10. Sınıf Matematik 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Yukarıda bir doğrunun eğim açısı verilmiştir. Bu doğrunun eğimi sorulmaktadır. Buna göre eğim kaçtır?
- A √2
- B 45
- C 0
- D 1
- E 1/2
| Doğru | Denklem |
|---|---|
| d₁ | y = 3x + 1 |
| d₂ | y = 3x − 5 |
Tabloda iki doğrunun denklemleri verilmiştir. Bu doğruların birbirine göre durumu sorulmaktadır. Tabloya göre doğru yanıt hangisidir?
- A Belirlenemez
- B Diktirler
- C Çakışıktırlar
- D Bir noktada kesişirler
- E Paraleldirler
Yukarıda iki nokta verilmiştir. Bu noktalar arasındaki uzaklık sorulmaktadır. Buna göre uzaklık kaç birimdir?
- A 5
- B 7
- C 25
- D 3
- E 4
Yukarıda iki nokta verilmiştir. Bu noktalardan geçen doğrunun eğimi sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?
- A Eğim −7'dir.
- B Eğim 0'dır.
- C Eğim 7'dir.
- D Eğim 1'dir.
- E Eğim tanımsızdır, doğru dikeydir.
Yukarıda bir nokta verilmiştir. Bu noktanın x eksenine göre simetriği sorulmaktadır. Buna göre simetrik nokta hangisidir?
- A (3, 5)
- B (−3, −5)
- C (−3, 5)
- D (5, 3)
- E (−5, 3)
Bir çıkarım üzerine
Bir öğrenci, iki doğrunun eğimlerinin eşit olduğunu görüp "Öyleyse bu doğrular çakışıktır." demiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?
- A Kesişimi aramamak
- B Eğimi hesaplamamak
- C Doğruları çizmemek
- D Sabit terimlerin de eşit olması gerektiğini göz ardı etmek
- E Denklemi yazmamak
Yukarıda bir dik üçgenin ölçüleri verilmiştir. Öteki dik kenarın uzunluğu sorulmaktadır. Buna göre bu uzunluk kaç birimdir?
- A 11
- B 8
- C 18
- D 9
- E 12
Yukarıda bir üçgenin iki kenarı ve aralarındaki açı verilmiştir. Bu üçgenin alanı sorulmaktadır. Buna göre alan kaç br²'dir?
- A 12
- B 24
- C 48
- D 6
- E 20
Bir hesap üzerine
Bir öğrenci, bir açının sinüs değerinin 1,4 olduğunu hesaplamıştır.
Yukarıdaki sonucun neden hatalı olduğu sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?
- A Sinüs hesaplanamaz.
- B Sinüs yalnızca tam sayı olur.
- C Sinüs her zaman pozitiftir.
- D Sinüs değeri −1 ile 1 arasında olmak zorundadır.
- E Sinüs açıya bağlı değildir.
Kartlarda bu temanın üç temel düşüncesi verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Kartlar birbirinden bağımsızdır.
- B Noktalar koordinatla tanımlanmaz.
- C Doğrular denklemle yazılamaz.
- D Eğim karşılaştırma sağlamaz.
- E Analitik inceleme; geometrik nesneleri koordinat ve denklemle sayısal olarak ele alır.
| Bilgi | Değer |
|---|---|
| a kenarı | 10 br |
| A açısı | 30° |
| B açısı | 90° |
Tabloda bir üçgenin bazı ölçüleri verilmiştir. Sinüs teoremine göre b kenarının uzunluğu sorulmaktadır. Tabloya göre bu uzunluk kaç birimdir?
- A 5
- B 10
- C 15
- D 20
- E 30
Yukarıda bir trigonometrik değer istenmiştir. İkizkenar dik üçgen dikkate alındığında bu değer sorulmaktadır. Buna göre sonuç kaçtır?
- A √3
- B 0
- C √2
- D 1/2
- E 1
Yukarıda bir dik üçgenin kenarları verilmiştir. Söz konusu dar açının sinüs değeri sorulmaktadır. Buna göre bu değer kaçtır?
