11. Sınıf Tarih 1. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel gelişme verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde dönem hakkında ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Dönemde yalnızca olumlu gelişmeler yaşanmıştır.
- B Dönem yalnızca mali sorunlardan ibarettir.
- C Dönemde hiçbir yenilik yapılmamıştır.
- D Dönem; kurumsal yenilenmenin yaşandığı, aynı zamanda dış bağımlılığın arttığı çok yönlü bir dönüşüm dönemidir.
- E Fikir akımları hiç etkili olmamıştır.
| Görüş | Devleti bir arada tutma önerisi |
|---|---|
| Osmanlıcılık | Ortak vatandaşlık bilinci |
| İslamcılık | Ortak inanç bağı |
| Türkçülük | ? |
Tabloda dönemin fikir akımları ve önerileri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?
- A Ortak dil ve kültür bağı
- B Ortak ticaret düzeni
- C Ortak askerî ittifak
- D Ortak para birimi
- E Ortak hukuk sistemi
Kartlarda 1789 sonrasında Avrupa’da yayılan başlıca fikirler verilmiştir. Bu fikirlerden hangisi çok uluslu imparatorluklar için doğrudan bir parçalanma riski taşımıştır?
- A Milliyetçilik
- B Eşitlik
- C Özgürlük
- D Anayasacılık
- E Hiçbiri
Bir devlette anayasa ilan edilip halkın temsilcilerinden oluşan bir meclisin açılmasının yönetim biçimi bakımından ifade ettiği temel değişim hangisidir?
- A Yönetimin tek kişiye devredilmesi
- B Yönetimde halkın temsil yoluyla söz sahibi olmaya başlaması
- C Devletin sınırlarının genişlemesi
- D Vergilerin kaldırılması
- E Ordunun dağıtılması
Şemada bir mali sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre dış borçlanmanın ulaştığı son aşamanın devlet açısından anlamı hangisidir?
- A Gelirlerin bir bölümü üzerinde denetimin dışarıya geçmesi
- B Borçların tamamen silinmesi
- C Faizlerin kaldırılması
- D Gelirlerin artması
- E Savaşların sona ermesi
| Yatırım | Doğrudan etkisi |
|---|---|
| Demir yolu | Malın ve askerin hızlı taşınması |
| Telgraf | ? |
Tabloda 19. yüzyıl yatırımları ve etkileri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?
- A Malların ucuzlaması
- B Haberin uzak mesafeye çok kısa sürede ulaşması
- C Nüfusun artması
- D Toprakların genişlemesi
- E Vergilerin azalması
Kartlarda 19. yüzyılda açılan eğitim kurumları verilmiştir. Bu kurumların birlikte açılması eğitim sistemi bakımından hangi gelişmeyi gösterir?
- A Yalnızca askerî eğitim verilmesi
- B Eğitimin tamamen durdurulması
- C Kademeli ve bütünlüklü bir eğitim yapısının kurulmaya başlanması
- D Okulların kapatılması
- E Öğretmen ihtiyacının azalması
| Bölge | Gelişme | Nüfus hareketi |
|---|---|---|
| Kafkasya ve Balkanlar | Savaş ve toprak kaybı | Osmanlı topraklarına göç |
| Anadolu | Göç alımı | ? |
Tabloda 19. yüzyıldaki nüfus hareketleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?
- A Şehirlerin küçülmesi
- B Nüfusun azalması
- C Göçün durması
- D Toprakların boşalması
- E Nüfusun artması ve iskân ihtiyacının doğması
Fransız İhtilali’nin yaydığı fikirlerin Osmanlı Devleti’nde ilk olarak gayrimüslim topluluklar arasında etkili olması, dönemin koşulları düşünüldüğünde hangi nedenle açıklanır?
- A Bu toplulukların sayıca çok olması
- B Bu toplulukların Avrupa ile ticari ve kültürel bağlarının daha yoğun olması
- C Devletin bu toplulukları desteklemesi
- D Bu toplulukların savaşa katılmaması
- E Fikirlerin yalnızca bu topluluklara anlatılması
| Alan | 1789 öncesi | 1908 sonrası |
|---|---|---|
| Yönetim | Mutlak yetki | Anayasa ve meclis |
| Hukuk | Dağınık uygulama | Yazılı kanunlar |
| Eğitim | Sınırlı kurum | Kademeli okullar |
Tabloda iki dönem üç alanda karşılaştırılmıştır. Bu tabloya dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A Yönetimde anayasal bir çerçeve oluşmuştur.
