s

11. Sınıf Fizik 1. Dönem 2. Yazılı

20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında

Yazdır / PDF kaydet Word indir

Kapsanan konular

Manyetik Alan ve Manyetik Kuvvet İndüksiyon Akımı Optik Küresel Aynalar
1
AydınlanmauzaklığınkaresiyleazalırAyna yansıtır,mercek kırarSınır açısıaşılınca tamyansıma

Kartlarda bu temanın üç temel düşüncesi verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

  1. A Optik olaylar; aydınlanma, yansıma-kırılma ve sınır açısı kavramlarıyla birlikte açıklanır.
  2. B Aydınlanma uzaklıktan bağımsızdır.
  3. C Ayna ve mercek aynı işi görür.
  4. D Tam yansıma her açıda olur.
  5. E Kartlar birbirinden bağımsızdır.
2
B ~ i / d

Üzerinden akım geçen düz bir telin oluşturduğu manyetik alan inceleniyor. Telden uzaklaşıldıkça alan şiddeti nasıl değişir?

  1. A Uzaklıkla ters orantılı olarak azalır.
  2. B Uzaklıkla doğru orantılı olarak artar.
  3. C Değişmez.
  4. D Uzaklığın karesiyle artar.
  5. E Önce artar sonra azalır.
3

Bir proton, 0,5 T şiddetinde +z yönünde düzgün bir manyetik alana, v = (3 i + 4 j) × 10⁶ m/s hızıyla girmektedir. Protonun manyetik alan içindeki hareketi bir heliks oluşturur. Bu heliksin yarıçapı (m) kaçtır? (Proton kütlesi mₚ = 1,67 × 10⁻²⁷ kg, yükü e = 1,60 × 10⁻¹⁹ C)

  1. A 0,05 m
  2. B 0,20 m
  3. C 0,10 m
  4. D 0,40 m
4
B ~ N × i / L

Bir akım makarasının sarım sayısı iki katına çıkarılırken akım ve uzunluk sabit tutulmaktadır. Makaranın merkezindeki manyetik alan nasıl değişir?

  1. A Yarıya iner.
  2. B Değişmez.
  3. C Dört katına çıkar.
  4. D İki katına çıkar.
  5. E Sıfır olur.
5

Düzgün bir manyetik alan içinde, akım taşıyan düz bir tel yerleştirilmiştir. Tel üzerinde etki manyetik kuvvetin büyüklüğü aşağıdakilerden hangisine bağlı değildir?

  1. A Telden geçen akımın şiddeti
  2. B Manyetik alan içine giren tel parçasının uzunluğu
  3. C Tel ile manyetik alan arasındaki açı
  4. D Telin malzemesinin özdirenci
6

Aynı cisim önce çukur, sonra tümsek aynanın önüne aynı uzaklıkta konulmaktadır. İki durumda oluşan görüntülerin ortak yanı nedir?

  1. A İkisi de gerçektir.
  2. B İkisi de terstir.
  3. C İkisi de cisimden büyüktür.
  4. D İkisi de perdeye düşürülebilir.
  5. E Cisim odak içindeyse ikisi de düz ve sanaldır.
7

Hoparlörlerde kalıcı bir mıknatısın yanında değişken akım taşıyan bir bobin bulunmaktadır. Bu düzeneğin ses üretme ilkesi nedir?

  1. A Bobinin ısınması
  2. B Mıknatısın dönmesi
  3. C Değişen akımın bobine değişen kuvvet uygulayıp zarı titreştirmesi
  4. D Havanın iyonlaşması
  5. E Elektrik alanın ışık üretmesi
8

Bisiklet dinamosu tekerleğe temas ettirildiğinde lamba yanmakta, bisiklet durunca sönmektedir. Bu gözlemin açıklaması nedir?

