12. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 1. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
'nde ülke çapında bir birlik sağlanmıştır. Bu birliğin niteliği aranmaktadır. Buna göre kongrede ne yapılmıştır?
- A Ordu terhis edilmiştir
- B Saltanat kaldırılmıştır
- C Cumhuriyet ilan edilmiştir
- D Millî cemiyetler tek çatı altında birleştirilmiştir
- E Antlaşma imzalanmıştır
| Dönem | Cephe sayısı |
|---|---|
| 1920 başı | 3 |
| 1921 sonu | 1 |
Tabloda açık cephe sayısındaki değişim verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?
- A Ordunun dağılması
- B Mücadelenin sona ermesi
- C Kuvvetlerin tek bir cepheye yoğunlaştırılabilir hâle gelmesi
- D İşgallerin genişlemesi
- E Cephe sayısının artması
| Alan | Yeni düzenlemeyle gelen |
|---|---|
| Eğitim | Kız ve erkek öğrencilere aynı öğretim |
| Hukuk | ? |
Tabloda alanlar ve düzenlemeler eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Hangi seçenek bu boşluğa uygundur?
- A Okulların ayrılması
- B Aynı öğretim programı
- C Miras ve tanıklıkta eşitlik
- D Mahkemelerin çoğalması
- E Kuralların farklılaşması
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre iletişim ağlarının toplumsal etkisi hangisidir?
- A Mesafenin bilgi akışındaki belirleyiciliğinin azalması
- B Bilginin yavaşlaması
- C Ağların daralması
- D Gelişmelerin gizlenmesi
- E Mesafenin artması
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre savaşın sonuna doğru dış politikadaki değişimin gerekçesi hangisidir?
- A İlişkilerin kesilmesi
- B Savaşın uzayacağı beklentisi
- C Tarafsızlığın gereksizliği
- D Savaş sonrası kurulacak düzende yer alma isteği
- E Düzenin kurulmayacağı düşüncesi
Kartlarda ulaşım alanındaki gelişmeler verilmiştir. Bu gelişmelerin ortak ekonomik sonucu hangisidir?
- A Ticaretin azalması
- B Taşımanın yavaşlaması
- C Maliyetin artması
- D Pazarın daralması
- E Malın ve insanın daha kısa sürede yer değiştirebilmesi
| Durum | Alınan önlem |
|---|---|
| Temel gıdada kıtlık | Ekmek karnesi uygulaması |
| Fiyatların hızla artması | ? |
Tabloda sorunlar ve önlemler eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?
- A Vergilerin kaldırılması
- B Ekmek karnesi uygulaması
- C Üretimin durdurulması
- D Ticaretin serbest bırakılması
- E Fiyatların denetlenmesi ve dağıtımın düzenlenmesi
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre demiryolu yatırımlarının ekonomik değeri hangisidir?
- A İç bölgelerin üretimini pazarla buluşturması
- B Üretimi azaltması
- C Maliyeti artırması
- D Pazarı daraltması
- E Ulaşımı zorlaştırması
Şemada bir mücadele yönteminin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bu yöntemin dayandığı ilke hangisidir?
- A İlaç kullanımını durdurmak
- B Yalnızca hastaları tedavi etmek
- C Hastalığı görmezden gelmek
- D Hastalığın kaynağına yönelerek yayılmayı önlemek
- E Hastaneleri kapatmak
Kartlarda bir barış görüşmesinde ele alınan başlıklar verilmiştir. Bu başlıkların ortak yönü hangisidir?
- A Hepsinin kültürel olması
- B Hepsinin yalnızca askerî olması
- C Hepsinin ekonomik olması
- D Hepsinin yeni devletin bağımsızlığını doğrudan ilgilendirmesi
- E Hepsinin geçici olması
| Kaynak | Türü |
|---|---|
| Dönemin gazete haberleri | Birinci el kaynak |
| Sonradan yazılmış bir inceleme | ? |
Tabloda kaynaklar sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?
- A Sözlü kaynak
- B Birinci el kaynak
- C İkinci el kaynak
- D Arkeolojik buluntu
- E Kaynak sayılmaz
Bir anlayış üzerine
Bir komutan, "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır." anlayışıyla savunmayı tek bir çizgiye değil bütün bir alana yaymıştır.
Yukarıdaki anlayışın sağladığı üstünlük hangisidir?
- A Kuvvet ihtiyacının azalması
- B Savunmanın kolaylaşması
- C Cephenin kısalması
- D Ordunun küçülmesi
- E Bir noktanın düşmesinin savunmanın tümünü çökertmemesi
| Durum | Taşımacılıkta sonucu |
|---|---|
| Kıyı taşımacılığının yabancı şirketlerde olması | Gelir dışarıya çıkar |
| Bu hakkın ülkeye geçmesi | ? |
Tabloda taşımacılık düzenleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?
