11. Sınıf Biyoloji 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Bir sinir hücresinde uyartıyı hücre gövdesine doğru taşıyan uzantı ile gövdeden uzağa taşıyan uzantı sırasıyla hangileridir?
- A Akson – dendrit
- B Dendrit – akson
- C Miyelin – akson
- D Sinaps – dendrit
- E Ranvier boğumu – akson
Merkezî sinir sisteminde duyu nöronundan aldığı impulsu değerlendirip motor nörona ileten nöron çeşidi hangisidir?
- A Duyu nöronu
- B Ara nöron
- C Motor nöron
- D Salgı nöronu
- E Reseptör hücresi
| Ortam | Deri damarları |
|---|---|
| Sıcak ortam | Genişler |
| Soğuk ortam | ? |
Tabloda ısı dengesi tepkileri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?
- A Değişmez
- B Genişler
- C Daralır
- D Kapanır
- E Ölçülemez
Şemada pH dengesinin korunması verilmiş, sonuç boş bırakılmıştır. Şemanın son basamağında hangi ifade yer almalıdır?
- A Kan daha da asitleşir
- B Kan pH değeri normale döner
- C Solunum durur
- D Karbondioksit artar
- E Denge bozulur
Kartlarda bir düzenleme sürecinin öğeleri numaralandırılmıştır. Sürecin ilk basamağı sorulmaktadır. Numaralara göre doğru kart hangisidir?
- A I
- B II
- C III
- D Üçü aynı anda olur
- E Belirlenemez
| Ölçü | Değer |
|---|---|
| Günlük alınan enerji | 2400 kcal |
| Günlük harcanan enerji | 2000 kcal |
Tabloda bir kişinin günlük enerji verileri bulunmaktadır. Depolanan enerji sorulmaktadır. Tabloya göre bu değer kaç kcal'dir?
- A 200
- B 4400
- C 2400
- D 2000
- E 400
Bir tanım
Canlının, dış koşullar değişse bile iç ortamını belirli sınırlar içinde kararlı tutmasıdır.
Yukarıda tanımı verilen kavram sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?
- A Fotosentez
- B Homeostazi
- C Mutasyon
- D Adaptasyon
- E Fermantasyon
Ani bir tehlike anında kalp atışının hızlanması, kan şekerinin yükselmesi ve göz bebeklerinin büyümesi gözlenir. Bu değişimleri başlatan hormon ve salgılandığı bez hangisidir?
- A İnsülin – pankreas
- B Adrenalin – böbrek üstü bezi
- C Tiroksin – tiroit
- D Büyüme hormonu – hipofiz
- E Glukagon – pankreas
Solunum, kalp atışı ve kan basıncı gibi istem dışı yaşamsal olayların denetim merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
- A Beyincik
- B Omurilik soğanı
- C Beyin kabuğu
- D Talamus
- E Hipofiz
| Organ | Homeostazideki rolü |
|---|---|
| Böbrek | Su ve elektrolit dengesini düzenler |
| Akciğer | ? |
Tabloda organların rolleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloyu tamamlayan bilgi hangisidir?
- A Karbondioksit atarak pH dengesine katkı sağlar
- B Su dengesini düzenler
- C Besin depolar
- D Isı üretir
- E Kan üretir
Bir çıkarım üzerine
Bir öğrenci, homeostazinin iç ortamın hiç değişmemesi anlamına geldiğini söylemiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata sorulmaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A Değişim ölçülemez.
- B İç ortam hiç değişmez.
- C Homeostazi yoktur.
- D Değerler dalgalanır; homeostazi bu dalgalanmayı dar bir aralıkta tutmaktır.
- E Hata yoktur.
| Organ | X sistemi | Y sistemi |
|---|---|---|
| Kalp | Hızlandırır | Yavaşlatır |
| Sindirim | Yavaşlatır | Hızlandırır |
| Göz bebeği | Genişletir | Daraltır |
Tabloda otonom sinir sisteminin iki bölümünün etkileri karşılaştırılmıştır. X ve Y sistemleri sırasıyla hangileridir?
- A Parasempatik – sempatik
- B Somatik – otonom
- C Merkezî – çevresel
- D Sempatik – parasempatik
- E Duyu – motor
Her yemek zamanından önce zil sesi duyan bir hayvanda, bir süre sonra yalnız zil sesiyle de tükürük salgısı başlıyor. Bu davranış hangisiyle adlandırılır?
- A Şartsız refleks
- B İstemli davranış
- C Şartlı refleks
- D Hormonal tepki
- E Kalıtsal içgüdü
Bir maddenin, sinaptik boşluktaki nörotransmitteri parçalayan enzimi engellediği belirlenmiştir. Bu maddenin sinir iletimi üzerindeki beklenen etkisi hangisidir?
- A İletim tamamen durur.
- B İmpuls ters yönde ilerler.
