s

12. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 2. Yazılı

20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında

Yazdır / PDF kaydet Word indir

Kapsanan konular

Beşerî Sistemler Doğal Sistemler ve Süreçler Turizm Faaliyetleri Küresel Ortam: Bölgeler ve Ülkeler Beşerî Sistemler ve Süreçler
1
YönÖrnek
Doğa kültürü etkilerİklime göre biçimlenen ev tipi
Kültür doğayı etkiler?

Tabloda karşılıklı etkileşim örneklendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangi seçenektedir?

  1. A Yağışın ev tipini belirlemesi
  2. B Sulama kanallarıyla ovanın tarıma açılması
  3. C Yükseltinin sıcaklığı düşürmesi
  4. D Rüzgârın yön değiştirmesi
  5. E Toprağın kendiliğinden oluşması
2
Yer adıAnlattığı
Demirciler, BakırcılarGeçmişteki zanaat kolları
Söğütlü, Çamlık?

Tabloda yer adları yorumlanmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğa hangi ifade gelmelidir?

  1. A Alandaki geçmiş bitki örtüsü
  2. B Alandaki maden yatakları
  3. C Alandaki nüfus sayısı
  4. D Alandaki yükselti
  5. E Alandaki yağış miktarı
3
AlanEğimToprak kalınlığı
Dik yamaçFazlaİnce
Vadi tabanıAzKalın

Tabloda eğim ile toprak kalınlığı karşılaştırılmıştır. Bu ilişkinin nedeni hangisidir?

  1. A Vadide ayrışmanın olmaması
  2. B Dik yamaçta ayrışmanın olmaması
  3. C Dik yamaçta ayrışan malzemenin taşınıp düz alanda birikmesi
  4. D Eğimin toprakla ilgisiz olması
  5. E Yağışın vadide olmaması
4
Tarihsel süreçte konumun değişen değeri

Türkiye'nin jeopolitik konumunun önemi tarih boyunca aynı kalmamıştır. Bu değişkenliğin nedeni aranmaktadır. Buna göre önem neye göre değişir?

  1. A Ülkenin yüz ölçümüne
  2. B Yalnız nüfusuna
  3. C Yalnız iklimine
  4. D Dönemin siyasi dengelerine, ticaret yollarına ve teknolojiye
  5. E Yalnız yer şekillerine
5

Bir tanım

Belirli bir yöreye özgü niteliği, ünü ya da üretim yöntemi olan ürünün adının koruma altına alınması.

Yukarıda tanımı verilen uygulama hangisidir?

  1. A İhracat izni
  2. B Marka tescili
  3. C Patent
  4. D Standart belgesi
  5. E Coğrafi işaret
6
UNESCO Dünya Mirası Listesi

Bazı doğal ve kültürel varlıklar uluslararası bir listeye alınarak koruma altına alınmaktadır. Listeyi yürüten örgüt aranmaktadır. Buna göre bu örgüt hangisidir?

  1. A UNESCO
  2. B NATO
  3. C OPEC
  4. D Dünya Ticaret Örgütü
  5. E Uluslararası Para Fonu
7

Türkiye’deki bazı alanların dünya mirası listesine alınmasının etkisi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

  1. A Alanın kapatılması
  2. B Alanın satılması
  3. C Ziyaretin yasaklanması
  4. D Uluslararası tanınırlığın artması ve alanın korunmasına yönelik yükümlülüklerin doğması
  5. E Hiçbir etki
8
Alternatif turizm türüDayandığı kaynak
Sağlık ve termal turizmTermal kaynaklar, sağlık altyapısı
Kongre turizmiKongre merkezleri, ulaşım bağlantıları
Ekoturizm?

Tabloda alternatif turizm türleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan kaynak hangisidir?

  1. A Otel sayısı
  2. B Plajlar
  3. C Kongre salonları
  4. D Termal sular
  5. E Korunmuş doğal alanlar, yaban hayatı ve yerel yaşam biçimleri
9
Küresel ölçekli sorunlar

Bazı çevre sorunları tek bir ülkenin çabasıyla çözülememektedir. Bu duruma örnek istenmektedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi küresel çözüm gerektirir?

