koşullarda eşit mol sayısındaki gazlar eşit hacim kaplıyor.
Sık yapılan hata: V = n / 22,4 demek. Bölme işlemi HACİMDEN mole geçerken kullanılır; molden hacme geçerken mol sayısı 22,4 ile çarpılır.
8. sorunun çözümü
Katsayı oranı 2 : 2, yani 1 : 1’dir; harcanan hidrojen kadar su oluşur, 4 mol.
- Denklemi okuyalım: 2H₂ + O₂ → 2H₂O. Hidrojen ile su arasındaki katsayı oranı 2 : 2’dir.
- Bu oranı sadeleştirelim: 1 : 1. Yani her bir mol hidrojenden bir mol su oluşur.
- Verilen miktarı uygulayalım: 4 mol hidrojen tümüyle harcandığında 4 mol su oluşur. Oran birebir olduğu için ek bir işlem gerekmez.
- Denetleyelim: hidrojen atomu sayısı korunuyor ✓ — 4 mol H₂’de 8 mol H atomu var; 4 mol H₂O’da da 8 mol H atomu bulunuyor.
Sık yapılan hata: 2 demek. 2, denklemdeki KATSAYININ kendisidir; verilen 4 mol hidrojen katsayının iki katı olduğu için oluşan su da 4 moldür.
9. sorunun çözümü
Mol kütlesi, formüldeki atomların atom kütlelerinin toplanmasıyla bulunur.
- Mol kütlesinin ne olduğunu koyalım: bir moldeki toplam kütle, yani 6,02 × 10²³ tanecik ne kadar geliyorsa o.
- Bir molekül, formülünde yazılı atomlardan oluşur. Öyleyse bir mol molekül de, o atomların birer molünden oluşur. Toplam kütle, atom kütlelerinin toplamıdır.
- İşlem şöyle yürür: formüldeki her atomun kütlesi, alt indisiyle çarpılır ve hepsi toplanır. Suda 2 × 1 + 16 = 18 g/mol çıkar. Tartmak ya da hacim ölçmek gerekmez; formül yeterlidir.
- Denetleyelim: sayısal değer atom kütlesiyle aynı ✓ — değişen yalnız birim, g/mol oluyor.
Sık yapılan hata: "Maddenin tartılmasıyla" demek. Tartmak eldeki örneğin KÜTLESİNİ verir, bir molünkini değil; mol kütlesi formüldeki atom kütlelerinin toplanmasıyla hesaplanır.
10. sorunun çözümü
Belirli bir sayıda taneciği ifade eden ve tartarak saymayı sağlayan birim moldür.
- Çözülmesi gereken sorunu koyalım: atom ve moleküller tek tek sayılamayacak kadar küçüktür. Ama tepkimeler belirli SAYIDA tanecikle yürür, kütleyle değil.
- Çözüm, belirli bir tanecik sayısına bir ad vermek ve o sayıdaki taneciğin kütlesini belirlemektir. Böylece terazi kullanarak, aslında tanecik saymış oluruz.
- Bu birimin adı moldür. Seçeneklerdeki gram bir kütle, litre bir hacim, kelvin bir sıcaklık, amper ise bir akım birimidir; hiçbiri tanecik sayısını ifade etmez.
- Denetleyelim: bir düzine yumurta benzetmesi ✓ — düzine de bir sayıdır, mol de; yalnız mol çok daha büyük bir sayıya karşılık geliyor.
Sık yapılan hata: Gram demek. Gram bir KÜTLE birimidir ve tanecik sayısı hakkında tek başına bilgi vermez; belirli sayıda taneciği ifade eden birim moldür.
11. sorunun çözümü
Alt indis maddenin kimliğini belirler; değiştirilirse madde başka bir maddeye dönüşür.
- İki sayının ne anlattığını ayıralım. Alt indis, bir moleküldeki atom sayısını yani maddenin BİLEŞİMİNİ verir. Katsayı ise kaç molekül bulunduğunu söyler.