  1. A Lambanın pili bitmiştir.
  2. B Tekerlek ısındığı için ışık üretilir.
  3. C Sürtünme doğrudan ışık üretir.
  4. D Dinamo yalnız yokuşta çalışır.
  5. E Dönme durunca akı değişimi biter ve indüksiyon akımı kesilir.
9

İçinden akım geçen bir akım makarasının uçlarının davranışı incelenmektedir. Bu makara için ne söylenebilir?

  1. A Hiçbir manyetik etki göstermez.
  2. B Yalnız elektrik alan oluşturur.
  3. C Kutupları sürekli yer değiştirir.
  4. D Her iki ucu da N kutbu olur.
  5. E Bir ucu N, diğeri S kutbu gibi davranır.
10

Manyetik alan içinde akım taşıyan bir tele etki eden kuvvetin yönü araştırılmaktadır. Bu kuvvetin yönü nasıldır?

  1. A Akımla aynı yönde
  2. B Alanla aynı yönde
  3. C Her zaman aşağı doğru
  4. D Alana ters yönde
  5. E Akım ve alanın oluşturduğu düzleme dik
11
AynaGörüntü özelliği
Düzlem aynaCisimle aynı boyda, sanal, ters çevrilmiş
Cisim-ayna uzaklığı?

Tabloda düzlem aynada görüntü özellikleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

  1. A Görüntü-ayna uzaklığının yarısıdır
  2. B Görüntü-ayna uzaklığının iki katıdır
  3. C Görüntü-ayna uzaklığına eşittir
  4. D Sıfırdır
  5. E Belirsizdir
12

Çukur bir aynanın merkezine yerleştirilen bir cismin görüntüsü incelenmektedir. Bu görüntünün özellikleri nasıldır?

  1. A Ters, cisimle aynı boyda ve gerçek
  2. B Düz, büyük ve sanal
  3. C Düz, küçük ve sanal
  4. D Ters, çok büyük ve sanal
  5. E Görüntü oluşmaz
13
emk = N × (akı değişimi) / (zaman)

Bir bobinden geçen manyetik akı sabit bir değerde tutulmaktadır. Bu bobinde oluşacak indüksiyon elektromotor kuvveti için ne söylenir?

  1. A En büyük değerindedir.
  2. B Sarım sayısına eşittir.
  3. C Akıya eşittir.
  4. D Sıfırdır.
  5. E Zamanla artar.
14
ÖlçütElektriksel alanManyetik alan
KaynağıDurgun yükHareketli yük (akım)
Çizgilerin biçimiYükte başlar veya biter?

Tabloda iki alan türü karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluğa gelmesi gereken ifade hangisidir?

  1. A Yine yükte başlar ve biter
  2. B Kapalı eğriler oluşturur, başlangıcı ve sonu yoktur
  3. C Doğrusal ve sonsuza gider
  4. D Hiç çizgi oluşmaz
  5. E Yalnız düzlem üzerinde bulunur
15
n₁ × sin θ₁ = n₂ × sin θ₂

Yukarıda kırılma yasası verilmiştir. Bu bağıntıdaki n büyüklüğünün adı sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?

  1. A Gelme açısı
  2. B Ortamın kırma indisi
  3. C Kırılma açısı
  4. D Işık şiddeti
  5. E Odak uzaklığı
16
ÖlçüDeğer
Işık akısı600 lümen
Aydınlanan yüzey3 m²

Tabloda bir aydınlatmanın verileri bulunmaktadır. Yüzeydeki aydınlanma şiddeti sorulmaktadır. Tabloya göre bu değer kaç lükstür?

  1. A 1.800
  2. B 200
  3. C 603
  4. D 597
  5. E 2
17

Çukur aynaya asal eksene paralel gelen bir ışın gözlenmektedir. Bu ışın yansıdıktan sonra nereden geçer?

  1. A Merkezden
  2. B Hiçbir özel noktadan geçmez
  3. C Optik merkezden
  4. D Aynanın arkasından
  5. E Odaktan
18
MercekParalel ışınlara etkisi
İnce kenarlıToplar
Kalın kenarlı?