- A 3/5
- B 4/5
- C 3/4
- D 5/3
- E 4/3
Yukarıda derece ile radyan arasındaki bağıntı verilmiştir. 60° açının radyan cinsinden değeri sorulmaktadır. Buna göre bu değer hangisidir?
- A π/2
- B π/6
- C π/3
- D 2π/3
- E π/4
Yukarıda bir trigonometrik değer istenmiştir. Özel açıların değerleri dikkate alındığında bu değer sorulmaktadır. Buna göre sonuç hangisidir?
- A 1
- B √3/2
- C √2/2
- D 1/2
- E √3
Yukarıda bir üçgenin iki kenarı ve aralarındaki açı verilmiştir. Kosinüs teoremine göre a kenarının uzunluğu sorulmaktadır. Buna göre bu uzunluk kaç birimdir?
- A 1
- B 7
- C 12
- D 25
- E 5
Yukarıda ağırlık merkezinin bir özelliği anılmıştır. Kenarortayın köşeden itibaren hangi oranda bölündüğü sorulmaktadır. Buna göre bu oran hangisidir?
- A 3/1
- B 1/2
- C 1/1
- D 2/1
- E 1/3
Yukarıda bir dairenin yarıçapı verilmiştir. Bu dairenin alanı π cinsinden sorulmaktadır. Buna göre alan hangisidir?
- A 5π br²
- B 10π br²
- C 25π br²
- D 50π br²
- E 20π br²
Yukarıda koordinat düzleminde bir üçgenin köşeleri verilmiştir. Bu üçgenin alanı sorulmaktadır. Buna göre alan kaç br²'dir?
- A 20
- B 24
- C 10
- D 6
- E 12
Yukarıda iki doğrunun denklemleri verilmiştir. Bu doğruların kesişim noktası sorulmaktadır. Buna göre kesişim noktası hangisidir?
- A (1, 3)
- B (4, 2)
- C (3, 5)
- D (2, 4)
- E (0, 2)
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Eğim, eğim açısının tanjantıdır: tan 45° = 1.
- Eğim m = tan α biçimindedir.
- α = 45° verilmiştir.
- tan 45° = 1 olduğundan eğim 1'dir.
2. sorunun çözümü
Eğimler eşit, sabit terimler farklıdır; doğrular paraleldir.
- İki doğrunun da eğimi 3'tür.
- Sabit terimler 1 ve −5 olarak farklıdır.
- Doğrular paraleldir.
3. sorunun çözümü
√((4−1)² + (6−2)²) = √(9 + 16) = √25 = 5.
- x farkı 3, y farkı 4'tür.
- Kareleri toplanır: 9 + 16 = 25.
- Karekök alınır: 5 br.
4. sorunun çözümü
İki noktanın apsisleri eşit olduğu için x farkı sıfırdır; eğim tanımsızdır.
- x koordinatları 0 ve 0'dır.
- x farkı sıfır olur.
- Sıfıra bölme tanımsız olduğu için eğim yoktur.
5. sorunun çözümü
x eksenine göre simetride y koordinatının işareti değişir.
- x ekseni yatay eksendir.
- Simetride x aynı kalır.
- y işaret değiştirir: (3, 5).
6. sorunun çözümü
Eğimleri eşit doğrular paraleldir; çakışık olmaları için sabit terimlerin de eşit olması gerekir.
- Eşit eğim paralelliği gösterir.
- Çakışıklık için denklemler aynı olmalıdır.
- Sabit terim farklıysa doğrular ayrıdır.
7. sorunun çözümü
Pisagor bağıntısıyla öteki dik kenar $\sqrt{13^2 - 5^2} = \sqrt{144} = 12$ br bulunur.
- Bağıntıyı yazalım: dik üçgende dik kenarların kareleri toplamı hipotenüsün karesine eşittir, $a^2 + b^2 = c^2$.
- Hipotenüs 13, bilinen dik kenar 5 olduğuna göre bilinmeyeni yalnız bırakalım: $b^2 = 13^2 - 5^2$.
- Kareleri hesaplayalım: $169 - 25 = 144$.
- Karekök alalım: $b = \sqrt{144} = 12$ br.