- A Gemi sayısının azalması
- B Gelirin dışarıya çıkması
- C Limanların kapanması
- D Ticaretin durması
- E Gelirin ülkede kalması ve denizciliğin gelişmesi
| Durum | Sonucu |
|---|---|
| Farklı takvimlerin bir arada kullanılması | Tarih çevirisi ve karışıklık |
| Tek takvime geçilmesi | ? |
Tabloda takvim düzenleri ve sonuçları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?
- A Takvimin kaldırılması
- B Tarih çevirisi gereği
- C Karışıklığın artması
- D Yazışmanın durması
- E Yurt içi ve dışı yazışmalarda ortak bir tarih düzeni
| Alan | Kazanım |
|---|---|
| Cephe | İşgalin sona ermesi |
| Masa | ? |
Tabloda iki alandaki kazanımlar eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Hangi seçenek bu boşluğa uygundur?
- A Nüfusun artması
- B İşgalin sona ermesi
- C Ordunun büyümesi
- D Bağımsızlığın hukuki olarak tanınması
- E Sınırların kaldırılması
Bir çıkarım üzerine
Bir öğrenci, fabrika sayısının arttığını görüp "Öyleyse herkesin geliri de aynı oranda artmıştır." demiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?
- A Üretim artışını gelirin herkese eşit yansıması saymak
- B Fabrikaları saymamak
- C Üretimi ölçmemek
- D Geliri hesaplamamak
- E Veriyi okumamak
| Ölçüt | Eski düzen | Yeni düzen |
|---|---|---|
| Nikâh | Farklı usuller | Resmî nikâh |
| Miras | Farklı paylar | ? |
Tabloda iki düzen karşılaştırılmış, bir bölüm boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl yazılmalıdır?
- A Belirsiz paylar
- B Farklı paylar
- C Payların kaldırılması
- D Eşit paylar
- E Mirasın yasaklanması
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre kente göçün hızlanmasının nedeni hangisidir?
- A Makineleşmenin durması
- B Kırda iş gücünün artması
- C Makineleşmeyle kırda iş gücü ihtiyacının azalması
- D Kentlerin küçülmesi
- E Göçün yasaklanması
Kartlarda bu konuda işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Adımlar birbirinden bağımsızdır.
- B Vergi yükü artmıştır.
- C Ulusal kurum kurulmamıştır.
- D Devlet üretimden uzak durmuştur.
- E Ekonomi politikası; üreticinin yükünü azaltan, ulusal kurumlar kuran ve devleti üretime sokan bir bütün oluşturmuştur.
Bir çıkarım üzerine
Bir öğrenci, bir kanunun kabul edildiği tarihi görüp "Öyleyse o tarihten sonra hiçbir sorun yaşanmamıştır." demiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?
- A Sorunları saymamak
- B Kanunu okumamak
- C Tarihi bilmemek
- D Belgeyi bulamamak
- E Kanunun kabulünü uygulamadaki bütün sorunların çözümü saymak
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Sivas Kongresi’nde dağınık millî cemiyetler tek bir çatı altında birleştirilmiştir.
- Seçenekleri tarihleriyle eleyelim; kongre 1919’da toplandı.
- Saltanat 1922’de kaldırıldı, cumhuriyet 1923’te ilan edildi, Lozan yine 1923’te imzalandı. Ordunun terhisi ise 1918’de Mondros’la gelen bir hükümdü ve kongrenin işi değildi.
- Geriye 1919’un sorununa verilen yanıt kalıyor: o tarihte direniş dağınıktı ve her bölge kendi cemiyetini kurmuştu. Kongre bu cemiyetleri tek çatı altında birleştirdi.
- Denetleyelim: birleşme ülke çapında bir birlik sağlıyor ✓ — sorunun sözünü ettiği birlik de budur.
Sık yapılan hata: "Saltanat kaldırılmıştır" demek. Saltanat 1 KASIM 1922’de kaldırıldı; Sivas Kongresi ise 1919’da toplanmıştı.
2. sorunun çözümü
Cephe sayısının azalması, kuvvetlerin tek bir cepheye yoğunlaştırılabilmesini mümkün kılar.
- Tablodaki iki veriyi okuyalım: 1920 başında üç cephe, 1921 sonunda bir cephe. Yani cephe sayısı azalmış.
- Soru "en uygun çıkarım" istiyor; tablonun gösterdiğinden fazlasını söylememek gerekir. Tabloda asker sayısı ya da savaşın durumu yok.
- Cephe sayısı azaldığında kuvvet daha az yere bölünür. Buradan çıkarılabilecek en uygun sonuç, kuvvetlerin tek bir cephede yoğunlaştırılabilir hâle gelmesidir.
- Denetleyelim: "mücadelenin sona ermesi" seçeneği ✓ — bir cephe hâlâ açık olduğuna göre mücadele sürüyor.
Sık yapılan hata: "Ordunun dağılması" demek. Tablo cephe SAYISINI veriyor, ordunun durumunu değil; cephe kapanması askerin dağıldığı anlamına gelmez.
