s

11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı

20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında

Yazdır / PDF kaydet Word indir

Kapsanan konular

Coğrafyanın Doğası Mekânsal Bilgi Teknolojileri
1

Bir çıkarım üzerine

Bir öğrenci, ekranda daha ayrıntılı görünen haritayı gösterip "Bu harita daha doğrudur." demiştir.

Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

  1. A Rengi ayırt edememek
  2. B Haritayı görememek
  3. C Ölçeği okuyamamak
  4. D Ayrıntı düzeyini verinin doğruluğuyla karıştırmak
  5. E Lejantı bulamamak
2

Bir araştırma üzerine

Bir araştırmacı, "Şehirdeki yeşil alanların azalması yaz sıcaklıklarını yükseltiyor olabilir." demiştir.

Yukarıdaki cümle bilimsel araştırmanın hangi öğesidir?

  1. A Sonuç
  2. B Hipotez (denenceyi kurma)
  3. C Veri
  4. D Gözlem raporu
  5. E Kaynakça
3
ÜrünGüncellenmesi
Basılı atlasYeni baskı gerekir
Yaşayan atlas?

Tabloda iki atlas türü karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?

  1. A Elle yeniden çizilir
  2. B Hiç güncellenmez
  3. C Veri kaynağı değiştikçe kendiliğinden güncellenir
  4. D Yılda bir basılır
  5. E Güncellenemez
4

Bir CBS işlemi

Bir ilin 12 ilçesine ait ayrı ayrı hazırlanmış arazi kullanım verileri tek bir il katmanı hâline getirilmiştir.

Yukarıda anlatılan CBS işlemi hangisidir?

  1. A Sembolleştirme
  2. B Sorgulama
  3. C Genelleme
  4. D Birleştirme
  5. E Ölçeklendirme
5
KatmanAranan koşul
Eğim%10'dan az
Fay hattına uzaklık2 km'den fazla
Arazi kullanımıTarım dışı

Tabloda bir hastane yeri seçimi için üç katman ve koşulları verilmiştir. Bu üç katmanı üst üste getirerek ortak alanı bulma işlemine ne ad verilir?

  1. A Genelleme
  2. B Çakıştırma
  3. C Sembolleştirme
  4. D Veri girişi
  5. E Ölçeklendirme
6
VeritoplanırEğilimbelirlenirGelecek durumöngörülür

Şemada coğrafi öngörünün basamakları verilmiştir. Şemaya göre bu öngörülerin sınırlılığı hangisidir?

  1. A Eğilimin belirlenememesi
  2. B Verinin hiç toplanamaması
  3. C Eğilimi bozan yeni etkenler ortaya çıkabilmesi
  4. D Geleceğin var olmaması
  5. E Şemanın yanlış olması
7
GösterilecekUygun grafik
Bir bütünün parçalara oranıDaire grafiği
Yıllara göre sıcaklık değişimi?

Tabloda gösterim türleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl doldurulmalıdır?

  1. A Daire grafiği
  2. B Çizgi grafiği
  3. C Nüfus piramidi
  4. D Kroki
  5. E Blok diyagram
8
SorunÖlçek
Bir mahallede çöp toplama sıklığıYerel
Sera gazı birikimi?

Tabloda sorunlar ölçeklerine göre sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangi seçenektedir?

  1. A Mahalle ölçeği
  2. B Yerel
  3. C Küresel
  4. D Sokak ölçeği
  5. E Bina ölçeği
9

Bir çıkarım üzerine

Bir öğrenci, dondurma satışı ile boğulma vakalarının aynı aylarda arttığını görüp "Dondurma boğulmaya yol açıyor." sonucuna varmıştır.

Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

  1. A Sayıların ölçülememesi
  2. B Verinin yanlış olması
  3. C Ayların karıştırılması
  4. D Birlikte artan iki olayı neden-sonuç sanmak
  5. E Örneklemin küçük olması
10

Bir coğrafi araştırmada kullanılan verilerin kaynağının açıkça belirtilmesinin temel gerekçesi hangisidir?