- Denetleyelim: $5^2 + 12^2 = 25 + 144 = 169 = 13^2$ ✓. Ayrıca 12, hipotenüs olan 13’ten küçük çıktı; dik kenar hipotenüsü aşamayacağı için sonuç geometrik olarak da uygun.
Sık yapılan hata: 8 demek. 8 sayısı $13 - 5$ işleminden gelir, yani kareler alınmadan doğrudan çıkarma yapılmıştır. Pisagor bağıntısı kenarların kendilerini değil KARELERİNİ ilişkilendirir; $5 + 8 = 13$ olsaydı üçgen zaten çizilemezdi.
8. sorunun çözümü
İki kenar ve aralarındaki açı verildiğinde alan $\dfrac{1}{2} \cdot a \cdot b \cdot \sin C$ ile bulunur: $\dfrac{1}{2} \cdot 6 \cdot 8 \cdot 0{,}5 = 12$ br².
- Formülü yazalım: $A = \dfrac{1}{2} \cdot a \cdot b \cdot \sin C$. Burada $C$, $a$ ile $b$ kenarlarının ARASINDAKİ açıdır ve soruda tam olarak bu veriliyor.
- Kenarların çarpımının yarısını alalım: $\dfrac{1}{2} \cdot 6 \cdot 8 = 24$.
- $\sin 30° = 0{,}5$ ile çarpalım: $24 \times 0{,}5 = 12$ br².
- Denetleyelim: 6 birimlik kenarı taban sayalım. $30°$’lik açıdan inen yükseklik $8 \times \sin 30° = 4$ br olur ve alan $\dfrac{6 \times 4}{2} = 12$ br² ✓ — klasik taban-yükseklik yolu da aynı sonucu veriyor.
Sık yapılan hata: 24 demek. 24, $\dfrac{1}{2} \cdot 6 \cdot 8$ işleminin sonucudur; sinüsle çarpma adımı atlanmıştır. Bu değer ancak aradaki açı $90°$ olsaydı doğru olurdu, çünkü yalnız o zaman $\sin C = 1$ olur.
9. sorunun çözümü
Sinüs karşı kenarın hipotenüse oranı olduğundan değeri $-1$ ile $1$ arasında kalmak zorundadır; $1{,}4$ olamaz.
- Tanıma dönelim: dar açı için $\sin \alpha = \dfrac{\text{karşı dik kenar}}{\text{hipotenüs}}$.
- Dik üçgende hipotenüs en uzun kenardır; hiçbir dik kenar ondan uzun olamaz. Öyleyse pay her zaman paydadan küçük ya da ona eşittir ve oran 1’i aşamaz.
- Birim çemberde de aynı sonuç çıkar: sinüs, çember üzerindeki noktanın $y$ koordinatıdır ve yarıçap 1 olduğu için bu koordinat $-1$ ile $1$ arasında kalır.
- Denetleyelim: $1{,}4 > 1$ olduğuna göre değer aralığın dışında ✓ — öğrencinin sonucu hangi açı için olursa olsun hatalıdır.
Sık yapılan hata: "Sinüs her zaman pozitiftir." demek. Bu yargı yanlıştır: sinüs üçüncü ve dördüncü bölgelerde negatif değerler alır (örneğin $\sin 270° = -1$). Buradaki hatanın nedeni işaret değil, değerin 1 üst sınırını aşmasıdır.
10. sorunun çözümü
Kartlar koordinatı, denklemi ve eğim karşılaştırmasını birlikte gösterir.
- Birinci kart koordinatı veriyor.
- İkinci kart denklemi ekliyor.
- Üçüncü kart eğim karşılaştırmasını getiriyor.
11. sorunun çözümü
Sinüs teoremiyle $\dfrac{a}{\sin A} = \dfrac{b}{\sin B}$ kurulur: $\dfrac{10}{0{,}5} = \dfrac{b}{1}$ ve $b = 20$ br.
- Tablodan verileri alalım: $a = 10$ br, $A = 30°$, $B = 90°$.
- Özel açı değerlerini yazalım: $\sin 30° = 0{,}5$ ve $\sin 90° = 1$.
- Sinüs teoremini kuralım: $\dfrac{10}{0{,}5} = \dfrac{b}{1}$. Sol taraf $10 \div 0{,}5 = 20$ eder.
