12. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
| Aile | Haftalık ortak zaman | Anlaşmazlık sıklığı |
|---|---|---|
| A | Yüksek | Düşük |
| B | Düşük | Yüksek |
Tabloda iki aile karşılaştırılmıştır. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?
- A Anlaşmazlığın rastgele olduğu
- B Zamanın etkisiz olduğu
- C Birlikte geçirilen zamanın anlaşmazlıkları azaltmakla ilişkili olduğu
- D İki ailenin aynı olduğu
- E Verinin yorumlanamadığı
Anadolu tarih boyunca farklı inanç ve kültürlere ev sahipliği yapmıştır. Bu birlikte yaşamayı olanaklı kılan tutum aranmaktadır. Buna göre hangi tutum belirleyicidir?
- A Farklılıkları yok saymak
- B Kapalı topluluklar oluşturmak
- C Ticareti yasaklamak
- D Farklılıklara saygı ve hoşgörü
- E Göçü engellemek
Osmanlı şehirlerinde külliyelerin içinde yer alan ve gereksinimi olanlara yemek dağıtan yapılar bulunmaktadır. Bu yapıların işlevi sorulmaktadır. Buna göre imarethaneler ne yapar?
- A Kitap çoğaltır
- B Gök gözlemi yapar
- C Gereksinimi olanlara ücretsiz yemek verir
- D Vergi toplar
- E Silah üretir
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bu sürecin en belirgin özelliği hangisidir?
- A Karşılaştırmanın bırakılması
- B Kaydın hiç yapılmaması
- C Kaydın denetlenerek ilerlemesi
- D Çoğaltmanın engellenmesi
- E Yazımın ertelenmesi
İslam kültüründe bilgi edinmeye büyük değer verildiği belirtilmektedir. Bu değerin göstergesi aranmaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu değeri yansıtır?
- A Ticaretin yasaklanması
- B Okuma, düşünme ve araştırmaya çağıran bir anlayışın benimsenmesi
- C Seyahatin engellenmesi
- D Yazının kullanılmaması
- E Kitapların çoğaltılmaması
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre metin okumada gözetilmesi gereken hangisidir?
- A Anlamın ölçülemezliği
- B Ayetin tek başına okunması
- C Bağlamın gereksizliği
- D Çıkarımın yasaklanması
- E Ayetin öncesi, sonrası ve indiği durumla birlikte okunması
| Anlatı türü | Amacı |
|---|---|
| Tarihî kayıt | Olayı belgelemek |
| Kıssa | ? |
Tabloda anlatı türleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl doldurulmalıdır?
- A Kronoloji kurmak
- B Olayı belgelemek
- C Tarih yazmak
- D Anlatılandan ders ve ibret çıkarılmasını sağlamak
- E İstatistik üretmek
Cebir alanındaki eseriyle tanınan bir bilgin, adı bugün bir bilişim terimine kaynaklık etmiştir. Bu bilginin çalışma alanı aranmaktadır. Buna göre Hârizmî hangi alanda öne çıkmıştır?
- A Tıp
- B Matematik ve astronomi
- C Mimarlık
- D Coğrafya keşifleri
- E Müzik
Bir tanım
Vahiy metinlerinin iki kapak arasında toplanıp kitap hâline getirilmiş biçimi.
Yukarıda tanımı verilen kavram hangisidir?
- A Tefsir
- B Nüzul
- C Vahiy
- D Mushaf
- E Meal
Anadolu'da gelişen düşünce mirasının bugün için anlamı tartışılmaktadır. Bu mirastan çıkarılabilecek ders sorulmaktadır. Buna göre hangisi söylenebilir?
- A Farklılıkların yok sayılması gerektiği
- B Geçmişin bugünle ilgisi olmadığı
- C Birlikte yaşama, hoşgörü ve dayanışmanın bugün de korunması gereken değerler olduğu
- D Eğitimin gereksiz olduğu
- E Yardımlaşmanın zarar verdiği
| Kavram | İşlevi |
|---|---|
| Meal | Metnin başka bir dile yaklaşık çevirisi |
| Tefsir | ? |
Tabloda kavramlar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangi seçenektedir?
