11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Geriye dönüş tekniğinin bir romanda kullanılmasının anlatı açısından sağladığı temel yarar hangisidir?
- A Anlatıcıyı değiştirmesi
- B Anlatıyı kısaltması
- C Kişileri ortadan kaldırması
- D Mekânı gereksizleştirmesi
- E Şimdiki olayın nedenlerini geçmişten göstererek anlaşılır kılması
Bir romanda özetleme tekniğinin kullanılmasının anlatı ritmi bakımından işlevi hangisidir?
- A Zamanı belirsizleştirmesi
- B Anlatıyı tamamen yavaşlatması
- C Kişileri kaldırması
- D Önemsiz görülen bölümleri hızla geçip önemli anlara yer açması
- E Diyalogları artırması
Kartlarda bir dilin belirli ögeleri verilmiştir. Bu ögelerin tamamının oluşturduğu bütün hangi kavramla adlandırılır?
- A Nazım birimi
- B Ölçü
- C Söz varlığı
- D Olay örgüsü
- E Bakış açısı
Kartlarda olay örgüsünün basamakları numaralandırılmıştır. Anlatıdaki gerilimin en yüksek noktaya ulaştığı basamak kaç numaralıdır?
- A I
- B II
- C III
- D IV
- E I ve IV
| Anlatıcı | Aynı olayın aktarımı |
|---|---|
| Kahraman anlatıcı | Kendi haklılığını öne çıkarır |
| İlahi anlatıcı | Her iki tarafın düşüncesini verir |
Tabloda aynı olayın iki anlatıcıyla aktarımı karşılaştırılmıştır. Bu tabloya göre anlatıcı seçiminin okur üzerindeki etkisi hangisidir?
- A Olay örgüsünün bozulması
- B Olayın hiç anlaşılmaması
- C Zamanın değişmesi
- D Mekânın kaybolması
- E Okurun olay hakkındaki değerlendirmesini yönlendirmesi
Şemada kültürel aktarımın işleyişi verilmiştir. Şemaya göre edebî metinlerin kültür açısından üstlendiği rol hangisidir?
- A Yaşam biçimini belirlemesi
- B Kültürü değiştirmesi
- C Söz varlığını yok etmesi
- D Bir dönemin yaşam biçimini ve söz varlığını sonraki kuşaklara taşıması
- E Aktarımı engellemesi
Kartlarda bu temada işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Anlatı yalnızca olaydan ibarettir.
- B Anlatıda anlatıcının önemi yoktur.
- C Zaman kurgusu okuru etkilemez.
- D Dil ile kültürün ilgisi yoktur.
- E Anlatı; anlatıcı seçimi, zaman kurgusu ve dil aracılığıyla hem hikâyeyi hem kültürü aktaran bir yapıdır.
Bir metinden bölüm
Anadolu’nun bu küçük kasabasında sokaklar dar, evler taş; akşamüstü çınarın altında toplanan yaşlılar, günün yorgunluğunu çaya katarlar.
Yukarıdaki parçanın alındığı metin için en uygun değerlendirme hangisidir?
- A Gözleme dayalı, betimleyici anlatımın öne çıktığı bir gezi ya da anı metni olabilir.
- B Kesinlikle bir dilekçedir.
- C Bilimsel bir makaledir.
- D Bir hukuk metnidir.
- E Bir ticari sözleşmedir.
Bir romandan bölüm
Kapıyı çalarken elleri titriyordu. Yirmi yıl önce, aynı kapının önünde sırılsıklam beklediği o akşamı hatırladı.
Yukarıdaki parçada anlatının akışının geçmişe dönmesi hangi teknikle sağlanmıştır?
- A Diyalog
- B İç monolog
- C Özetleme
- D Geriye dönüş
- E Betimleme
Bir romandan bölüm
Dar, penceresiz bir odada oturuyordu; duvarlar her gün biraz daha yaklaşıyormuş gibi geliyordu ona.