- Alt indisi değiştirmenin sonucunu görelim: H₂O suyu, H₂O₂ ise hidrojen peroksiti gösterir. Biri içilebilir, öteki dezenfektandır. Alt indis değiştirildiğinde denklem denkleşir gibi görünse de artık başka bir tepkime yazılmış olur.
- Katsayı ise maddeyi değiştirmez; yalnız kaç tanesinin tepkimeye girdiğini bildirir. Bu yüzden denkleştirmede yalnız katsayılar oynatılır.
- Denetleyelim: 2H₂O ile H₂O₂ karıştırılmamalı ✓ — biri iki molekül su, öteki tek molekül hidrojen peroksit.
Sık yapılan hata: "Katsayıların daha kolay yazılması" demek. Kural bir yazım KOLAYLIĞI değildir; alt indis değiştirilirse madde başka bir maddeye dönüşür ve denklem yanlış olur.
12. sorunun çözümü
İlk tükenen madde sınırlayıcı bileşendir; ürün miktarını o belirler ve öteki maddeden artan kalır.
- Tepkimelerin belirli mol oranlarıyla yürüdüğünü hatırlayalım. Maddeler bu orana uygun miktarlarda konmazsa biri ötekinden önce tükenir.
- Bir madde tükendiği anda tepkime durur; kalan öteki maddenin tepkiyecek eşi kalmamıştır. Öyleyse elde edilebilecek en çok ürün miktarını, ilk tükenen madde belirler.
- Bu maddeye sınırlayıcı bileşen denir. Öteki maddeden tepkimeye giremeyen bir kısım artar; ona da artan bileşen denir. Ürün hesapları her zaman sınırlayıcı bileşen üzerinden yapılır.
- Denetleyelim: iki madde tam oranda konsaydı ✓ — ikisi de aynı anda tükenir ve artan kalmazdı.
Sık yapılan hata: "Artan; hiçbir etkisi olmaz" demek. Artan, tepkimeye GİREMEYEN fazla maddedir; ürünü sınırlayan ve hesabın üzerinden yapıldığı madde ise ilk tükenen sınırlayıcı bileşendir.
13. sorunun çözümü
Tepkimeler tanecik sayısı oranıyla yürür; mol, tartılabilir kütleyi doğrudan tanecik sayısına çeviren köprüdür.
- Bir tepkimenin ne söylediğine bakalım: iki hidrojen molekülü bir oksijen molekülüyle birleşir. Bu bir SAYI ilişkisidir; hiçbir yerde kütleden söz edilmez.
- Kütle bu bilgiyi doğrudan vermez. Bir gram hidrojen ile bir gram oksijende çok farklı sayıda molekül bulunur, çünkü molekül kütleleri farklıdır. Eşit kütleler eşit sayıda tanecik anlamına gelmez.
- Mol tam bu boşluğu doldurur: belirli bir tanecik sayısını temsil eder ve o sayıdaki taneciğin kütlesi bilinir. Terazi ile ölçüp mole çevirdiğimizde aslında tanecik saymış oluruz. Hesapların mol üzerinden yapılmasının nedeni budur.
- Denetleyelim: denklem katsayıları da mol oranı veriyordu ✓ — bütün stokiyometri bu köprü üzerine kurulu.
Sık yapılan hata: "Molün daha kolay ölçülmesi" demek. Mol doğrudan ÖLÇÜLEMEZ, kütleden hesaplanır; kullanılma nedeni kolaylık değil, tepkimelerin tanecik sayısı oranıyla yürümesidir.
14. sorunun çözümü
m = n × MA bir doğru denklemidir; grafiğin eğimi maddenin mol kütlesini verir.
- Grafiğin eksenlerini okuyalım: yatay eksende mol sayısı, dikey eksende kütle. Noktalar bir doğru üzerinde.
- Bağıntıyı doğru denklemi biçiminde yazalım: m = MA × n. Bu, y = a·x biçiminde bir doğrudur ve buradaki a, yani eğim, mol kütlesine karşılık gelir.