Tabloda mercek türleri ve davranışları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu tamamlayan seçenek hangisidir?

  1. A Değiştirmez
  2. B Toplar
  3. C Dağıtır
  4. D Yansıtır
  5. E Soğurur
19

İndüksiyonlu ocaklarda tencerenin tabanında ısı üretilirken ocak yüzeyi soğuk kalmaktadır. Bu çalışma ilkesinin dayandığı olay nedir?

  1. A Sürtünme ile ısınma
  2. B Işıma yoluyla ısı aktarımı
  3. C Değişen manyetik alanın metal tabanda akım indüklemesi
  4. D Havanın iletimi
  5. E Elektrostatik boşalma
20

Bir jeneratörde manyetik alan içindeki çerçeve sabit hızla döndürülmektedir. Bu dönme sırasında çerçevede oluşan akımın türü nedir?

  1. A Doğru akım
  2. B Sabit büyüklükte akım
  3. C Akım oluşmaz
  4. D Yalnız bir yönde artan akım
  5. E Alternatif akım
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. A 2. A 3. C 4. D 5. D 6. E 7. C 8. E 9. E 10. E 11. C 12. A 13. D 14. B 15. B 16. B 17. E 18. C 19. C 20. E
1. sorunun çözümü

Kartlar aydınlanmayı, yansıma-kırılma ayrımını ve tam yansımayı tek bir çerçevede birleştirir.

  1. Üç kartı okuyalım: aydınlanma uzaklığın karesiyle azalır, ayna yansıtır mercek kırar, sınır açısı aşılınca tam yansıma olur.
  2. Kartlar ünitenin üç ayrı sorusunu yanıtlıyor. Birincisi ışığın kaynaktan uzaklaştıkça nasıl zayıfladığını söylüyor.
  3. İkincisi ışığın yolunu değiştiren iki temel aracı ayırıyor; üçüncüsü ise kırılmanın sınırını, yani hangi noktadan sonra ışığın ortamı terk edemediğini veriyor. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
  4. Denetleyelim: üçüncü kart ikincinin sınırını çiziyor ✓ — kırılma her zaman gerçekleşmiyor.

Sık yapılan hata: "Ayna ve mercek aynı işi görür." demek. İkinci kart ikisini tam da AYIRIYOR: ayna ışığı yansıtır, mercek ise kırar.

2. sorunun çözümü

Düz telin manyetik alanı $B \propto i/d$ olduğundan telden uzaklaştıkça alan uzaklıkla ters orantılı olarak azalır.

  1. Ne soruluyor: akım sabitken alan şiddetinin tele olan uzaklık $d$ ile nasıl değiştiği.
  2. Bağıntıda $d$ paydada durur: $B = k \cdot \dfrac{2i}{d}$. Akım değişmediği için pay sabittir.
  3. Uzaklık 2 katına çıkarsa $B$ yarıya, 3 katına çıkarsa üçte birine iner; yani $B \cdot d$ çarpımı sabit kalır.
  4. Denetleyelim: tele çok yakın noktada alan çok güçlü, uzakta zayıf ✓ — pusula iğnesinin telden uzaklaşınca daha az sapması da bunu gösterir.

Sık yapılan hata: "Uzaklığın karesiyle artar." seçmek iki hatayı birden yapmaktır: alan uzaklıkla artmaz azalır, ve düz telde bağımlılık kare değil birinci derecedir. Karesiyle azalma nokta yükün elektrik alanına aittir.