- C Nörotransmitter salgılanamaz.
- D Sinaps sayısı azalır.
- E Nörotransmitter etkisi uzar, uyarılma sürer.
| Ölçü | Değer |
|---|---|
| Kanın normal pH aralığı | 7,35 – 7,45 |
| Bu aralığın dışına çıkılması | ? |
Tabloda kanın pH değerleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre boşluğa ne yazılmalıdır?
- A Enzimlerin çalışmasını bozar, yaşamsal risk oluşturur
- B Hiçbir etki yaratmaz
- C Enzimleri hızlandırır
- D Kanı temizler
- E Ölçülemez
Bir öneri üzerine
Uzun süre yoğun spor yapan bir kişiye yalnızca su değil, mineral içeren içecekler de önerilmektedir.
Yukarıdaki önerinin gerekçesi sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?
- A Terle yalnızca su kaybedilir.
- B Terle su yanında elektrolitler de kaybedilir.
- C Mineraller gereksizdir.
- D Su zararlıdır.
- E Gerekçe yoktur.
Şemada refleks yayının halkaları sırasıyla verilmiştir. Bu yolda beynin karar vermesini beklemeden tepki oluşmasının nedeni hangisidir?
- A Değerlendirme omurilikte yapılır, beyin sonradan haberdar olur.
- B Duyu nöronu doğrudan kasa bağlanır.
- C Uyaran çok zayıf olduğu için beyne ulaşmaz.
- D Motor nöron uyaranı kendisi algılar.
- E Reseptörler beyinden bağımsız hareket üretir.
| Nöron | Miyelin kılıf | İletim hızı (m/s) |
|---|---|---|
| A | Var | 90 |
| B | Yok | 2 |
Tabloda iki nöronun özellikleri karşılaştırılmıştır. Aradaki hız farkının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A Miyelinli nöronda akson daha kısadır.
- B Miyelinsiz nöronda dendrit yoktur.
- C Miyelinli aksonda impuls boğumdan boğuma atlayarak ilerler.
- D Miyelin impulsun şiddetini artırır.
- E Miyelinsiz nöron impulsu ters yönde iletir.
| Özellik | Sinirsel | Hormonal |
|---|---|---|
| Taşıyıcı | Nöron | Kan |
| Hız | Çok hızlı | Yavaş |
| Etki süresi | Kısa | Uzun |
Tabloda iki denetim sistemi karşılaştırılmıştır. Bu farklılıkların canlı açısından anlamı hangisinde doğru verilmiştir?
- A İki sistem birbirinin aynısıdır, biri gereksizdir.
- B Hormonal sistem ani tehlikelerde daha etkilidir.
- C Sinirsel sistem büyüme gibi uzun süreçleri yönetir.
- D Ani tepkiler sinirsel, uzun süreli düzenlemeler hormonal sistemle sağlanır.
- E Hormonal sistem yalnız kaslara etki eder.
Bir hastada denge kaybı, yürürken sendeleme ve hareketlerde uyumsuzluk gözleniyor; ancak konuşma, görme ve hafıza normal. Bu bulgular merkezî sinir sisteminin hangi bölümündeki bir sorunu düşündürür?
- A Beyincik
- B Omurilik soğanı
- C Beyin kabuğu
- D Hipotalamus
- E Omurilik
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Dendritler impulsu gövdeye getirir, akson gövdeden uzaklaştırır.
- Nöronda kısa ve dallı uzantılar dendrittir.
- Dendritler uyartıyı hücre gövdesine taşır.
- Tek ve uzun uzantı aksondur.
- Akson impulsu gövdeden diğer hücreye götürür.
2. sorunun çözümü
Duyu ile motor nöron arasında bağlantıyı ara nöronlar kurar.
- Duyu nöronu bilgiyi merkeze taşır.
- Motor nöron emri organa götürür.
- İkisi arasındaki değerlendirmeyi yapan nöron gerekir.
- Bu görev ara (bağlantı) nöronundadır.
3. sorunun çözümü
Soğukta deri damarları daralarak ısı kaybını azaltır.
- Sıcakta damarlar genişler, ısı atılır.
- Soğukta ısının korunması gerekir.
- Damarlar daralır.
4. sorunun çözümü
Fazla karbondioksitin atılması kanın pH değerini normale döndürür.
- Karbondioksit artışı asitliği artırır.
- Hızlı solunum bunu dışarı atar.
- pH normale döner.
5. sorunun çözümü
Düzenleme, değişimin algılanmasıyla başlar; ardından değerlendirme ve yanıt gelir.
- Önce bir sapma algılanmalıdır.
- Sonra denetim merkezi karar verir.
- En son yanıt uygulanır.
6. sorunun çözümü
2400 − 2000 = 400 kcal depolanır.
- Depolanan, alınan ile harcanan arasındaki farktır.
- 2400 − 2000 hesaplanır.