  1. A Verinin gizlenmesi
  2. B Metnin uzaması
  3. C Sonuçların başkalarınca denetlenebilir ve doğrulanabilir olması
  4. D Araştırmanın kısalması
  5. E Kaynağın gereksizliği
11

Bir uygulama

Bir belediye, park yapılacak alanı seçmeden önce mahalle sakinlerinin görüşünü toplamıştır.

Yukarıdaki uygulamanın mekânsal planlamaya kattığı en önemli değer hangisidir?

  1. A Planın gereksizleşmesi
  2. B Kararın gecikmesi
  3. C Maliyetin artması
  4. D Kararın, alanı kullanan insanların ihtiyacına uygun olması
  5. E Alanın küçülmesi
12

Bir CBS komutu

Nüfusu 50.000'den fazla VE denize uzaklığı 30 km'den az olan yerleşmeleri listele.

Yukarıdaki komut CBS'nin hangi işlevine örnektir?

  1. A Veri girişi
  2. B Çakıştırma
  3. C Sorgulama
  4. D Genelleme
  5. E Sembol seçimi
13
Soruİlgili olduğu coğrafya ilkesi
Bu olay nerelerde görülür?Dağılış
Neden orada görülür?Nedensellik
Başka olaylarla ilişkisi ne??

Tabloda coğrafyanın ilkeleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek doğru tamamlar?

  1. A Nedensellik
  2. B Dağılış
  3. C Bağlantı (ilgi)
  4. D Ölçek
  5. E Genelleme
14

Bir harita üzerine

Bir öğrenci nüfus yoğunluğu haritasında en düşük değere en koyu, en yüksek değere en açık rengi vermiştir.

Yukarıdaki uygulamanın yol açacağı sorun hangisidir?

  1. A Ölçeğin bozulması
  2. B Verinin silinmesi
  3. C Renk koyuluğunun değer büyüklüğüyle ters düşüp haritayı yanıltıcı kılması
  4. D Koordinatın kayması
  5. E Lejantın gereksizleşmesi
15

Bir proje

Bir öğrenci grubu, kaybolan sulak alanları anlatan bir sunum hazırlamış; metin, fotoğraf ve haritaları kaydırmalı tek bir web sayfasında birleştirmiştir.

Yukarıda anlatılan ürün hangi adla anılır?

  1. A Fiziki harita
  2. B Hikâye haritası
  3. C Nüfus piramidi
  4. D Blok diyagram
  5. E Kroki
16
AmaçKullanılacak CBS işlemi
Sel riski taşıyan mahalleleri belirlemekEğim ve akarsu katmanlarını çakıştırma
Nüfusu 10.000'i geçen mahalleleri listelemek?

Tabloda amaç ve işlem eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl doldurulmalıdır?

  1. A Genelleme
  2. B Katman çakıştırma
  3. C Öz nitelik tablosunda sorgulama
  4. D Sembol değiştirme
  5. E Ölçek büyütme
17
Veri kaynağıTürü
Arazide yapılan ölçümBirincil veri
Kurumun yayımladığı istatistik?

Tabloda veri türleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?

  1. A Gözlem
  2. B Birincil veri
  3. C Hipotez
  4. D Sonuç
  5. E İkincil veri
18
ÖzellikMasaüstü CBSWeb CBS
ErişimKurulu bilgisayardanTarayıcıdan, her yerden
PaylaşımDosya göndererek?

Tabloda iki CBS ortamı karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangi seçenektedir?

  1. A Elden teslimle
  2. B Yalnızca yazıcıdan
  3. C Paylaşım yapılamaz
  4. D Dosya göndererek
  5. E Bağlantı adresiyle anında
19

Haritalarda genelleme yapılmasının temel nedeni hangisidir?