3. sorunun çözümü
  1. Protonun hızı v = (3 i + 4 j) × 10⁶ m/s vektörü olarak verilmiştir. Manyetik alan B = 0,5 T +z yönündedir. Hızın manyetik alana dik (x-y düzlemindeki) bileşeninin büyüklüğü: v⊥ = √(3² + 4²) × 10⁶ = 5 × 10⁶ m/s.
  2. Manyetik alandaki yüklü bir parçacığın dairesel hareket yarıçapı, manyetik kuvvetin santrifüjal kuvveti dengelemesiyle r = (m v⊥) / (q C) formülünden verilir.
  3. Değerleri yerleştirin: m = 1,67 × 10⁻²⁷ kg, q = 1,60 × 10⁻¹⁹ C, v⊥ = 5 × 10⁶ m/s, B = 0,5 T. r = (1,67×10⁻²⁷ × 5×10⁶) / (1,60×10⁻¹⁹ × 0,5) = (8,35×10⁻²¹) / (8,0×10⁻²⁰) ≈ 0,104 m.
  4. Sonuç 0,10 m civarındadır; şıklardan C) 0,10 m doğru cevaptır.
4. sorunun çözümü

Akım makarasının merkez alanı $B \propto N i / L$ olduğundan sarım sayısı 2 katına çıkınca alan da 2 katına çıkar.

  1. Ne soruluyor: yalnız sarım sayısı $N$ değiştiğinde makara merkezindeki alanın değişimi.
  2. Bağıntı: $B = k \cdot \dfrac{4\pi N i}{L}$. Akım $i$ ve uzunluk $L$ sabit tutuluyor.
  3. Oran: $\dfrac{B_2}{B_1} = \dfrac{2N}{N} = 2$; her sarım alana eşit katkı verdiği için sarım sayısı ikiye katlanınca katkılar da ikiye katlanır.
  4. Denetleyelim: $B_2 = 2B_1$ ✓.

Sık yapılan hata: "Dört katına çıkar." seçilebilir çünkü sarım sayısı hem alanı hem başka bir şeyi etkiliyormuş gibi düşünülür. Bağıntıda $N$ birinci kuvvettedir ve akımla uzunluk değişmemiştir; alan yalnız 2 katına çıkar.

5. sorunun çözümü
  1. Manyetik alan içinde yer alan akım taşıyan bir tel üzerinde etki eden manyetik kuvvetin büyüklüğü için F = B ⋅ I ⋅ l ⋅ sinα formülü kullanılır.
  2. Formülde B manyetik alan yoğunluğunu, I telden geçen akım şiddetini, l manyetik alan içindeki tel parçasının uzunluğunu ve α tel ile manyetik alan vektörü arasındaki açıyı temsil eder.
  3. Bu formüle göre manyetik kuvvetin büyüklüğü; akım şiddeti (I) ile doğrudan, tel uzunluğu (l) ile doğrudan ve aradaki açının sinüsü (sinα) ile doğru orantılı değişir.
  4. Telin malzemesinin özdirenci (ρ), telin direncini (R = ρ ⋅ l / A) belirler ve bu da akım şiddetini (I = V/R) dolaylı etkileyebilir; ancak manyetik kuvvet formülünde özdirencin kendisi bir değişken olarak yer almaz.
  5. Bu nedenle manyetik kuvvetin büyüklüğü, telin malzemesinin özdirencine **bağlı değildir**. Doğru cevap **D** şıkkıdır.
6. sorunun çözümü

Cisim odak içindeyse iki aynada da görüntü düz ve sanal olur; ortak yan budur.

  1. İki aynayı ayrı ayrı yazalım. Tümsek aynada görüntü konumdan bağımsız olarak daima düz, küçük ve sanaldır.
  2. Çukur aynada ise görüntü konuma göre değişir: cisim odak dışındayken ters ve gerçek, odak içindeyken düz ve sanaldır.
  3. Ortak yanı bulmak için ikisinin çakıştığı durumu arayalım. Cisim odak içine konduğunda çukur ayna da düz ve sanal görüntü verir; tümsek ayna zaten hep öyledir. Öyleyse bu koşulda ikisi de düz ve sanaldır.
  4. Denetleyelim: boy karşılaştırması ortak değil ✓ — çukur aynada büyük, tümsek aynada küçük çıkıyor.

Sık yapılan hata: "İkisi de terstir" demek. Tümsek aynada görüntü HİÇBİR konumda ters olmaz; ortak yan, cisim odak içindeyken ikisinin de düz ve sanal görüntü vermesidir.

