12. Sınıf Fizik 1. Dönem 1. Yazılı

20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında

1
F = 20 N, d = 0,5 m

Bir cisme dönme ekseninden belirli uzaklıkta dik bir kuvvet uygulanmaktadır. Kuvvetin oluşturduğu tork hesaplanacaktır. Buna göre tork kaç newton metredir?

  1. A 5
  2. B 20
  3. C 10
  4. D 40
  5. E 2
2

Dar bir yarıktan geçen düz su dalgalarının arkada dairesel dalgalar gibi yayıldığı gözlenmektedir. Bu davranışı açıklayan ilke hangisidir?

  1. A Yarıktaki her noktanın yeni bir dalga kaynağı gibi davranması
  2. B Suyun ısınması
  3. C Dalganın yansıması
  4. D Frekansın değişmesi
  5. E Suyun derinleşmesi
3

Bir öğrencinin yay sabiti ölçümünde beklenenden küçük bir değer bulmasının nedeni araştırılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu sonuca yol açar?

  1. A Yayın esneklik sınırının aşılmış ve kalıcı olarak uzamış olması
  2. B Yayın soğuk olması
  3. C Kütlelerin küçük olması
  4. D Ölçümün gündüz yapılması
  5. E Cetvelin uzun olması
4
E_p = \tfrac{1}{2} k x^2

Yay sabiti 800 N/m olan bir yay 0,1 m sıkıştırılmaktadır. Yayda depolanan enerji kaç J’dür?

  1. A 80
  2. B 8
  3. C 4
  4. D 40
  5. E 0,4
5
Uzaklık iki katına çıkarılıyor

İki cisim arasındaki uzaklık iki katına çıkarılmaktadır. Aralarındaki kütle çekim kuvvetinin nasıl değiştiği sorulmaktadır. Buna göre kuvvet ne olur?

  1. A İki katına çıkar
  2. B Dörtte birine iner
  3. C Yarıya iner
  4. D Değişmez
  5. E Dört katına çıkar
6

Kırınıma uğrayan dalgaların genliğinin, engelden uzaklaştıkça azaldığı ölçülmektedir. Bu azalmanın açıklaması nedir?

  1. A Frekansın düşmesi
  2. B Dalga boyunun büyümesi
  3. C Hızın azalması
  4. D Aynı enerjinin gitgide daha geniş bir alana yayılması
  5. E Suyun ısınması
7
Denge türüKüçük bir itmeden sonra
KararlıEski konumuna döner
KararsızKonumundan büsbütün uzaklaşır
Nötr?

Tabloda üç denge türü karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan davranış hangisidir?

  1. A Eski konumuna döner
  2. B Devrilir
  3. C Yeni konumunda kalır
  4. D Hızlanarak döner
  5. E Parçalanır
8

Bir öğrenci torkun moment koluna bağlılığını incelemek istemektedir. Bu deneyde sabit tutması gereken değişken hangisidir?

  1. A Moment kolu
  2. B Çubuğun rengi
  3. C Ölçüm saati
  4. D Uygulanan kuvvetin büyüklüğü ve doğrultusu
  5. E Odanın sıcaklığı
9

Bir ilke

Enerji yoktan var edilemez, var iken yok edilemez; yalnızca bir türden başka bir türe dönüşür.

Yukarıda tanımı verilen ilke sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?

  1. A Newton yasası
  2. B Momentumun korunumu
  3. C Enerjinin korunumu ilkesi
  4. D Arşimet ilkesi
  5. E Ohm yasası
10
BağlamaEşdeğer yay sabiti
ParalelSabitler toplanır, sistem sertleşir
Seri?

Tabloda yay bağlama türleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

  1. A Sabitler toplanır
  2. B Eşdeğer sabit küçülür, sistem yumuşar
  3. C Sabit değişmez
  4. D Sabit sıfırlanır
  5. E Sistem sertleşir
11
\tfrac{1}{2}kx^2 = \tfrac{1}{2}mv^2

Yay sabiti 200 N/m olan bir yay 0,2 m sıkıştırılıp 0,5 kg’lık cisim sürtünmesiz yatay düzlemde fırlatılmaktadır. Cismin hızı kaç m/s’dir?