Yukarıdaki parçada mekânın bu biçimde betimlenmesinin anlatıdaki işlevi hangisidir?
- A Metni öğretici kılması
- B Zamanı belirtmesi
- C Olay örgüsünü çözmesi
- D Anlatıcıyı değiştirmesi
- E Kişinin ruh durumunu yansıtması
Yukarıdaki konuşmanın anlatıya kattığı temel değer hangisidir?
- A Kişileri kendi sözleriyle tanıtıp anlatıyı canlandırması
- B Zamanı belirsizleştirmesi
- C Mekânı ortadan kaldırması
- D Anlatıcıyı gereksiz kılması
- E Olay örgüsünü bozması
| Toplum | Söz varlığında zengin alan |
|---|---|
| Denizci toplum | Deniz ve gemiyle ilgili sözcükler |
| Tarım toplumu | Toprak ve ürünle ilgili sözcükler |
Tabloda toplumların söz varlığı karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmanın gösterdiği temel gerçek hangisidir?
- A Sözcüklerin anlamsız olması
- B Söz varlığının hiç değişmemesi
- C Dillerin birbirinden bağımsız olması
- D Söz varlığının toplumun yaşam biçimini yansıtması
- E Söz varlığının yalnızca yazıyla oluşması
Bir yazarın romanında kahraman anlatıcıyı tercih etmesinin okuma süreci açısından doğurduğu temel sonuç hangisidir?
- A Okurun her şeyi bilmesi
- B Okurun olayları tek bir kişinin sınırlı bakışından öğrenmesi
- C Anlatıcının yok olması
- D Olay örgüsünün ortadan kalkması
- E Mekânın verilmemesi
Bir romandan bölüm
Aradan üç yıl geçti. Okulunu bitirdi, kısa süre çalıştı, sonra memlekete döndü.
Yukarıdaki parçada uzun bir zaman diliminin birkaç cümlede aktarılması hangi anlatım tekniğine örnektir?
- A Diyalog
- B Geriye dönüş
- C Özetleme
- D İç monolog
- E Betimleme
Şemada bir romanın zaman kurgusu verilmiştir. Bu kurgunun okur üzerindeki temel etkisi hangisidir?
- A Okurun olayı hiç anlamaması
- B Okurun şimdiki durumu geçmişin ışığında yeniden değerlendirmesi
- C Anlatının kısalması
- D Kişilerin silinmesi
- E Mekânın kaybolması
Yukarıdaki diyaloga göre kişilerle ilgili yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?
- A İki kişi de aynı tutumdadır.
- B Kişilerin hiçbir özelliği verilmemiştir.
- C Kişiler, sözleri aracılığıyla farklı tutumlarıyla tanıtılmıştır.
- D Diyalogda mekân belirtilmiştir.
- E Kişiler anlatıcı tarafından doğrudan tanıtılmıştır.
Bir yazarın olayları yaşandıkları sırayla değil, karışık bir düzenle anlatmayı seçmesi öncelikle neyi amaçlar?
- A Anlatının kısalmasını
- B Okurun parçaları birleştirerek anlatıya etkin biçimde katılmasını
- C Kişilerin azalmasını
- D Mekânın belirsizleşmesini
- E Anlatıcının kaldırılmasını
| Yöntem | Örnek |
|---|---|
| Doğrudan tanıtma | Anlatıcı kişinin özelliklerini sayar |
| Dolaylı tanıtma | ? |
Tabloda kişi tanıtma yöntemleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?
- A Kişi, davranış ve konuşmalarıyla okura tanıtılır
- B Kişi hiç tanıtılmaz
- C Kişinin adı verilmez
- D Kişi yalnızca ölçüyle anlatılır
- E Kişi anlatıcı olur
| Ölçüt | Edebî metin | Öğretici metin |
|---|---|---|
| Amaç | Estetik yaşantı sunmak | Bilgi vermek |
| Dil | Yan anlam ağırlıklı | Temel anlam ağırlıklı |
Tabloda iki metin türü karşılaştırılmıştır. Bu tabloya göre bir metnin edebî sayılmasında belirleyici olan hangisidir?