- B Hukuk yazılı hâle getirilmiştir.
- C Eğitim kurumları çeşitlenmiştir.
- D Değişim birden çok alanı kapsamıştır.
- E Bu değişimler toplumda hiç tartışılmadan benimsenmiştir.
Kartlarda 19. yüzyılda hukuk alanında yapılan düzenlemeler verilmiştir. Bu düzenlemelerin ortak amacı hangisidir?
- A Ticareti yasaklamak
- B Mahkemeleri kapatmak
- C Kanunları sözlü hâle getirmek
- D Yargıyı düzenli ve öngörülebilir bir yapıya kavuşturmak
- E Yargıyı yerel beylere bırakmak
Şemada anayasal düzenin seyri verilmiştir. Şemaya göre 1876-1908 arası için yapılabilecek en uygun değerlendirme hangisidir?
- A Anayasal düzenin kesintiye uğradığı ve yeniden kurulduğu
- B Anayasanın hiç yürürlüğe girmediği
- C Meclisin hiç kapatılmadığı
- D Anayasal düzenin kesintisiz sürdüğü
- E Meclisin hiç açılmadığı
| Girişim | Karşılaşılan güçlük |
|---|---|
| Fabrika kurulması | Sermaye ve teknik personel eksikliği |
| Yerli üretim | Ucuz ithal mal ile rekabet |
Tabloda sanayileşme çabalarında karşılaşılan güçlükler verilmiştir. Bu güçlüklerin ortak sonucu hangisidir?
- A Teknik personelin artması
- B Sanayinin hızla yayılması
- C İthalatın durması
- D Sermayenin bollaşması
- E Kurulan işletmelerin kalıcı ve yaygın hâle gelmekte zorlanması
Aynı dönemde birbirinden farklı birleştirici öneriler ortaya çıkmasının temel nedeni hangisidir?
- A Devletin hiçbir sorunu bulunmaması
- B Devletin parçalanma tehdidiyle karşı karşıya olması ve çözüm arayışının çeşitlenmesi
- C Fikir üretiminin yasaklanması
- D Nüfusun tek bir topluluktan oluşması
- E Savaşların sona ermesi
Bir fermanın içeriği
Yayımlanan fermanla; can, mal ve namus güvenliğinin sağlanacağı, vergilerin herkesin gelirine göre alınacağı ve askerliğin belirli bir düzene bağlanacağı duyurulmuştur.
Yukarıda içeriği verilen düzenlemenin hukuk tarihi bakımından en önemli yönü hangisidir?
- A Mahkemelerin kapatılması
- B Vergilerin tamamen kaldırılması
- C Askerliğin sona ermesi
- D Padişahın kendi yetkisini hukuk kurallarıyla sınırlamayı kabul etmesi
- E Fermanın hiç uygulanmaması
19. yüzyılın ikinci yarısında kız öğrenciler için okullar ve kadın öğretmen yetiştiren kurumlar açılmıştır. Bu gelişmenin toplumsal hayat bakımından doğurduğu sonuç hangisidir?
- A Eğitimin yalnızca erkeklere açılması
- B Okulların kapanması
- C Kadınların eğitim ve meslek hayatındaki yerinin genişlemesi
- D Öğretmen sayısının azalması
- E Eğitimin durması
Şemada bir askerî yenilik girişiminin basamakları verilmiştir. Şemadaki üçüncü basamağın gösterdiği temel gerçek hangisidir?
- A Yeni ordunun kurulamadığı
- B Yeniliklerin hiç uygulanmadığı
- C Yeniliklerin mevcut çıkar dengelerini bozduğu için dirençle karşılaştığı
- D Hazinenin gereksiz olduğu
- E Direncin yalnızca dışarıdan geldiği
Telgraf hatlarının ve demir yollarının yaygınlaşmasının merkezî yönetim açısından doğurduğu sonuç hangisidir?
- A Yerel yöneticilerin güçlenmesi
- B Taşranın merkezden kopması
- C Taşra üzerindeki denetimin güçlenmesi
- D Vergilerin toplanamaması
- E İletişimin yavaşlaması
Şemada basının işleyişi verilmiştir. Şemaya göre 19. yüzyılda gazetelerin yaygınlaşmasının siyasi hayat bakımından doğurduğu sonuç hangisidir?
