11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Bir örnek
Bir uygulama, kullanıcıyı ekranda daha uzun tutacak biçimde tasarlanmış; öneri sistemi de bu amaca göre çalışmaktadır.
Yukarıdaki örnek, teknolojinin nötrlüğü tartışmasında hangi görüşü destekler?
- A Kullanıcının etkisiz olduğu görüşünü
- B Teknolojinin tamamen nötr olduğu görüşünü
- C Tasarımın kendisinin belirli davranışları teşvik ettiği görüşünü
- D Tasarımın önemsiz olduğu görüşünü
- E Uygulamanın çalışmadığı görüşünü
Doğanın korunmasını yalnızca ekonomik gerekçelerle savunmanın sınırlılığı hangisidir?
- A Gerekçenin uzunluğu
- B Ekonominin ölçülememesi
- C Doğanın değersiz olması
- D Korumanın gereksizliği
- E Ekonomik değeri düşük görülen alanların korumasız kalabilmesi
Yeni bir teknolojinin toplumsal etkileri tam olarak bilinmeden yaygınlaştırılmasına yöneltilen eleştirinin dayanağı hangisidir?
- A Ölçümün kolaylığı
- B Teknolojinin pahalı olması
- C Kullanıcının azlığı
- D Tasarımın zorluğu
- E Etkiler ortaya çıktığında geri dönüşün güçleşebilmesi
Çevre bilinci kazandırmada yalnızca bilgi vermenin yeterli olmadığı, davranış değişikliğinin de hedeflenmesi gerektiği söylenir. Bu görüşün dayanağı hangisidir?
- A Eğitimin etkisizliği
- B Bilginin gereksizliği
- C Davranışın ölçülemezliği
- D Bilgi sahibi olmanın tek başına davranışı değiştirmeye yetmemesi
- E Bilincin oluşmayacağı
| Etki | Sonuç |
|---|---|
| Otomasyon | Bazı işler ortadan kalkar |
| Yeni alanlar | Yeni işler doğar |
Tabloda teknolojinin çalışma hayatına etkisi verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en dengeli değerlendirme hangisidir?
- A Etki tek yönlü değildir; kayıp ve kazanç birlikte değerlendirilmelidir.
- B Yalnızca iş kaybı yaşanır.
- C Yalnızca yeni iş doğar.
- D Çalışma hayatı etkilenmez.
- E Otomasyon durdurulmalıdır.
Teknoloji konusunda tümüyle taraftar ya da tümüyle karşıt bir tutum yerine eleştirel bir tutum önerilmesinin gerekçesi hangisidir?
- A Görüşlerin aynı olması
- B Teknolojinin hiç kullanılamayacağı
- C Tartışmanın gereksizliği
- D Teknolojinin ölçülemezliği
- E Her teknolojinin kazanç ve bedelinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmesi
Yukarıdaki akıl yürütmeye yöneltilebilecek en uygun eleştiri hangisidir?
- A Öncül sayısının azlığı
- B İlk öncülün yanlış olması
- C Sonucun eksik olması
- D Kazanılan zamanın yeni işlerle dolabileceğinin hesaba katılmaması
- E Terimlerin tanımsızlığı
Şemada otomatik sistemlerle ilgili bir süreç verilmiştir. Şemanın ortaya koyduğu temel sorun hangisidir?
- A Sistemin yavaşlığı
- B Verinin azlığı
- C Geçmişteki eşitsizliğin sistem aracılığıyla yeniden üretilebilmesi
- D Kararın gecikmesi
- E Verinin pahalılığı
Bir kavramın tanımı
Bugünün ihtiyaçlarını, gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme imkânını ortadan kaldırmadan giderme anlayışı.
Yukarıda tanımı verilen kavram hangisidir?
- A Rekabet
- B Verimlilik
- C Tüketim
- D Üretkenlik
- E Sürdürülebilirlik
Yukarıdaki akıl yürütmenin ahlaki değerlendirme çemberi bakımından sonucu hangisidir?
