12. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 2. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Bir kavram üzerine
Budizmde; istek ve acıların sona erdiği, kurtuluş olarak nitelenen hâl için kullanılan kavram.
Bu açıklamayı karşılayan kavram hangisidir?
- A Tien
- B Karma
- C Kast
- D Nirvana
- E Pagoda
| Kavram grubu | Ait olduğu gelenek |
|---|---|
| Karma, kast, reenkarnasyon | Hint gelenekleri |
| Tien, yin-yang | ? |
Tabloda kavram grupları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangi seçenektedir?
- A İslam
- B Hint gelenekleri
- C Yahudilik
- D Hristiyanlık
- E Çin gelenekleri
Bir kavram üzerine
Hint geleneklerinde; beden duruşları, nefes ve zihin yoğunlaşmasını içeren uygulamalar bütünü.
Yukarıdaki açıklamanın işaret ettiği kavram hangisidir?
- A Yoga
- B Karma
- C Nirvana
- D Kast
- E Tien
| Yaklaşım | Niteliği |
|---|---|
| Bir dini kendi kaynaklarından tanıtmak | Betimleyici |
| Bir dini duyumlara göre yargılamak | ? |
Tabloda yaklaşımlar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu tamamlayan seçenek hangisidir?
- A Nesnel
- B Betimleyici
- C Bilimsel
- D Ön yargılı; bilgiye dayanmaz
- E Kaynağa dayalı
| Kavram grubu | Ortak gelenek |
|---|---|
| Nirvana, karma, guru | Hint kaynaklı gelenekler |
| Sinagog, Tanah, haham | ? |
Tabloda kavram grupları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangisidir?
- A Budizm
- B Hristiyanlık
- C Yahudilik
- D Hinduizm
- E Çin gelenekleri
Kartlarda bazı ülkeler verilmiştir. Bu ülkelerin bu tema bakımından ortak özelliği hangisidir?
- A Aynı dine sahip olmaları
- B Hint ve Uzak Doğu kaynaklı dinî geleneklerin yaygın olduğu alanlar olmaları
- C Aynı dili konuşmaları
- D Aynı yönetim biçimine sahip olmaları
- E Aynı iklime sahip olmaları
| Din | Dinî rehber adlandırması |
|---|---|
| Hint gelenekleri | Guru |
| Yahudilik | ? |
Tabloda adlandırmalar verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?
- A Rahibe
- B Guru
- C Papaz
- D İmam
- E Haham
Bir kavram üzerine
Çin düşüncesinde; birbirini tamamlayan karşıt güçler anlayışını ifade eden kavram.
Bu tanımın karşılığı olan kavram hangisidir?
- A Nirvana
- B Karma
- C Kast
- D Yin-yang
- E Yoga
| Anlayış | Ölüm sonrası |
|---|---|
| Reenkarnasyon anlayışı | Ruhun yeni bedenlerde dünyaya dönmesi |
| İslam'ın ahiret anlayışı | ? |
Tabloda anlayışlar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl doldurulmalıdır?
- A Hiçbir şeyin olmaması
- B Yeni bedenlerde dönme
- C Tek bir dünya hayatının ardından ahiret hayatının başlaması
- D Sonsuz dünya hayatı
- E Belirsizlik
Bir kavram üzerine
Hint toplum yapısında, kişilerin doğuştan belirli tabakalara ayrıldığı düzeni ifade eden kavram.
Bu tanımın karşılığı olan kavram hangisidir?
- A Nirvana
- B Karma
- C Kast
- D Yoga
- E Guru
Şemada Budizmin öğreti yapısına ilişkin bir sıralama verilmiştir. Bu sıralamanın gösterdiği hangisidir?