  1. A Sınırlı yüzeyde okunabilirliği korumak
  2. B Veriyi gizlemek
  3. C Ölçeği büyütmek
  4. D Rengi değiştirmek
  5. E Koordinatı silmek
20
ISoruyu belirleIIVeri toplaIIIVeriyi çözümleIVSonuca ulaş

Kartlarda bir coğrafi araştırmanın basamakları sırasıyla verilmiştir. Bu sıralamanın gösterdiği en temel özellik hangisidir?

  1. A Coğrafyanın sonuca veriyle ve belirli bir düzenle ulaştığı
  2. B Coğrafyanın veriye ihtiyaç duymadığı
  3. C Sonucun baştan bilindiği
  4. D Sıralamanın önemsiz olduğu
  5. E Verinin sonradan üretildiği
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. D 2. B 3. C 4. D 5. B 6. C 7. B 8. C 9. D 10. C 11. D 12. C 13. C 14. C 15. B 16. C 17. E 18. E 19. A 20. A
1. sorunun çözümü

Ayrıntı düzeyi ile verinin doğruluğu farklı şeylerdir; ayrıntılı görünmek doğru olmak değildir.

  1. Öğrencinin çıkarımını ayıralım. Gözlem: harita ekranda daha ayrıntılı görünüyor. Sonuç: öyleyse daha doğrudur.
  2. İki kavramı ayıralım. Ayrıntı, haritada kaç ögenin gösterildiğiyle ilgilidir; doğruluk ise gösterilen bilginin gerçeğe uygun olup olmadığıyla.
  3. Bir harita çok ayrıntılı çizilmiş olabilir ama altındaki veri eskiyse ya da hatalıysa yine yanlış bilgi verir. Hata, ayrıntı düzeyini doğrulukla karıştırmaktır.
  4. Denetleyelim: 2009 verisiyle yapılan analiz de ayrıntılı görünebilirdi ✓ — yine de bugünü yansıtmazdı.

Sık yapılan hata: "Ölçeği okuyamamak" demek. Öğrencinin sorunu ölçeği okuyamamak değil; ayrıntı düzeyini verinin doğruluğuyla karıştırmasıdır.

2. sorunun çözümü

Sınanmak üzere ileri sürülen, henüz doğrulanmamış açıklama önerisine hipotez denir.

  1. Cümleyi inceleyelim: "Yeşil alanların azalması yaz sıcaklıklarını yükseltiyor olabilir." Burada iki olay arasında bir neden-sonuç ilişkisi öneriliyor.
  2. "Olabilir" sözcüğü önerinin henüz kanıtlanmadığını gösteriyor. Ortada ölçüm sonucu yok, yalnızca sınanmayı bekleyen bir önerme var.
  3. Araştırmanın başında kurulan ve veriyle sınanacak bu tür önermelere hipotez (denence) denir. Veriler toplanıp çözümlendiğinde hipotez ya desteklenir ya da düzeltilir.
  4. Denetleyelim: cümlede ölçülmüş bir değer ya da varılmış bir yargı yok ✓ — bu yüzden ne veri ne de sonuç olabilir.

Sık yapılan hata: "Sonuç" demek. Sonuç, veriler çözümlendikten sonra varılan yargıdır ve bir kesinlik taşır; buradaki cümle ise henüz sınanmamış bir öneridir, "olabilir" sözcüğü bunu açıkça gösteriyor.

3. sorunun çözümü

Yaşayan atlas canlı veri kaynağına bağlı olduğu için kaynak değiştikçe kendiliğinden güncellenir.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda ürün, sağda nasıl güncellendiği.
  2. Dolu satır: basılı atlas → yeni baskı gerekir. Basılı harita basıldığı anda dondurulmuştur; veriyi değiştirmenin tek yolu yeniden basmaktır.
  3. Yaşayan atlas ise haritayı sabit bir görüntü olarak değil, canlı bir veri kaynağına bağlı olarak tutar. Kaynaktaki veri güncellendiğinde harita da kendiliğinden güncellenir.
  4. Denetleyelim: bu, web CBS’deki sunucu mantığının aynısı ✓ — veri tek yerde durunca herkes güncelini görüyor.

