11. Sınıf Fizik 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Mikrodalga fırınların cam kapağında delikli metal bir ızgara bulunmaktadır. Bu ızgaranın işlevi nedir?
- A Camı sağlamlaştırmak
- B Isıyı içeride tutmak
- C Işığı yansıtmak
- D Yiyeceği görünür kılmak
- E Elektromanyetik dalgayı içeride tutup dışarı sızmasını engellemek
Yüklü ve dengeye gelmiş içi dolu bir iletken kürenin iç bölgesi incelenmektedir. Bu bölgedeki elektriksel alan için ne söylenir?
- A Merkezde en büyüktür.
- B Yüzeye yaklaştıkça azalır.
- C Yarıçapla doğru orantılıdır.
- D Yükle ters orantılıdır.
- E Her noktada sıfırdır.
Grafikte noktasal bir yükün alan şiddetinin uzaklıkla değişimi verilmiştir. Grafiğin bu biçimde olmasının nedeni nedir?
- A Alanın uzaklıkla doğru orantılı olması
- B Alanın uzaklıktan bağımsız olması
- C Alanın uzaklığın karesiyle ters orantılı olması
- D Yükün zamanla azalması
- E Ortamın değişmesi
Şekildeki iki noktasal yük arasındaki uzaklık iki katına çıkarılırsa aralarındaki elektriksel kuvvet nasıl değişir?
- A Dörtte birine iner.
- B Yarıya iner.
- C Değişmez.
- D İki katına çıkar.
- E Dört katına çıkar.
| Yük | Alan çizgilerinin yönü |
|---|---|
| Pozitif yük | Yükten dışa doğru çıkar |
| Negatif yük | ? |
Tabloda nokta yüklerin alan çizgileri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan yön hangisidir?
- A Yine dışa doğru çıkar
- B Çizgi oluşmaz
- C Yüke doğru içeri girer
- D Yüzeye paralel ilerler
- E Rastgele yönlenir
Hava direncinin önemsiz olduğu bir ortamda serbest düşen cisimlerin ivmesi sabittir ve kütleden bağımsızdır. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A Hız zamanla düzgün olarak artar.
- B İvme hareket boyunca sabittir.
- C Kütle düşme süresini etkilemez.
- D Alınan yol zamanın karesiyle orantılıdır.
- E Ağır cisimler her zaman daha kısa sürede düşer.
İki yük arasındaki uzaklık yarıya indirilirken yükler değiştirilmemektedir. Buna göre yeni kuvvetin eskisine oranı kaçtır?
- A 1/4
- B 1/2
- C 2
- D 4
- E 8
| Cisim | Bırakılma yüksekliği | Yere varış süresi |
|---|---|---|
| K | 20 m | 2 s |
| L | 80 m | ? |
Tabloda iki cismin bırakılma yüksekliği ve yere varış süresi verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluğa gelmesi gereken süre kaç saniyedir?
- A 2
- B 4
- C 6
- D 8
- E 16
Aynı yükseklikten aynı anda bırakılan 1 kg ve 4 kg kütleli iki demir bilye gözlenmektedir. Hava direncinin önemsiz olduğu bu ortamda bilyelerin yere varışı için ne söylenir?
- A Ağır olan önce varır.
- B İkisi aynı anda varır.
- C Hafif olan önce varır.
- D Ağır olan iki kat hızlı düşer.
- E İkisi de düşmez.
6 Ω ve 3 Ω’luk iki direnç paralel bağlanmıştır. Buna göre eşdeğer direnç kaç Ω’dur?
- A 2
- B 3
- C 4,5
- D 9
- E 18
Yukarıda sürtünme kuvveti bağıntısı ve veriler verilmiştir. Sürtünme kuvvetinin büyüklüğü sorulmaktadır. Buna göre bu değer kaç N'dir?
