11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
| Metin | Aynı kişi için söyledikleri |
|---|---|
| Birinci kaynak | Cömert ve alçakgönüllü |
| İkinci kaynak | Ölçülü ama mesafeli |
Tabloda aynı kişi hakkında iki farklı değerlendirme verilmiştir. Bu durumda araştırmacının izlemesi gereken yol hangisidir?
- A Yalnızca olumlu olanı almak
- B İki değerlendirmeyi de kaydedip başka kaynaklarla karşılaştırmak
- C Yalnızca olumsuz olanı almak
- D İkisini de yok saymak
- E Kendi görüşünü yazmak
Kartlarda bir türün özellikleri sıralanmıştır. Buna göre kartlarda tanıtılan tür hangisidir?
- A Gölge oyunu
- B Radyo tiyatrosu
- C Sinema
- D Roman
- E Tezkire
| Yazar | Cümle yapısı | Söz varlığı |
|---|---|---|
| Birinci | Kısa ve yalın | Günlük sözcükler |
| İkinci | Uzun ve iç içe | Yabancı kökenli sözcükler |
Tabloda iki yazarın anlatım özellikleri karşılaştırılmıştır. Bir yazarı ötekinden ayıran bu bireysel anlatım biçimine ne ad verilir?
- A Olay örgüsü
- B Tema
- C Üslup
- D Bakış açısı
- E Ölçü
| Tür | Anlatan kişi |
|---|---|
| Yaşam öyküsü | Bir başkası |
| Öz yaşam öyküsü | ? |
Tabloda iki tür anlatan kişiye göre ayrılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?
- A Bir tarihçi
- B Kişinin kendisi
- C Bir gazeteci
- D Bir okur
- E Bir yayınevi
Kartlarda bir türün özellikleri verilmiştir. Bu özellikleri taşıyan tür hangisidir?
- A Yaşam öyküsü (biyografi)
- B Fabl
- C Destan
- D Dilekçe
- E Masal
Bir tezkireden bölüm
Söz konusu şairin sözü tatlı, hayali geniştir; nazmı akıcı olup meclislerde beğeniyle okunur.
Yukarıdaki parçada kişi tanıtımının hangi yönü öne çıkmaktadır?
- A Şairin doğum tarihinin verilmesi
- B Şairin sanat ve üslup özelliklerinin değerlendirilmesi
- C Şairin ailesinin tanıtılması
- D Şairin öğrenim durumunun belirtilmesi
- E Şairin görev yerlerinin sayılması
Tarihî bir romanı okuyan bir kişinin, romandaki bütün olayların gerçekten yaşandığını düşünmesi neden yanlıştır?
- A Tarihî romanda tarihsel çerçeve gerçek olsa da kişiler ve olaylar kurgulanmış olabilir.
- B Tarihî romanlar hiç tarih içermez.
- C Romanlar belge sayılır.
- D Tarih ve edebiyat aynıdır.
- E Romanda kurgu bulunmaz.
| Amaç | Uygun tür |
|---|---|
| Bir bilim insanının hayatını tanıtmak | Yaşam öyküsü |
| Kendi çocukluğunu anlatmak | ? |
Tabloda amaca göre tür seçimi verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre bu boşluğa ne yazılmalıdır?
- A Tezkire
- B Dilekçe
- C Öz yaşam öyküsü ya da anı
- D Fabl
- E Genelge
Kartlarda bu temada işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Üslup metni etkilemez.
- B Bütün metinler aynıdır.
- C Kurmaca ile belge arasında fark yoktur.
- D Yaşamı anlatan metinler; belgeye dayanma ölçüsüne ve yazarın üslubuna göre birbirinden ayrılır.
- E Belge kullanmak gereksizdir.
Bir kişinin yaşamını araştıran öğrencinin, yalnızca o kişinin kendi yazdığı öz yaşam öyküsüne dayanmasının sakıncası hangisidir?