7. sorunun çözümü

Hoparlörde değişen akım, mıknatısın alanındaki bobine değişen bir kuvvet uygular; bobine bağlı zar titreşerek ses üretir.

  1. Ne soruluyor: hoparlörde elektrik sinyalinin sese dönüşme ilkesi.
  2. Bobin kalıcı mıknatısın alanı içindedir ve akım taşıdığı için $F = B i L$ büyüklüğünde bir manyetik kuvvet görür.
  3. Ses sinyali akımın yönünü ve şiddetini sürekli değiştirir; kuvvet de aynı ritimle yön ve büyüklük değiştirir, bobin ileri geri hareket eder.
  4. Denetleyelim: bobine bağlı zar havayı sıkıştırıp seyrelterek ses dalgası oluşturur ✓ — zarın titreşim frekansı akımın frekansıyla aynıdır.

Sık yapılan hata: "Mıknatısın dönmesi" seçilebilir çünkü motorlarda mıknatıs ve bobinle dönme elde edilir. Hoparlörde mıknatıs sabittir; hareket eden bobin ve zardır, hareket de dönme değil ileri-geri titreşimdir.

8. sorunun çözümü

Dönme durunca akı değişimi biter; emk ve indüksiyon akımı sıfırlanır, lamba söner.

  1. Gözlemi iki parçaya ayıralım: tekerlek dönerken lamba yanıyor, durunca sönüyor. Öyleyse ışığı üreten şey doğrudan dönme hareketine bağlı.
  2. Dinamonun içinde bir mıknatıs ve bir bobin vardır. Tekerlek döndürdükçe bunların birbirine göre konumu sürekli değişir, bobinden geçen akı da öyle. Değişen akı emk indükler, akım lambayı yakar.
  3. Bisiklet durunca dönme biter; akı sabit kalır. Değişim olmadığı için emk sıfırlanır, akım kesilir ve lamba söner.
  4. Denetleyelim: yavaş giderken lamba sönük yanıyor ✓ — akı değişim hızı düştüğü için emk de küçülüyor.

Sık yapılan hata: "Lambanın pili bitmiştir" demek. Dinamolu düzenekte PİL YOKTUR; lamba dönme sürdüğü sürece yanar, çünkü enerjisi akı değişiminden gelir.

9. sorunun çözümü

Akım geçen makara çubuk mıknatıs gibi davranır; bir ucu N, diğer ucu S kutbudur.

  1. Ne soruluyor: akım geçen makaranın uçlarının manyetik davranışı.
  2. Her sarım kendi içinden geçen, aynı yönlü bir alan üretir; bu alanlar makaranın içinde üst üste binerek eksen boyunca güçlü ve düzgün bir alan oluşturur.
  3. Alan çizgileri bir uçtan çıkar, dışarıdan dolanıp öbür uçtan girer. Çizgilerin çıktığı uç N, girdiği uç S kutbu gibi davranır; hangi ucun N olduğu sağ el kuralıyla (parmaklar akım yönünde sarıldığında başparmak N’yi gösterir) bulunur.
  4. Denetleyelim: makaranın bir ucu pusulanın S ucunu çeker, öbür ucu iter ✓ — iki farklı kutup vardır.

Sık yapılan hata: "Her iki ucu da N kutbu olur." seçilebilir çünkü sarımların hepsi aynı yönde alan üretir. Ancak aynı yönlü alan çizgileri bir uçtan çıkıp öbür uçtan girmek zorundadır; tek kutuplu mıknatıs olmadığı için uçlardan biri mutlaka S olur.

10. sorunun çözümü

Manyetik kuvvet hem akıma hem alana diktir; yani akım ile alanın oluşturduğu düzleme diktir.