- A 30
- B 50,3
- C 167
- D 15
- E 5
Elektrikli ev aletlerinde topraklama yapılmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A Cihazın gövdesinde biriken kaçak akımı toprağa aktararak çarpılmayı önlemek
- B Cihazın daha hızlı çalışmasını sağlamak
- C Elektrik faturasını düşürmek
- D Cihazın direncini artırmak
- E Manyetik alan oluşturmak
| Büyüklük | Yönü |
|---|---|
| Çizgisel hız | Çembere teğet |
| Merkezcil ivme | ? |
Tabloda çembersel hareketteki büyüklükler ve yönleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğa gelmesi gereken ifade hangisidir?
- A Dışa doğru
- B Çembere teğet
- C Çemberin merkezine doğru
- D Yönsüz
- E Değişken
| Eğim açısı | Yüzeye paralel bileşen |
|---|---|
| Küçük | Küçük |
| Büyük | ? |
Tabloda eğik düzlemde ağırlığın bileşeni verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu tamamlayan seçenek hangisidir?
- A Küçük
- B Büyük
- C Sıfır
- D Değişmez
- E Ölçülemez
Serbest düşen bir cismin ardışık eşit zaman aralıklarında aldığı yollar 1, 3, 5 sayılarıyla orantılıdır. Bu orantının fiziksel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A Hızın zamanla düzgün biçimde artması
- B Kütlenin zamanla artması
- C Hava direncinin zamanla artması
- D Yer çekiminin yükseklikle azalması
- E Hızın sabit kalması
| Kuvvet | Yönü |
|---|---|
| Ağırlık | Aşağı |
| Normal kuvvet | ? |
Tabloda yatay bir yüzeyde duran cisme etki eden kuvvetler verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?
- A Aşağı
- B Yukarı, yüzeye dik
- C Yatay
- D Yönsüz
- E Belirsiz
Bir cam tüpün içindeki hava boşaltıldıktan sonra tüy ile madenî para aynı anda bırakılmıştır. Bu deneyde gözlenecek sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- A Para belirgin biçimde önce düşer.
- B Tüy önce düşer.
- C İkisi aynı anda düşer.
- D Tüy havada asılı kalır.
- E Para havada asılı kalır.
Boyutları özdeş ama kütleleri farklı iki top hava içinde aynı yükseklikten bırakılmıştır. Bu topların limit hızlarıyla ilgili olarak ne söylenebilir?
- A Kütlesi büyük olanın limit hızı daha büyüktür.
- B İkisinin limit hızı eşittir.
- C Kütlesi küçük olanın limit hızı daha büyüktür.
- D Limit hız kütleye hiç bağlı değildir.
- E İkisi de limit hıza ulaşamaz.
Şekildeki seri devrede her bir direncin uçları arasındaki potansiyel fark kaç V’tur?
- A 4
- B 6
- C 8
- D 12
- E 24
Yukarıda serbest düşmede alınan yol bağıntısı verilmiştir. Dört saniyede alınan yol sorulmaktadır. Buna göre yol kaç metredir?
- A 20
- B 40
- C 80
- D 160
- E 14
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Izgara bir Faraday kafesidir; delikler mikrodalganın dalga boyundan küçük olduğu için dalga dışarı çıkamaz.
- Izgaranın iki şeyi aynı anda yapması gerektiğini görelim: mikrodalgayı içeride tutmak ama yiyeceğin görülmesine izin vermek.
- İletken bir ağ, delikleri dalga boyundan yeterince küçük olduğu sürece kapalı bir kabuk gibi davranır ve o dalgayı perdeler.
- Mikrodalganın dalga boyu santimetreler mertebesindedir, delikler ise milimetrelerle ölçülür; dalga geçemez. Görünür ışığın dalga boyu ise deliklerden çok daha küçük olduğu için ışık rahatça geçer, içerisi görünür.
- Denetleyelim: ölçüt delik boyutunun dalga boyuna oranı ✓ — bu yüzden aynı ızgara ışığı tutmuyor.