- A Öğretinin belirli bir sorun-çözüm düzeni içinde kurulduğu
- B Öğretinin düzensiz olduğu
- C Acının kabul edilmediği
- D Kaynağın aranmadığı
- E Yolun bulunmadığı
| Gelenek | İbadet ya da tapınak yapısı |
|---|---|
| Uzak Doğu gelenekleri | Pagoda |
| Hristiyanlık | ? |
Tabloda yapılar eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan yere hangi ifade yazılmalıdır?
- A Pagoda
- B Kilise
- C Sinagog
- D Havra
- E Cami
Bir kavram üzerine
Hint kaynaklı geleneklerde, kişinin yaptığı eylemlerin sonraki durumunu etkilediği düşüncesini ifade eden kavram.
Söz konusu kavram hangi adla anılır?
- A Karma
- B Nirvana
- C Kast
- D Guru
- E Pagoda
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre dinler hakkında doğru bilgi edinmenin sağladığı hangisidir?
- A Kaynağı gereksizleştirmesi
- B İletişimi zorlaştırması
- C Genellemeyi güçlendirmesi
- D Öğrenmeyi engellemesi
- E Yanlış genellemeleri azaltarak iletişimi kolaylaştırması
Bir çıkarım üzerine
Bir kişi, bir geleneğin adını duyup içeriğini hiç araştırmadan "Bunların ne olduğunu zaten biliyorum." demiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?
- A Kişiyi tanımamak
- B Adı duymamak
- C Geleneği bulamamak
- D Adını bilmeyi, içeriğini bilmekle aynı saymak
- E Araştırmayı çoğaltmak
Kartlarda bu temada işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Tanımaya gerek yoktur.
- B Geleneklerin kendi kavramları yoktur.
- C Kavramlar karıştırılabilir.
- D Bilgi ön yargıyı artırır.
- E Dinî gelenekler kendi kavramlarıyla ve doğru kaynaklardan tanındığında yanlış genellemeler azalır.
| Kavram | Ait olduğu gelenek |
|---|---|
| Nirvana | Budizm |
| Teslis | ? |
Tabloda kavramlar eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?
- A Hristiyanlık
- B Budizm
- C Hinduizm
- D Yahudilik
- E Çin gelenekleri
| Kavram | Anlamı |
|---|---|
| Karma | Eylemlerin sonraki durumu etkilemesi |
| Reenkarnasyon (tenasüh) | ? |
Tabloda kavramlar verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan yere ne gelmelidir?
- A Eylemlerin etkisi
- B Ruhun yeni bir bedende yeniden dünyaya geldiği düşüncesi
- C Toplumsal tabaka
- D Kurtuluş hâli
- E Dinî öğretmen
Bir kavram üzerine
Çin düşünce geleneğinde; gök ya da yüce düzen anlamında kullanılan kavram.
Söz konusu kavram hangi adla anılır?
- A Nirvana
- B Karma
- C Tien
- D Kast
- E Guru
| Anlayış | Toplumsal konumun belirleyicisi |
|---|---|
| Kast düzeni | Doğuştan gelen tabaka |
| İslam'ın öngördüğü ölçüt | ? |
Tabloda anlayışlar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğa hangi ifade gelmelidir?
- A Doğuştan gelen tabaka
- B Takva ve liyakat gibi kazanılmış nitelikler
- C Servet
- D Soy
- E Doğum yeri
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Nirvana, Budizmde istek ve acıların sona erdiği kurtuluş hâlini adlandırır.
- Açıklamada iki işaret var. Birincisi geleneğin adı: Budizm. İkincisi anlatılan şeyin türü: bir hâl.
- Gelenek işareti seçenekleri hemen daraltıyor. Tien Çin düşüncesine ait; kast bir toplum düzeni, pagoda ise bir yapı adıdır.
- Geriye karma ile nirvana kalıyor. Karma bir süreci anlatır; açıklamada ise sürecin sona erdiği, istek ve acıların bittiği hâl tarif ediliyor. Bu hâlin adı nirvanadır.