Sık yapılan hata: "Hiç güncellenmez" demek. Güncellenmeyen ürün basılı atlasa bile uymaz — o da yeni baskıyla güncellenir; yaşayan atlas ise kaynak değiştikçe kendiliğinden güncellenir.

4. sorunun çözümü

Aynı türden ayrı katmanların tek bir katmanda toplanmasına birleştirme denir.

  1. İşlemin girdisiyle çıktısını karşılaştıralım. Girdi: 12 ilçeye ait 12 ayrı katman. Çıktı: tek bir il katmanı.
  2. Katmanların hepsi aynı türden veri taşıyor; arazi kullanımı. Farklı türde veriler üst üste getirilmiyor, aynı türden parçalar yan yana ekleniyor.
  3. Aynı türden ayrı katmanların tek katman hâline getirilmesine birleştirme denir.
  4. Denetleyelim: çakıştırmada katmanlar FARKLI türden olur ✓ — burada hepsi aynı türden, bu yüzden işlem birleştirme.

Sık yapılan hata: Sorgulama demek. Sorgulamada var olan kayıtlar arasından koşula uyanlar SEÇİLİR; burada seçme değil, ayrı katmanları tek katmanda toplama işlemi var.

5. sorunun çözümü

Birden çok katmanı üst üste getirip bütün koşulları sağlayan alanı bulmaya çakıştırma denir.

  1. Tablodaki yapıyı görelim: üç katman var ve her birinin ayrı bir koşulu.
  2. Aranan yer bu koşullardan yalnız birini değil, üçünü birden sağlamalı. Tek tek bakmak yetmez; alanların ORTAK kesişimi gerekiyor.
  3. Katmanları üst üste getirip hepsinin koşulunu sağlayan bölgeleri bulma işlemine çakıştırma denir.
  4. Denetleyelim: çıktı bir liste değil, bir ALAN ✓ — bu yüzden işlem sorgulama değil çakıştırma.

Sık yapılan hata: Genelleme demek. Genelleme, haritayı okunabilir tutmak için AYRINTIYI AZALTMAKTIR; burada ise katmanlar üst üste getirilip ortak alan aranıyor.

6. sorunun çözümü

Öngörü mevcut eğilimin süreceği varsayımına dayandığı için eğilimi bozan yeni etkenler ortaya çıkarsa tahmin şaşar.

  1. Şemanın basamaklarını izleyelim: veri toplanıyor → eğilim belirleniyor → gelecek durum öngörülüyor.
  2. Üçüncü basamak ikinciye dayanıyor; yani öngörü, geçmişte gözlenen eğilimin aynı biçimde süreceği varsayımını içinde taşıyor.
  3. Oysa nüfus, iklim ve ekonomi gibi alanlarda beklenmedik bir etken — yeni bir politika, büyük bir göç, teknolojik bir değişim — eğilimi kırabilir. Öngörünün sınırlılığı buradadır: varsayım bozulursa sonuç tutmaz.
  4. Denetleyelim: ilk iki basamak kusursuz işlese bile üçüncüsü kesinlik taşımıyor ✓ — sınırlılık ölçümde değil, geleceğin belirsizliğindedir.

Sık yapılan hata: "Eğilimin belirlenememesi" demek. Şemada eğilim belirlenmiş; ikinci basamak tamamlanıyor. Sınırlılık eğilimin bulunamamasında değil, bulunan eğilimin sonradan bozulabilmesindedir.