- Öyleyse $b = 20 \times 1 = 20$ br.
- Denetleyelim: $B = 90°$ olduğuna göre $b$ hipotenüstür ve dik üçgende $30°$’nin karşısındaki kenar hipotenüsün yarısıdır. $10$’un iki katı $20$ ✓ — iki yol aynı sonucu veriyor.
Sık yapılan hata: 10 demek. 10, tabloda verilen $a$ kenarının uzunluğudur; soru $b$ kenarını istiyor. İki kenar ancak karşılarındaki açılar eşit olsaydı eşit olurdu, oysa burada açılar $30°$ ve $90°$ ile farklıdır.
12. sorunun çözümü
İkizkenar dik üçgende dik kenarlar eşit olduğundan $\tan 45° = 1$’dir.
- İkizkenar dik üçgeni kuralım: dik açının yanındaki iki kenar eşittir ve kalan iki açı $45°$’şer olur.
- $45°$’lik bir açı için karşı kenar ile komşu kenar bu iki eşit dik kenardır.
- Tanjantı yazalım: $\tan 45° = \dfrac{\text{karşı}}{\text{komşu}} = \dfrac{a}{a} = 1$.
- Denetleyelim: kenarları $1$, $1$ ve $\sqrt{2}$ alırsak $\sin 45° = \cos 45° = \dfrac{\sqrt{2}}{2}$ olur ve $\dfrac{\sin 45°}{\cos 45°} = 1$ ✓ — iki yol aynı sonucu veriyor.
Sık yapılan hata: $\sqrt{3}$ demek. Bu değer $\tan 60°$’dir; $30°$-$60°$-$90°$ üçgeninde $\dfrac{\sqrt{3}}{1}$ oranından gelir. $45°$ ise eşit kenarlı üçgene aittir ve oranı 1’dir.
13. sorunun çözümü
Sinüs, dar açının karşısındaki dik kenarın hipotenüse oranıdır: $\dfrac{3}{5}$.
- Tanımı yazalım: $\sin \alpha = \dfrac{\text{karşı dik kenar}}{\text{hipotenüs}}$.
- Soruda karşı dik kenar 3, hipotenüs 5 olarak verilmiş.
- Yerine koyalım: $\sin \alpha = \dfrac{3}{5} = 0{,}6$.
- Denetleyelim: hipotenüs dik üçgenin en uzun kenarıdır, bu yüzden sinüs oranı her zaman 1’den küçük olmalı ve $0{,}6 < 1$ ✓. Ayrıca üçüncü kenar $\sqrt{25 - 9} = 4$ çıkar, yani üçgen 3-4-5 üçgenidir.
Sık yapılan hata: $\dfrac{4}{5}$ demek. Bu oran aynı açının KOSİNÜSÜDÜR: komşu dik kenar olan 4’ün hipotenüse bölümü. Sinüs istendiğinde paya açının karşısındaki kenar yazılmalıdır.
14. sorunun çözümü
$180° = \pi$ radyan olduğuna göre $60°$, bu açının üçte biridir: $\dfrac{\pi}{3}$.
- Verilen bağıntı: $180° = \pi$ radyan.
- $60°$’nin $180°$’ye oranını bulalım: $\dfrac{60}{180} = \dfrac{1}{3}$.
- Aynı oran radyan tarafında da geçerlidir: $\dfrac{1}{3} \times \pi = \dfrac{\pi}{3}$.
- Denetleyelim: üç tane $60°$ birleşince $180°$ eder; radyan tarafında da $3 \times \dfrac{\pi}{3} = \pi$ ✓ — iki ölçü birbiriyle tutarlı.
Sık yapılan hata: $\dfrac{\pi}{6}$ demek. $\dfrac{\pi}{6}$ radyan $30°$’ye karşılık gelir, $60°$’ye değil. Bu hata çoğunlukla $\pi$’yi $360°$ sanıp $360 \div 60 = 6$ hesaplamaktan gelir; oysa $\pi$ yarım turdur, tam tur $2\pi$’dir.