- Denetleyelim: açıklamada "kurtuluş" sözcüğü geçiyor ✓ — bir varış noktası anlatılıyor, süregiden bir işleyiş değil.
Sık yapılan hata: Karma demek. Karma sona ermeyi değil, eylemlerin sonraki durumu nasıl ETKİLEDİĞİNİ anlatır; nirvana ise bu sürecin sona erdiği hâldir.
2. sorunun çözümü
Tien ve yin-yang, Çin düşünce geleneğine ait kavramlardır.
- Tablonun kurgusu şu: solda kavram grubu, sağda bu kavramların ait olduğu gelenek.
- Dolu satır: karma, kast, reenkarnasyon → Hint gelenekleri. Kavramların tek tek değil grup hâlinde verilmesi, grubun bütününün tek bir geleneği göstermesindendir.
- İkinci gruptaki tien gök ya da yüce düzeni, yin-yang ise birbirini tamamlayan karşıt güçleri anlatır. İkisi de Çin düşüncesinin kavramlarıdır.
- Denetleyelim: iki grup ayrı satırlarda ✓ — aynı geleneğe ait olsalardı tabloda ayrı ayrı anılmazlardı.
Sık yapılan hata: "Hint gelenekleri" demek. Bu, ÜST SATIRDA karma, kast ve reenkarnasyon için zaten yazılmış; tien ve yin-yang ise Çin düşünce geleneğine aittir.
3. sorunun çözümü
Yoga, beden duruşları, nefes ve zihin yoğunlaşmasını içeren uygulamalar bütününü adlandırır.
- Açıklamada sayılanlara bakalım: beden duruşları, nefes, zihin yoğunlaşması. Üçü de yapılan şeyler.
- Öyleyse aranan kavram bir inanış ya da ulaşılan bir hâl değil; bir uygulama adı olmalı.
- Karma bir bağı, nirvana bir hâli, kast bir düzeni, tien bir anlamı karşılar. Uygulamalar bütününü adlandıran kavram yogadır.
- Denetleyelim: açıklamada "bütün" deniyor ✓ — tek bir hareket değil, birbirini tamamlayan bir dizi uygulama anlatılıyor.
Sık yapılan hata: Nirvana demek. Nirvana ulaşılan bir HÂLDİR; açıklamada ise bedenle, nefesle ve zihinle yapılan uygulamalar sayılıyor.
4. sorunun çözümü
Kendi kaynağına başvurmadan, duyuma dayanarak yapılan değerlendirme ön yargılıdır.
- Tablonun kurgusu şu: solda yaklaşım, sağda niteliği. Ölçüt, değerlendirmenin neye dayandığıdır.
- Dolu satır: bir dini kendi kaynaklarından tanıtmak → betimleyici. Burada anlatılan şey doğrulanabilir bir yere, geleneğin kendi metnine bağlanıyor.
- İkinci yaklaşımda böyle bir dayanak yok; elde yalnız duyum var. Doğruluğu sınanamayan bir temele dayandığı için bu yaklaşım ön yargılıdır ve bilgiye dayanmaz.
- Denetleyelim: eleştirilen şey yargı vermek değil ✓ — yargının kaynaksız verilmesi.
Sık yapılan hata: Nesnel demek. Nesnellik tam da KAYNAĞA dayanmayı gerektirir; duyuma göre yargılamak bu dayanaktan yoksun olduğu için nesnel sayılamaz.
5. sorunun çözümü
Sinagog, Tanah ve haham kavramlarının üçü de Yahudiliğe aittir.
- Tablonun kurgusu şu: solda kavram grubu, sağda bu kavramların ortak geleneği.
- İkinci gruptaki kavramlar üç ayrı alandan geliyor: sinagog bir ibadet mekânı, Tanah bir kutsal metin, haham bir dinî görevli adı.
- Üç ayrı alandan gelmelerine karşın hepsi tek bir geleneği gösteriyor. Bir dini mekânı, metni ve görevlisiyle birlikte tanımlayan bu üçlü Yahudiliğe aittir.