- Sonuç 400 kcal bulunur.
7. sorunun çözümü
İç ortamın kararlı tutulması homeostazi olarak adlandırılır.
- Tanım iç ortamın korunmasından söz ediyor.
- Dış koşullar değişse de denge sürüyor.
- Kavramın adı homeostazidir.
8. sorunun çözümü
Adrenalin “savaş ya da kaç” tepkisini başlatır.
- Belirtiler ani tehlikeye hazırlık tepkisidir.
- Kalp hızlanır, kan şekeri yükselir, göz bebeği büyür.
- Bu etkileri adrenalin yapar.
- Adrenalin böbrek üstü bezinden salgılanır.
9. sorunun çözümü
Omurilik soğanı yaşamsal merkezleri barındırır.
- Solunum ve kalp atışı istem dışı olaylardır.
- Bu merkezler beyin sapında yer alır.
- Beyin sapının bu bölümü omurilik soğanıdır.
- Bu nedenle omurilik soğanı hasarı yaşamı doğrudan tehdit eder.
10. sorunun çözümü
Akciğer, karbondioksitin atılmasıyla kanın pH dengesine katkı sağlar.
- Böbrek su ve tuz dengesini kurar.
- Akciğer gaz alışverişi yapar.
- Karbondioksit atarak pH'a katkı sağlar.
11. sorunun çözümü
Homeostazi durağanlık değil, sürekli düzeltmeyle korunan dinamik bir dengedir.
- Değerler sürekli küçük değişimler gösterir.
- Geri bildirim bunları düzeltir.
- Denge dinamiktir.
12. sorunun çözümü
Sempatik sistem vücudu harekete hazırlar; parasempatik dinlenmeyi düzenler.
- X kalbi hızlandırıp sindirimi yavaşlatıyor.
- Bu, tehlike anındaki hazırlık tepkisidir → sempatik
- Y kalbi yavaşlatıp sindirimi hızlandırıyor.
- Bu, dinlenme durumudur → parasempatik
13. sorunun çözümü
Sonradan öğrenilen, deneyimle kazanılan refleksler şartlıdır.
- Başlangıçta zil sesi tükürük salgısı yapmıyordu.
- Zil sesi yiyecekle birlikte tekrarlandı.
- Bir süre sonra tek başına zil yeterli oldu.
- Öğrenmeyle kazanılan bu tepki şartlı reflekstir.
14. sorunun çözümü
Nörotransmitter parçalanamazsa reseptörleri uyarmayı sürdürür.
- Normalde nörotransmitter görevini yapınca enzimle parçalanır.
- Enzim engellenirse madde boşlukta kalır.
- Reseptörlere bağlanmayı sürdürür.
- Sonuç: uyarılma normalden uzun sürer.
15. sorunun çözümü
Enzimler dar bir pH aralığında çalışır; sapma yaşamsal tehlike oluşturur.
- Kanın pH aralığı çok dardır.
- Enzimler bu aralıkta çalışır.
- Sapma enzim çalışmasını bozar.
16. sorunun çözümü
Terde su ile birlikte sodyum gibi elektrolitler de kaybedilir; yalnızca su içmek dengeyi tam kurmaz.
- Ter yalnızca sudan oluşmaz.
- İçinde mineraller de bulunur.
- Kaybedilen elektrolitler yerine konmalıdır.
17. sorunun çözümü
Refleks yayında değerlendirme merkezi omuriliktir; bu yol daha kısadır.
- Uyaran reseptörde impulsa dönüşür.
- Duyu nöronu impulsu omuriliğe taşır.
- Omurilikteki ara nöron kararı verir ve motor nörona aktarır.
- Beyin bilgiyi sonradan alır; bu yüzden tepki hızlıdır.
18. sorunun çözümü
Miyelin kılıf yalıtkandır; impuls Ranvier boğumları arasında sıçrar.
- Miyelin kılıf aksonu yalıtır.
- İmpuls yalnız boğumlarda oluşabilir.
- Boğumdan boğuma atlayan iletim çok daha hızlıdır.
- Bu nedenle A nöronu 90 m/s, B nöronu 2 m/s hızındadır.
19. sorunun çözümü
Hızlı ve kısa etkiler sinirsel, yavaş ve sürekli etkiler hormonaldır.
- Sinirsel iletim nöronla, çok hızlı ve kısa etkili.
- Ani tehlikede hızlı tepki gerekir → sinirsel
- Hormon kanla taşınır, yavaş ama uzun etkili.
- Büyüme, üreme gibi süreçler → hormonal
20. sorunun çözümü
Denge ve hareket uyumundan beyincik sorumludur.
- Konuşma, görme, hafıza beyin kabuğunun işidir → normal.
- Solunum ve kalp atışı omurilik soğanının işidir → belirti yok.
- Bozukluk denge ve kas uyumunda.
- Bu işlevler beyincikte yürütülür.