  1. Ne soruluyor: manyetik alandaki akım taşıyan tele etkiyen kuvvetin yönü.
  2. Kuvvet, akım yönü ile alan yönünün vektörel çarpımıyla bulunur ($\vec F = i\,\vec L \times \vec B$); vektörel çarpımın sonucu iki vektöre de diktir.
  3. Yönün hangi taraf olduğu sağ el kuralıyla belirlenir: dört parmak akım yönünde, alan avuç içine girecek biçimde tutulursa başparmak kuvveti gösterir.
  4. Denetleyelim: yatay alanda yatay akım taşıyan tel düşey yönde kuvvet görür ✓ — kuvvet ne akımın ne alanın doğrultusundadır.

Sık yapılan hata: "Alanla aynı yönde" seçilebilir çünkü elektrik alanda yüke etkiyen kuvvet alan doğrultusundadır. Manyetik kuvvet ise alana diktir; manyetik alan akımı alan yönünde itmez, yana saptırır.

11. sorunun çözümü

Düzlem aynada cismin aynaya uzaklığı ile görüntünün aynaya uzaklığı eşittir.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda ölçüt, sağda düzlem aynadaki karşılığı. Dolu satır görüntünün cisimle aynı boyda, sanal ve ters çevrilmiş olduğunu söylüyor.
  2. Görüntünün nasıl oluştuğunu görelim: cisimden çıkan ışınlar aynadan yansır, göz bu ışınları geriye doğru uzatır ve görüntüyü aynanın arkasında görür.
  3. Yansıma yasası gelme ve yansıma açılarını eşitlediği için ortaya bir simetri çıkar. Bu simetri, cisim-ayna uzaklığı ile görüntü-ayna uzaklığını eşit kılar.
  4. Denetleyelim: aynaya yaklaşınca görüntü de yaklaşıyor ✓ — iki uzaklık her zaman birlikte değişiyor.

Sık yapılan hata: "Görüntü-ayna uzaklığının iki katıdır" demek. İki uzaklık EŞİTTİR; iki katı olsaydı aynaya yaklaştıkça görüntü farklı bir hızla yaklaşırdı.

12. sorunun çözümü

Cisim merkezdeyken görüntü de merkezde oluşur; ters, cisimle aynı boyda ve gerçektir.

  1. İki ışını çizelim. Merkezden geçen ışın aynaya dik geldiği için aynı yoldan geri döner; asal eksene paralel gelen ışın ise yansıyıp odaktan geçer.
  2. Bu iki ışının kesiştiği yeri bulalım: ikisi de merkezde buluşur. Öyleyse görüntü merkezde oluşur ve cisimle aynı uzaklıkta olduğu için aynı boydadır.
  3. Işınların kendisi kesiştiği için görüntü gerçektir, yani perdeye düşürülebilir. Kesişme asal eksenin öte yanında olduğundan görüntü terstir.
  4. Denetleyelim: cisim merkezden içeri girse görüntü dışarı çıkardı ✓ — merkez, iki yönün ayrıldığı denge noktası.

Sık yapılan hata: "Düz, büyük ve sanal" demek. Düz ve sanal görüntü ancak ışınların uzantıları kesiştiğinde oluşur; merkezde ışınların KENDİSİ kesişiyor, görüntü gerçek ve ters çıkıyor.

13. sorunun çözümü

İndüksiyon emk’si akının değişimine bağlıdır; akı sabitse değişim sıfır olduğu için emk de sıfırdır.

  1. Bağıntıyı okuyalım: emk = N · (akı değişimi) / (zaman). Payda akının kendisi değil, DEĞİŞİMİ bulunuyor.
  2. Akı sabit tutulduğuna göre başlangıç ve bitiş değerleri eşittir; farkları, yani akı değişimi sıfırdır.
  3. Payı sıfır olan bir kesir sıfırdır. Sarım sayısı ne kadar büyük olursa olsun sıfırla çarpım yine sıfır verir; emk sıfırdır.
  4. Denetleyelim: akı büyük ama sabit olabilir ✓ — emk’yi belirleyen büyüklük akının değeri değil, değişimi.