- Denetleyelim: gruptaki kavramlardan biri bile başka bir geleneğe ait olsaydı ortak gelenek belirlenemezdi ✓.
Sık yapılan hata: Hinduizm demek. Sinagog, Tanah ve hahamın hiçbiri Hint kaynaklı geleneklere AİT DEĞİL; üçü de Yahudiliğin mekân, metin ve görevli adlarıdır.
6. sorunun çözümü
Bu ülkeler, Hint ve Uzak Doğu kaynaklı dinî ve düşünsel geleneklerin yaygın olduğu alanlardır.
- Kartlardaki üç ülkeyi okuyalım: Hindistan, Çin, Japonya.
- Önce ortak olmayanları eleyelim. Üç ülkenin dili ayrı, yönetim biçimleri ve iklimleri de aynı değil; üstelik üçünde birden yaygın olan tek bir din de yok.
- Temanın kurduğu bağ başka: bu ülkeler Hint ve Uzak Doğu kaynaklı dinî ve düşünsel geleneklerin yaygın olduğu alanlardır. Ortak özellik budur.
- Denetleyelim: bağ tek bir dine değil, ortak kaynaklı bir gelenekler kümesine dayanıyor ✓.
Sık yapılan hata: "Aynı dine sahip olmaları" demek. Üç ülkede TEK bir din yaygın değil; ortak yön belirli bir din değil, aynı kaynaktan gelen geleneklerin bu alanlarda yaygın olmasıdır.
7. sorunun çözümü
Yahudilikte dinî görevli için haham adlandırması kullanılır.
- Tablonun kurgusu şu: solda din ya da gelenek, sağda oradaki dinî rehberin adı.
- Seçenekleri ait oldukları geleneklere dağıtalım: rahibe ve papaz Hristiyanlıkla, imam İslam’la ilgilidir; guru ise tablonun kendi üst satırında zaten geçiyor.
- Dördü de eleniyor. Geriye Yahudilikteki dinî görevliyi adlandıran tek seçenek kalıyor: haham.
- Denetleyelim: eleme her seçeneği bir geleneğe bağlayarak yapıldı ✓ — hiçbiri boşta kalmadı.
Sık yapılan hata: Papaz demek. Papaz HRİSTİYANLIKTAKİ dinî görevlinin adıdır; tabloda ise Yahudilikteki görevlinin adlandırması isteniyor.
8. sorunun çözümü
Yin-yang, birbirini tamamlayan karşıt güçler anlayışını adlandırır.
- Tanımdaki iki ögeyi birlikte okuyalım: güçler hem karşıt hem birbirini tamamlıyor.
- İkinci öge belirleyici. Buradaki karşıtlık bir çatışma değil; iki güçten biri olmadan öteki tanımlanamıyor, ikisi birlikte bir bütün kuruyor.
- Bu ikili anlayışı adlandıran kavram yin-yangdır.
- Denetleyelim: öteki seçenekler tek bir şeyi anlatıyor ✓ — nirvana bir hâl, kast bir düzen; hiçbiri ikili bir yapı kurmuyor.
Sık yapılan hata: Kast demek. Kast tabakalar arasında karşıtlık değil SIRALAMA kurar; yin-yang ise birbirini tamamlayan iki karşıt gücü anlatır.
9. sorunun çözümü
İslam inancında dünya hayatı tektir; ölümün ardından ahiret hayatı başlar.
- Tablonun kurgusu şu: solda anlayış, sağda ölüm sonrası için öngördüğü durum.
- Dolu satır: reenkarnasyon anlayışı → ruhun yeni bedenlerde dünyaya dönmesi. Buradaki temel öge tekrardır; dünya hayatı yinelenir.
- İslam anlayışında ise dünya hayatı tek seferliktir. Ölümden sonra dünyaya dönüş değil, ayrı bir hayat olan ahiret başlar. İki anlayışı ayıran şey budur.