- A Ezberleme yöntemi
- B Yaklaşık çeviri
- C Metnin bağlamı ve anlamı üzerine yapılan ayrıntılı açıklama
- D Yazıya geçirme
- E Okuma kuralı
Bir çıkarım üzerine
Bir kişi, okuduğu bir meali göstererek "Bu metnin tek ve kesin anlamı budur." demiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?
- A Çeviriyi görmemek
- B Meali okumamak
- C Metni bulamamak
- D Kişiyi tanımamak
- E Yaklaşık bir çeviriyi, metnin kesin ve tek anlamı saymak
| Kavram | Anlamı |
|---|---|
| Sadakat | Verilen söze ve bağlılığa süreklilikle uymak |
| Vefa | ? |
Tabloda kavramlar tanımlanmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek doğru tamamlar?
- A Sabırlı olmak
- B Söze bağlı kalmak
- C Görülen iyiliği unutmayıp karşılığını gözetmek
- D Cömert olmak
- E Merhametli olmak
İslam medeniyetinde bilimin geliştiği dönemler incelendiğinde ortak koşullar görülmektedir. Bugüne ilişkin çıkarım sorulmaktadır. Buna göre hangisi söylenebilir?
- A Bilim yalnız tek bir dilde yapılabilir
- B Bilim için kuruma gerek yoktur
- C Bilim yalnız savaş dönemlerinde gelişir
- D Bilim tek başına bireysel bir uğraştır
- E Kurumsal destek, özgür tartışma ortamı ve birikime açıklık bilimi geliştirir
Anadolu'da şiirlerini halkın konuştuğu Türkçe ile söyleyen bir şair bulunmaktadır. Bu tercihin sonucu aranmaktadır. Buna göre sade Türkçe ne sağlamıştır?
- A Şiirlerin yalnız saray çevresinde kalmasını
- B Şiirlerin unutulmasını
- C Yazının bırakılmasını
- D Öğretinin geniş halk kesimlerine ulaşmasını ve yüzyıllarca yaşamasını
- E Türkçenin kullanımdan kalkmasını
| İletişim biçimi | Sonucu |
|---|---|
| Dinleyip anlamaya çalışmak | Sorun çözülür |
| Sözünü kesip suçlamak | ? |
Tabloda iletişim biçimleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?
- A Sorun çözülür
- B Sorun büyür, iletişim kopar
- C İletişim güçlenir
- D Anlaşma sağlanır
- E Güven artar
| Kurum | İşlevi |
|---|---|
| Medrese | eğitim |
| Dârüşşifâ | sağlık ve tıp eğitimi |
| Rasathane | ? |
Tabloda İslam medeniyetindeki bazı kurumlar ve işlevleri eşleştirilmiştir. Soru işaretiyle gösterilen işlev sorulmaktadır. Buna göre bu işlev hangisidir?
- A Ticaret
- B Konaklama
- C Gök gözlemi ve astronomi
- D Yemek dağıtımı
- E Su dağıtımı
İslam düşüncesinde akıl ile vahyin ilişkisi tartışılmaktadır. Yaygın kabul gören yaklaşım aranmaktadır. Buna göre hangisi doğrudur?
- A Akıl tümüyle geçersizdir
- B Vahiy hiç gerekli değildir
- C Akıl ve vahiy birbirini tamamlayan iki bilgi kaynağıdır
- D İkisi de aynı yöntemi kullanır
- E Akıl yalnız ticarette kullanılır
| Ev içi durum | Sonucu |
|---|---|
| Ekransız ortak zaman ayrılması | İletişim güçlenir |
| Herkesin ayrı ekrana yönelmesi | ? |
Tabloda durumlar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğa hangi ifade gelmelidir?