15. sorunun çözümü
$30°$-$60°$-$90°$ üçgeninde $30°$’nin karşısındaki kenar hipotenüsün yarısıdır: $\sin 30° = \dfrac{1}{2}$.
- Özel üçgeni kuralım. Kenarları $1$, $\sqrt{3}$ ve $2$ olan dik üçgende en küçük kenar en küçük açının, yani $30°$’nin karşısındadır; en uzun kenar 2 ise hipotenüstür.
- Sinüs tanımını uygulayalım: $\sin 30° = \dfrac{\text{karşı}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{1}{2}$.
- Sonuç $0{,}5$’tir.
- Denetleyelim: $\cos 30° = \dfrac{\sqrt{3}}{2}$ olduğuna göre özdeşliği sınayalım — $\left(\dfrac{1}{2}\right)^2 + \left(\dfrac{\sqrt{3}}{2}\right)^2 = \dfrac{1}{4} + \dfrac{3}{4} = 1$ ✓.
Sık yapılan hata: $\dfrac{\sqrt{3}}{2}$ demek. Bu değer $\sin 60°$’dir (ya da $\cos 30°$). Aynı üçgende iki açı kolayca karışır: $30°$’nin karşısında kısa kenar 1, $60°$’nin karşısında ise $\sqrt{3}$ vardır.
16. sorunun çözümü
a² = 9 + 16 − 2 × 3 × 4 × cos 90°; cos 90° = 0 olduğundan a² = 25 → a = 5.
- a² = b² + c² − 2bc × cos A yazılır.
- cos 90° = 0 olduğu için son terim düşer.
- a² = 9 + 16 = 25 → a = 5 br.
17. sorunun çözümü
Ağırlık merkezi kenarortayı köşeden başlayarak $2$’ye $1$ oranında böler.
- Ağırlık merkezi, üç kenarortayın kesiştiği noktadır ve her kenarortayı aynı oranda böler.
- Kenarortayı üç eşit parçaya ayıralım. Ağırlık merkezi, köşeden sayınca ikinci parçanın sonundadır.
- Böylece köşe tarafında 2 birim, karşı kenarın orta noktası tarafında 1 birim kalır. İstenen oran $\dfrac{2}{1}$’dir.
- Denetleyelim: kenarortay uzunluğu 9 br olsun; köşeden itibaren 6 br, kenardan itibaren 3 br olur ve $6 + 3 = 9$ ✓ ile oran $6 : 3 = 2 : 1$ tutuyor.
Sık yapılan hata: $\dfrac{1}{2}$ demek. Bu, oranı ters kurmaktır: uzun parça KÖŞEYE yakın olandır. $\dfrac{1}{2}$ oranı, kenardan itibaren ölçüldüğünde geçerlidir; soru ise açıkça köşeden itibaren soruyor.
18. sorunun çözümü
Dairenin alanı $\pi r^2$’dir: $r = 5$ için alan $25\pi$ br².
- Formülü yazalım: $A = \pi r^2$.
- Yarıçapın karesini alalım: $5^2 = 25$.
- Alan: $A = 25\pi$ br².
- Denetleyelim: $\pi \approx 3$ alırsak alan yaklaşık 75 br² olur. Daire, kenarı $2r = 10$ br olan karenin içine sığar ve o karenin alanı 100 br²; $75 < 100$ ✓ — sonuç makul.
Sık yapılan hata: $10\pi$ br² demek. $10\pi$ bu dairenin ÇEVRESİDİR ($2\pi r = 2\pi \times 5$). Çevre yarıçapla doğru orantılıdır, alan ise yarıçapın karesiyle; ikisi karıştırılmamalıdır.
19. sorunun çözümü
Dik kenarlar 6 ve 4'tür; alan (6 × 4) ÷ 2 = 12 br².
- Üçgen eksenler üzerinde dik üçgendir.
- Dik kenarlar 6 ve 4 birimdir.
- Alan (6 × 4) ÷ 2 = 12 br² olur.
20. sorunun çözümü
x + 2 = −2x + 8 → 3x = 6 → x = 2; y = 4.
- İki ifade eşitlenir: x + 2 = −2x + 8.
- 3x = 6 → x = 2 bulunur.
- y = 2 + 2 = 4 olur.