- Denetleyelim: ayrım "dönüş var mı yok mu" sorusunda ✓ — ölüm sonrasının varlığında değil.
Sık yapılan hata: "Hiçbir şeyin olmaması" demek. Bu, ölüm sonrasını tümden REDDEDEN ayrı bir görüştür; İslam inancında ölümün ardından ahiret hayatı başlar.
10. sorunun çözümü
Kast, kişilerin doğuştan belirli tabakalara ayrıldığı toplumsal düzeni adlandırır.
- Tanımdaki iki ögeyi ayıralım: söz konusu olan bir toplum yapısı ve ayrım doğuştan geliyor.
- İkinci öge ayırt edici. Burada kişinin yaptığı bir şeyden değil, yapmadığı bir şeyden — doğduğu yerden — söz ediliyor. Karma tam tersine kişinin eylemleriyle ilgiliydi.
- Yoga bir uygulama, guru bir kişi, nirvana bir hâl adıdır. Doğuştan gelen tabakalara dayalı toplumsal düzeni adlandıran kavram kasttır.
- Denetleyelim: tanım tek bir kişiyi değil bir düzeni anlatıyor ✓ — tabakalardan çoğul olarak söz ediliyor.
Sık yapılan hata: Karma demek. Karma kişinin kendi EYLEMLERİYLE ilgilidir; kast ise kişinin yapıp etmesinden bağımsız, doğuştan gelen bir konumu anlatır.
11. sorunun çözümü
Şemadaki sıralama, öğretinin bir sorunu belirleyip ona yol öneren bir düzen içinde kurulduğunu gösterir.
- Şemadaki üç basamağı okuyalım: acının varlığı kabul edilir → acının kaynağı belirlenir → belirlenen yol izlenir.
- Basamakların işlevleri farklı. Birincisi bir sorunu adlandırıyor, ikincisi o sorunun nedenini arıyor, üçüncüsü ise bir çözüm yolu öneriyor.
- Bu diziliş rastgele değil; sorun-çözüm düzeni taşıyan bir yapı kuruyor. Şemanın gösterdiği de budur.
- Denetleyelim: basamakların sırası değiştirilemez ✓ — kaynak belirlenmeden izlenecek yol da belirlenemezdi.
Sık yapılan hata: "Öğretinin düzensiz olduğu" demek. Şema tam TERSİNİ gösteriyor: basamaklar birbirini gerektiren belirli bir sırayla diziliyor.
12. sorunun çözümü
Hristiyanlıkta ibadet mekânı kilise olarak adlandırılır.
- Tablonun kurgusu şu: solda gelenek, sağda o gelenekteki ibadet ya da tapınak yapısı.
- Seçeneklerdeki sinagog ile havra aynı yapıyı anlatıyor; ikisi de Yahudilikle ilgili. Aynı yanıtın iki kez verilmesi mümkün olmadığına göre ikisi de eleniyor.
- Pagoda üst satırda Uzak Doğu için zaten yazılmış, cami ise İslam’ın ibadet mekânıdır. Geriye Hristiyanlığın yapısı kalıyor: kilise.
- Denetleyelim: eleme yanıtı bilmeden bile sonuca götürüyor ✓ — beş seçenekten dördü başka geleneklere bağlanıyor.
Sık yapılan hata: Sinagog demek. Sinagog YAHUDİLİĞİN ibadet mekânıdır; nitekim seçeneklerdeki havra da aynı yapıyı anlatıyor, bu da ikisinin aranan yanıt olmadığını gösterir.
13. sorunun çözümü
Karma, kişinin eylemlerinin sonraki durumunu etkilediği düşüncesini adlandırır.
- Önce seçeneklerin ne tür şeyler adlandırdığına bakalım: nirvana bir hâl, kast bir toplum düzeni, guru bir kişi, pagoda bir yapı.