- A İletişim güçlenir
- B Aynı evde bulunulsa da iletişim zayıflar
- C Bağ kuvvetlenir
- D Zaman kazanılır
- E Anlaşma artar
Bir kavram üzerine
İslam hukukunda korunması amaçlanan temel değerler arasında sayılan; soyun ve kuşakların sağlıklı biçimde sürmesini ifade eden kavram.
Yukarıda anlatılan kavram hangisidir?
- A Can
- B Mal
- C Akıl
- D Nesil
- E Din
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Ortak zamanı yüksek ailede anlaşmazlığın düşük olması, iki değişken arasındaki ters ilişkiye işaret eder.
- Tablodaki iki satırı karşılaştıralım. A ailesi: haftalık ortak zaman yüksek, anlaşmazlık sıklığı düşük.
- B ailesi: ortak zaman düşük, anlaşmazlık yüksek.
- İki değişken zıt yönde değişiyor. Öyleyse birlikte geçirilen zamanın artması anlaşmazlıkların azalmasıyla ilişkilidir.
- Denetleyelim: birlikte geçen zaman sorunların erken konuşulmasını sağlar ✓ — birikip büyümelerini önler.
Sık yapılan hata: "Zamanın etkisiz olduğu" demek. Etkisiz olsaydı iki ailede anlaşmazlık sıklığı AYNI çıkardı; oysa tablo tam bir karşıtlık gösteriyor.
2. sorunun çözümü
Farklı inanç ve kültürlerin bir arada yaşaması saygı ve hoşgörü tutumuyla olanaklı olmuştur.
- Sorudaki olguyu belirleyelim: Anadolu tarih boyunca farklı inanç ve kültürlere ev sahipliği yapmış.
- Bir arada yaşamanın koşulunu düşünelim. Farklılıklar yok sayılırsa ortada birlikte yaşama kalmaz, tek biçimlilik olur.
- Kapalı topluluklar kurulursa da birlikte yaşama değil, yan yana ama ayrı yaşama olur. Belirleyici tutum farklılıklara saygı ve hoşgörüdür.
- Denetleyelim: mahalle kültüründeki komşuluk örneği de bunu gösteriyor ✓ — farklılık sürüyor ama dayanışma da sürüyor.
Sık yapılan hata: "Farklılıkları yok saymak" demek. Farklılıklar yok sayılırsa ortada bir arada yaşayan FARKLI topluluklar kalmaz; birlikte yaşamayı mümkün kılan şey onlara saygı gösterilmesidir.
3. sorunun çözümü
İmarethaneler vakıf gelirleriyle işleyen, gereksinimi olanlara yemek veren kurumlardır.
- Sorudaki iki bilgiyi ayıralım: yapı külliyenin içinde yer alıyor ve gereksinimi olanlara yemek dağıtıyor.
- Yemek dağıtımı sürekli bir gider demektir; bu giderin karşılanması için düzenli bir gelir gerekir. Bunu vakıflar sağlamıştır.
- Öyleyse imarethanenin işlevi açıktır: gereksinimi olanlara ücretsiz yemek vermek.
- Denetleyelim: kitap çoğaltmak KÜTÜPHANENİN, gök gözlemi RASATHANENİN işi ✓ — her kurumun işlevi ayrı.
Sık yapılan hata: "Gök gözlemi yapar" demek. Gök gözlemi RASATHANENİN işidir; imarethane ise vakıf geliriyle işleyen ve gereksinimi olanlara yemek veren bir hayır kurumudur.
4. sorunun çözümü
Şemadaki her basamakta kayıt yapılmakta ve karşılaştırmayla denetlenmektedir.
- Şemadaki üç basamağı okuyalım: vahiy iner → yazıcılar kaydeder → nüshalar karşılaştırılarak çoğaltılır.
- Birinci ve ikinci basamak arasında gecikme yok: iniş ile kayıt aynı süreçte yürüyor.