- A Kişinin kendini anlatırken seçici davranabilmesi ve tek yönlü bir tablo oluşması
- B Öz yaşam öyküsünün hiç bilgi vermemesi
- C Metnin çok uzun olması
- D Metnin edebî olmaması
- E Metnin okunamaması
| Cümle | Niteliği |
|---|---|
| 1892’de İstanbul’da doğdu. | Nesnel |
| Çağının en büyük şairidir. | ? |
Tabloda iki cümle değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. İkinci cümlenin niteliği ve gerekçesi hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A Nesnel; tarih içerir.
- B Nesnel; belgeye dayanır.
- C Öznel; kişisel bir değerlendirme içerir ve doğrulanamaz.
- D Öznel; tarih içermez.
- E Nesnel; herkes aynı görüştedir.
Radyo tiyatrosunda mekânın ve zamanın dinleyiciye aktarılmasında hangi araçlara başvurulur?
- A Işık düzeni
- B Dekor ve kostüm
- C Ses efektleri, müzik ve kişilerin sözleri
- D Sahne düzeni
- E Oyuncu jestleri
Aynı konuyu işleyen iki yazarın metinlerinin birbirinden farklı etki bırakmasının temel nedeni hangisidir?
- A Metinlerin uzunluğunun eşit olması
- B Konunun değişmesi
- C Okurun aynı olması
- D Konuyu ele alış biçimlerinin ve üsluplarının farklı olması
- E Yayın tarihlerinin yakın olması
Kartlarda bir eser türünün özellikleri sıralanmıştır. Kartlara göre söz konusu tür hangisidir?
- A Dilekçe
- B Mesnevi
- C Gazel
- D Fabl
- E Tezkire
Bir roman üzerine
Anlatıcı, olayları kendi gözünden aktarır; ancak sonradan bazı ayrıntıları yanlış hatırladığını itiraf eder.
Yukarıda anlatılan durumun okur açısından doğurduğu sonuç hangisidir?
- A Kişilerin ortadan kalkması
- B Okurun anlatıcıya tam güvenmesi
- C Anlatının bitmesi
- D Okurun anlatıcının aktardıklarını sorgulayarak okuması
- E Zamanın belirsizleşmesi
| Ölçüt | Tezkire | Modern biyografi |
|---|---|---|
| Kapsam | Çok sayıda şair kısaca | Genellikle tek kişi ayrıntılı |
| Değerlendirme | Yazarın beğenisi öne çıkabilir | Belge ve kanıt öne çıkar |
Tabloda iki tür karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmaya göre tezkirelerin bugün kullanımı için en uygun ifade hangisidir?
- A Dönemin edebiyat anlayışını göstermesi bakımından değerli bir kaynaktır; ancak değerlendirmeleri sınanmalıdır.
- B Hiçbir değeri yoktur.
- C Modern biyografiyle tamamen aynıdır.
- D Yalnızca şiir öğretir.
- E Belge olarak olduğu gibi kullanılır.
| Tür | Kişilerin niteliği |
|---|---|
| Yaşam öyküsü | Gerçekten yaşamış kişiler |
| Roman | ? |
Tabloda iki tür kişilerin niteliği bakımından ayrılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?
- A Yalnızca hayvanlar
- B Yalnızca gerçek kişiler
- C Yalnızca tarihî kişiler
- D Hiç kişi bulunmaz
- E Kurmaca kişiler; gerçekten esinlenebilir ama birebir aynı değildir
Yaşam öyküsü yazarının kişiyi överken abartılı nitelemelerden kaçınması gerektiği söylenir. Bu ölçünün gerekçesi hangisidir?
- A Kişinin tanınmaması
- B Metnin uzamaması
- C Okurun sıkılmaması
- D Türün belgeye dayalı ve güvenilir bilgi verme amacını zedelememesi
- E Yazarın gizlenmesi
| Tür | Öznelliğin yeri |
|---|---|
| Yaşam öyküsü | En aza indirilir |
| Deneme | Yazarın kendi görüşü esastır |
Tabloda iki türde öznelliğin yeri karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmanın gösterdiği temel gerçek hangisidir?