- A Acının ölçülemeyeceği
- B Çemberin daralması
- C İnsanların dışlanması
- D Ahlaki gözetim çemberinin insan dışındaki canlıları da kapsayacak biçimde genişlemesi
- E Çıkarların yok sayılması
Bir ilke üzerine
Bir uygulamanın zararlı olup olmadığı kesin olarak bilinmiyorsa, zarar kesinleşene kadar beklemek yerine önlem alınması gerektiğini savunan ilke.
Yukarıda tanımlanan ilkenin dayandığı temel düşünce hangisidir?
- A Ölçümün imkânsızlığı
- B Bilimin gereksizliği
- C Geri döndürülemez zararlar karşısında belirsizliğin önlem gerekçesi sayılması
- D Zararın hiç oluşmayacağı
- E Beklemenin her zaman doğru olduğu
| Değer türü | Anlamı |
|---|---|
| Araçsal değer | Başka bir amaca hizmet ettiği için değerli |
| İçsel değer | ? |
Tabloda iki değer türü karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Buna göre boş bölüme ne gelmelidir?
- A Satılabilir olduğu için değerli
- B Ölçülebilir olduğu için değerli
- C Kendisi için değerli, başka bir amaca indirgenemez
- D Nadir olduğu için değerli
- E Yeni olduğu için değerli
| Yaklaşım | Doğanın değeri |
|---|---|
| İnsan merkezli | İnsana yararı ölçüsünde |
| Doğa merkezli | ? |
Tabloda iki yaklaşım karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?
- A Hiçbir değeri yoktur
- B Kendi başına, insandan bağımsız bir değeri vardır
- C Yalnızca ekonomik değeri vardır
- D Yalnızca estetik değeri vardır
- E Değeri ölçülemez
Ortak kaynakların tükenmesini önlemek için önerilen çözümlerin ortak yönü hangisidir?
- A Kullanımı serbest bırakmaları
- B Kaynağı tamamen kapatmaları
- C Bireysel kullanımı sınırlayan ortak kural ve denetim getirmeleri
- D Kaynağı yok etmeleri
- E Kuralları kaldırmaları
Kartlarda bir alanın temel konuları verilmiştir. Bu konuları ele alan felsefe alanı hangisidir?
- A Mantık
- B Bilgi felsefesi
- C Estetik
- D Çevre etiği
- E Varlık felsefesi
Bir durum
Bir bölgede kurulacak tesis istihdam sağlayacak; ancak yakındaki sulak alanın canlı çeşitliliğini azaltacaktır.
Yukarıdaki durumun çevre etiği bakımından ortaya koyduğu temel güçlük hangisidir?
- A İstihdamın gereksizliği
- B Ekonomik yarar ile doğal değerin çatıştığı durumlarda tercih ölçütü gerekmesi
- C Sulak alanın değersizliği
- D Tesisin kurulamayacağı
- E Ölçümün yapılamayacağı
| Etkinlik | Geçmişte | Bugün |
|---|---|---|
| Mektup ulaşması | Günler | Saniyeler |
| Uzaktaki biriyle görüşme | Yolculuk gerektirir | Anlık görüntülü |
Tabloda teknolojinin gündelik hayata etkisi verilmiştir. Bu değişimin felsefi bakımdan öne çıkan sonucu hangisidir?
- A Mekânın yok olması
- B Zamanın durması
- C Zaman ve mekân algısının dönüşmesi
- D İletişimin bitmesi
- E Yolculuğun imkânsızlaşması
| Yaklaşım | Temel savı |
|---|---|
| Teknoloji taraftarlığı | Teknoloji sorunları çözer, yaşamı iyileştirir |
| Teknoloji karşıtlığı | ? |
Tabloda iki yaklaşım karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?
- A Teknoloji doğaldır
- B Teknoloji hiç değişmez
- C Teknoloji ölçülemez
- D Teknoloji yeni sorunlar doğurur ve insanı yabancılaştırır
- E Teknoloji ucuzdur
| Karar | Kim verdi? | Sorumlu kim? |
|---|---|---|
| Kredi reddi | Otomatik sistem | ? |
Tabloda otomatik karar sistemlerine ilişkin bir durum verilmiştir. Bu durumun etik açıdan ortaya koyduğu temel sorun hangisidir?