- Tanım ise bunların hiçbiri değil; bir İLİŞKİ tarif ediyor: eylem ile sonraki durum arasındaki bağ.
- Hint kaynaklı geleneklerde bu bağı adlandıran kavram karmadır.
- Denetleyelim: tanımda ne bir mekândan ne bir kişiden söz ediliyor ✓ — guru ve pagoda bu yüzden baştan eleniyor.
Sık yapılan hata: Nirvana demek. Nirvana bir HÂLİN adıdır — istek ve acıların sona ermesi; tanımda ise eylemle sonraki durum arasındaki bağ anlatılıyor.
14. sorunun çözümü
Doğru kaynaktan edinilen bilgi, yanlış genellemeleri zayıflatarak iletişimi kolaylaştırır.
- Şemadaki üç basamağı okuyalım: farklı dinler doğru kaynaktan öğrenilir → yanlış genellemeler zayıflar → sağlıklı iletişim kurulur.
- Ortadaki basamak zinciri kuruyor. Bilgi iletişimi doğrudan kolaylaştırmıyor; önce araya girmiş olan yanlış genellemeleri zayıflatıyor.
- Genelleme zayıflayınca karşıdaki kişi bir kalıpla değil kendisiyle karşılanır. İletişimin kolaylaşması bu sonucun ardından geliyor.
- Denetleyelim: ikinci basamak çıkarılsa zincir kopardı ✓ — bilgi tek başına iletişimi kurmuyor.
Sık yapılan hata: "Genellemeyi güçlendirmesi" demek. Şemanın ikinci basamağı genellemelerin ZAYIFLADIĞINI söylüyor; güçlenselerdi üçüncü basamak da oluşmazdı.
15. sorunun çözümü
Bir geleneğin adını bilmek, onun kavramlarını ve öğretisini bilmek anlamına gelmez.
- Kişinin elindekini ve vardığı sonucu ayıralım. Elindeki: bir geleneğin adını duymuş olmak. Vardığı sonuç: onun ne olduğunu zaten bilmek.
- Ad bir etikettir; geleneğin kavramları, öğretisi ve uygulamaları hakkında bilgi taşımaz. Nitekim kişi içeriği hiç araştırmamış.
- Hata da buradadır: adı bilmek ile içeriği bilmek aynı sayılmıştır. Oysa biri diğerinin yerine geçmez.
- Denetleyelim: adı duymamış olsaydı bile sonuç değişmezdi ✓ — eksik olan ad bilgisi değil, araştırma.
Sık yapılan hata: "Kişiyi tanımamak" demek. Sorun kişiyle DEĞİL, bilginin kendisiyle ilgili: bir adı duymuş olmak o geleneğin içeriğini bilmek anlamına gelmiyor.
16. sorunun çözümü
Kartlar kavramsal özgünlüğü, ayırt etme gereğini ve bilginin işlevini tek bir sonuçta birleştirir.
- Üç kartı okuyalım: her geleneğin kendi kavramları vardır, kavramlar karıştırılmamalıdır, bilgi ön yargıyı azaltır.
- Kartlar bir zincir kuruyor. Birincisi bir olguyu veriyor: kavramlar geleneklere özgüdür. İkincisi bundan doğan kuralı: bu yüzden birbirine karıştırılmamalıdır.
- Üçüncüsü ise kurala uyulduğunda ne olduğunu söylüyor: bilgi arttıkça ön yargı azalır. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
- Denetleyelim: birinci kart olmadan ikincisinin gerekçesi kalmazdı ✓ — kartlar birbirini tamamlıyor.
Sık yapılan hata: "Bilgi ön yargıyı artırır." demek. Üçüncü kart tam TERSİNİ söylüyor; ünitedeki şema da doğru kaynaktan edinilen bilginin yanlış genellemeleri zayıflattığını gösteriyordu.
17. sorunun çözümü
Teslis, Hristiyan inancına ait bir kavramdır.