Sık yapılan hata: "Isıyı içeride tutmak" demek. Fırın ısıyı yalıtımla tutar; delikli metal ızgaranın işi, dalga boyu deliklerden büyük olan MİKRODALGAYI perdelemektir.
2. sorunun çözümü
Dengedeki iletkenin iç bölgesinde elektriksel alan her noktada sıfırdır.
- İletkenin tanımından başlayalım: içinde serbestçe hareket edebilen yükler bulunur. Denge ise bu yüklerin artık hareket etmemesi demektir.
- Şimdi tersini varsayalım: iç bölgede sıfırdan farklı bir alan bulunsaydı, oradaki serbest yüklere kuvvet etkir ve yükler hareket ederdi.
- Hareket varsa denge yoktur. Öyleyse dengeye gelmiş bir iletkende iç alan her noktada sıfır olmak zorundadır; yükler yüzeye çıkıp orada durur.
- Denetleyelim: küre içi dolu ya da boş olsun sonuç değişmiyor ✓ — koşulu sağlayan şey iletkenlik ve denge, geometri değil.
Sık yapılan hata: "Merkezde en büyüktür" demek. İç bölgede sıfırdan farklı bir alan olsaydı yükler HAREKET ederdi; bu da cismin dengede olmadığı anlamına gelirdi.
3. sorunun çözümü
Uzaklık 3 katına çıkarken alan 9 kat azalmış; bu, ters kare bağlılığının işaretidir.
- Grafikten iki noktayı okuyalım: uzaklık 1 iken alan 9, uzaklık 3 iken alan 1.
- Değişimi oranlayalım: uzaklık 1’den 3’e, yani 3 katına çıkmış; alan 9’dan 1’e, yani 9 kat azalmış.
- Şimdi bağlılığı arayalım. Düz ters orantı olsaydı alan 3 kat azalırdı; 9 kat azalması, azalmanın 3² ile gerçekleştiğini gösterir. Öyleyse alan uzaklığın karesiyle ters orantılıdır.
- Denetleyelim: uzaklık 2 iken grafik yaklaşık 2,4 veriyor ✓ — 9 / 2² = 2,25, ölçümle uyumlu.
Sık yapılan hata: "Alanın uzaklıkla doğru orantılı olması" demek. Doğru orantıda uzaklık artarken alan da ARTARDI; grafikte alan azalıyor, üstelik karesel biçimde.
4. sorunun çözümü
Coulomb kuvveti uzaklığın karesiyle ters orantılıdır; uzaklık iki katına çıkınca kuvvet dörtte birine iner.
- Kullanılacak bağıntıyı yazalım: F = k · q₁ · q₂ / d². Uzaklık paydada ve karesi alınmış durumda.
- Değişimi uygulayalım: d yerine 2d yazıldığında payda (2d)² = 4d² olur. Pay değişmiyor, çünkü yükler aynı.
- Payda 4 katına çıktığında kesrin değeri 1/4 katına iner. Yani kuvvet dörtte birine düşer.
- Denetleyelim: uzaklık arttıkça kuvvetin azalması beklenir ✓ — sonuç bu beklentiyle uyumlu.
Sık yapılan hata: "Yarıya iner" demek. Yarıya inmesi için kuvvetin uzaklıkla ters orantılı olması gerekirdi; oysa bağıntıda uzaklığın KARESİ var.
5. sorunun çözümü
Alan çizgileri pozitif yükten çıkıp negatif yükte son bulur; negatif yüke doğru içeri girer.
- Tablonun kurgusu şu: solda yükün işareti, sağda alan çizgilerinin yönü. Dolu satır: pozitif yük → çizgiler dışa çıkar.
- Çizgi yönünün ne anlattığını belirleyelim: o noktaya konulan POZİTİF bir deneme yükünün iteceği yön.