  1. A Bir mahallenin çöp toplama düzeni
  2. B Bir köyün içme suyu şebekesi
  3. C Bir kentin otopark sorunu
  4. D Bir okulun ısınma sistemi
  5. E İklim değişikliği ve sera gazı salımı
10

Türkiye zengin doğal ve kültürel turizm potansiyeline sahiptir; turizm döviz geliri ve istihdam sağlar, ancak mevsimsellik ve çevresel baskı sorunları taşır. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A Ziyaretçi sayısındaki her artış yerel esnafın gelirini de aynı oranda artırır.
  2. B Çeşitlendirme mevsimselliği azaltır.
  3. C Taşıma kapasitesi aşılırsa kalıcı zarar oluşur.
  4. D Turizm geliri dolaylı olarak birçok sektöre yayılır.
  5. E Termal zenginlik tektonik yapıyla ilişkilidir.
11
Miras türüÖrnek
Somut kültürel mirasHan, köprü, kale
Somut olmayan kültürel miras?

Tabloda kültürel miras türleri örneklendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu tamamlayan seçenek hangisidir?

  1. A Cami
  2. B Geleneksel el sanatı bilgisi ve sözlü anlatı
  3. C Kervansaray
  4. D Su kemeri
  5. E Sur duvarı
12
Sınır aşan sular

Birden çok ülkeden geçen akarsuların kullanımı sorun yaratabilmektedir. Bu sorunun çözüm yolu aranmaktadır. Buna göre uygun yaklaşım nedir?

  1. A Kıyıdaş ülkelerin ortak yönetim ve paylaşım anlaşmaları yapması
  2. B Akarsuyun yatağının değiştirilmesi
  3. C Suyun tümüyle kullanılmaması
  4. D Yalnız yukarı kıyıdaş ülkenin karar vermesi
  5. E Akarsuyun kurutulması
13
Mekân kültürübiçimlendirirKültür mekânaiz bırakırMiras aktarımlayaşar

Kartlarda bu temada işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

  1. A Kültür ile mekân karşılıklı olarak birbirini biçimlendirir ve bu birikim ancak aktarımla sürer.
  2. B Kültür mekândan bağımsızdır.
  3. C Mekân kültürden etkilenmez.
  4. D Miras aktarımsız da yaşar.
  5. E Birikim kendiliğinden sürer.
14
Kültürel sembol

Bir yörenin adıyla anılan mimari yapılar, el sanatları ve yemekler o yerin simgesi hâline gelmektedir. Bu ögelere verilen ad aranmaktadır. Buna göre bunlar nedir?

  1. A Doğal sembol
  2. B Kültürel sembol
  3. C İklim ögesi
  4. D Jeolojik yapı
  5. E Bitki örtüsü
15
BölgeGeleneksel yapı malzemesi
Ormanlık alanlarAhşap
Ağaçsız bozkır?

Tabloda yapı malzemeleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan yere hangi ifade yazılmalıdır?

  1. A Alüminyum
  2. B Ahşap
  3. C Çelik
  4. D Cam
  5. E Kerpiç ve taş
16
UygulamaToprak kaybına etkisi
Eğimli arazide teraslamaAzaltır
Anız yakma?

Tabloda uygulamalar değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl doldurulmalıdır?

  1. A Azaltır
  2. B Artırır
  3. C Etkilemez
  4. D Toprağı zenginleştirir
  5. E Nemi artırır
17
Birleşmiş Milletler

İkinci Dünya Savaşı sonrasında dünya barışını korumak amacıyla bir örgüt kurulmuştur. Bu örgütün adı aranmaktadır. Buna göre örgüt hangisidir?

  1. A NATO
  2. B OPEC
  3. C Avrupa Birliği
  4. D Dünya Sağlık Örgütü
  5. E Birleşmiş Milletler
18
Jeopolitik konum

Bir ülkenin siyasi ve ekonomik gücünü coğrafi konumuyla birlikte değerlendiren kavram bulunmaktadır. Bu kavramın adı sorulmaktadır. Buna göre kavram nedir?

  1. A Jeopolitik konum
  2. B Matematik konum
  3. C İklim kuşağı
  4. D Yükselti basamağı
  5. E Saat dilimi
19
Ulaşım ağını etkileyen etkenler

Bir ülkede kara yolu ağının sıklığı bölgeden bölgeye değişmektedir. Bu farkı yaratan etkenler aranmaktadır. Buna göre hangileri etkilidir?