- Tablo kavramdan geleneğe gidiyor: verilen kavramın hangi geleneğe ait olduğu soruluyor.
- Yanıtı kavramın kendi içeriğinden çıkaralım. Teslis, Hristiyan inancında baba, oğul ve kutsal ruh olarak anılan üçlü birlik anlayışını adlandırır.
- Bu içerik doğrudan Hristiyanlığa bağlanıyor. Hint kaynaklı gelenekler ve Çin düşüncesi bu kavramı kullanmaz.
- Denetleyelim: kavramın adı da içeriğini taşıyor ✓ — teslis sözcüğü üçleme anlamına geliyor.
Sık yapılan hata: Budizm demek. Budizm, ÜST SATIRDA nirvana için zaten yazılmış; teslis ise Hristiyan inancının üçlü birlik anlayışını adlandıran kavramdır.
18. sorunun çözümü
Reenkarnasyon (tenasüh), ruhun yeni bir bedenle dünyaya geldiği düşüncesini adlandırır.
- Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda anlamı. İki kavram aynı geleneğe ait ama farklı şeyleri anlatıyor.
- Dolu satır: karma → eylemlerin sonraki durumu etkilemesi. Bu, sonraki durumun NİTELİĞİYLE ilgili.
- Reenkarnasyon ise sonraki durumun BİÇİMİNİ anlatır: ruhun yeni bir bedenle dünyaya gelmesi. İkisi birbirini tamamlar ama aynı şey değildir.
- Denetleyelim: iki satır ayrı hücrelerde ✓ — aynı anlamı taşısalardı tabloda birlikte anılmazlardı.
Sık yapılan hata: "Eylemlerin etkisi" demek. Bu, ÜST SATIRDA karma için zaten yazılmış; reenkarnasyon eylemin etkisini değil, ruhun yeniden bedenlenmesini anlatır.
19. sorunun çözümü
Tien, Çin düşünce geleneğinde gök ya da yüce düzen anlamında kullanılan kavramdır.
- Açıklamadaki coğrafi işareti alalım: kavram Çin düşünce geleneğine ait.
- Seçeneklere bu ölçütle bakalım. Nirvana, karma, kast ve guru; dördü de Hint kaynaklı geleneklerin kavramlarıdır.
- Yalnız bir seçenek Çin düşüncesine ait: tien. Anlamı da açıklamayla örtüşüyor — gök ya da yüce düzen.
- Denetleyelim: gelenek adı tek başına sonuca götürdü ✓ — kavramın anlamı bilinmese bile eleme yanıtı veriyor.
Sık yapılan hata: Karma demek. Karma HİNT kaynaklı geleneklerin kavramıdır; açıklamada ise Çin düşünce geleneği adı geçiyor.
20. sorunun çözümü
İslam’ın öngördüğü ölçüt doğuştan gelen bir konum değil, takva ve liyakat gibi kazanılmış niteliklerdir.
- Tablonun kurgusu şu: solda anlayış, sağda toplumsal konumu belirleyen ölçüt.
- Dolu satır: kast düzeni → doğuştan gelen tabaka. Buradaki ölçüt kişinin seçmediği, kendi çabasıyla değiştiremediği bir özelliktir.
- Seçeneklere bu gözle bakalım: servet, soy ve doğum yeri de kişinin seçmediği özelliklerdir; üçü de üst satırla aynı tarafta kalıyor. Farklı bir ölçüt sunan tek seçenek, kazanılmış nitelikleri işaret eden takva ve liyakattir.
- Denetleyelim: kazanılmış nitelik çabaya bağlı ✓ — bu yüzden doğuştan gelen ölçütün karşısında duruyor.
Sık yapılan hata: Soy demek. Soy da tıpkı doğuştan gelen tabaka gibi kişinin SEÇMEDİĞİ bir özelliktir; tablo ise üst satırdan farklı bir ölçüt istiyor.