  1. A 2
  2. B 8
  3. C 16
  4. D 4
  5. E 10
12
v = \lambda \cdot f

Bir dalga leğeninde hızı 0,4 m/s olan su dalgalarının frekansı 5 Hz’dir. Belirgin kırınım için yarık genişliği en çok kaç cm olmalıdır?

  1. A 2
  2. B 4
  3. C 20
  4. D 8
  5. E 40
13
KavramNeye bağlı?
Kütle merkeziYalnız kütle dağılımına
Ağırlık merkezi?

Tabloda iki kavram karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan açıklama hangisidir?

  1. A Kütle dağılımına ve çekim alanına
  2. B Yalnız cismin rengine
  3. C Yalnız sıcaklığa
  4. D Yalnız hıza
  5. E Hiçbir şeye
14
Yatay virajda emniyetli dönüş

Bir otomobil yatay bir virajı sabit süratle dönmektedir. Otomobili viraj boyunca çember üzerinde tutan kuvvet aranmaktadır. Buna göre bu kuvveti hangisi sağlar?

  1. A Motorun itme kuvveti
  2. B Lastiklerle yol arasındaki sürtünme kuvveti
  3. C Ağırlık kuvveti
  4. D Hava direnci
  5. E Normal kuvvet
15

Bir öğrenci tork hesabının sonucunu birimiyle yazmak istemektedir. Torkun SI birimi hangisidir?

  1. A J
  2. B W
  3. C kg × m/s
  4. D N/m
  5. E N × m
16
F = 500 N, Δt = 0,05 s

Yukarıda bir çarpışmadaki kuvvet ve süre verilmiştir. Uygulanan itme sorulmaktadır. Buna göre itme kaç N × s'dir?

  1. A 499,95
  2. B 10.000
  3. C 500,05
  4. D 25
  5. E 2,5
17
k = 200 N/m, x = 0,15 m

Yukarıda bir yayın sabiti ve uzanımı verilmiştir. Yaya uygulanan kuvvet sorulmaktadır. Buna göre kuvvet kaç N'dir?

  1. A 1.333
  2. B 30
  3. C 200,15
  4. D 199,85
  5. E 15
18

Hooke yasasının yalnız uzama için değil sıkıştırma için de geçerli olduğu belirtilmektedir. Bu durumda bağıntı nasıl yorumlanır?

  1. A Sıkıştırmada yay sabiti değişir
  2. B Sıkıştırmada bağıntı geçersizdir
  3. C Sıkıştırmada kuvvet sıfırdır
  4. D Bağıntıdaki $x$ denge konumundan sapma miktarıdır; yön fark etmez
  5. E Sıkıştırmada uzama negatiftir ve kuvvet de sıfırlanır
19
123510150moment kolu (m)tork (N·m)

Grafikte sabit bir kuvvet için torkun moment koluna göre değişimi verilmiştir. Grafiğin eğiminden okunan büyüklük nedir?

  1. A Cismin kütlesi
  2. B Uygulanan kuvvet
  3. C Dönme hızı
  4. D Cismin ağırlığı
  5. E Açısal ivme
20
ω = 5 rad/s, r = 2 m

Bir cismin açısal hızı ve yörünge yarıçapı yukarıda verilmiştir. Çizgisel hız ile açısal hız arasındaki bağıntı kullanılacaktır. Buna göre çizgisel hız kaç metre bölü saniyedir?

  1. A 2,5
  2. B 5
  3. C 7
  4. D 10
  5. E 20
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. C 2. A 3. A 4. C 5. B 6. D 7. C 8. D 9. C 10. B 11. D 12. D 13. A 14. B 15. E 16. D 17. B 18. D 19. B 20. D
1. sorunun çözümü

Tork kuvvet ile dik uzaklığın çarpımıdır: $\tau = 20 \times 0{,}5 = 10$ N·m.