- Negatif bir yükün yanına pozitif deneme yükü konursa çekilir, yani yüke doğru hareket eder. Öyleyse çizgiler negatif yüke doğru içeri girer.
- Denetleyelim: bir pozitif ve bir negatif yük yan yana ✓ — çizgiler pozitiften çıkıp negatifte bitiyor, iki satır birbirini tamamlıyor.
Sık yapılan hata: "Yine dışa doğru çıkar" demek. Dışa çıkma, ÜST SATIRDA pozitif yük için zaten yazılmış; negatif yük deneme yükünü çektiği için çizgiler içeri girer.
6. sorunun çözümü
İvme kütleden bağımsız olduğuna göre ağır cismin daha kısa sürede düşmesi verilen bilgiyle çelişir.
- Bilgi, ivmenin kütleden bağımsız olduğunu söylüyor.
- Aynı yükseklikte süre yalnız ivmeye bağlıdır.
- Ağır cismin önce düşmesi çelişkidir.
7. sorunun çözümü
Verilen oranda uzaklık yarıya indiğinde F₁ / F₂ = 4 çıkar; kuvvet dört katına yükselir.
- Verilen oranı yazalım: F₁ / F₂ = d₂² / d₁². Burada d₁ eski, d₂ yeni uzaklık olsun; d₂ = d₁ / 2.
- Yerleştirelim: F₂ / F₁ = d₁² / d₂² = d₁² / (d₁ / 2)² = d₁² / (d₁² / 4).
- Sadeleştirelim: d₁² terimleri gider ve oran 4 çıkar. Yeni kuvvet eskisinin 4 katıdır.
- Denetleyelim: uzaklık azaldığında kuvvetin artması gerekir ✓ — sonucun 1’den büyük çıkması bu beklentiyi doğruluyor.
Sık yapılan hata: 1/4 demek. 1/4, uzaklık İKİ KATINA çıkarıldığında bulunur; burada uzaklık yarıya indiği için oran tersine döner ve 4 olur.
8. sorunun çözümü
Yükseklik sürenin karesiyle orantılıdır; yükseklik 4 katına çıkarsa süre 2 katına çıkar ve 4 s olur.
- h = g × t² / 2 bağıntısında h, t ile karesel değişir.
- Yükseklik 20’den 80’e, yani 4 katına çıkmıştır.
- Süre 2 katına çıkar: 2 × 2 = 4 s.
9. sorunun çözümü
Serbest düşmede ivme kütleye bağlı değildir; aynı yükseklikten bırakılan cisimler aynı sürede yere ulaşır.
- İvme her iki cisim için de g’dir.
- Yükseklik ve ilk hız aynıdır.
- Düşme süresi de aynı olur.
10. sorunun çözümü
Paralel bağlıda terslerin toplamı alınır; 1/6 + 1/3 = 1/2 olduğundan eşdeğer direnç 2 Ω’dur.
- Bağıntıyı yazalım: paralel bağlıda 1/R_eş = 1/R₁ + 1/R₂. Verilenler R₁ = 6 Ω, R₂ = 3 Ω.
- Yerleştirelim ve paydaları eşitleyelim: 1/R_eş = 1/6 + 1/3 = 1/6 + 2/6 = 3/6 = 1/2.
- Tersini alalım: R_eş = 2 Ω. Paralel bağlamada eşdeğer direnç, en küçük dirençten bile küçük çıkar.
- Denetleyelim: 2 Ω < 3 Ω ✓ — paralel bağlamanın kuralına uygun.
Sık yapılan hata: 9 demek. 9 Ω, iki direncin TOPLAMIDIR ve seri bağlamada bulunur; paralel bağlamada terslerin toplamı alınır.
11. sorunun çözümü
Sürtünme kuvveti Fₛ = k · N bağıntısıyla bulunur; 0,3 × 50 = 15 N.
- Verilenleri yazalım: k = 0,3 (sürtünme katsayısı, birimsiz), N = 50 N, istenen Fₛ. Bağıntı Fₛ = k · N.
