11. Sınıf Biyoloji 2. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Merkezî sinir sisteminde duyu nöronundan aldığı impulsu değerlendirip motor nörona ileten nöron çeşidi hangisidir?
- A Duyu nöronu
- B Ara nöron
- C Motor nöron
- D Salgı nöronu
- E Reseptör hücresi
Ani bir tehlike anında kalp atışının hızlanması, kan şekerinin yükselmesi ve göz bebeklerinin büyümesi gözlenir. Bu değişimleri başlatan hormon ve salgılandığı bez hangisidir?
- A İnsülin – pankreas
- B Adrenalin – böbrek üstü bezi
- C Tiroksin – tiroit
- D Büyüme hormonu – hipofiz
- E Glukagon – pankreas
Solunum, kalp atışı ve kan basıncı gibi istem dışı yaşamsal olayların denetim merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
- A Beyincik
- B Omurilik soğanı
- C Beyin kabuğu
- D Talamus
- E Hipofiz
Bir sinir hücresinde uyartıyı hücre gövdesine doğru taşıyan uzantı ile gövdeden uzağa taşıyan uzantı sırasıyla hangileridir?
- A Akson – dendrit
- B Dendrit – akson
- C Miyelin – akson
- D Sinaps – dendrit
- E Ranvier boğumu – akson
| Geri bildirim | Etkisi |
|---|---|
| Negatif geri bildirim | Sapmayı azaltır, dengeyi geri getirir |
| Pozitif geri bildirim | ? |
Tabloda geri bildirim türleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?
- A Değişimi durdurur
- B Sapmayı azaltır
- C Etkisizdir
- D Başlayan değişimi güçlendirir
- E Ölçülemez
Kartlarda bu temanın üç temel düşüncesi verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Kartlar birbirinden bağımsızdır.
- B Homeostazi rastgele gerçekleşir.
- C Sapma algılanmaz.
- D Yanıt üretilmez.
- E Homeostazi, sapmayı algılayıp yanıt üreterek dengeyi sürekli yeniden kuran bir denetim düzenidir.
Grafikte yemek sonrası kan şekeri izlenmiştir. Değerin yeniden düşmesinin nedeni sorulmaktadır. Grafiğe göre doğru açıklama hangisidir?
- A Şeker yok olmuştur.
- B Salgılanan insülin şekerin hücrelere alınmasını sağlamıştır.
- C Ölçüm yanlıştır.
- D Yeni yemek yenmiştir.
- E Yorum yapılamaz.
| Durum | İdrar miktarı |
|---|---|
| Bol su içildiğinde | Artar |
| Terleme çok olduğunda | ? |
Tabloda idrar miktarını etkileyen durumlar verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?
- A Azalır
- B Artar
- C Değişmez
- D İki katına çıkar
- E Ölçülemez
| Tepki | Vücut sıcaklığına etkisi |
|---|---|
| Terleme | Düşürür |
| Titreme | ? |
Tabloda ısı düzenleme tepkileri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloyu tamamlayan seçenek hangisidir?
- A Ölçülemez
- B Düşürür
- C Değiştirmez
- D Sıfırlar
- E Yükseltir
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Alınan enerji harcanandan çok | Fazlası depolanır |
| Alınan enerji harcanandan az | ? |
Tabloda enerji dengesi durumları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenektedir?
- A Enerji üretilir
- B Fazlası depolanır
- C Enerji yok olur
- D Depolanan enerji kullanılır
- E Değişiklik olmaz
Bir gözlem
Soğuk bir ortamda kalan kişinin kaslarında istemsiz titremeler başlamaktadır.
Yukarıdaki tepkinin amacı sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek uygundur?
- A Terlemeyi başlatmak
- B Isı kaybını artırmak
- C Enerji tasarrufu sağlamak
- D Kas etkinliğiyle ısı üretmek
- E Amacı yoktur.
Şemada su dengesinin düzenlenmesi verilmiş, sonuç boş bırakılmıştır. Şemanın son basamağı hangi seçenekte doğru tamamlanmıştır?
- A Denge bozulur
- B Su kaybı artar
- C İdrar bollaşır
- D Kan sulanır
- E Vücuttaki su kaybı azalır, denge korunur
| Durum | Kalp atış hızı |
|---|---|
| Kan basıncı düşerse | Artar |
| Kan basıncı yükselirse | ? |
Tabloda kan basıncının düzenlenmesi verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bölüm hangisidir?
- A Değişmez
- B Artar
- C Azalır
- D İki katına çıkar
- E Ölçülemez
Şemada bir düzenleme süreci verilmiş, sonuç boş bırakılmıştır. Şemanın son basamağında ne yazmalıdır?