  1. Bağıntı: $\tau = F \times d$; kuvvet eksene dik uzaklıkta ve doğrultuya dik uygulanmış.
  2. Değerleri koyalım: $\tau = 20\ \text{N} \times 0{,}5\ \text{m}$.
  3. $20 \times 0{,}5 = 10$; tork 10 N·m.
  4. Denetleyelim: $10 \div 0{,}5 = 20$ N ✓ — tork uzaklığa bölününce kuvvet geri geliyor.

Sık yapılan hata: Sonucu 40 bulmak, yani kuvveti uzaklığa BÖLMEK ($20 \div 0{,}5$). Tork, kuvvetin kolla çarpımıdır; yarım metrelik kol aynı kuvvetin döndürme etkisini yarıya indirir, iki katına çıkarmaz.

2. sorunun çözümü

Dar yarığın arkasında dairesel dalga oluşması, dalga cephesindeki her noktanın yeni bir dalga kaynağı gibi davranmasıyla açıklanır.

  1. Gözlemi betimleyelim: yarıktan önce düz (doğrusal) dalga cepheleri var, yarıktan sonra dairesel cepheler.
  2. Huygens ilkesine göre bir dalga cephesindeki her nokta, ileri doğru dalgacıklar yayan bir kaynak gibi davranır; bu dalgacıkların zarfı bir sonraki cepheyi oluşturur.
  3. Geniş bir cephede yan yana duran sayısız dalgacığın zarfı yine düz bir cephe verir. Yarık çok dar olduğunda geriye tek bir dalgacık kaynağı kalır ve zarf dairesel olur.
  4. Denetleyelim: yarık genişletildiğinde cepheler yeniden düzleşiyor ✓ — ilke iki durumu da tek bir açıklamayla veriyor.

Sık yapılan hata: "Dalganın yansıması" seçeneği. Yansıyan dalga engelden geri döner, arkasına geçmez; burada gözlenen dalga yarığı geçip ileriye yayılmaktadır.

3. sorunun çözümü

Esneklik sınırı aşılıp kalıcı olarak uzamış yay aynı kuvvette daha çok uzar; $k = F/x$ oranı küçülür ve ölçüm beklenenin altında çıkar.

  1. Yay sabiti uzamadan hesaplanır: $k = F / x$; uzamanın olduğundan büyük ölçülmesi $k$’yı küçük çıkarır.
  2. Esneklik sınırı aşılırsa yay kalıcı şekil değişimine uğrar; aynı kuvvet onu Hooke bölgesindekinden daha fazla uzatır.
  3. Payda büyüdüğü için oran küçülür; ölçülen $k$ yayın özgün değerinin altında kalır.
  4. Denetleyelim: 20 N altında yay 0,10 m yerine 0,16 m uzarsa $k = 200$ N/m yerine 125 N/m bulunur — beklenenden küçük ✓.

Sık yapılan hata: "Kütlelerin küçük olması" sonucu küçültmez: esneklik sınırı içinde küçük kütleler küçük uzamalar verir ama $F/x$ oranı aynı kalır. Oranı bozan, yayın Hooke bölgesinden çıkmasıdır.

4. sorunun çözümü

E = ½ · k · x² bağıntısında ½ · 800 · (0,1)² = 400 · 0,01 = 4 J.

  1. Verilenleri yazalım: k = 800 N/m, x = 0,1 m, istenen depolanan enerji E. Bağıntı E = ½ · k · x².
  2. Önce uzamanın karesini alalım: (0,1)² = 0,01. Bu adım atlanırsa sonuç on kat büyük çıkar.
  3. Şimdi çarpalım: ½ · 800 = 400 ve 400 × 0,01 = 4. Birim (N/m) · m² = N · m = joule. Yayda 4 joule enerji depolanmıştır.
  4. Denetleyelim: sıkışma 0,2 m olsaydı enerji 16 J çıkardı ✓ — iki kat sıkışma dört kat enerji, kare bağımlılığıyla uyumlu.