7. sorunun çözümü

Zaman içindeki sürekli değişimi göstermek için çizgi grafiği kullanılır.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda gösterilecek veri, sağda uygun grafik. Dolu satır: bir bütünün parçalara oranı → daire grafiği, çünkü daire bütünü, dilimler ise payları temsil eder.
  2. İkinci satırdaki veri farklı türden: yıllara göre sıcaklık değişimi. Burada bir bütünün payları değil, bir büyüklüğün zaman içindeki gidişi var.
  3. Ardışık zaman noktalarındaki değerleri birleştiren çizgi, yükselme ve alçalma eğilimini tek bakışta gösterir. Bu yüzden zaman serisi için çizgi grafiği kullanılır.
  4. Denetleyelim: daire grafiğinde zaman ekseni yok ✓ — dilimler sıralı bir gidişi gösteremez.

Sık yapılan hata: "Daire grafiği" demek. Daire grafiği ÜST SATIRDA bütün-parça ilişkisi için zaten yazılmış; yıllara göre değişimi gösteremez, çünkü dilimleri bir zaman sırası taşımaz.

8. sorunun çözümü

Sera gazları atmosferde karışıp bütün gezegeni etkilediği için sera gazı birikimi küresel ölçekli bir sorundur.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda sorun, sağda ölçeği. Dolu satır: bir mahalledeki çöp toplama sıklığı → yerel, çünkü hem sorun hem çözümü o mahallenin sınırları içindedir.
  2. Sera gazı birikiminde durum farklıdır: gazlar salındıkları yerde kalmaz, atmosferde karışarak bütün yer yüzüne dağılır.
  3. Etkisi de (sıcaklık artışı, deniz seviyesinin yükselmesi) hiçbir ülkenin sınırıyla sınırlanmaz. Bu yüzden sorunun ölçeği küreseldir ve çözümü uluslararası anlaşmalarla aranır.
  4. Denetleyelim: sorunu tek bir mahalleye ya da sokağa bağlamak mümkün değil ✓ — alt ölçek seçenekleri bu yüzden elenir.

Sık yapılan hata: "Yerel" demek. Yerel ölçek ÜST SATIRDA çöp sorunu için zaten yazılmış; sera gazları salındıkları yerleşmede kalmadığı için birikimleri yerel bir sorun sayılamaz.

9. sorunun çözümü

Birlikte artan iki olayı neden-sonuç sanmak hatalıdır; her ikisini birden yükselten ortak bir üçüncü etken bulunabilir.

  1. Öğrencinin gözlemini ayıralım: dondurma satışı ile boğulma vakaları aynı aylarda artıyor. Bu, doğru bir gözlemdir.
  2. Vardığı sonuç ise bir neden-sonuç iddiasıdır: dondurma boğulmaya yol açıyor. Oysa iki şeyin birlikte artması, birinin ötekine sebep olduğunu göstermez.
  3. Burada her iki olayı birden yükselten bir üçüncü etken var: yaz mevsimi. Hava ısındıkça hem dondurma satışı artıyor hem de suya girenlerin sayısı ve buna bağlı boğulma riski yükseliyor.
  4. Denetleyelim: kışın dondurma yendiğinde boğulma vakaları artmıyor ✓ — ikisi arasında doğrudan bir bağ olmadığını bu gösteriyor.

Sık yapılan hata: "Verinin yanlış olması" demek. Veri doğrudur; iki olay gerçekten aynı aylarda artıyor. Hata veride değil, birlikte artışın neden-sonuç sayılmasında, yani yorumdadır.

10. sorunun çözümü

Kaynağın açıkça belirtilmesi, sonuçların başkalarınca denetlenebilmesini ve doğrulanabilmesini sağlar.

  1. Bilimsel bilgiyi öteki bilgi türlerinden ayıran özelliği düşünelim: sınanabilir ve denetlenebilir olması.
  2. Bir sonucun denetlenebilmesi için okuyucunun aynı veriye ulaşıp aynı çözümlemeyi yapabilmesi gerekir. Bu da verinin nereden alındığının bilinmesine bağlıdır.
  3. Kaynak gösterilmezse okuyucu sonucu yalnızca araştırmacının sözüne dayanarak kabul etmek zorunda kalır; sonuç sınanamaz hâle gelir. Kaynak göstermek ayrıca başkasının emeğinin sahiplenilmesini de önler.
  4. Denetleyelim: kaynakça metni uzatır ama amaç bu değil ✓ — işlevi sonucun doğrulanabilir olmasını sağlamaktır.