- Üçüncü basamakta ise çoğaltma doğrudan yapılmıyor, önce KARŞILAŞTIRILIYOR. Sürecin en belirgin özelliği kaydın denetlenerek ilerlemesidir.
- Denetleyelim: karşılaştırma olmasaydı bir nüshadaki fark bütün kopyalara geçerdi ✓ — denetim tam bu riski kaldırıyor.
Sık yapılan hata: "Kaydın hiç yapılmaması" demek. Şemanın ikinci basamağı doğrudan "yazıcılar kaydeder" diyor; süreçte kayıt yapılıyor ve üstelik karşılaştırmayla denetleniyor.
5. sorunun çözümü
Kaynaklarda okumaya, düşünmeye ve araştırmaya yapılan çağrı, bilgiye verilen değeri gösterir.
- Bir değerin varlığı, o değere yönelten çağrı ve davranışlarla ölçülür.
- İslam kültüründe okumaya, düşünmeye ve araştırmaya yönelten bir anlayış benimsenmiş; bu çağrı doğrudan bilgiyle ilgilidir.
- Öyleyse bilgiye verilen değerin göstergesi bu anlayıştır.
- Denetleyelim: öteki seçenekler (ticaretin yasaklanması, yazının kullanılmaması) bilgiyi ARTIRMAZ ✓ — bazıları tam tersine engeller.
Sık yapılan hata: "Yazının kullanılmaması" demek. Yazı bilginin kaydedilmesini ve aktarılmasını sağlar; kullanılmaması bilgiye verilen değeri göstermez, tam tersini gösterirdi.
6. sorunun çözümü
Bir metin parçası; öncesi, sonrası ve indiği durum göz önüne alınmadan doğru anlaşılamaz.
- Şemadaki zinciri izleyelim: ayet bağlamından koparılır → anlam daralır ya da kayar → yanlış çıkarım yapılır.
- Zincirin başındaki neden açık: bağlamın kaldırılması. Sonundaki sonuç da açık: yanlış çıkarım.
- Öyleyse bu sonucu önlemenin yolu nedeni ortadan kaldırmaktır: ayeti öncesi, sonrası ve indiği durumla birlikte okumak.
- Denetleyelim: gündelik dilde de bir cümleyi konuşmadan ayırıp aktarmak anlamı bozar ✓ — ilke her metin için geçerli.
Sık yapılan hata: "Ayetin tek başına okunması" demek. Şema tam olarak bunun sakıncasını anlatıyor: bağlamdan koparılan ifadenin anlamı daralıyor ya da kayıyor.
7. sorunun çözümü
Kıssalarda amaç olayın kronolojik kaydı değil, anlatılandan ders ve ibret çıkarılmasıdır.
- Tablonun kurgusu şu: solda anlatı türü, sağda amacı.
- Dolu satır: tarihî kayıt → olayı belgelemek. Tarihî kayıt "ne oldu, ne zaman oldu" sorusunu yanıtlar ve kanıtla ilgilenir.
- Kıssanın amacı bundan farklı olmalı. Kıssada olay, ondan çıkarılacak ders için anlatılır; amaç ibret alınmasını sağlamaktır.
- Denetleyelim: kıssalarda çoğu zaman tarih ve yer ayrıntısı verilmez ✓ — belgeleme amacı olsaydı bunlar zorunlu olurdu.
Sık yapılan hata: "Olayı belgelemek" demek. Bu, ÜST SATIRDA tarihî kayıt için zaten yazılmış; kıssanın amacı ise anlatılandan ders çıkarılmasını sağlamaktır.
8. sorunun çözümü
Hârizmî cebir ve astronomi alanındaki eserleriyle tanınır; adı "algoritma" teriminin kaynağıdır.
- Soruda geçen iki ipucunu okuyalım: cebir alanındaki eseri ve adının bir bilişim terimine kaynaklık etmesi.
- Cebir bir matematik dalıdır; denklemlerin çözümüyle ilgilenir.