- A Değişim durur
- B Kan şekeri daha da yükselir
- C Kan şekeri düşerek normal düzeye döner
- D Hücreler şeker vermez
- E Süreç kesilir
Şemada refleks yayının halkaları sırasıyla verilmiştir. Bu yolda beynin karar vermesini beklemeden tepki oluşmasının nedeni hangisidir?
- A Değerlendirme omurilikte yapılır, beyin sonradan haberdar olur.
- B Duyu nöronu doğrudan kasa bağlanır.
- C Uyaran çok zayıf olduğu için beyne ulaşmaz.
- D Motor nöron uyaranı kendisi algılar.
- E Reseptörler beyinden bağımsız hareket üretir.
Bir süreç
Bir yara oluştuğunda pıhtılaşmayı başlatan maddeler, daha çok pıhtılaşma maddesinin salınmasını uyarmaktadır.
Yukarıda anlatılan düzenleme türü sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek doğrudur?
- A Difüzyon
- B Negatif geri bildirim
- C Pozitif geri bildirim
- D Osmoz
- E Aktif taşıma
| Organ | X sistemi | Y sistemi |
|---|---|---|
| Kalp | Hızlandırır | Yavaşlatır |
| Sindirim | Yavaşlatır | Hızlandırır |
| Göz bebeği | Genişletir | Daraltır |
Tabloda otonom sinir sisteminin iki bölümünün etkileri karşılaştırılmıştır. X ve Y sistemleri sırasıyla hangileridir?
- A Parasempatik – sempatik
- B Somatik – otonom
- C Merkezî – çevresel
- D Sempatik – parasempatik
- E Duyu – motor
Her yemek zamanından önce zil sesi duyan bir hayvanda, bir süre sonra yalnız zil sesiyle de tükürük salgısı başlıyor. Bu davranış hangisiyle adlandırılır?
- A Şartsız refleks
- B İstemli davranış
- C Şartlı refleks
- D Hormonal tepki
- E Kalıtsal içgüdü
Bir maddenin, sinaptik boşluktaki nörotransmitteri parçalayan enzimi engellediği belirlenmiştir. Bu maddenin sinir iletimi üzerindeki beklenen etkisi hangisidir?
- A İletim tamamen durur.
- B İmpuls ters yönde ilerler.
- C Nörotransmitter salgılanamaz.
- D Sinaps sayısı azalır.
- E Nörotransmitter etkisi uzar, uyarılma sürer.
| Özellik | Sinirsel | Hormonal |
|---|---|---|
| Taşıyıcı | Nöron | Kan |
| Hız | Çok hızlı | Yavaş |
| Etki süresi | Kısa | Uzun |
Tabloda iki denetim sistemi karşılaştırılmıştır. Bu farklılıkların canlı açısından anlamı hangisinde doğru verilmiştir?
- A İki sistem birbirinin aynısıdır, biri gereksizdir.
- B Hormonal sistem ani tehlikelerde daha etkilidir.
- C Sinirsel sistem büyüme gibi uzun süreçleri yönetir.
- D Ani tepkiler sinirsel, uzun süreli düzenlemeler hormonal sistemle sağlanır.
- E Hormonal sistem yalnız kaslara etki eder.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Duyu ile motor nöron arasında bağlantıyı ara nöronlar kurar.
- Duyu nöronu bilgiyi merkeze taşır.
- Motor nöron emri organa götürür.
- İkisi arasındaki değerlendirmeyi yapan nöron gerekir.
- Bu görev ara (bağlantı) nöronundadır.
2. sorunun çözümü
Adrenalin “savaş ya da kaç” tepkisini başlatır.
- Belirtiler ani tehlikeye hazırlık tepkisidir.
- Kalp hızlanır, kan şekeri yükselir, göz bebeği büyür.
- Bu etkileri adrenalin yapar.
- Adrenalin böbrek üstü bezinden salgılanır.
3. sorunun çözümü
Omurilik soğanı yaşamsal merkezleri barındırır.
- Solunum ve kalp atışı istem dışı olaylardır.
- Bu merkezler beyin sapında yer alır.
- Beyin sapının bu bölümü omurilik soğanıdır.
- Bu nedenle omurilik soğanı hasarı yaşamı doğrudan tehdit eder.
4. sorunun çözümü
Dendritler impulsu gövdeye getirir, akson gövdeden uzaklaştırır.
- Nöronda kısa ve dallı uzantılar dendrittir.
- Dendritler uyartıyı hücre gövdesine taşır.
- Tek ve uzun uzantı aksondur.
- Akson impulsu gövdeden diğer hücreye götürür.
5. sorunun çözümü
Pozitif geri bildirim, başlamış olan değişimi hızlandırarak sürecin tamamlanmasını sağlar.