- A Metnin uzun olması
- B Amacının estetik yaşantı sunması ve dilin yan anlamla kullanılması
- C Metnin yeni yazılmış olması
- D Metnin kısa olması
- E Metnin ölçülü olması
| Anlatıcı | Bilgisi |
|---|---|
| Kahraman anlatıcı | Yalnızca kendi bildiği kadar |
| İlahi anlatıcı | Her şeyi bilir, iç dünyayı da görür |
| Gözlemci anlatıcı | ? |
Tabloda anlatıcı türleri bilgi düzeyine göre sıralanmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?
- A Yalnızca dışarıdan görülebileni aktarır
- B Kişilerin düşüncelerini bilir
- C Olaya katılır
- D Geleceği bilir
- E Hiçbir şey aktarmaz
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Geriye dönüş, şimdiki durumun arka planını sunarak okurun olayı nedenleriyle kavramasını sağlar.
- Şimdiki olayın bir geçmişi vardır.
- Geriye dönüş bu geçmişi okura gösterir.
- Böylece şimdiki olay nedenleriyle anlaşılır.
2. sorunun çözümü
Özetleme, anlatıcının önemsiz gördüğü zaman dilimlerini hızla geçmesini ve asıl anlara yoğunlaşmasını sağlar.
- Özetlemede uzun süre kısa anlatılıyor.
- Böylece o bölüme az yer ayrılıyor.
- Kalan yer önemli anlara ayrılabiliyor.
3. sorunun çözümü
Bir dilde kullanılan sözcükler, deyimler, atasözleri ve kalıp sözlerin tümüne söz varlığı denir.
- Kartlardaki ögelerin hepsi dile ait.
- Hepsi anlam taşıyan kalıplardır.
- Bu ögelerin bütününe söz varlığı denir.
4. sorunun çözümü
Doruk (zirve), çatışmanın en yoğunlaştığı ve gerilimin en yüksek olduğu noktadır.
- Serimde kişiler ve durum tanıtılır.
- Düğümde sorun ortaya çıkar.
- Gerilim doruk noktasında en üst düzeye ulaşır.
5. sorunun çözümü
Anlatıcının bilgi düzeyi ve tutumu okura ulaşan bilgiyi belirler; bu da değerlendirmeyi yönlendirir.
- Kahraman anlatıcı yalnızca kendi bakışını veriyor.
- İlahi anlatıcı iki tarafı da gösteriyor.
- Okur, önüne konan bilgiye göre değerlendirir.
6. sorunun çözümü
Metinler, yazıldıkları dönemin dilini ve yaşam biçimini kaydeder; bu kayıt sonraki kuşaklara aktarılır.
- Yaşam biçimi söz varlığını oluşturuyor.
- Söz varlığı metinlere geçiyor.
- Metinler bu birikimi kuşaklara taşıyor.
7. sorunun çözümü
Kartlar anlatıcı, kurgu ve dil boyutlarını birlikte gösterir; üçü birlikte anlatının hem hikâye hem kültür taşıyıcılığını kurar.
- Birinci kart anlatıcının belirleyiciliğini söylüyor.
- İkinci kart zaman kurgusunu ekliyor.
- Üçüncü kart dilin kültür taşıdığını belirtiyor.
8. sorunun çözümü
Yer ve insan betimlemesinin gözleme dayalı biçimde verilmesi, gezi ya da anı gibi öğretici-edebî türleri işaret eder.
- Parçada bir yer ve oradaki yaşam betimleniyor.
- Anlatım gözleme dayalı ve betimleyici.
- Bu nitelikler gezi ya da anı metnine uyar.
9. sorunun çözümü
Anlatının akışı kesilerek geçmişteki bir olaya dönülmesine geriye dönüş denir.
- Anlatı önce şimdiki zamanda ilerliyor.
- Sonra yirmi yıl öncesine dönülüyor.