Sık yapılan hata: 40 demek. 40, uzamanın KARESİ alınmadan çarpılmasından çıkar (400 × 0,1); bağıntıda ise x² bulunur.

5. sorunun çözümü

Kütle çekim kuvveti uzaklığın karesiyle ters orantılıdır; uzaklık iki katına çıkınca kuvvet dörtte birine iner.

  1. Newton’un kütle çekim yasası: $F = G \dfrac{m_1 m_2}{d^2}$.
  2. Kütleler aynı, uzaklık $d \to 2d$ oluyor; payda $d^2 \to (2d)^2 = 4d^2$ olur.
  3. Payda 4 katına çıkınca kuvvet 4’e bölünür: $F_2 = F_1 / 4$.
  4. Denetleyelim: uzaklık üç katına çıksaydı kuvvet dokuzda birine inerdi ✓ — ters kare yasası tutarlı.

Sık yapılan hata: "Yarıya iner" demek. Bu, kuvvetin uzaklıkla ters orantılı olduğunu sanmaktır; oysa uzaklık paydada KARE olarak bulunur ve etkisi iki kez çarpılır.

6. sorunun çözümü

Kırınımda aynı enerji gitgide daha geniş bir alana yayıldığı için genlik uzaklıkla azalır.

  1. Kırınıma uğrayan dalganın geometrisine bakalım: yarıktan sonra dalga cepheleri daireseldir ve uzaklaştıkça cephenin uzunluğu büyür.
  2. Kaynaktan çıkan enerji korunur; bu enerji her an bir dalga cephesine dağılmış durumdadır. Cephe uzadıkça birim uzunluğa düşen enerji payı azalır.
  3. Bir dalganın taşıdığı enerji genliğinin karesiyle orantılıdır. Birim alana düşen enerji azaldığına göre genlik de küçülür.
  4. Denetleyelim: kırınımda frekans, hız ve dalga boyu değişmiyor ✓ — zayıflamayı açıklayabilecek tek büyüklük olarak genlik kalıyor.

Sık yapılan hata: "Frekansın düşmesi" seçeneği. Frekansı kaynak belirler ve dalga yayılırken değişmez; uzaklıkla zayıflayan frekans değil genliktir.

7. sorunun çözümü

Nötr dengedeki cisim küçük bir itmeden sonra yeni konumunda kalır; ağırlık merkezinin yüksekliği değişmez.

  1. Ne soruluyor: tabloda nötr denge için boş bırakılan davranış.
  2. Kararlı dengede itme ağırlık merkezini yükseltir; cisim alçak konuma, yani eskisine geri döner (kasenin dibindeki bilye).
  3. Kararsız dengede itme ağırlık merkezini alçaltır; cisim daha da uzaklaşır (tepedeki bilye). Nötr dengede ise itme ağırlık merkezinin yüksekliğini değiştirmez, cismi geri çeken ya da uzaklaştıran bir tork oluşmaz.
  4. Denetleyelim: düz zemindeki top itilince bir miktar yuvarlanıp yeni yerinde durur ✓ — nötr denge budur.

Sık yapılan hata: "Eski konumuna döner" seçilebilir çünkü tablo o satırı kararlı denge için zaten kullanmıştır ve denge sözcüğü geri dönüşü çağrıştırır. Geri dönme kararlı dengeye özgüdür; nötr dengede cismi geri çeken bir etki yoktur.

8. sorunun çözümü

Değiştirilen değişken moment kolu, ölçülen tork; farkın yalnız moment kolundan geldiğini söyleyebilmek için kuvvet sabit tutulmalıdır.

  1. Bağımsız değişken moment kolu.
  2. Bağımlı değişken tork.
  3. Kuvvet kontrol değişkenidir, sabit tutulur.
9. sorunun çözümü

Enerjinin yoktan var edilemeyip yalnız tür değiştirdiğini söyleyen ilke, enerjinin korunumu ilkesidir.