  1. A Yalnız nüfus yoğunluğu
  2. B Yalnız yağış miktarı
  3. C Yalnız toprak rengi
  4. D Yer şekilleri, nüfus yoğunluğu ve ekonomik etkinlikler
  5. E Yalnız denize uzaklık
20
DilİnançGelenekÜretim biçimiSanat

Kartlarda bir kavramın öğeleri verilmiştir. Bu öğelerin oluşturduğu bütüne ne ad verilir?

  1. A Kültür
  2. B Ekonomi
  3. C Mekân
  4. D Nüfus
  5. E Yerleşme
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. B 2. A 3. C 4. D 5. E 6. A 7. D 8. E 9. E 10. A 11. B 12. A 13. A 14. B 15. E 16. B 17. E 18. A 19. D 20. A
1. sorunun çözümü

İnsanın doğal ortamı kendi ihtiyacına göre dönüştürmesi, kültürün doğa üzerindeki etkisidir.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda etkileşimin yönü, sağda o yöne uygun örnek.
  2. Dolu satır: doğa kültürü etkiler → iklime göre biçimlenen ev tipi. Burada belirleyen doğa, biçimlenen kültür.
  3. İkinci satırda yön ters olmalı: kültür doğayı etkilemeli. Sulama kanallarıyla ovanın tarıma açılması tam bu yönü gösteriyor — insan doğal ortamı kendi ihtiyacına göre dönüştürüyor.
  4. Denetleyelim: seçeneklerdeki yağış, yükselti ve rüzgâr DOĞAL etkenler ✓ — hiçbiri kültürün doğaya etkisini göstermez.

Sık yapılan hata: "Yağışın ev tipini belirlemesi" demek. Bu, DOĞA → KÜLTÜR yönüdür ve tablonun üst satırıyla aynı; aranan yön ise kültürün doğayı dönüştürmesi.

2. sorunun çözümü

Yer adları, alanın geçmişteki doğal ve ekonomik özelliklerini taşıyan kültürel kayıtlardır.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda yer adı, sağda o adın ne anlattığı.
  2. Dolu satır: Demirciler, Bakırcılar → geçmişteki zanaat kolları. Yani ad, o yerde bir zamanlar yapılan işi taşıyor.
  3. Söğütlü ve Çamlık ise BİTKİ adlarından türemiş. Aynı mantıkla bu adlar alandaki geçmiş bitki örtüsünü gösterir.
  4. Denetleyelim: bugün orada söğüt ya da çam bulunmayabilir ✓ — ad geçmişin kaydı olarak kalıyor, kültürel değeri de buradan geliyor.

Sık yapılan hata: "Alandaki maden yatakları" demek. Söğüt ve çam birer BİTKİ adıdır; madenle ilgili bir yer adı olsaydı (Demirköy, Bakırtepe gibi) o zaman maden yatağını gösterirdi.

3. sorunun çözümü

Dik yamaçta ayrışan malzeme yerinde kalamayıp aşağı taşınır ve düz vadi tabanında birikerek kalın toprak oluşturur.

  1. Tabloda eğim arttıkça toprak incelirken, eğim azaldıkça kalınlaşıyor.
  2. Ayrışma dik yamaçta da olur; ama eğim fazla olduğu için oluşan malzeme yağış suyu ve yer çekimiyle aşağı sürüklenir.
  3. Sürüklenen malzeme eğimin azaldığı vadi tabanında durur ve üst üste birikir; toprak orada kalınlaşır.
  4. Denetleyelim: yamaçtan eksilen malzeme vadiye eklendiği için bir yerde ince, öteki yerde kalın toprak görülüyor ✓.

Sık yapılan hata: "Dik yamaçta ayrışmanın olmaması" seçmek. Dik yamaçta da kayalar ayrışır; toprağın ince kalmasının nedeni ayrışmanın yokluğu değil, oluşan malzemenin yerinde durmayıp taşınmasıdır.

4. sorunun çözümü

Türkiye’nin konumu sabittir; ama bu konumun önemi dönemin siyasi dengelerine, ticaret yollarına ve teknolojiye göre değişir.

