11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Kartlarda Türkiye'nin kıyısı bulunan denizler verilmiştir. Türkiye'nin bu denizlerdeki deniz yetki alanlarının bütününü anlatmak için kullanılan kavram hangisidir?
- A Bitişik bölge
- B Kıta sahanlığı
- C İç sular
- D Mavi Vatan
- E Açık deniz
| Kişi başına yıllık su | Durum |
|---|---|
| 1.700 m³ üzeri | Su zengini |
| 1.000-1.700 m³ | Su stresi |
| 1.000 m³ altı | ? |
Tabloda su durumu sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu tamamlayan seçenek hangisidir?
- A Su tasarrufu
- B Su zenginliği
- C Su fazlası
- D Su dengesi
- E Su kıtlığı
| Yıl | Nüfus artışı | Yapılaşmış alan artışı |
|---|---|---|
| 2000-2020 | %40 | %120 |
Tabloda bir şehrin verileri verilmiştir. Bu tabloya göre şehir için söylenebilecek en uygun yargı hangisidir?
- A Yapılaşma azalmıştır.
- B Şehir hiç büyümemiştir.
- C Nüfus alandan hızlı artmıştır.
- D Şehir, nüfusundan çok daha hızlı biçimde alana yayılmıştır.
- E İki değer eşit artmıştır.
Komşu iki devletin deniz yetki alanları örtüştüğünde izlenmesi beklenen yol hangisidir?
- A Karşılıklı görüşme ve hakkaniyete dayalı anlaşmayla sınırın belirlenmesi
- B Alanın boş bırakılması
- C Tek taraflı ilan
- D Alanın kapatılması
- E Kaynakların yok edilmesi
| Saat | Merkezdeki nüfus |
|---|---|
| 10.00 | Çok yüksek |
| 22.00 | Düşük |
Tabloda bir şehir merkezindeki nüfusun gün içindeki değişimi verilmiştir. Bu değişimin nedeni hangisidir?
- A Merkezde nüfusun ölçülememesi
- B Merkezde konut bulunmaması yasağı
- C Merkezin iş ve hizmet alanı, konutun ise çeperde olması
- D Gece ulaşımın yasak olması
- E Merkezin gece kapanması zorunluluğu
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre yer altı suyunun sürdürülebilir kullanımının ölçütü hangisidir?
- A Su tablasının alçaltılması
- B Kuyuların derinleştirilmesi
- C Çekimin artırılması
- D Çekimin, beslenme miktarını aşmaması
- E Beslenmenin durdurulması
| Şehir | Havaalanı | Üniversite | Etki alanı |
|---|---|---|---|
| A | Var | Var | Ülke geneli |
| B | Yok | Yok | Çevre ilçeler |
Tabloda iki şehir karşılaştırılmıştır. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?
- A Üniversitenin etkisiz olduğu
- B Etki alanının yalnızca nüfusa bağlı olduğu
- C Havaalanının etkisiz olduğu
- D Üst düzey hizmet ve bağlantıların etki alanını genişlettiği
- E İki şehrin aynı olduğu
Kartlarda bu temada işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Yönetim gerekmez.
- B Deniz alanlarının hukuki tanımı yoktur.
- C Havzalar parça parça yönetilir.
- D Su sınırsızdır.
- E Su ve deniz alanları; hukuki tanımlar, havza bütünlüğü ve kaynak sınırı birlikte gözetilerek yönetilmelidir.
Bir çıkarım üzerine
Bir kişi, bir şehrin toplam park alanının çok geniş olduğunu görüp "Bu şehirde herkes parka kolayca ulaşabiliyor." demiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?