- Değerleri yerleştirelim: Fₛ = 0,3 × 50.
- İşlemi yapalım: Fₛ = 15. Birim newton; k birimsiz olduğu için sonuç yine kuvvet birimindedir.
- Denetleyelim: k < 1 olduğu için sürtünme normal kuvvetten küçük çıkmalı ✓ — 15 N < 50 N, sonuç tutarlı.
Sık yapılan hata: 50,3 demek. 50,3, sayıların ÇARPILMASI yerine toplanmasından çıkar (0,3 + 50); üstelik katsayı birimsiz olduğu için böyle bir toplama anlamlı da olmaz.
12. sorunun çözümü
Topraklama, gövdeye kaçan akıma insandan çok daha düşük dirençli bir yol sunarak çarpılmayı önler.
- Tehlikenin nasıl doğduğunu görelim: yalıtım bozulduğunda cihazın metal gövdesine akım kaçabilir.
- Gövdeye dokunan kişi bu durumda akım için bir yol oluşturur; akım insan üzerinden toprağa geçer ve çarpılma olur.
- Topraklama teli araya çok düşük dirençli ikinci bir yol koyar. Akım en az dirençli yolu tercih ettiği için insan yerine bu telden geçer.
- Denetleyelim: önlem akımı ortadan kaldırmıyor ✓ — yalnız izleyeceği yolu değiştiriyor.
Sık yapılan hata: "Elektrik faturasını düşürmek" demek. Topraklama teli normal çalışmada akım TAŞIMAZ; devreye girdiği an bir arıza anıdır, tüketimi ilgilendirmez.
13. sorunun çözümü
Merkezcil ivme her zaman dönme merkezine doğrudur.
- Tablonun kurgusu şu: solda büyüklük, sağda yönü. Dolu satır: çizgisel hız → çembere teğet.
- İvmenin işini hatırlayalım: hızı değiştirmek. Çembersel harekette sürat değişmediğine göre ivmenin değiştirdiği tek şey hızın yönüdür.
- Bir vektörün büyüklüğünü değiştirmeden yönünü çevirmek için ivmenin ona dik olması gerekir. Teğete dik doğrultu ise yarıçap doğrultusudur ve ivme merkeze doğrudur.
- Denetleyelim: ivme dışa doğru olsaydı cisim çemberden uzaklaşırdı ✓ — oysa cisim çember üzerinde kalıyor.
Sık yapılan hata: "Çembere teğet" demek. Bu, ÜST SATIRDA çizgisel hız için zaten yazılmış; ivme hıza dik olmak zorunda olduğu için merkeze doğrudur.
14. sorunun çözümü
Eğim açısı büyüdükçe ağırlığın yüzeye paralel bileşeni büyür.
- Tablonun kurgusu şu: solda eğim açısı, sağda ağırlığın yüzeye paralel bileşeni. Dolu satır: küçük açı → küçük bileşen.
- Eğik düzlemde ağırlık iki bileşene ayrılır: yüzeye dik olan ve yüzeye paralel olan. Cismi kaydırmaya çalışan, paralel bileşendir.
- Bu bileşen açının sinüsüyle orantılıdır; açı büyüdükçe sinüs de büyür. Öyleyse eğim arttıkça paralel bileşen büyür ve cisim daha kolay kayar.
- Denetleyelim: dik bir yamaçta durmak daha zordur ✓ — paralel bileşenin büyümesinin günlük karşılığı.
Sık yapılan hata: Küçük demek. Bu, ÜST SATIRDA küçük eğim açısı için zaten yazılmış; açı büyüdükçe paralel bileşen de büyür.
15. sorunun çözümü
Sabit ivmeyle hız düzgün arttığı için her yeni aralıkta ortalama hız da düzgün artar; alınan yollar tek sayılarla orantılı olur.