- A Denemede nesnellik arandığı
- B Öznelliğin her metinde yasak olduğu
- C Nesnelliğin gereksiz olduğu
- D İki türün aynı olduğu
- E Öznelliğin her türde aynı ölçüde kusur sayılmadığı, türün amacına göre değiştiği
Bir metinden bölüm
1910’da bir kasabada doğdu. Öğretmen okulunu bitirdi. Otuz yıl köy okullarında çalıştı; öğrencileri onu sabrıyla hatırlar.
Yukarıdaki parçayla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yapılamaz?
- A Nesnel bilgiler verilmiştir.
- B Kişinin mesleği belirtilmiştir.
- C Metinde bir değerlendirme cümlesi de vardır.
- D Üçüncü kişi ağzından anlatılmıştır.
- E Kişinin kendi kaleminden yazılmıştır.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Farklı değerlendirmeler kaynakların bakışını yansıtır; doğruya yaklaşmanın yolu karşılaştırma ve başka kanıtlarla desteklemedir.
- İki kaynak aynı kişiyi farklı anlatıyor.
- Birini seçmek o kaynağın bakışını benimsemek olur.
- Doğru yol, ikisini kaydedip başka kanıtlarla karşılaştırmaktır.
2. sorunun çözümü
Yalnızca sesle, efekt ve müzik desteğiyle sunulan oyun türü radyo tiyatrosudur.
- Kartlarda görüntünün bulunmadığı belirtiliyor.
- Anlatım yalnızca sesle yapılıyor.
- Bu tür radyo tiyatrosudur.
3. sorunun çözümü
Yazarın cümle kurma, sözcük seçme ve anlatım tercihlerinin oluşturduğu bireysel biçime üslup denir.
- İki yazar aynı dili farklı biçimde kullanıyor.
- Fark cümle yapısı ve sözcük seçiminde.
- Bu bireysel biçime üslup denir.
4. sorunun çözümü
Kişinin kendi hayatını kendi kaleminden anlatmasına öz yaşam öyküsü denir.
- Yaşam öyküsünü bir başkası yazıyor.
- "Öz" ön eki kişinin kendisini işaret eder.
- Bu yüzden anlatan kişi kendisidir.
5. sorunun çözümü
Bir kişinin hayatını belgelere dayanarak üçüncü kişi ağzından anlatan tür yaşam öyküsüdür.
- Kartlarda bir kişinin hayatı konu ediliyor.
- Anlatım belgelere dayanıyor.
- Üçüncü kişi ağzından anlatım biyografiyi işaret eder.
6. sorunun çözümü
Parçada tarih ya da yaşam olayları değil; sözün tatlılığı, hayal genişliği ve nazmın akıcılığı gibi sanat nitelikleri değerlendirilmektedir.
- Parçada doğum, aile ya da görev bilgisi yok.
- Söz, hayal ve nazım nitelikleri anlatılıyor.
- Bunlar sanat ve üslup değerlendirmesidir.
7. sorunun çözümü
Tarihî roman gerçek bir dönemi arka plan alır; ancak kişileri, diyalogları ve pek çok olayı yazar kurgular.
- Tarihî romanın çerçevesi gerçek bir dönemdir.
- Ancak diyaloglar ve iç dünyalar kurgulanır.
- Bu yüzden roman belge gibi okunamaz.
8. sorunun çözümü
Kişinin kendi yaşadıklarını anlatması öz yaşam öyküsü ya da anı türüyle yapılır.
- Başkasının hayatı yaşam öyküsüyle anlatılıyor.
- Kendi hayatını anlatmak için farklı bir tür gerekir.
- Bu tür öz yaşam öyküsü ya da anıdır.
9. sorunun çözümü
Kartlar belge, kurmaca ve üslup ölçütlerini birlikte gösterir; bu ölçütler yaşamı anlatan metinleri birbirinden ayırır.
- Birinci kart belgeye dayanmayı söylüyor.
- İkinci kart kurmacanın yeniden kurduğunu ekliyor.
- Üçüncü kart üslubun ayırt ediciliğini getiriyor.