Sık yapılan hata: "En büyük değerindedir" demek. Bağıntının payında akı değil akı DEĞİŞİMİ vardır; sabit akıda bu değişim sıfır olduğu için emk de sıfır çıkar.

14. sorunun çözümü

Manyetik alan çizgileri kapalı eğrilerdir; tek başına manyetik kutup bulunmadığı için başlangıçları ve sonları yoktur.

  1. Ne soruluyor: tablodaki "çizgilerin biçimi" satırında manyetik alan için boş bırakılan ifade.
  2. Elektrik alan çizgileri pozitif yükte başlar, negatif yükte biter; çünkü tek başına yük (tek kutup) vardır.
  3. Manyetik alanda N ve S kutupları hep birlikte bulunur; mıknatıs ikiye kesilse bile her parça yine iki kutupludur. Bu yüzden çizgiler mıknatısın dışında N’den S’ye, içinde S’den N’ye giderek kapanır.
  4. Denetleyelim: düz telin çevresindeki çemberler de kapalı eğridir ✓ — manyetik çizgilerin hiçbir örneğinde başlangıç noktası yoktur.

Sık yapılan hata: "Yine yükte başlar ve biter" seçmek elektrik alanın özelliğini manyetik alana taşımaktır. Manyetik alan çizgilerinin başlayıp biteceği tek başına bir kutup yoktur; çizgiler kapalı döngü oluşturur.

15. sorunun çözümü

Bağıntıdaki n, ortamın kırma indisidir ve ışığın o ortamdaki süratini belirler.

  1. Bağıntıyı yazalım: n₁ · sin θ₁ = n₂ · sin θ₂. İçinde iki tür büyüklük var.
  2. θ ile gösterilenler açılardır: θ₁ gelme, θ₂ kırılma açısı. Geriye n₁ ve n₂ kalıyor.
  3. Bunlar ortamlara özgü katsayılardır ve adları kırma indisidir. Kırma indisi, ışığın o ortamda ne kadar yavaşladığını gösterir.
  4. Denetleyelim: indis birimsiz ✓ — bir orandan geldiği için birim taşımıyor.

Sık yapılan hata: "Gelme açısı" demek. Gelme açısı bağıntıda θ₁ ile GÖSTERİLİR; n ise ortama özgü katsayı olan kırma indisidir.

16. sorunun çözümü

Aydınlanma şiddeti akının alana oranıdır; 600 / 3 = 200 lüks.

  1. Verilenleri yazalım: ışık akısı Φ = 600 lümen, aydınlanan yüzey A = 3 m², istenen aydınlanma şiddeti E. Bağıntı E = Φ / A.
  2. Değerleri yerleştirelim: E = 600 / 3.
  3. İşlemi yapalım: E = 200. Birim lümen ÷ m² = lüks. Yüzeyin her metrekaresine 200 lümen düşüyor.
  4. Denetleyelim: aynı akı daha geniş bir yüzeye düşseydi aydınlanma azalırdı ✓ — alan paydada.

Sık yapılan hata: 1.800 demek. 1.800, akı ile alanın BÖLÜNMESİ yerine çarpılmasından çıkar (600 × 3); aydınlanma ise akının alana oranıdır.

17. sorunun çözümü

Çukur ayna toplayıcıdır; asal eksene paralel gelen ışınlar yansıdıktan sonra odaktan geçer.

  1. Odağın tanımına dönelim: çukur aynada odak, asal eksene paralel gelen ışınların yansıdıktan sonra buluştuğu noktadır.
  2. Öyleyse soru zaten tanımın içinde yanıtlanıyor. Paralel gelen her ışın, aynanın hangi noktasına çarparsa çarpsın, yansıdıktan sonra aynı noktadan geçer.
  3. Bu nokta odaktır ve aynanın önündedir. Merkez ise iki kat uzaktadır; oraya yalnız aynaya dik gelen ışınlar uğrar.
  4. Denetleyelim: uzak yıldızlardan gelen ışık teleskopun odağında toplanıyor ✓ — çok uzaktan gelen ışınlar paralel sayılabildiği için.