- A Sistemin çalışmaması
- B Kararın sonucundan kimin sorumlu tutulacağının belirsizleşmesi
- C Kararın hızlı olması
- D Verinin çokluğu
- E Kredinin küçüklüğü
| Görüş | Teknolojiye bakış |
|---|---|
| Araçsalcı | Teknoloji nötr bir araçtır, kullanana bağlıdır |
| Eleştirel | ? |
Tabloda iki görüş karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek doğru tamamlar?
- A Teknoloji hiç kullanılmamalıdır
- B Teknoloji kendi kullanım biçimlerini dayatır, tam anlamıyla nötr değildir
- C Teknoloji her zaman iyidir
- D Teknoloji ölçülemez
- E Teknoloji doğaldır
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Tasarım belirli bir sonucu hedefleyerek yapıldığında, teknoloji yalnızca kullanana bağlı nötr bir araç olmaktan çıkar.
- Uygulama belirli bir amaç için tasarlanmış.
- Öneri sistemi bu amaca hizmet ediyor.
- Demek ki tasarım davranışı yönlendiriyor.
2. sorunun çözümü
Koruma yalnızca ekonomik değere bağlanırsa, ekonomik getirisi düşük görülen ekosistemler koruma dışında kalabilir.
- Gerekçe ekonomik değere dayandırılıyor.
- Bazı alanların ekonomik getirisi düşük görülebilir.
- Bu alanlar korumasız kalır.
3. sorunun çözümü
Teknoloji yaygınlaştıktan sonra alışkanlıklar ve altyapı ona göre kurulur; olumsuz etkiler görüldüğünde geri dönüş güçleşir.
- Teknoloji yaygınlaşınca hayatın parçası olur.
- Altyapı ve alışkanlıklar ona göre kurulur.
- Bu da sonradan geri dönüşü güçleştirir.
4. sorunun çözümü
Kişi bir davranışın zararlı olduğunu bilse de alışkanlık ve koşullar nedeniyle sürdürebilir; bu yüzden davranış boyutu ayrıca hedeflenir.
- Bilgi sahibi olmak davranışı garanti etmez.
- Alışkanlık ve koşullar da belirleyicidir.
- Bu yüzden davranış değişimi ayrıca hedeflenir.
5. sorunun çözümü
Tablo hem ortadan kalkan hem doğan işleri gösterdiği için tek yönlü bir yargı verilerle desteklenmez.
- Tabloda bir yandan işler kalkıyor.
- Öte yandan yeni işler doğuyor.
- Bu yüzden değerlendirme iki yönlü olmalıdır.
6. sorunun çözümü
Teknolojiler tek tip değildir; her biri farklı kazanç ve bedeller doğurduğu için toptan bir tutum yerine ayrı ayrı değerlendirme önerilir.
- Toptan tutumlar bütün teknolojileri aynı sayar.
- Oysa her teknolojinin etkisi farklıdır.
- Bu yüzden ayrı ayrı değerlendirme gerekir.
7. sorunun çözümü
İkinci öncül tartışmalıdır; hızlanmayla açılan zaman çoğu kez yeni görevlerle doldurulduğu için boş zaman artmayabilir.
- İlk öncül hızlanmayı bildiriyor.
- İkinci öncül boş zamanın artacağını varsayıyor.
- Oysa kazanılan zaman yeni işlerle dolabilir.
8. sorunun çözümü
Sistem geçmiş verilerden öğrendiği için o verilerdeki eşitsizlikleri de öğrenir ve kararlarında sürdürür.
- Geçmiş veri eşitsizlik içeriyor.
- Sistem bu veriden öğreniyor.
- Öğrendiğini kararlarına yansıtıyor.
9. sorunun çözümü
Bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların imkânlarını tüketmeden karşılama anlayışına sürdürülebilirlik denir.