  1. Tanımın söylediğini ikiye ayıralım: enerjinin miktarı değişmiyor, yalnız biçimi değişiyor.
  2. Seçenekleri konularına göre eleyelim. Newton yasası kuvvet ile hareketi, momentumun korunumu m·v niceliğini, Arşimet ilkesi kaldırma kuvvetini, Ohm yasası akım-gerilim ilişkisini anlatır.
  3. Miktarı değişmeyip yalnız türü dönüşen niceliğin enerji olduğunu söyleyen ifade, enerjinin korunumu ilkesidir.
  4. Denetleyelim: sürtünmede de mekanik enerji ısıya dönüşüyordu ✓ — yok olmuyor, tür değiştiriyor.

Sık yapılan hata: Momentumun korunumu demek. O ilke ENERJİNİN değil, m·v çarpımının korunduğunu söyler; tanımda ise açıkça enerjiden söz ediliyor.

10. sorunun çözümü

Seri bağlı yaylarda uzamalar toplandığı için eşdeğer yay sabiti küçülür.

  1. Tablonun kurgusu şu: solda bağlama türü, sağda eşdeğer yay sabitine etkisi.
  2. Dolu satır: paralel → sabitler toplanır, sistem sertleşir. Paralelde yaylar aynı uzamaya birlikte direndiği için kuvvetler toplanır.
  3. Seride ise aynı kuvvet her yaydan geçer ve her biri ayrı ayrı uzar; toplam uzama artar. x = F ÷ k olduğuna göre aynı kuvvette daha çok uzayan sistemin eşdeğer sabiti küçüktür — sistem yumuşar.
  4. Denetleyelim: iki eşit yay seri bağlanınca uzama iki katına çıkar ✓ — eşdeğer sabit yarıya iner.

Sık yapılan hata: "Sabitler toplanır" demek. Bu, ÜST SATIRDA paralel bağlama için zaten yazılmış; seri bağlamada eşdeğer sabit toplanmaz, küçülür.

11. sorunun çözümü

Yaydaki enerji kinetik enerjiye eşitlenir: ½ · 200 · (0,2)² = 4 J ve ½ · 0,5 · v² = 4 ise v = 4 m/s.

  1. Verilenleri yazalım: k = 200 N/m, x = 0,2 m, m = 0,5 kg, istenen hız v. Sürtünme olmadığı için ½ · k · x² = ½ · m · v².
  2. Önce yaydaki enerjiyi bulalım: (0,2)² = 0,04 ve ½ · 200 · 0,04 = 100 × 0,04 = 4 J.
  3. Şimdi bu enerjiyi kinetik enerjiye eşitleyelim: ½ · 0,5 · v² = 4. Sol taraf 0,25 · v² olduğuna göre v² = 16 ve v = 4 m/s.
  4. Denetleyelim: v² = 16’nın kökü ✓ — karekök alma adımı atlanırsa sonuç 16 çıkar, oysa aranan hızın kendisi.

Sık yapılan hata: 16 demek. 16, hızın KARESİDİR (v²); sorulan hız olduğu için bu değerin ayrıca karekökünün alınması gerekir.

12. sorunun çözümü

Dalga boyu $\lambda = v/f = 0{,}08$ m, yani 8 cm çıkar; belirgin kırınım için yarık en çok 8 cm olmalıdır.

  1. Belirgin kırınımın koşulunu yazalım: yarık genişliği dalga boyunu aşmamalı, yani $a \leq \lambda$ olmalıdır. Öyleyse önce dalga boyunu bulacağız.
  2. $v = \lambda \cdot f$ bağıntısından $\lambda = v / f = 0{,}4 / 5 = 0{,}08$ m bulunur.
  3. Birimi santimetreye çevirelim: $0{,}08$ m $= 8$ cm. Koşul gereği yarık genişliği en çok 8 cm olabilir.
  4. Denetleyelim: bulduğumuz değeri geri koyalım, $\lambda \cdot f = 0{,}08 \cdot 5 = 0{,}4$ m/s ✓ — verilen hızla aynı çıktı.