- A Siyasetin sona ermesi
- B Fikirlerin gizlenmesi
- C Okuma yazmanın azalması
- D Fikirlerin geniş kesimlere ulaşarak kamuoyunun oluşması
- E Haberleşmenin yavaşlaması
| Düzenleme | Getirdiği ilke |
|---|---|
| Tanzimat Fermanı | Can, mal ve namus güvenliği |
| Islahat Fermanı | ? |
Tabloda iki ferman ve getirdikleri ilkeler eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Islahat Fermanı’nın gayrimüslimlerin hukuki durumunu düzenlediği bilindiğine göre bu boşluğa ne yazılmalıdır?
- A Toprakların dağıtılması
- B Askerliğin kaldırılması
- C Vergilerin artırılması
- D Meclisin açılması
- E Müslüman ve gayrimüslim tebaa arasında hukuki eşitlik
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Kartlar hem yenilenmeyi hem bağımlılığı birlikte gösterir; dönem tek yönlü değil, çok yönlü bir dönüşümdür.
- Birinci kart fikir hareketliliğini söylüyor.
- İkinci kart kurumsal yenilenmeyi ekliyor.
- Üçüncü kart mali bağımlılığı getiriyor; tablo çok yönlüdür.
2. sorunun çözümü
Türkçülük, birleştirici bağ olarak ortak dil ve kültürü öne çıkarmıştır.
- Osmanlıcılık vatandaşlığı, İslamcılık inancı bağ sayıyor.
- Türkçülük ise farklı bir ortak paydaya dayanır.
- Bu payda ortak dil ve kültürdür.
3. sorunun çözümü
Her ulusun kendi devletini kurma isteğini besleyen milliyetçilik, farklı ulusları bir arada tutan imparatorluklarda ayrılıkçı hareketleri güçlendirmiştir.
- Çok uluslu devlette farklı topluluklar bir arada yaşar.
- Milliyetçilik her ulusa kendi devletini hedef gösterir.
- Bu hedef, bir arada yaşamayı doğrudan zorlar.
4. sorunun çözümü
Anayasa ve meclis, yönetimin yalnızca hükümdarın iradesine değil, temsil edilen halkın katılımına da dayanmaya başladığını gösterir.
- Anayasa yönetimin kurallarını belirler.
- Meclis halkın temsilcilerinden oluşur.
- Bu ikisi halkın yönetimde söz sahibi olmasını sağlar.
5. sorunun çözümü
Borç ödenemez hâle gelince alacaklılar bazı gelir kalemlerini doğrudan izleyip toplayan bir yapı kurmuş; bu da mali bağımsızlığı sınırlamıştır.
- Giderler artınca dış borç alınıyor.
- Faiz yükü büyüyünce ödeme güçleşiyor.
- Alacaklılar gelirleri izleyen bir yapı kuruyor.
- Bu, gelir üzerindeki denetimin dışarıya geçmesidir.
6. sorunun çözümü
Telgraf, haberin uzak mesafelere neredeyse anında ulaşmasını sağlayarak merkezî yönetimin taşrayla iletişimini hızlandırmıştır.
- Demir yolu taşımayı hızlandırıyor.
- Telgraf ise haberleşme aracıdır.
- Etkisi, haberin çok kısa sürede ulaşmasıdır.
7. sorunun çözümü
Ortaöğretimden yükseköğretime ve öğretmen yetiştirmeye uzanan kurumların birlikte açılması, kademeli bir sistem kurma çabasını gösterir.
- Kartlarda farklı düzeylerde okullar var.
- Ayrıca öğretmen yetiştiren bir kurum da bulunuyor.
- Bu bütünlük, kademeli bir sistem kurulduğunu gösterir.
8. sorunun çözümü
Kaybedilen bölgelerden gelen göç Anadolu’nun nüfusunu artırmış; gelenlerin yerleştirilmesi için iskân çalışmaları gerekmiştir.
- Kaybedilen bölgelerden göç başlıyor.
- Göç Anadolu’ya yöneliyor.
- Artan nüfus yerleştirme (iskân) ihtiyacı doğurur.
9. sorunun çözümü
Ticaret, eğitim ve dil bağları üzerinden Avrupa ile daha yoğun temas hâlinde olan topluluklar, yeni fikirlerle önce karşılaşmıştır.
- Fikirler temas yoluyla yayılır.