- A Parkı tanımlayamamak
- B Alanı ölçememek
- C Şehri bulamamak
- D Toplam miktardan, alanın mekânda nasıl dağıldığı sonucunu çıkarmak
- E Nüfusu bilmemek
| Havza | Yıllık yağış girdisi | Yıllık kullanım |
|---|---|---|
| A | 900 milyon m³ | 600 milyon m³ |
| B | 900 milyon m³ | 1.200 milyon m³ |
Tabloda iki havzanın su bilançosu verilmiştir. Bu tabloya göre B havzası için beklenen sonuç hangisidir?
- A Yer altı ve yüzey su varlığının zamanla azalması
- B Su varlığının artması
- C Bilançonun dengede kalması
- D Yağışın artması
- E Kullanımın azalması
Kartlarda bir şehrin merkezden dışa doğru kuşakları sıralanmıştır. Bu düzenin adı hangisidir?
- A Ölçek
- B Yerleşme hiyerarşisi
- C Mekânsal desen
- D Nüfus piramidi
- E Şehir içi mekânsal organizasyon
Arıtılmış atık suyun yeşil alan sulamasında kullanılmasının sağladığı temel yarar hangisidir?
- A Su tüketiminin artması
- B İçme suyu kaynakları üzerindeki baskının azalması
- C Arıtmanın gereksizleşmesi
- D Yeşil alanın azalması
- E Yağışın artması
| Dağılış biçimi | Görüldüğü örnek |
|---|---|
| Çizgisel desen | Vadi boyunca dizilen köyler |
| Kümelenmiş desen | Su kaynağı çevresinde toplanan evler |
| Düzenli (ızgara) desen | ? |
Tabloda mekânsal desenler örneklendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan yere ne gelmelidir?
- A Planlı olarak birbirine dik sokaklarla kurulan yeni mahalleler
- B Dağ eteğindeki dağınık evler
- C Vadi boyunca dizilen köyler
- D Göl kıyısındaki tek yerleşme
- E Ormanda dağılan kulübeler
| İlçe | Nüfus | Park alanı |
|---|---|---|
| A | 200.000 | 40 hektar |
| B | 400.000 | 60 hektar |
Tabloda iki ilçenin verileri verilmiştir. Kişi başına düşen park alanı bakımından doğru karşılaştırma hangisidir?
- A İki ilçede eşittir.
- B B ilçesinde daha fazladır.
- C A ilçesinde kişi başına düşen alan daha fazladır.
- D Hesaplanamaz.
- E B ilçesinde iki katıdır.
| Kavram | Anlamı |
|---|---|
| Sınır oluşturan su | İki ülke arasında sınırı çizen akarsu ya da göl |
| Sınır aşan su | ? |
Tabloda su kaynağı kavramları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangi seçenektedir?
- A Denize dökülmeyen akarsu
- B Bir ülkede doğup başka bir ülkeye geçen akarsu
- C Yer altında akan su
- D Mevsimlik akarsu
- E Göl suyu
Kartlarda bir yerleşme türünün özellikleri verilmiştir. Bu özelliklerin tanımladığı yapı hangisidir?
- A Köy
- B Metropoliten alan
- C Mezra
- D Kasaba
- E Yayla
Bir saptama
Türkiye, kişi başına düşen kullanılabilir su miktarı bakımından su zengini bir ülke değildir.
Yukarıdaki saptamanın Türkiye için doğurduğu öncelik hangisidir?
- A Suyun tasarruflu kullanımı ve havza temelli planlama
- B Su tüketiminin artırılması
- C Sulamanın yaygın biçimde salma yöntemine geçirilmesi
- D Barajların boşaltılması
- E Su ölçümünün bırakılması
| Amaç | Kentsel dönüşümde beklenen |
|---|---|
| Yapı güvenliği | Dayanıksız yapıların yenilenmesi |
| Toplumsal denge | ? |
Tabloda kentsel dönüşümün amaçları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangi seçenektedir?