Sık yapılan hata: "40" seçeneği. Bu, hızın sayı değerini doğrudan dalga boyu sanmaktan gelir: $0{,}4$ m'yi 40 cm'ye çevirip yazmak. Oysa dalga boyu hızın frekansa BÖLÜNMESİYLE bulunur, hızın kendisi değildir.

13. sorunun çözümü

Kütle merkezi yalnız kütle dağılımına bağlıyken ağırlık merkezi hem kütle dağılımına hem de çekim alanına bağlıdır.

  1. Ne soruluyor: tabloda ağırlık merkezinin neye bağlı olduğunu anlatan boş satır.
  2. Kütle merkezi, cismin kütlesinin nasıl dağıldığına göre hesaplanan ortalama konumdur; çekim alanı hiç işe karışmaz.
  3. Ağırlık merkezi ise cismin her parçasına etkiyen ağırlık kuvvetlerinin bileşkesinin uygulama noktasıdır. Her parçanın ağırlığı $m g$ olduğu için bu nokta hem $m$ dağılımına hem de $g$’nin cisim boyunca nasıl değiştiğine bağlıdır.
  4. Denetleyelim: $g$ cisim boyunca aynıysa iki merkez çakışır, farklıysa ayrışır ✓ — ayrışmanın tek sebebi çekim alanıdır.

Sık yapılan hata: "Hiçbir şeye" seçilebilir çünkü ağırlık merkezi çoğu zaman cismin sabit bir noktası gibi düşünülür. Oysa o nokta ağırlık kuvvetlerinden hesaplanır; kütle dağılımı ya da çekim alanı değişirse yeri de değişir.

14. sorunun çözümü

Yatay virajda otomobili çembersel yolda tutan merkezcil kuvveti lastiklerle yol arasındaki sürtünme kuvveti sağlar.

  1. Otomobilin viraj boyunca çember üzerinde kalması için merkeze yönelik, yatay bir kuvvet gerekir: $F = m v^2 / r$.
  2. Etki eden kuvvetleri ayıralım: ağırlık aşağı, normal kuvvet yukarı yöndedir; ikisi de düşeydir ve birbirini dengeler, yatay bileşenleri yoktur.
  3. Lastiklerle yol arasındaki sürtünme ise yataydır ve lastikler viraja döndürüldüğünde merkeze doğru yönelir; merkezcil kuvveti sağlayan odur.
  4. Denetleyelim: buzlu yolda sürtünme azalınca araç virajı dönemeyip teğet doğrultuda savrulur ✓ — merkezcil kuvvetin kaynağı sürtünme.

Sık yapılan hata: "Motorun itme kuvveti" demek. Motorun sağladığı çekiş hareket yönündedir, merkeze doğru değil; sabit süratte bu çekiş hava direncini dengeler, aracı virajda tutmaz.

15. sorunun çözümü

Tork kuvvet ile uzaklığın çarpımıdır, birimi N × m’dir. Sayısal olarak jouleye benzer ama tork enerji değildir; bu yüzden joule yazılmaz.

  1. $\tau = F \cdot d$
  2. Kuvvet N, uzaklık m.
  3. Birim N × m’dir.
16. sorunun çözümü

İtme kuvvet ile etki süresinin çarpımıdır: $500 \times 0{,}05 = 25$ N·s.

  1. Bağıntı: itme $= F \times \Delta t$.
  2. Değerleri koyalım: $500\ \text{N} \times 0{,}05\ \text{s}$.
  3. $500 \times 0{,}05 = 25$; itme 25 N·s.
  4. Denetleyelim: $25 \div 0{,}05 = 500$ N ✓ — itme süreye bölününce kuvvet geri geliyor.