- Bu zaman atlaması geriye dönüş tekniğidir.
10. sorunun çözümü
Mekân betimlemesi yalnızca yeri tanıtmaz; kişinin iç durumunu yansıtan bir araç olarak da kullanılır.
- Oda dar ve penceresiz olarak veriliyor.
- Duvarların yaklaşması kişinin algısıdır.
- Bu algı onun sıkışmışlığını yansıtır.
11. sorunun çözümü
Diyalog, kişilerin sözleriyle doğrudan tanınmasını sağlar ve anlatıya hareket katar.
- Kişiler kendi ağızlarından konuşuyor.
- Söyleyişleri onların durumunu ve tavrını gösteriyor.
- Bu da tanıtımı sağlayıp anlatıyı canlandırıyor.
12. sorunun çözümü
Toplum hangi alanla yoğun ilgiliyse o alanda ayrıntılı sözcükler geliştirir; söz varlığı yaşam biçiminin izini taşır.
- Denizci toplumda deniz sözcükleri zengin.
- Tarım toplumunda toprak sözcükleri zengin.
- Demek ki söz varlığı yaşam biçimini yansıtır.
13. sorunun çözümü
Kahraman anlatıcı yalnızca kendi bildiğini aktarabildiği için okurun bilgisi de bu bakışla sınırlanır.
- Kahraman anlatıcı olayın içindeki bir kişidir.
- Yalnızca kendi gördüğünü ve bildiğini aktarabilir.
- Okurun bilgisi de bu sınırla belirlenir.
14. sorunun çözümü
Uzun bir zaman diliminin kısaltılarak aktarılmasına özetleme tekniği denir.
- Parçada üç yıllık bir süre anlatılıyor.
- Bu süre yalnızca birkaç cümleyle veriliyor.
- Zamanın bu biçimde sıkıştırılmasına özetleme denir.
15. sorunun çözümü
Geçmişe dönüp bugüne geri gelinmesi, okurun bugünkü durumu geçmişten öğrendikleriyle yeniden yorumlamasını sağlar.
- Anlatı bugünden başlıyor.
- Geçmişe dönülüp bilgi veriliyor.
- Bugüne dönüldüğünde okur aynı durumu farklı görür.
16. sorunun çözümü
Anlatıcı özellikleri saymaz; kişiler kendi sözleriyle, yani dolaylı biçimde tanıtılır.
- Anlatıcı hiçbir özellik saymıyor.
- Kişiler yalnızca konuşuyor.
- Sözlerdeki tutum farkı onları tanıtıyor.
17. sorunun çözümü
Kırık zaman düzeni okuru parçaları birleştirmeye yöneltir; bu da okuma sürecini etkin kılar.
- Olaylar yaşandıkları sırayla verilmiyor.
- Okur zaman ilişkisini kendisi kurmak zorunda kalıyor.
- Bu da okuru etkin hâle getiriyor.
18. sorunun çözümü
Dolaylı tanıtmada anlatıcı özellikleri saymaz; okur kişiyi davranış, konuşma ve tepkilerinden tanır.
- Doğrudan tanıtmada anlatıcı özellikleri sayar.
- Dolaylı tanıtma bunun karşıtıdır.
- Okur kişiyi davranış ve sözlerinden tanır.
19. sorunun çözümü
Edebî metni belirleyen; bilgi vermek yerine estetik yaşantı sunması ve dili yan anlam değeriyle kullanmasıdır.
- Tabloda amaç ve dil ölçütleri veriliyor.
- Edebî metin estetik yaşantı sunuyor.
- Dili de yan anlam ağırlıklı kullanıyor.
20. sorunun çözümü
Gözlemci anlatıcı bir kamera gibi davranır; yalnızca dışarıdan gözlenebilen davranış ve konuşmaları aktarır.
- Kahraman anlatıcı kendi bildiğini aktarıyor.
- İlahi anlatıcı iç dünyayı da görüyor.
- Gözlemci ise yalnızca dıştan görüneni aktarır.