- A Yeşil alanın kaldırılması
- B Nüfusun azaltılması
- C Mevcut sakinlerin yerinde barınabilmesinin sağlanması
- D Yapı yüksekliğinin sınırsızlaştırılması
- E Sakinlerin uzaklaştırılması
Kartlarda Anadolu'da suyla ilgili geçmişten kalan yapı ve kurumlar verilmiştir. Bu mirasın gösterdiği hangisidir?
- A Su yapılarının işlevsiz olduğu
- B Suyun hiç kullanılmadığı
- C Suyun yalnızca tarımda kullanıldığı
- D Suyun bireysel bir mal sayıldığı
- E Suyun toplumsal hayatta korunması gereken ortak bir değer sayıldığı
Kartlarda deniz alanlarının sağladığı imkânlar verilmiştir. Bu imkânların ortaya çıkardığı sonuç hangisidir?
- A Balıkçılığın yasaklanması
- B Denizlerin önemsizleşmesi
- C Kıyıların terk edilmesi
- D Ticaretin azalması
- E Deniz yetki alanlarının ekonomik ve stratejik değerinin yüksek olması
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Mavi Vatan, Türkiye'nin üç denizdeki deniz yetki alanlarının bütününü ifade eden kavramdır.
- Kartlarda üç deniz var.
- Bunların yetki alanları bir bütün olarak ele alınıyor.
- Bu bütün Mavi Vatan olarak adlandırılır.
2. sorunun çözümü
Kişi başına düşen yıllık su miktarı 1.000 m³'ün altına indiğinde ülke su kıtlığı çeken ülkeler arasında sayılır.
- Miktar azaldıkça durum ağırlaşıyor.
- 1.000-1.700 arası su stresi.
- Altına inince su kıtlığı adını alır.
3. sorunun çözümü
Yapılaşmış alanın nüfustan çok daha hızlı artması, düşük yoğunluklu ve yayılmacı bir büyümeye işaret eder.
- Nüfus %40 artmış.
- Yapılaşmış alan %120 artmış.
- Alan artışı nüfus artışının üç katı: yayılmacı büyüme.
4. sorunun çözümü
Deniz hukukunda örtüşen alanlar, tarafların anlaşmasıyla ve hakkaniyet ölçütü gözetilerek sınırlandırılır.
- Örtüşme iki tarafı da ilgilendiriyor.
- Tek taraflı karar sorunu çözmez.
- Çözüm anlaşmayla ve hakkaniyetle sağlanır.
5. sorunun çözümü
Merkezde işlevler iş ve hizmet ağırlıklı olduğu için gündüz nüfus yükselir, akşam konut alanlarına dönülür.
- Gündüz merkezde nüfus çok yüksek.
- Gece düşüyor.
- Bu, merkezin iş, çeperin konut alanı olmasından kaynaklanır.
6. sorunun çözümü
Yer altı suyu ancak yağış ve sızma ile beslendiği kadar çekildiğinde varlığını sürdürebilir.
- Şemada sorun çekimin fazlalığından doğuyor.
- Su tablası alçalıyor.
- Ölçüt, çekimin beslenmeyi aşmamasıdır.
7. sorunun çözümü
Uzmanlaşmış hizmetler ve ulaşım bağlantıları uzaktan gelen kullanıcı sayısını artırarak etki alanını büyütür.
- A şehrinde havaalanı ve üniversite var.
- Etki alanı ülke geneline yayılmış.
- Bunları taşımayan B şehrinde alan dar kalmış.
8. sorunun çözümü
Kartlar hukuki çerçeveyi, havza bütünlüğünü ve kaynak sınırını birlikte gösterir.
- Birinci kart hukuki çerçeveyi veriyor.
- İkinci kart havza bütünlüğünü ekliyor.
- Üçüncü kart kaynak sınırını getiriyor.
9. sorunun çözümü
Park alanının tamamı tek bir noktada toplanmışsa toplam geniş olsa bile birçok mahalle bu alandan yararlanamaz.
- Veri toplam alanı gösteriyor.
- Sonuç erişilebilirlik hakkında.