  1. Coğrafi konum değişmez: Türkiye her dönemde aynı enlem ve boylamlarda, aynı boğazların kıyısındadır.
  2. Değişen şey konumun kullanıldığı ortamdır: coğrafi keşiflerle ticaret okyanuslara kayınca Anadolu üzerindeki kara yollarının önemi azaldı; Süveyş Kanalı açılınca deniz rotaları yeniden düzenlendi.
  3. Günümüzde enerji boru hatları ve yeni ulaşım koridorları bu konuma yeniden önem kazandırdı.
  4. Denetleyelim: sabit konum + değişen yollar ve dengeler = değişen önem ✓.

Sık yapılan hata: "Yalnız yer şekillerine" seçmek. Yer şekilleri tarih boyunca pek değişmemiştir; değişmeyen bir etken, önemi dönemden döneme değişen bir durumu açıklayamaz.

5. sorunun çözümü

Bir ürünün adının, geldiği yöreyle bağı korunarak tescil edilmesine coğrafi işaret denir.

  1. Tanımdaki ölçütleri ayıralım: ürünün belirli bir YÖREYE özgü niteliği, ünü ya da üretim yöntemi var ve ADI koruma altına alınıyor.
  2. Yani korunan şey ürünün kendisi değil, adı ile yöresi arasındaki bağ.
  3. Bu uygulamanın adı coğrafi işarettir.
  4. Denetleyelim: marka tescili bir FİRMAYA, patent bir buluşa ait ✓ — coğrafi işaret ise bir yöreye ve orada üretenlerin tümüne aittir.

Sık yapılan hata: "Marka tescili" demek. Marka tescili belirli bir FİRMANIN adını korur; coğrafi işaret ise bir yöreyi ve o yörede üreten herkesi kapsar.

6. sorunun çözümü

Doğal ve kültürel varlıkları koruma altına alan Dünya Mirası Listesi’ni UNESCO yürütür.

  1. UNESCO, Birleşmiş Milletler’in eğitim, bilim ve kültür alanındaki uzmanlık örgütüdür.
  2. Kültürel ve doğal mirasın korunması bu kültür görevinin parçasıdır; listeye alınan varlıklar uluslararası koruma altına girer.
  3. Türkiye’den Göreme ve Kapadokya, Pamukkale-Hierapolis, İstanbul’un tarihî alanları gibi pek çok varlık bu listededir.
  4. Denetleyelim: miras + kültür örgütü ✓ — UNESCO.

Sık yapılan hata: "Dünya Ticaret Örgütü" seçmek. Bu örgüt ülkeler arası ticaretin kurallarını düzenler; kültürel ya da doğal varlıkların korunmasıyla bir görevi yoktur.

7. sorunun çözümü

Dünya mirası listesi uluslararası tanınırlık sağlar ve beraberinde koruma yükümlülüğü getirir.

  1. Listeye alınmanın iki yüzü var; ikisini de görelim.
  2. Birincisi tanınırlık: alan uluslararası ölçekte bilinir hâle gelir ve ziyaret talebi yükselir.
  3. İkincisi sorumluluk: liste bir ödül olduğu kadar yükümlülüktür. Koruma planı hazırlamak ve alanın durumunu düzenli raporlamak gerekir. Talep arttığı için kapasite yönetimi de zorunlu hâle gelir.
  4. Denetleyelim: ziyaret yasaklanmıyor ✓ — düzenleniyor.

Sık yapılan hata: "Ziyaretin yasaklanması" demek. Liste ziyareti YASAKLAMAZ, tersine tanınırlığı artırarak talebi yükseltir; getirdiği şey yasak değil koruma yükümlülüğüdür.

8. sorunun çözümü

Ekoturizm korunmuş doğal alanlara, yaban hayatına ve yerel yaşam biçimlerine dayanır.

  1. Ekoturizmin kitle turizminden farkını belirleyelim: doğayı tüketerek değil, koruyarak gelir elde etmeyi hedefler.
  2. Öyleyse kaynağı da bu hedefe uygun olmalı. Otel sayısı, kongre salonu ya da plaj kapasitesi büyük ölçekli turizmin göstergeleridir.
  3. Ekoturizmin dayanağı korunmuş doğal alanlar, yaban hayatı ve yerel yaşam biçimleridir; küçük ölçekli ve yerel halkın katıldığı bir yapı gerektirir.
  4. Denetleyelim: korunmuşluk temel koşul ✓ — bozulmuş bir alan ekoturizm çekmiyor.