- Eğim, kütledeki değişimin mol sayısındaki değişime oranıdır; birimi g/mol çıkar. Grafikten okunan eğim 18 g/mol ise madde sudur.
- Denetleyelim: doğru orijinden geçiyor ✓ — sıfır mol maddenin kütlesi de sıfır, bağıntıyla uyumlu.
Sık yapılan hata: "Tanecik sayısı" demek. Tanecik sayısı mol sayısının AVOGADRO SAYISIYLA çarpımından bulunur; grafiğin eğimi ise kütlenin mol sayısına oranı, yani mol kütlesidir.
15. sorunun çözümü
Kütle korunumu kapalı sistem için geçerlidir; gaz çıkışı olan bir tepkime açık kapta yapılırsa kütle azalmış görünür.
- Kanunun ne dediğini doğru koyalım: kütle her tepkimede korunur. Ama bu, TARTILAN SİSTEMDEN madde çıkmadığı sürece terazide de korunacağı anlamına gelir.
- Gaz çıkışı olan bir tepkime açık kapta yapılırsa, oluşan gaz havaya karışır ve tartılan sistemden ayrılır. Terazi kütlenin azaldığını gösterir; oysa kütle yok olmamış, yalnız sistemin dışına çıkmıştır.
- Bu yanılgıyı önlemenin yolu tepkimeyi kapalı bir kapta yapmaktır. Kapalı kap sistemi tanımlar ve ölçümü anlamlı kılar. Deneyin geçerliliği için en çok dikkat edilmesi gereken nokta budur.
- Denetleyelim: kabın rengi, büyüklüğü ve terazinin yeni olması ✓ — hiçbiri ölçümün mantığını değiştirmiyor.
Sık yapılan hata: "Tepkimenin hızlı olması" demek. Hız, kütlenin korunup korunmadığını ETKİLEMEZ; belirleyici olan, gaz çıkışı varsa sistemin kapalı tutulmasıdır.
16. sorunun çözümü
Mol sayısı kütlenin mol kütlesine bölümüdür; mol kütleleri farklı olan iki madde eşit kütlede alındığında mol sayıları eşit olmaz.
- Verilen bilgiyi üç yargıya ayıralım: mol belirli sayıda taneciği ifade eder; denklem katsayıları mol oranını verir; tepkimede kütle korunur.
- Seçenekleri bunlarla karşılaştıralım. Bir moldeki tanecik sayısının Avogadro sayısı olması birinci yargının tanımı; denkleştirmede alt indislerin değiştirilmemesi ve sınırlayıcı bileşenin ürünü belirlemesi ikinci ve üçüncü yargılardan; normal koşullarda bir mol gazın 22,4 L kaplaması ise molün tanımından çıkıyor.
- Geriye kalan yargı, eşit kütledeki iki maddenin mol sayısının da eşit olacağını söylüyor. Oysa n = m / MA’dır; mol kütleleri farklıysa aynı kütle farklı mol sayısı verir. 18 gram su 1 mol iken 18 gram oksijen gazı 0,56 moldür. Bu yargı söylenemez.
- Denetleyelim: ünite zaten bu ayrım için kuruluyor ✓ — kütle ile tanecik sayısını karıştırmamak molün varlık nedeni.
Sık yapılan hata: "Bir moldeki tanecik sayısı Avogadro sayısıdır." demek. Bu yargı molün TANIMINDAN doğrudan çıkar ve doğrudur; bilgiyle çelişen, eşit kütleyi eşit mol sayan yargıdır.
17. sorunun çözümü
Kapalı kapta toplam kütlenin değişmemesi, atomların yeniden düzenlendiğini ama sayılarının korunduğunu gösterir.
- Deneyin koşulunu belirleyelim: kap KAPALI. Yani dışarıdan madde girmiyor, içeriden madde çıkmıyor. Tartılan şey sistemin tamamı.