- İvme sabittir, hız düzgün artar.
- Her aralığın ortalama hızı bir öncekinden büyüktür.
- Alınan yollar 1, 3, 5 biçiminde ilerler.
16. sorunun çözümü
Normal kuvvet, yüzeyin cisme uyguladığı ve yüzeye dik olan yukarı yönlü kuvvettir.
- Tablonun kurgusu şu: solda kuvvet, sağda yönü. Cisim yatay bir yüzeyde duruyor ve dengede.
- Dolu satır: ağırlık → aşağı. Cisim dengede olduğuna göre bileşke kuvvet sıfır olmalı; öyleyse ağırlığı dengeleyen yukarı yönlü bir kuvvet bulunmalı.
- Bu kuvvet yüzeyin cisme uyguladığı tepkidir ve yüzeye diktir. Yatay bir yüzeyde bu doğrultu yukarıdır.
- Denetleyelim: eğik bir yüzeyde normal kuvvet tam yukarı değil, yüzeye dik olurdu ✓ — tanımdaki ölçüt "yüzeye dik" olması.
Sık yapılan hata: Aşağı demek. Aşağı yön, ÜST SATIRDA ağırlık için zaten yazılmış; normal kuvvet ağırlığı dengelediği için ters yönde, yüzeye dik olmalıdır.
17. sorunun çözümü
Tüyün geride kalmasının nedeni hava direncidir; hava boşaltılınca tek etki yer çekimi kalır ve ikisi birlikte düşer.
- Normalde tüyü yavaşlatan hava direncidir.
- Tüpte hava yoktur.
- Geriye yalnız yer çekimi kalır, ikisi birlikte düşer.
18. sorunun çözümü
Direnç kuvveti ancak daha büyük hızda daha büyük ağırlığa eşitlenebilir; kesitleri aynıysa ağır olanın limit hızı büyüktür.
- Limit hızda direnç ağırlığa eşittir.
- Ağırlık büyükse eşitlik için direnç de büyük olmalıdır.
- Direnç hızla arttığından limit hız büyür.
19. sorunun çözümü
Eşit dirençler seri bağlıysa gerilim eşit paylaşılır; her dirençte 2 A × 6 Ω = 12 V düşer.
- Verilenleri yazalım: V = 24 V, R₁ = R₂ = 6 Ω, bağlantı seri. Önce eşdeğer direnç: R_eş = 6 + 6 = 12 Ω.
- Akımı bulalım: i = V / R_eş = 24 / 12 = 2 A. Seri devrede bu akım iki dirençten de geçer.
- Her direncin uçlarındaki gerilimi bulalım: V = i × R = 2 × 6 = 12 V. Dirençler eşit olduğu için gerilim de eşit paylaşılıyor.
- Denetleyelim: 12 + 12 = 24 V ✓ — iki direncin gerilimleri toplamı kaynak gerilimini veriyor.
Sık yapılan hata: 24 demek. 24 V kaynağın TAMAMIDIR; seri bağlamada bu gerilim dirençler arasında paylaşılır, tek bir dirence düşmez.
20. sorunun çözümü
Serbest düşmede h = ½ · g · t²; ½ × 10 × 16 = 80 m.
- Verilenleri yazalım: g = 10 m/s², t = 4 s, istenen yol h. Bağıntı h = ½ · g · t².
- Önce zamanın karesini alalım: t² = 4² = 16.
- Sonra çarpanları sırayla uygulayalım: ½ × 10 = 5 ve 5 × 16 = 80. Birim (m/s²) × s² = m. Cisim 4 saniyede 80 metre düşüyor.
- Denetleyelim: zaman iki katına çıksa yol dört katına çıkardı ✓ — bağıntıda zamanın karesi var.
Sık yapılan hata: 40 demek. 40, aynı verilerle bulunan SON HIZDIR (v = g · t = 10 × 4 = 40 m/s); sorulan ise alınan yol.