- Hârizmî ayrıca astronomi cetvelleri hazırlamıştır. Alanı matematik ve astronomidir. Adı Latinceye "algoritmi" olarak geçmiş ve "algoritma" terimine kaynaklık etmiştir.
- Denetleyelim: bilişim terimi bağlantısı matematikle ilgili ✓ — algoritma adım adım hesaplama yöntemidir.
Sık yapılan hata: Tıp demek. Tıp alanında öne çıkan bilgin İBN SÎNÂ’dır; Hârizmî cebir ve astronomi çalışmalarıyla tanınır.
9. sorunun çözümü
Vahiy metinlerinin iki kapak arasında toplanmış kitap hâline Mushaf denir.
- Tanımdaki ölçütü belirleyelim: metinlerin toplanıp KİTAP hâline getirilmiş biçimi soruluyor.
- Yani sorulan şey metnin içeriği değil, fiziksel olarak bir araya getirilmiş biçimi.
- Bu biçime Mushaf denir. Sözcük zaten "sayfalardan oluşan" anlamındadır.
- Denetleyelim: vahiy bildirimin kendisi, nüzul iniş süreci, tefsir ve meal ise açıklama ve çeviri ✓ — hiçbiri kitap hâlini anlatmıyor.
Sık yapılan hata: Vahiy demek. Vahiy, mesajın BİLDİRİLMESİDİR; o mesajın iki kapak arasında toplanmış kitap biçimine ise Mushaf denir.
10. sorunun çözümü
Mirasın ortak vurgusu birlikte yaşama, hoşgörü ve dayanışmadır; bunlar bugün de geçerlidir.
- Ünitede işlenenleri iki başlıkta toplayalım. Düşünürler: Yesevî, Mevlânâ, Yunus Emre ve Hacı Bektaş Velî ahlakı ve hoşgörüyü öne çıkarmış.
- Kurumlar: ahilik dürüstlüğü, imarethane ve vakıflar yardımlaşmayı, zaviye ve kervansaray konukseverliği örgütlemiş.
- İki başlığın ortak vurgusu aynı: birlikte yaşama, hoşgörü ve dayanışma. Bu değerler bugün de korunması gereken değerlerdir.
- Denetleyelim: farklı inançlardan komşuların dayanışması bu mirasın bugünkü karşılığı ✓.
Sık yapılan hata: "Geçmişin bugünle ilgisi olmadığı" demek. Soru zaten mirastan çıkarılacak DERSİ soruyor; hoşgörü ve dayanışma gibi değerler döneme bağlı değildir, bugün de anlamlıdır.
11. sorunun çözümü
Tefsir, metnin bağlamını ve anlamını ayrıntılı biçimde açıklayan çalışmadır.
- Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda işlevi.
- Dolu satır: meal → metnin başka bir dile YAKLAŞIK çevirisi. Meal bir aktarım işidir ve sözcük düzeyinde kalır.
- Tefsirin işlevi bunun ötesine geçmeli: ayetin bağlamını, ilgili rivayetleri ve anlamını ayrıntılı biçimde açıklamak.
- Denetleyelim: aynı ayetin meali kısa, tefsiri sayfalarca olabilir ✓ — bu fark, iki çalışmanın farklı işler yaptığını gösteriyor.
Sık yapılan hata: "Yaklaşık çeviri" demek. Bu, ÜST SATIRDA meal için zaten yazılmış; tefsir ise çevirmekle kalmaz, bağlamı ve anlamı açıklar.
12. sorunun çözümü
Meal yaklaşık bir aktarımdır; tek ve kesin anlam iddiası bu yaklaşıklığı yok sayar.
- Kişinin iddiasını ayıralım: elinde bir MEAL var ve "bu metnin tek ve kesin anlamı budur" diyor.
- Meal bir çeviridir ve çeviride çok anlamlı sözcükler için bir karşılık seçilir; bu seçim başlı başına bir yorumdur.
- Öyleyse mealin verdiği anlam olası anlamlardan biridir. Hata, yaklaşık bir çeviriyi metnin tek ve kesin anlamı saymaktır.