Sık yapılan hata: "Metnin uzaması" demek. Kaynak göstermenin metni uzatması bir sonuçtur, gerekçe değil; asıl neden sonucun başkalarınca denetlenebilir hâle gelmesidir.

11. sorunun çözümü

Mekânı kullananların görüşünün alınması, planın gerçek ihtiyaca uygun olmasını sağlar.

  1. Uygulamayı belirleyelim: belediye, park alanını seçmeden ÖNCE mahalle sakinlerinin görüşünü toplamış. Katılım karardan sonra değil, karar öncesinde sağlanmış.
  2. Parkı günlük olarak kullanacak olanlar o mahallede oturanlardır; hangi noktanın yürüme mesafesinde olduğunu, çocukların nereden geçtiğini ve hangi alanın boş durduğunu en iyi onlar bilir.
  3. Bu bilgi masa başında üretilemez. Görüş alındığında plan, kâğıt üzerinde doğru görünen bir çözümü değil gerçekten kullanılacak bir çözümü seçmiş olur.
  4. Denetleyelim: görüş toplamak karar sürecine zaman ekler ✓ — ama uygulamanın kattığı değer bu değil, planın ihtiyaca uygunluğudur.

Sık yapılan hata: "Kararın gecikmesi" demek. Görüş toplamak süreci biraz uzatabilir, ancak bu bir kazanç değil bir maliyettir; soru ise uygulamanın KATTIĞI değeri istiyor.

12. sorunun çözümü

Belirli koşulları sağlayan kayıtların veri tabanından süzülüp listelenmesine sorgulama denir.

  1. Komutun ne istediğine bakalım: iki koşulu birden sağlayan yerleşmelerin listelenmesi.
  2. Burada yeni bir alan üretilmiyor, var olan kayıtlar arasından koşula uyanlar seçiliyor. Çıktı bir liste.
  3. Veri tabanındaki kayıtların belirli koşullara göre süzülmesine sorgulama denir.
  4. Denetleyelim: komuttaki "VE" iki koşulun birlikte sağlanmasını istiyor ✓ — sorgulamanın mantık işlecinden geliyor.

Sık yapılan hata: Çakıştırma demek. Çakıştırmanın çıktısı katmanların kesiştiği bir ALANDIR; burada ise koşula uyan kayıtlar listeleniyor, yani sorgulama yapılıyor.

13. sorunun çözümü

Bir olayın başka olaylarla kurduğu ilişkiyi araştıran ilkeye bağlantı (ilgi) ilkesi denir.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda araştırma sorusu, sağda o soruyu karşılayan coğrafya ilkesi. Dolu satırlar: "Nerelerde görülür?" → dağılış, "Neden orada görülür?" → nedensellik.
  2. Üçüncü soru yeni bir şey istiyor: olayın başka olaylarla ilişkisini. Ne yer soruluyor ne de tek başına sebep; sorulan şey bağın kendisi.
  3. Coğrafyada olaylar arasındaki karşılıklı ilişkiyi kuran ilke bağlantı (ilgi) ilkesidir. Örneğin yağış rejimi ile akarsu rejimi arasındaki ilişki bu ilkeyle açıklanır.
  4. Denetleyelim: üç soru üç ayrı ilkeye karşılık geliyor ✓ — hiçbiri ötekinin yerine geçmiyor.

Sık yapılan hata: "Nedensellik" demek. Nedensellik ÜST SATIRDA zaten yazılmış ve olayın ORADA görülme sebebini arar; üçüncü satırdaki soru ise olayın başka olaylarla ilişkisini istiyor.