Sık yapılan hata: Merkezden demek. Merkezden geçen ışın aynaya DİK gelir ve aynı yoldan geri döner; asal eksene paralel gelen ışın ise odaktan geçer.

18. sorunun çözümü

Kalın kenarlı (ıraksak) mercek paralel ışınları dağıtır.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda mercek türü, sağda paralel ışınlara etkisi. Dolu satır: ince kenarlı → toplar.
  2. İki merceğin biçimini karşılaştıralım. İnce kenarlı mercek ortasında kalın olduğu için ışınları içe kırar ve odakta toplar.
  3. Kalın kenarlı mercekte biçim tersidir; ortası ince, kenarları kalındır. Işınlar dışa doğru kırılır ve dağılır. Uzantıları merceğin önündeki odakta kesişir.
  4. Denetleyelim: ayna için de aynı ikilik var ✓ — çukur toplar, tümsek dağıtır.

Sık yapılan hata: Toplar demek. Bu, ÜST SATIRDA ince kenarlı mercek için zaten yazılmış; kalın kenarlı mercek ışınları toplamaz, dağıtır.

19. sorunun çözümü

Ocaktaki değişken manyetik alan tencere tabanında akım indükler; metal kendi direnciyle ısınır.

  1. Gözlemdeki ayrıntıyı tutalım: ısı tencerenin tabanında üretiliyor, ocağın yüzeyi soğuk kalıyor. Öyleyse ısıyı üreten şey ocak değil, tencerenin kendisi.
  2. Ocağın içindeki bobinden yüksek frekanslı değişken akım geçer ve çevresinde sürekli değişen bir manyetik alan oluşturur.
  3. Bu değişen alan, üstüne konan metal tabanda akı değişimi yaratır ve girdap akımları indükler. İndüklenen akım metalin direncinden geçerken ısıya dönüşür; ısı doğrudan tencerede üretilir.
  4. Denetleyelim: cam ya da seramik kap ısınmıyor ✓ — akım indüklenmesi için tabanın iletken olması gerekiyor.

Sık yapılan hata: "Sürtünme ile ısınma" demek. Ocakla tencere arasında bir HAREKET yok, dolayısıyla sürtünme de yok; ısı, indüklenen akımın metal direncinde harcanmasından çıkıyor.

20. sorunun çözümü

Dönen çerçevede akı artıp azalarak işaret değiştirir; oluşan akım alternatif akımdır.

  1. Dönme sırasında ne değiştiğini belirleyelim: alan şiddeti ve çerçevenin alanı sabit, ama alanla çerçeve arasındaki açı sürekli değişiyor.
  2. Akı = B · A · cos(α) bağıntısında α düzenli olarak değiştiği için akı da düzenli olarak değişir: çerçeve alana dikken en büyük, paralelken sıfır olur.
  3. Dönme sürdükçe çerçevenin yüzü ters döner ve akı işaret değiştirir. Akı azalırken bir yönde, artarken öteki yönde akım indüklenir; akım düzenli aralıklarla yön değiştirir. Buna alternatif akım denir.
  4. Denetleyelim: dönme hızı frekansı belirliyor ✓ — şebeke akımının 50 Hz olması jeneratörün dönme hızından geliyor.

Sık yapılan hata: "Doğru akım" demek. Doğru akımda yön HİÇ değişmez; dönen çerçevede akı işaret değiştirdiği için akımın yönü de düzenli olarak tersine döner.

11. Sınıf Fizik diğer yazılılar

1. Dönem 1. Yazılı 2. Dönem 1. Yazılı 2. Dönem 2. Yazılı
Bu kâğıt gerçek bir okul sınavının kopyası değil; kendi soru havuzumuzdan, müfredat sırasına göre derlenmiş bir alıştırma yazılısıdır. Öğretmensen sınıfına özel kâğıt üretebilirsin — öğretmen kaydı.