- Negatif geri bildirim sapmayı geri çeker.
- Pozitif geri bildirim tersi yönde çalışır.
- Başlayan değişimi güçlendirir.
6. sorunun çözümü
Kartlar algılamayı, yanıtı ve dengeye dönüşü tek bir denetim düzeninde birleştirir.
- Birinci kart algılamayı veriyor.
- İkinci kart yanıtı ekliyor.
- Üçüncü kart dengeye dönüşü getiriyor.
7. sorunun çözümü
Yükselen kan şekeri insülin salgısını uyarır; şeker hücrelere alınarak değer normale döner.
- Yemekten sonra değer yükselmiştir.
- Sonra yeniden düşmüştür.
- İnsülin şekeri hücrelere aldırmıştır.
8. sorunun çözümü
Terleme ile su kaybedildiğinde vücut suyu tutar; idrar miktarı azalır.
- Terleme su kaybettirir.
- Vücut kalan suyu korumaya çalışır.
- İdrar miktarı azalır.
9. sorunun çözümü
Titreme kas çalışmasıyla ısı üreterek vücut sıcaklığını yükseltir.
- Terlemede buharlaşma ısı alır.
- Titremede kaslar ısı üretir.
- Vücut sıcaklığı yükselir.
10. sorunun çözümü
Alınan enerji yetersiz kaldığında vücut depolarındaki enerjiyi kullanır.
- Fazla enerji depolanır.
- Eksik durumda depo devreye girer.
- Depolanan enerji kullanılır.
11. sorunun çözümü
Titreme, kas çalışmasıyla ısı üreterek vücut sıcaklığını korur.
- Ortam soğuktur, ısı kaybı vardır.
- Kas çalışması ısı açığa çıkarır.
- Titreme ısı üretir.
12. sorunun çözümü
Geri emilimin artması su kaybını azaltarak dengeyi korur.
- Vücut su kaybetmiştir.
- Böbrek suyu geri emer.
- Kayıp azalır, denge korunur.
13. sorunun çözümü
Negatif geri bildirimle basınç yükseldiğinde kalp atış hızı düşürülür.
- Basınç düşünce kalp hızlanır.
- Basınç yükselince tersi gerekir.
- Kalp atış hızı azalır.
14. sorunun çözümü
Negatif geri bildirimde yanıt, başlangıçtaki sapmayı ortadan kaldırır.
- Sapma yükselme yönündedir.
- İnsülin şekeri hücrelere aldırır.
- Değer normale döner.
15. sorunun çözümü
Refleks yayında değerlendirme merkezi omuriliktir; bu yol daha kısadır.
- Uyaran reseptörde impulsa dönüşür.
- Duyu nöronu impulsu omuriliğe taşır.
- Omurilikteki ara nöron kararı verir ve motor nörona aktarır.
- Beyin bilgiyi sonradan alır; bu yüzden tepki hızlıdır.
16. sorunun çözümü
Başlayan sürecin kendini güçlendirmesi pozitif geri bildirimdir.
- Başlayan olay kendini artırıyor.
- Sapma geri çekilmiyor.
- Bu, pozitif geri bildirimdir.
17. sorunun çözümü
Sempatik sistem vücudu harekete hazırlar; parasempatik dinlenmeyi düzenler.
- X kalbi hızlandırıp sindirimi yavaşlatıyor.
- Bu, tehlike anındaki hazırlık tepkisidir → sempatik
- Y kalbi yavaşlatıp sindirimi hızlandırıyor.
- Bu, dinlenme durumudur → parasempatik
18. sorunun çözümü
Sonradan öğrenilen, deneyimle kazanılan refleksler şartlıdır.
- Başlangıçta zil sesi tükürük salgısı yapmıyordu.
- Zil sesi yiyecekle birlikte tekrarlandı.
- Bir süre sonra tek başına zil yeterli oldu.
- Öğrenmeyle kazanılan bu tepki şartlı reflekstir.
19. sorunun çözümü
Nörotransmitter parçalanamazsa reseptörleri uyarmayı sürdürür.
- Normalde nörotransmitter görevini yapınca enzimle parçalanır.
- Enzim engellenirse madde boşlukta kalır.
- Reseptörlere bağlanmayı sürdürür.
- Sonuç: uyarılma normalden uzun sürer.
20. sorunun çözümü
Hızlı ve kısa etkiler sinirsel, yavaş ve sürekli etkiler hormonaldır.
- Sinirsel iletim nöronla, çok hızlı ve kısa etkili.
- Ani tehlikede hızlı tepki gerekir → sinirsel
- Hormon kanla taşınır, yavaş ama uzun etkili.
- Büyüme, üreme gibi süreçler → hormonal