Sık yapılan hata: "Kongre salonları" demek. Kongre salonları KONGRE turizminin altyapısıdır; ekoturizm yapılı tesise değil, korunmuş doğal alanlara dayanır.

9. sorunun çözümü

Sera gazları atmosferde bütün dünyaya yayıldığı için iklim değişikliği tek ülkenin çabasıyla çözülemez; küresel çözüm gerektirir.

  1. Ölçüt: sorunun etkisi ve çözümü bir ülkenin sınırlarını aşmalı.
  2. Mahallenin çöpü, köyün suyu, kentin otoparkı ve okulun ısınması yerel yönetimin ya da kurumun kendi çözebileceği sorunlardır.
  3. Sera gazı ise salındığı yerde kalmaz; atmosferde karışır ve bütün gezegenin iklimini etkiler. Bir ülke salımını sıfırlasa bile öbürleri sürdürürse sorun devam eder.
  4. Denetleyelim: etki küresel, çözüm ortak anlaşma gerektiriyor ✓ — iklim değişikliği.

Sık yapılan hata: "Bir okulun ısınma sistemi" seçmek. Okulun kazanı küçük bir salım kaynağıdır ama sorun okul ölçeğinde çözülebilir; soruda istenen, tek ülkenin tek başına çözemeyeceği bir sorundur.

10. sorunun çözümü

Ziyaretçi artışı yerel gelire kendiliğinden yansımaz; belirleyici olan harcamanın nerede yapıldığıdır.

  1. Soru "söylenemez" diyor; önce metinden çıkarılabilenleri eleyelim.
  2. Çeşitlendirmenin mevsimselliği azaltması, taşıma kapasitesi aşılınca kalıcı zarar oluşması, turizm gelirinin dolaylı olarak birçok sektöre yayılması ve termal zenginliğin tektonik yapıyla ilişkisi — dördü de ünitede yer alıyor.
  3. Geriye yerel esnafla ilgili yargı kalıyor. Gelirin yerele yayılması ziyaretçinin tesis dışında harcama yapmasına bağlı olduğuna göre, sayıdaki her artışın esnaf gelirini aynı oranda artıracağı söylenemez.
  4. Denetleyelim: kapalı devre işletme örneği bunu zaten gösteriyordu ✓ — sayı arttığı hâlde yerel gelir artmamıştı.

Sık yapılan hata: "Turizm geliri dolaylı olarak birçok sektöre yayılır." demek. Bu yargı üniteden ÇIKARILABİLİR; harcamanın ulaşım, gıda ve el sanatlarına dağılması zaten anlatılmıştı.

11. sorunun çözümü

Somut olmayan miras; aktarılan bilgi, beceri ve uygulamalardan oluşur.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda miras türü, sağda o türe uygun örnek.
  2. Dolu satır: somut kültürel miras → han, köprü, kale. Üçü de elle tutulur, gözle görülür YAPILARDIR.
  3. "Somut olmayan" tür ise elle tutulmayanı kapsar: geleneksel el sanatı bilgisi, sözlü anlatı, gelenekler. Bunlar nesne değil, aktarılan birikimdir.
  4. Denetleyelim: somut olmayan miras ancak UYGULANDIĞI sürece yaşar ✓ — müzede saklanamaz.

Sık yapılan hata: Kervansaray demek. Kervansaray da han ve köprü gibi bir YAPIDIR; üst satırdaki somut mirasın örneğidir.

12. sorunun çözümü

Sınır aşan sularda kalıcı çözüm, kıyıdaş ülkelerin ortak yönetim ve paylaşım anlaşmaları yapmasıdır.

  1. Akarsu birden çok ülkeden geçiyor; yukarı ülkede yapılan baraj ya da sulama, aşağı ülkeye ulaşan suyu değiştirir.
  2. Bu yüzden tek bir ülkenin kararı öbür ülkelerin tarımını, içme suyunu ve enerjisini etkiler; anlaşmazlık doğar.
  3. Ortak yönetimde ülkeler suyun miktarını, zamanlamasını ve kalitesini birlikte planlar, veriyi paylaşır.
  4. Denetleyelim: sorun ortak olduğu için çözüm de ortak ✓.