Sık yapılan hata: Sonucu 10.000 bulmak, yani kuvveti süreye BÖLMEK ($500 \div 0{,}05$). Kısa süreli bir çarpışmanın itmesi kuvvetten büyük çıkamaz; itme çarpımla bulunur ve saniyenin küçük bir kesri kuvveti küçültür.

17. sorunun çözümü

F = k·x bağıntısında değerler yerine konunca kuvvet 30 N bulunur.

  1. Verilenleri yazalım: k = 200 N/m, x = 0,15 m. İkisi de bağıntının istediği birimlerde, çevirme gerekmiyor.
  2. Bağıntıyı uygulayalım: F = k · x = 200 × 0,15.
  3. Çarpımı 200 × 15 = 3000 üzerinden yapıp iki ondalık basamağı geri koyalım: 30. Kuvvet 30 N’dir.
  4. Denetleyelim: birimler de tutuyor ✓ — (N/m) × m = N.

Sık yapılan hata: 1.333 demek. Bu, 200 ÷ 0,15 BÖLME işleminin sonucudur; bağıntı ise bölme değil çarpma: F = k · x.

18. sorunun çözümü

Hooke yasasındaki $x$, yayın denge (doğal) konumundan sapma miktarıdır; gerilme ya da sıkışma olması kuvvetin büyüklüğünü değiştirmez.

  1. $x$ yayın doğal boyundan ne kadar uzaklaştığını anlatır; bu uzaklaşma iki yönde olabilir.
  2. Yay 5 cm gerilirse de 5 cm sıkıştırılırsa da sapma miktarı aynıdır ve aynı büyüklükte kuvvet doğar: $F = kx$.
  3. Değişen yalnız kuvvetin yönüdür: gerilen yay içeri çeker, sıkışan yay dışarı iter; ikisinde de kuvvet denge konumuna yöneliktir.
  4. Denetleyelim: $k = 200$ N/m, $x = 0{,}05$ m için iki durumda da $F = 10$ N ✓.

Sık yapılan hata: "Sıkıştırmada yay sabiti değişir" seçeneği yanlıştır: esneklik sınırı içinde aynı yay, gerilmede ve sıkışmada aynı $k$ değerini gösterir. Yay sabiti yayın özelliğidir, sapmanın yönüne bağlı değildir.

19. sorunun çözümü

$\tau = F \cdot d$ bağıntısında $\tau$ ile $d$ doğru orantılıdır; doğrunun eğimi $F$’dir. Buradaki eğim 5, yani kuvvet 5 N’dur.

  1. $\tau = F \cdot d$ bir doğru denklemidir.
  2. Eğim, $\tau$’nun $d$’ye oranıdır.
  3. Bu oran kuvvete eşittir.
20. sorunun çözümü

Çizgisel hız açısal hız ile yarıçapın çarpımıdır: $v = \omega r = 5 \times 2 = 10$ m/s.

  1. Bağıntı: $v = \omega \times r$. Açısal hız saniyede taranan açıyı, yarıçap o açının çemberde karşılık geldiği yayı ölçekler.
  2. Değerleri koyalım: $v = 5\ \text{rad/s} \times 2\ \text{m}$.
  3. $5 \times 2 = 10$; çizgisel hız 10 m/s.
  4. Denetleyelim: $10 \div 2 = 5$ rad/s ✓ — çizgisel hız yarıçapa bölününce açısal hız geri geliyor.

Sık yapılan hata: Sonucu 2,5 bulmak, yani açısal hızı yarıçapa BÖLMEK. Aynı açısal hızda eksenden uzak noktalar daha çok yol alır; bu yüzden yarıçap büyüdükçe çizgisel hız artmalı, bu da çarpımla sağlanır.

Bu kâğıt gerçek bir okul sınavının kopyası değil; kendi soru havuzumuzdan, müfredat sırasına göre derlenmiş bir alıştırma yazılısıdır. Öğretmensen sınıfına özel kâğıt üretebilirsin — öğretmen kaydı.