- Tepkime sırasında maddeler görünüş değiştirir, gaz çıkabilir, renk değişebilir. Ama toplam kütle aynı kalıyorsa, sistemden hiçbir madde eksilmemiş demektir.
- Bunun tanecik düzeyindeki karşılığı şudur: bağlar kopmuş ve yeniden kurulmuş, atomlar farklı düzenlerde birleşmiş, ama hiçbir atom yok olmamış ya da yaratılmamıştır. Gözlem kütlenin korunumunun doğrudan kanıtıdır.
- Denetleyelim: aynı tepkime açık kapta yapılsaydı ✓ — çıkan gaz uçacağı için kütle azalmış görünür, oysa korunum yine geçerli olurdu.
Sık yapılan hata: "Tepkimenin olmadığı" demek. Kütlenin değişmemesi tepkimenin OLMADIĞINI göstermez; tepkime gerçekleşse de atom sayıları korunduğu için toplam kütle aynı kalır.
18. sorunun çözümü
Katsayı oranı 2 : 1’dir; hidrojenin yarısı kadar oksijen gerekir, yani 3 mol.
- Denklemi okuyalım: 2H₂ + O₂ → 2H₂O. Hidrojen ile oksijen arasındaki katsayı oranı 2 : 1.
- Bu oranın anlamı: her iki mol hidrojen için bir mol oksijen gerekir. Yani gereken oksijen, hidrojenin yarısı kadardır.
- Verilen miktarı uygulayalım: 6 mol hidrojen için 6 / 2 = 3 mol oksijen gerekir.
- Denetleyelim: oksijen atomu sayısı ✓ — 3 mol O₂’de 6 mol O atomu var; oluşan 6 mol suda da 6 mol O atomu bulunuyor.
Sık yapılan hata: 6 demek. 6, verilen HİDROJEN miktarıdır; oran 2 : 1 olduğu için gereken oksijen bunun yarısı, yani 3 moldür.
19. sorunun çözümü
Denkleştirmenin dayanağı kütlenin korunumudur; tepkimede atomlar ne yaratılır ne yok edilir, yalnız yeniden düzenlenir.
- Bir tepkimede ne olduğunu yazalım: girenlerdeki bağlar kopar, atomlar yeni düzenlerde birleşir ve ürünler oluşur. Atomların kendisine hiçbir şey olmaz.
- Öyleyse tepkimeye giren her elementin atom sayısı, ürünlerde de aynı olmalıdır. Bir karbon atomu tepkime sırasında yok olamaz, yoktan da var edilemez.
- Denkleştirme tam olarak bunu sağlar: katsayılar, her elementin atom sayısı denklemin iki yanında eşitlenecek biçimde seçilir. Dayanağı kütlenin korunumu kanunudur.
- Denetleyelim: kapalı kapta yapılan tepkimede toplam kütle değişmiyor ✓ — kanunun deneysel karşılığı.
Sık yapılan hata: "Enerjinin korunumu" demek. Enerji de korunur, ama denkleştirme ATOM SAYILARINI eşitleme işlemidir; dayanağı kütlenin korunumu kanunudur.
20. sorunun çözümü
Normal koşullardaki molar hacimle çarpılır; 2,5 × 22,4 = 56 L.
- Verilenleri yazalım: n = 2,5 mol, normal koşullar, istenen hacim. Bağıntı V = n × 22,4.
- Değerleri yerleştirelim: V = 2,5 × 22,4.
- İşlemi yapalım: 2 × 22,4 = 44,8 ve 0,5 × 22,4 = 11,2; toplam 56 L. Gaz normal koşullarda 56 litre hacim kaplar.
- Denetleyelim: 2 mol 44,8 L, 3 mol 67,2 L olurdu ✓ — 2,5 mol için 56 L bu ikisinin arasında, tutarlı.
Sık yapılan hata: 44,8 demek. 44,8 litre TAM İKİ molün hacmidir; elimizde 2,5 mol bulunduğu için hacim 56 litredir.