14. sorunun çözümü

Renk koyuluğunun değer büyüklüğüyle ters düşmesi haritayı yanıltıcı kılar.

  1. Harita okumanın yerleşik bir beklentisi var: koyu renk çok, açık renk az değeri anlatır. Okuyucu haritaya bu beklentiyle bakar.
  2. Öğrenci bu kurgunun tersini yapmış: en düşük yoğunluğa en koyu, en yükseğe en açık rengi vermiş.
  3. Lejant okunmadan bakıldığında koyu alanlar kalabalık sanılır. Uygulamanın yol açtığı sorun, haritanın yanlış okunmasıdır.
  4. Denetleyelim: veri hatalı değil ✓ — sorun verinin kendisinde değil, sunumunda.

Sık yapılan hata: "Verinin silinmesi" demek. Veri yerinde duruyor ve hiçbir değer kaybolmuyor; sorun, renk koyuluğunun değer büyüklüğüyle ters düşüp haritayı yanlış okutmasıdır.

15. sorunun çözümü

Harita, metin ve görselleri bir anlatı akışında birleştiren web ürününe hikâye haritası denir.

  1. Üründe neler olduğunu sayalım: metin, fotoğraf ve haritalar; hepsi kaydırmalı tek bir web sayfasında.
  2. Belirleyici olan yalnızca haritanın varlığı değil, bir AKIŞ içinde sunulması. Okuyucu sayfayı kaydırdıkça anlatı ilerliyor ve haritalar bu anlatının parçası oluyor.
  3. Harita, metin ve görseli bir anlatı akışında birleştiren bu web ürününe hikâye haritası denir.
  4. Denetleyelim: aynı haritalar tek başına verilseydi yalnız bir harita takımı olurdu ✓ — ürünü hikâye haritası yapan anlatı.

Sık yapılan hata: Kroki demek. Kroki, ölçeksiz ve kabaca çizilmiş TEK bir çizimdir; buradaki ürün ise metin, görsel ve haritaları bir anlatı akışında birleştiren bir web sayfasıdır.

16. sorunun çözümü

Sayısal bir eşiği aşan kayıtların listelenmesi, öz nitelik tablosunda yapılan bir sorgulamadır.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda amaç, sağda o amaca uygun CBS işlemi. İşlemi belirleyen şey, amacın ne tür bir çıktı istediği.
  2. Dolu satır: sel riski taşıyan mahalleleri belirlemek → eğim ve akarsu katmanlarını çakıştırma. Burada iki farklı katman üst üste getiriliyor ve çıktı bir ALAN.
  3. İkinci amaçta ise yeni bir alan aranmıyor; nüfus sütunundaki değeri 10.000’i geçen kayıtlar isteniyor. Çıktı bir liste olduğuna göre işlem, öz nitelik tablosunda sorgulamadır.
  4. Denetleyelim: nüfus bir öz nitelik verisi ✓ — konum değil, nesneyi tanımlayan bir bilgi.

Sık yapılan hata: "Katman çakıştırma" demek. Bu, ÜST SATIRDA sel riski için zaten yazılmış ve çıktısı bir alandır; burada ise sayısal koşula uyan kayıtlar listeleniyor.

17. sorunun çözümü

Başkası tarafından toplanıp yayımlanan veriye ikincil veri denir.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda veri kaynağı, sağda türü. Dolu satır: arazide yapılan ölçüm → birincil veri, çünkü araştırmacı onu kendi elleriyle topluyor.
  2. İkinci satırdaki veriyi ise araştırmacı üretmemiş; bir kurum toplamış, işlemiş ve yayımlamış. Araştırmacı ona hazır olarak ulaşıyor.
  3. Başkasının topladığı ve yayımladığı bu tür verilere ikincil veri denir. İstatistik yıllıkları, kurum raporları ve hazır haritalar bu türdendir.
  4. Denetleyelim: iki satırı ayıran şey veriyi kimin topladığı ✓ — ikisi de araştırmada kullanılabilir, geçerli verilerdir.