- Erişim, alanın dağılışına bağlıdır.
10. sorunun çözümü
Kullanım girdiyi aşıyorsa fark depolardan karşılanır; bu da su varlığının azalması demektir.
- B havzasında kullanım 1.200, girdi 900.
- Aradaki 300 milyon m³ depolardan çekilir.
- Bu, su varlığının azalmasına yol açar.
11. sorunun çözümü
Farklı işlevlerin şehir içinde belirli kuşaklarda toplanmasına şehir içi mekânsal organizasyon denir.
- Kartlar merkezden çepere doğru sıralanmış.
- Her kuşakta farklı bir işlev baskın.
- Bu düzene şehir içi mekânsal organizasyon denir.
12. sorunun çözümü
İçme suyu gerektirmeyen kullanımların arıtılmış suyla karşılanması, temiz su kaynaklarını korur.
- Yeşil alan sulaması içme suyu kalitesi gerektirmez.
- Bu ihtiyaç arıtılmış suyla karşılanabilir.
- Böylece içme suyu kaynakları korunur.
13. sorunun çözümü
Izgara desen, önceden planlanmış ve birbirine dik sokaklarla kurulmuş yerleşmelerde görülür.
- Çizgisel desen bir hat boyunca oluşuyor.
- Kümelenmiş desen bir nokta çevresinde toplanıyor.
- Izgara desen ise planlı ve düzenli kurulur.
14. sorunun çözümü
A: 400.000 m² ÷ 200.000 = 2 m²/kişi; B: 600.000 m² ÷ 400.000 = 1,5 m²/kişi.
- 40 hektar 400.000 m², 60 hektar 600.000 m² eder.
- A için: 400.000 ÷ 200.000 = 2 m².
- B için: 600.000 ÷ 400.000 = 1,5 m². A daha fazladır.
15. sorunun çözümü
Sınır aşan sular, kaynağı bir ülkede olup akışını başka ülke topraklarında sürdüren sulardır.
- Sınır oluşturan su, sınırın kendisini çizer.
- Sınır aşan su ise sınırı geçer.
- Yani bir ülkede doğup başka ülkeye akar.
16. sorunun çözümü
Ana şehirle çevresindeki yerleşmelerin günlük ilişkilerle bütünleştiği geniş alana metropoliten alan denir.
- Kartlarda birden çok merkez var.
- Uydu kentler ana şehre bağlı.
- Bu bütüne metropoliten alan denir.
17. sorunun çözümü
Sınırlı kaynakta öncelik, kullanımın verimliliğini artırmak ve havza bütününde planlama yapmaktır.
- Kişi başına su miktarı sınırlı.
- Sınırlı kaynakta tüketimi artırmak sorunu büyütür.
- Öncelik tasarruf ve planlamadır.
18. sorunun çözümü
Dönüşüm yalnızca yapıyı değil, orada yaşayanların hayatını da gözetmelidir; aksi hâlde yerinden edilme sorunu doğar.
- İlk amaç yapıyla ilgili.
- İkinci amaç toplumsal denge.
- Bu da sakinlerin yerinde kalabilmesini gerektirir.
19. sorunun çözümü
Suyu toplayan, ileten ve halka ulaştıran yapılar ile bunları yaşatan vakıflar, suyun ortak bir değer olarak görüldüğünü gösterir.
- Kartlardaki yapılar suyu toplumun kullanımına açıyor.
- Vakıflar bu yapıları yaşatmak için kurulmuş.
- Bu, suyun ortak değer sayıldığını gösterir.
20. sorunun çözümü
Kaynak, ulaşım ve gelir imkânlarının bir arada bulunması deniz alanlarını hem ekonomik hem stratejik bakımdan değerli kılar.
- Kartlarda kaynak, ulaşım ve gelir bir arada.
- Bunlar devletler için hayati imkânlardır.
- Bu da deniz alanlarının değerini yükseltir.