Sık yapılan hata: "Yalnız yukarı kıyıdaş ülkenin karar vermesi" seçmek. Tek taraflı karar aşağıdaki ülkelerin çıkarını gözetmez; sorunu çözmek yerine anlaşmazlığı büyütür.

13. sorunun çözümü

Kartlar karşılıklı biçimlendirmeyi ve aktarımın belirleyiciliğini birlikte gösteriyor.

  1. Üç kartı okuyalım: mekân kültürü biçimlendirir, kültür mekâna iz bırakır, miras aktarımla yaşar.
  2. İlk iki kart ünitenin kurucu fikrini iki yönden veriyor: etkileşim karşılıklıdır, tek yönlü değil.
  3. Üçüncü kart ise bu birikimin nasıl sürdüğünü söylüyor: aktarımla. Aktarım kesilirse birikim de sona erer.
  4. Denetleyelim: soru "en kapsayıcı" sonucu istiyor ✓ — karşılıklı biçimlendirmeyi ve aktarımı birlikte anan seçenek üç kartı da içine alıyor.

Sık yapılan hata: "Birikim kendiliğinden sürer" demek. Üçüncü kart tam tersini söylüyor: miras AKTARIMLA yaşar; usta sayısının düşüşü de bunun somut örneğiydi.

14. sorunun çözümü

İnsan eliyle üretilip bir yöreyle özdeşleşen mimari yapılar, el sanatları ve yemekler kültürel semboldür.

  1. Ögelerin ortak özelliği: üçü de insan emeğinin ve birikiminin ürünüdür.
  2. Üstelik belirli bir yörenin adıyla anılır, o yeri başka yerlerden ayırt ettirir; yani mekânın simgesidir.
  3. Doğal sembol ise insan eliyle yapılmamış, doğal süreçlerle oluşmuş bir yer şeklidir.
  4. Denetleyelim: insan üretimi + yöreyle özdeşleşme ✓ — kültürel sembol.

Sık yapılan hata: "Doğal sembol" seçmek. Doğal semboller şelale, traverten, peribacası gibi doğanın oluşturduğu varlıklardır; mimari, el sanatı ve yemek ise insan üretimidir.

15. sorunun çözümü

Geleneksel mimaride yakında bulunan malzeme kullanılır; ağaçsız alanlarda toprak ve taş öne çıkar.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda bölge, sağda geleneksel yapı malzemesi.
  2. Dolu satır: ormanlık alanlar → ahşap. Malzeme yakında bulunduğu için taşıma maliyeti yok.
  3. Ağaçsız bozkırda ahşap bulunmaz. Orada kolay ulaşılan malzemeler toprak (kerpiç) ve taştır.
  4. Denetleyelim: alüminyum, çelik ve cam SANAYİ ürünleri ✓ — geleneksel mimaride kullanılmazlar.

Sık yapılan hata: Çelik demek. Çelik bir SANAYİ ürünüdür ve geleneksel mimaride kullanılmaz; geleneksel yapı yakında bulunan doğal malzemeyle kurulur.

16. sorunun çözümü

Anız yakma toprak kaybını artırır; toprağı örtüsüz bırakır ve organik maddesini yok eder.

  1. Tablodaki örnek: teraslama suyun akış hızını keserek toprak kaybını azaltıyor.
  2. Anız, hasattan sonra tarlada kalan sap ve köklerdir; yerinde bırakılırsa toprağı yağmur ve rüzgâra karşı örter.
  3. Yakıldığında toprak çıplak kalır, organik madde ve canlılar yok olur; toprak tanelerini bir arada tutan yapı zayıflar ve yağmur ile rüzgâr onu kolayca taşır.
  4. Denetleyelim: örtüyü ve organik maddeyi yok eden bir uygulama aşınmayı artırmalıdır; tablo boşluğu "artırır" ile tutarlı ✓.

Sık yapılan hata: "Toprağı zenginleştirir" seçmek. Kül kısa süre bazı mineraller bırakır ama anız yakma organik maddeyi ve toprak canlılarını yok ettiği için toprağı uzun vadede fakirleştirir.

17. sorunun çözümü

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, 1945’te dünya barışını ve güvenliğini korumak amacıyla kurulan örgüt Birleşmiş Milletler’dir.