- Bu topluluklar Avrupa ile ticaret ve eğitim bağı taşıyordu.
- Daha yoğun temas, fikirlerle önce karşılaşmayı getirir.
10. sorunun çözümü
Tabloda değişimlerin nasıl karşılandığına dair bir veri yoktur; benimsenme biçimine ilişkin yargı tablodan çıkarılamaz.
- Tabloda yönetim, hukuk ve eğitim alanları var.
- İlk dört seçenek bu satırlardan çıkarılabilir.
- Toplumsal tepkiye dair hiçbir satır bulunmuyor.
11. sorunun çözümü
Uzmanlaşmış mahkemeler ve yazılı kanunlar, yargılamanın belirli kurallara göre ve önceden bilinebilir biçimde yürütülmesini amaçlar.
- Kartlarda uzmanlaşmış mahkemeler var.
- Kanunlar yazılı hâle getiriliyor.
- İkisi birlikte düzenli ve öngörülebilir bir yargı kurar.
12. sorunun çözümü
Şema meclisin açılıp kapandığını ve yıllar sonra yeniden açıldığını gösterir; yani süreç kesintili ilerlemiştir.
- Meclis 1876’da açılıyor.
- 1878’de kapatılıyor.
- 1908’de yeniden açılıyor; süreç kesintiye uğramıştır.
13. sorunun çözümü
Sermaye ve personel eksikliği kuruluşu, ucuz ithal mal ise ayakta kalmayı zorlaştırmış; işletmeler kalıcı olamamıştır.
- Kuruluş aşamasında sermaye ve personel eksik.
- Kurulduktan sonra ucuz ithal malla rekabet var.
- İki güçlük birleşince işletmeler kalıcı olamaz.
14. sorunun çözümü
Ortak sorun devletin bütünlüğünü koruma kaygısıdır; bu kaygıya farklı çevreler farklı çözümler önerdiği için akımlar çeşitlenmiştir.
- Dönemin ortak sorunu parçalanma tehdidiydi.
- Her çevre bu tehdide kendi çözümünü önerdi.
- Bu yüzden birden çok akım aynı anda ortaya çıktı.
15. sorunun çözümü
Yöneticinin uyacağını ilan ettiği kurallar koyması, yetkinin hukukla sınırlanması yönünde atılmış bir adımdır.
- Fermanla belirli güvenceler ilan ediliyor.
- Bu güvenceler yönetimi de bağlar.
- Yani padişah kendi yetkisini kurala bağlamış olur.
16. sorunun çözümü
Kız okulları ve kadın öğretmen yetiştiren kurumlar, hem eğitime erişimi hem de meslek hayatına katılımı genişletmiştir.
- Kız öğrenciler için okullar açılıyor.
- Ayrıca kadın öğretmen yetiştiriliyor.
- Bu ikisi eğitim ve meslek hayatındaki yeri genişletir.
17. sorunun çözümü
Yeni bir ordu ve ona ayrılan gelir, mevcut düzenden yararlananların konumunu sarsar; direnç buradan doğar.
- Yeni ordu kuruluyor ve ayrı gelir ayrılıyor.
- Bu, mevcut yapıdan yararlananların payını azaltır.
- Çıkarı zedelenen kesim direnç gösterir.
18. sorunun çözümü
Haberin hızlı ulaşması ve askerin hızlı sevk edilebilmesi, merkezin uzak bölgelerdeki denetimini artırır.
- Telgrafla emir kısa sürede iletilebiliyor.
- Demir yoluyla asker hızla sevk edilebiliyor.
- İkisi birlikte merkezin taşradaki denetimini güçlendirir.
19. sorunun çözümü
Gazete, fikirleri belirli bir çevrenin dışına taşır; bu da ortak görüşlerin oluşmasını, yani kamuoyunu doğurur.
- Gazete haber ve fikri çoğaltıp yayıyor.
- Yayılan fikirler geniş kesimlere ulaşıyor.
- Ortak tepki ve görüşler kamuoyunu oluşturuyor.
20. sorunun çözümü
Islahat Fermanı, tebaa arasındaki hukuki farklılıkları kaldırmayı ve eşitliği sağlamayı hedeflemiştir.
- Tanzimat temel güvenceleri ilan etmişti.
- Islahat gayrimüslimlerin durumunu düzenliyor.
- Bu düzenlemenin ilkesi hukuki eşitliktir.