Sık yapılan hata: "Birincil veri" demek. Birincil veri ÜST SATIRDA arazi ölçümü için zaten yazılmış; kurumun yayımladığı istatistiği araştırmacı kendisi toplamadığı için o veri ikincildir.

18. sorunun çözümü

Web CBS’de harita sunucuda barındığı için paylaşım bir bağlantı adresiyle anında yapılır.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda özellik, ortada masaüstü CBS, sağda web CBS.
  2. Erişim satırını okuyalım: masaüstünde kurulu bilgisayardan, webde tarayıcıdan her yerden. Fark, haritanın nerede durduğundan geliyor.
  3. Masaüstünde harita kendi bilgisayarındadır, bu yüzden paylaşım dosya göndermeyi gerektirir. Web CBS’de harita sunucuda durur; paylaşmak için bağlantı adresini vermek yeterlidir.
  4. Denetleyelim: bağlantıyla paylaşımda herkes aynı kopyayı görüyor ✓ — dosya gönderiminde ise kopyalar çoğalıyor.

Sık yapılan hata: "Dosya göndererek" demek. Bu, AYNI SATIRDA masaüstü CBS için zaten yazılmış; web CBS’de harita sunucuda durduğu için paylaşım bağlantı adresiyle anında yapılır.

19. sorunun çözümü

Genelleme, sınırlı bir yüzeyde haritanın okunabilirliğini korumak için yapılır.

  1. Sorunun istediği şey bir gerekçe: ayrıntı neden azaltılıyor?
  2. Harita sınırlı bir yüzeydir. Arazideki her ögeyi olduğu gibi aktarmak istesek çizgiler üst üste biner, yazılar okunmaz hâle gelir.
  3. Bu yüzden önemli ögeler bırakılıp ötekiler sadeleştirilir. Genellemenin amacı haritayı okunabilir tutmaktır.
  4. Denetleyelim: okunamayan harita hiçbir bilgi taşımaz ✓ — ayrıntıyı korumak amacın kendisini yok ederdi.

Sık yapılan hata: "Veriyi gizlemek" demek. Genellemenin amacı bilgi saklamak DEĞİL; sınırlı yüzeyde okunabilirliği korumak için ayrıntıyı sadeleştirmektir.

20. sorunun çözümü

Coğrafi araştırmanın basamaklı sırası, sonuca belirli bir düzen içinde toplanan veriyle ulaşıldığını gösterir.

  1. Kartların sırasını okuyalım: soruyu belirle, veri topla, veriyi çözümle, sonuca ulaş.
  2. Sıranın yönü anlamlıdır: araştırma bir soruyla başlıyor, veri o soru için toplanıyor, sonuç ise ancak çözümlemeden sonra yazılıyor.
  3. Demek ki coğrafyada sonuç, araştırmacının kanısından değil toplanan veriden ve izlenen düzenden çıkıyor. Basamakların gösterdiği en temel özellik budur.
  4. Denetleyelim: basamaklar yer değiştirseydi sonuç veriden önce yazılmış olurdu ✓ — bu da bilimsel yaklaşımın tersine çevrilmesi demektir.

Sık yapılan hata: "Sonucun baştan bilindiği" demek. Sonuç baştan bilinseydi veri toplamaya ve çözümlemeye hiç gerek kalmazdı; kartlardaki ilk üç basamak boşa çıkardı.

11. Sınıf Coğrafya diğer yazılılar

1. Dönem 2. Yazılı 2. Dönem 1. Yazılı 2. Dönem 2. Yazılı
Bu kâğıt gerçek bir okul sınavının kopyası değil; kendi soru havuzumuzdan, müfredat sırasına göre derlenmiş bir alıştırma yazılısıdır. Öğretmensen sınıfına özel kâğıt üretebilirsin — öğretmen kaydı.