10. sorunun çözümü
Kişi kendini anlatırken bazı ayrıntıları öne çıkarıp bazılarını geri plana atabilir; tek kaynağa dayanmak tek yönlü bir tablo doğurur.
- Öz yaşam öyküsünü kişinin kendisi yazar.
- Seçim ve vurgular kişinin bakışını yansıtır.
- Tek kaynağa dayanmak bu bakışı tek doğru saymak olur.
11. sorunun çözümü
"En büyük" nitelemesi kişiden kişiye değişen bir değerlendirmedir; kanıtlanamadığı için öznel bir yargıdır.
- İlk cümle belgeyle doğrulanabilir bir bilgi veriyor.
- İkinci cümle bir değer yargısı içeriyor.
- Doğrulanamayan değer yargıları özneldir.
12. sorunun çözümü
Görüntü olmadığı için mekân ve zaman; ses efektleri, müzik ve kişilerin sözleriyle kurulur.
- Radyo tiyatrosunda görüntü yoktur.
- Dekor, kostüm ve ışık kullanılamaz.
- Geriye ses efekti, müzik ve söz kalır.
13. sorunun çözümü
Konu aynı olsa da yazarın bakışı, seçtiği ayrıntılar ve dil kullanımı metnin etkisini belirler.
- İki metnin konusu aynı.
- Ancak ele alış ve dil kullanımı farklı.
- Bu fark metnin bıraktığı etkiyi değiştirir.
14. sorunun çözümü
Şairlerin hayatını ve şiirlerinden örnekleri bir arada sunan divan edebiyatı ürünü tezkiredir.
- Kartlarda şairlerin tanıtıldığı belirtiliyor.
- Şiirlerinden örnek verilmesi de ekleniyor.
- Bu nitelikleri taşıyan tür tezkiredir.
15. sorunun çözümü
Anlatıcının yanılabilirliğini kabul etmesi, okuru aktarılanları sorgulayarak okumaya yöneltir.
- Anlatıcı yanlış hatırladığını söylüyor.
- Bu, aktarılanların kesin olmadığını gösterir.
- Okur da anlatılanları sorgulayarak okur.
16. sorunun çözümü
Tezkire hem şairler hem dönemin beğeni ölçütleri hakkında bilgi verir; ancak yazarın beğenisini yansıttığı için değerlendirmeleri sınanmalıdır.
- Tezkirede yazarın beğenisi öne çıkabiliyor.
- Bu, değerlendirmelerin öznel olabileceğini gösterir.
- Yine de dönemin edebiyat anlayışını yansıtan bir kaynaktır.
17. sorunun çözümü
Roman kurmacadır; kişileri gerçek kişilerden esinlenebilir, ancak yazarın kurduğu kişilerdir.
- Yaşam öyküsünde kişiler gerçekten yaşamıştır.
- Roman kurmaca bir türdür.
- Kişileri esinlenilmiş olsa da kurmacadır.
18. sorunun çözümü
Yaşam öyküsü bilgi vermeyi amaçlar; doğrulanamayan abartılı nitelemeler metnin güvenilirliğini zedeler.
- Yaşam öyküsü belgeye dayalı bilgi sunar.
- Abartılı niteleme doğrulanamaz.
- Doğrulanamayan ifadeler güvenilirliği zedeler.
19. sorunun çözümü
Bilgi vermeyi amaçlayan türlerde öznellik sınırlanır; kişisel görüşü esas alan türlerde ise öznellik türün gereğidir.
- Yaşam öyküsü bilgi vermeyi amaçlar; öznellik sınırlanır.
- Deneme kişisel görüşü esas alır.
- Demek ki ölçüt türün amacıdır.
20. sorunun çözümü
Metin üçüncü kişi ağzından yazılmıştır; kişinin kendi kaleminden yazıldığına dair bir işaret yoktur.
- Metinde doğum yılı ve meslek gibi nesnel bilgiler var.
- "Sabrıyla hatırlar" bir değerlendirmedir.
- Anlatım üçüncü kişi ağzından, yani kendi kaleminden değildir.