- Denetleyelim: farklı meallerde anlam farkları görülüyor ✓ — tek ve kesin anlam olsaydı bütün mealler aynı olurdu.
Sık yapılan hata: "Meali okumamak" demek. Kişi meali OKUMUŞ ve elinde tutuyor; hatası okumaması değil, okuduğu yaklaşık çeviriyi metnin tek ve kesin anlamı saymasıdır.
13. sorunun çözümü
Vefa; kişinin gördüğü iyiliği ve kurulan bağı unutmayıp gözetmesidir.
- Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda anlamı.
- Dolu satır: sadakat → verilen söze ve bağlılığa süreklilikle uymak. Sadakat GELECEĞE bakar; söz verilmiş, ona uyulacak.
- Vefa ise GEÇMİŞE bakar: daha önce görülen bir iyilik vardır ve unutulmayıp gözetilir.
- Denetleyelim: iki kavram da bağlılıkla ilgili ✓ — ayrım zaman yönünde: biri söze, öteki görülmüş iyiliğe.
Sık yapılan hata: "Söze bağlı kalmak" demek. Bu, ÜST SATIRDA sadakat için zaten yazılmış; vefayı ondan ayıran şey geçmişte görülen İYİLİĞE dönük olmasıdır.
14. sorunun çözümü
Gelişme dönemlerinde kurumsal destek, tartışma özgürlüğü ve başka birikimlere açıklık ortaktır.
- Ünitede sayılan gelişme koşullarını bir araya getirelim.
- Medrese, rasathane, dârüşşifâ ve kütüphaneler kurumsal desteği gösteriyor; vakıf düzeni bunların sürekliliğini sağlıyor.
- Çeviri hareketi başka medeniyetlerin birikimine açıklığı, aktarılan bilginin incelenip eleştirilmesi ise tartışma ortamını gösteriyor.
- Denetleyelim: üç koşul da bugün için geçerli ✓ — bilim ne tek başına bireysel bir uğraş ne de tek bir dile bağlı.
Sık yapılan hata: "Bilim tek başına bireysel bir uğraştır" demek. Ünitede sayılan kurumların tamamı (medrese, rasathane, kütüphane) bilimin KURUMSAL destekle geliştiğini gösteriyor.
15. sorunun çözümü
Halkın dilinde söylenen şiirler geniş kesimlere ulaşmış ve kuşaklar boyu aktarılmıştır.
- Yunus Emre’nin tercihini belirleyelim: şiirlerini halkın konuştuğu Türkçe ile söylüyor.
- Bir metnin yayılabilmesi için anlaşılması gerekir. Anlaşılan söz ezberlenir, tekrarlanır, başkalarına aktarılır.
- Öyleyse sade Türkçe iki şey sağlamıştır: öğretinin geniş halk kesimlerine ulaşması ve yüzyıllarca yaşaması.
- Denetleyelim: bu şiirler bugün hâlâ okunuyor ✓ — aktarımın kesintisiz sürdüğünün kanıtı.
Sık yapılan hata: "Şiirlerin yalnız saray çevresinde kalmasını" demek. Sade Türkçe tam TERSİNİ sağlamıştır: şiirler saray çevresini aşıp geniş halk kesimlerine ulaşmıştır.
16. sorunun çözümü
Dinlemeden suçlama, karşı tarafın kendini ifade etmesini engelleyerek sorunu büyütür.
- Tablonun kurgusu şu: solda iletişim biçimi, sağda sonucu.
- Dolu satır: dinleyip anlamaya çalışmak → sorun çözülür. Dinlemek karşı tarafın kendini anlatmasına imkân veriyor.
- Sözünü kesip suçlamak ise bu imkânı ortadan kaldırır. Anlatılamayan sorun çözülemez; üstelik suçlama savunmaya iter.
- Denetleyelim: sonuç ters yönde olmalı ✓ — sorun çözülmek yerine büyür ve iletişim kopar.