- Tanımda bugünün ve geleceğin ihtiyaçları birlikte anılıyor.
- Bugünün kullanımı geleceği kısıtlamamalı.
- Bu denge sürdürülebilirliktir.
10. sorunun çözümü
Ölçüt acı çekebilme olduğunda, ahlaki gözetim yalnızca insanla sınırlı kalmaz ve çember genişler.
- Ölçüt olarak acı çekebilme konuyor.
- Bu ölçütü karşılayan insan dışı canlılar var.
- Sonuçta gözetim çemberi genişler.
11. sorunun çözümü
Zarar geri döndürülemez olabileceği için, kesinlik beklenmeden önlem alınması savunulur.
- Zararın olup olmayacağı kesin bilinmiyor.
- Zarar gerçekleşirse geri döndürülemeyebilir.
- Bu risk, beklemeden önlem almayı gerektirir.
12. sorunun çözümü
İçsel değer, bir şeyin başka bir amaca hizmet etmesinden bağımsız olarak kendi başına taşıdığı değerdir.
- Araçsal değer başka bir amaca bağlı.
- İçsel değer bu bağımlılığı taşımaz.
- Yani kendisi için değerlidir.
13. sorunun çözümü
Doğa merkezli yaklaşım, doğanın değerini insana yararına indirgemez; kendinde bir değer atfeder.
- İnsan merkezli yaklaşım değeri yarara bağlıyor.
- Doğa merkezli yaklaşım bunun karşıtıdır.
- Yani doğaya kendinde bir değer atfeder.
14. sorunun çözümü
Sorun bireysel kullanımın toplamından doğduğu için çözümler ortak kural ve denetim üzerine kurulur.
- Sorun bireysel kullanımın toplamından doğuyor.
- Serbest bırakmak sorunu sürdürür.
- Çözüm, ortak kural ve denetimdir.
15. sorunun çözümü
İnsanın doğaya ve öteki canlılara karşı sorumluluklarını inceleyen alan çevre etiğidir.
- Kartlarda sorumluluk ve haklar konu ediliyor.
- Konu doğa ve canlılarla ilgili.
- Bu alan çevre etiğidir.
16. sorunun çözümü
İki meşru değer çatıştığında hangisinin öncelikli olacağını belirleyecek bir ölçüt gerekir; çevre etiği bu ölçütü tartışır.
- Tesis ekonomik bir yarar sağlıyor.
- Aynı zamanda doğal bir değere zarar veriyor.
- İki değer çatıştığında öncelik ölçütü gerekir.
17. sorunun çözümü
Uzaklığın ve beklemenin anlamının değişmesi, insanın zaman ve mekân deneyimini dönüştürür.
- Ulaşma süresi günlerden saniyelere inmiş.
- Uzaklık artık yolculuk gerektirmiyor.
- Bu, zaman ve mekân algısını dönüştürür.
18. sorunun çözümü
Teknoloji karşıtlığı, kazanımların yanında yeni bağımlılıklar ve yabancılaşma doğurduğunu öne çıkarır.
- Taraftarlık iyileştirmeyi vurguluyor.
- Karşıtlık bunun karşı yüzünü öne çıkarmalı.
- Yani yeni sorunlar ve yabancılaşmayı vurgular.
19. sorunun çözümü
Kararı bir sistem verdiğinde sorumluluk zinciri (tasarımcı, işleten kurum, sistem) belirsizleşir; bu, sorumluluk sorununu doğurur.
- Kararı insan değil sistem vermiş.
- Sistemin kendisi sorumluluk taşıyamaz.
- Sorumluluğun kime ait olduğu belirsizleşir.
20. sorunun çözümü
Eleştirel yaklaşım, her teknolojinin belirli kullanım biçimlerini teşvik edip başkalarını zorlaştırdığını; bu yüzden tam anlamıyla nötr sayılamayacağını savunur.
- Araçsalcı görüş teknolojiyi nötr sayıyor.
- Eleştirel görüş bu nötrlüğü sorgular.
- Yani teknolojinin kendi eğilimleri olduğunu savunur.