  1. İki ipucu var: kuruluş zamanı savaş sonrası, amacı ise dünya çapında barışı korumak.
  2. NATO 1949’da kurulan bir savunma ittifakıdır; OPEC petrol ihracatçılarını, Avrupa Birliği ise Avrupa’daki bütünleşmeyi bir araya getirir.
  3. Dünya Sağlık Örgütü BM’ye bağlı bir uzmanlık kuruluşudur; alanı barış değil, sağlıktır.
  4. Denetleyelim: küresel üyelik + barış ve güvenlik amacı ✓ — Birleşmiş Milletler.

Sık yapılan hata: "NATO" seçmek. NATO da savaş sonrası dönemde kurulmuştur, ama belirli üye ülkelerin ortak savunmasını amaçlayan askerî bir ittifaktır; bütün dünyanın barışını gözeten genel örgüt değildir.

18. sorunun çözümü

Bir ülkenin coğrafi konumunu siyasi, askerî ve ekonomik gücüyle birlikte değerlendiren kavram jeopolitik konumdur.

  1. Sorudaki anahtar: konum tek başına değil, siyasi ve ekonomik güçle birlikte ele alınıyor.
  2. Matematik konum yalnız enlem ve boylamı, saat dilimi yerel saati, iklim kuşağı ve yükselti basamağı ise doğal özellikleri anlatır.
  3. Konumun boğazlara, ticaret yollarına, enerji kaynaklarına ve komşulara göre taşıdığı siyasi anlamı inceleyen kavram jeopolitiktir.
  4. Denetleyelim: coğrafya + güç ilişkisi ✓ — jeopolitik konum.

Sık yapılan hata: "Matematik konum" seçmek. Matematik konum bir yerin enlem ve boylamla belirtilen yeridir; siyasi ya da ekonomik güç hakkında bir şey söylemez.

19. sorunun çözümü

Kara yolu ağının sıklığını yer şekilleri, nüfus yoğunluğu ve ekonomik etkinlikler birlikte belirler.

  1. Yer şekilleri yolun yapılabilirliğini belirler: engebeli ve dağlık alanlarda yol yapımı zor ve pahalıdır, düz ovalarda kolaydır.
  2. Nüfus yoğunluğu yolculuk talebini, sanayi, tarım ve ticaret gibi ekonomik etkinlikler de yük taşıma talebini oluşturur.
  3. Talep yüksek ve arazi elverişliyse ağ sıklaşır; talep az ya da arazi çok engebeliyse ağ seyrek kalır.
  4. Denetleyelim: tek bir etken farkı açıklamıyor ✓ — doğal ve beşerî etkenler birlikte çalışıyor.

Sık yapılan hata: "Yalnız nüfus yoğunluğu" seçmek. Nüfus önemli bir etkendir ama tek başına yetmez; kalabalık ama çok dağlık bir alanda yol ağı yine seyrek kalabilir.

20. sorunun çözümü

Bir toplumun dil, inanç, gelenek, üretim ve sanat alanındaki birikiminin bütününe kültür denir.

  1. Kartlardaki beş ögeyi okuyalım: dil, inanç, gelenek, üretim biçimi, sanat.
  2. Beşi de birbirinden farklı alanlara ait; hiçbiri ötekinin alt başlığı değil.
  3. Ortak yönleri şu: hepsi toplum içinde üretiliyor ve kuşaktan kuşağa aktarılıyor. Bu bütüne kültür denir.
  4. Denetleyelim: nüfus ve yerleşme birer ölçülebilir olgu ✓ — kültür ise bu ögelerin taşıdığı birikimin adı.

Sık yapılan hata: Ekonomi demek. Ekonomi kartlardan yalnız BİRİNE (üretim biçimi) karşılık gelir; dil, inanç ve sanatı kapsamaz.

12. Sınıf Coğrafya diğer yazılılar

1. Dönem 1. Yazılı 2. Dönem 1. Yazılı 2. Dönem 2. Yazılı
Bu kâğıt gerçek bir okul sınavının kopyası değil; kendi soru havuzumuzdan, müfredat sırasına göre derlenmiş bir alıştırma yazılısıdır. Öğretmensen sınıfına özel kâğıt üretebilirsin — öğretmen kaydı.