Sık yapılan hata: "Sorun çözülür" demek. Bu, ÜST SATIRIN sonucudur ve dinlemeye bağlıdır; sözü kesip suçlamak aynı sonucu doğuramaz.
17. sorunun çözümü
Rasathaneler gök cisimlerini gözleyerek astronomi verisi üretir.
- Tablonun kurgusu şu: solda kurum, sağda işlevi. Her kuruma tek bir temel işlev karşılık geliyor.
- Dolu satırlar: medrese → eğitim, dârüşşifâ → sağlık ve tıp eğitimi.
- Rasathane ise gök gözlemi için kurulmuş bir yapıdır; işlevi gök gözlemi ve astronomidir.
- Denetleyelim: seçeneklerdeki ticaret bedestene, konaklama hana, yemek dağıtımı imarethaneye ait ✓ — hiçbiri rasathanenin işlevi değil.
Sık yapılan hata: Ticaret demek. Ticaret BEDESTEN ve arasta gibi yapıların işlevidir; rasathane gök gözlemi için kurulmuş bir bilim kurumudur.
18. sorunun çözümü
Yaygın kabule göre akıl ve vahiy birbirini dışlamaz; birlikte anlamayı derinleştirir.
- İki bilgi kaynağının ilişkisini düşünelim. Vahiy insana sesleniyor ve anlaşılmayı bekliyor; anlamak ise akılla olur.
- Akıl da sınırsız değildir; yol gösterilmeye açıktır. Yani iki kaynak birbirini tamamlar.
- Bu yüzden İslam düşüncesinde yaygın kabul, akıl ile vahyin birbirini dışlamadığı yönündedir.
- Denetleyelim: aklı geçersiz saymak vahyin anlaşılmasını da imkânsız kılardı ✓ — iki uç görüş de kendi içinde tutarsız kalıyor.
Sık yapılan hata: "İkisi de aynı yöntemi kullanır" demek. İki kaynak birbirini tamamlar ama YÖNTEMLERİ ayrıdır; biri akıl yürütmeye, öteki bildirime dayanır.
19. sorunun çözümü
Fiziksel olarak aynı ortamda bulunmak tek başına iletişim anlamına gelmez; ayrı ekranlara yönelme etkileşimi azaltır.
- Tablonun kurgusu şu: solda ev içi durum, sağda sonucu.
- Dolu satır: ekransız ortak zaman ayrılması → iletişim güçlenir. Belirleyici olan ortak zamanın ETKİLEŞİMLE geçmesi.
- Herkesin ayrı ekrana yönelmesi durumunda kişiler aynı odada olsa bile birbiriyle etkileşmez. Aynı evde bulunulsa da iletişim zayıflar.
- Denetleyelim: iletişim mekânla değil, karşılıklı paylaşımla ölçülüyor ✓.
Sık yapılan hata: "İletişim güçlenir" demek. Bu, ÜST SATIRIN sonucudur ve EKRANSIZ ortak zamana bağlıdır; herkesin ayrı ekrana yönelmesi tam tersi bir durumdur.
20. sorunun çözümü
Nesil; soyun ve kuşakların sağlıklı biçimde sürmesini ifade eden ve korunması amaçlanan temel değerlerden biridir.
- Tanımdaki anahtar ifadeye bakalım: soyun ve kuşakların sağlıklı biçimde sürmesi.
- İslam hukukunda korunması amaçlanan temel değerler can, mal, akıl, din ve nesil olarak sayılır.
- Bu beşinin içinden soy ve kuşak sürekliliğini ifade eden kavram nesildir.
- Denetleyelim: can bireyin yaşamını, nesil ise kuşakların sürekliliğini korur ✓ — biri şimdiki, öteki gelecek kuşağa bakar.
Sık yapılan hata: Can demek. Can bireyin YAŞAMININ korunmasıdır; tanımda ise tek bir bireyin değil, kuşakların sürekliliği anlatılıyor.