3. sorunun çözümü
Tabloda hukuk alanının karşılığı, miras ve tanıklıkta kadın-erkek eşitliğidir.
- Tablo alanları yeni düzenlemeyle eşleştiriyor ve ortak tema eşitlik: eğitimde kız ve erkek öğrencilere aynı öğretim.
- Boş satır hukuk. Eski düzende mirasta ve mahkemede tanıklıkta kadın ile erkek arasında fark vardı.
- Türk Medeni Kanunu (1926) ve yeni hukuk düzeniyle miras paylarında ve tanıklıkta kadın ile erkek eşit sayıldı.
- Denetleyelim: seçenek hem hukuk alanına ait olmalı hem de eğitim satırındaki eşitlik temasını sürdürmeli ✓ — miras ve tanıklıkta eşitlik ikisini de karşılıyor.
Sık yapılan hata: "Aynı öğretim programı" cevabı. Bu eşitlik düzenlemesi eğitim alanına aittir ve tabloda zaten eğitim satırında yazılı; hukuk satırının karşılığı mahkemeyi ve mirası ilgilendiren bir düzenleme olmalıdır.
4. sorunun çözümü
Yaygın iletişim ağları, bilgiye ulaşmada mesafenin belirleyiciliğini azaltır.
- Şemadaki üç basamağı okuyalım: iletişim ağları yaygınlaşır → bilgi hızla yayılır → uzak yerlerdeki gelişmeler anında izlenir.
- Son basamaktaki iki sözcüğe dikkat edelim: "uzak" ve "anında". Eskiden uzaklık, haberin geç gelmesi demekti.
- Ağlar yaygınlaşınca haberin ulaşma süresi mesafeden bağımsız hâle geliyor. Toplumsal etki, mesafenin bilgi akışındaki belirleyiciliğinin azalmasıdır.
- Denetleyelim: mesafe ortadan kalkmıyor, BELİRLEYİCİLİĞİ azalıyor ✓ — mal taşımada mesafe hâlâ önemli.
Sık yapılan hata: "Mesafenin artması" demek. Şema tam TERSİNİ gösteriyor: uzak yerlerdeki gelişmeler anında izlenebiliyor, yani mesafenin etkisi azalıyor.
5. sorunun çözümü
Savaşın sonucu belirginleşince, kurulacak düzende yer alma isteği dış politikanın yönünü değiştirmiştir.
- Şemadaki üç basamağı okuyalım: savaşın sonucu belirginleşir → kurulacak düzende yer alma gerekir → dış politikada yön değişir.
- Birinci basamak yeni bir bilgi getiriyor. Savaş sürerken hangi tarafın kazanacağı belli değildi; bu belirsizlik iki tarafa da mesafeli durmayı akla uygun kılıyordu.
- Sonuç belirginleşince hesap değişir: savaştan sonra kurulacak düzenin dışında kalmamak gerekir. Yön değişiminin gerekçesi budur.
- Denetleyelim: "savaşın uzayacağı beklentisi" seçeneği ✓ — şema tersini, sonucun belirginleştiğini söylüyor.
Sık yapılan hata: "Tarafsızlığın gereksizliği" demek. Şemada tarafsızlığın ilkesel olarak reddedildiği SÖYLENMİYOR; yön değişiminin gerekçesi yeni düzende yer alma isteğidir.
6. sorunun çözümü
Kara, hava ve deniz bağlantılarının gelişmesi mal ve insan hareketini hızlandırır.
- Üç kartı okuyalım: karayolu ağı, havayolu bağlantıları, liman kapasitesi.
- Üçü de farklı ulaşım türü ama aynı işi yapıyor: taşıma kapasitesini ve hızını artırıyor.
- Kapasite arttıkça mal ve insan daha kısa sürede yer değiştirebiliyor. Ortak ekonomik sonuç budur.
- Denetleyelim: taşıma süresi kısaldıkça maliyet de düşer ✓ — bu, dış pazara açılmayı kolaylaştıran etkenlerden biri.
Sık yapılan hata: "Maliyetin artması" demek. Ulaşım kapasitesinin artması taşımayı hızlandırır ve birim maliyeti genellikle DÜŞÜRÜR; kartlardaki üç gelişme de bu yönde çalışıyor.
7. sorunun çözümü
Hızlı fiyat artışına karşı fiyatların denetlenmesi ve dağıtımın düzenlenmesi yoluna gidilmiştir.
- Tablonun kurgusu şu: solda sorun, sağda alınan önlem. Her önlem kendi sorununa göre seçiliyor.
- Dolu satır: temel gıdada kıtlık → ekmek karnesi uygulaması. Kıtlık bir miktar sorunudur; karne de mevcut miktarı herkese pay ederek çözmeye çalışır.
- Fiyatların hızla artması ise bir fiyat sorunudur. Buna karşı fiyatların denetlenmesi ve dağıtımın düzenlenmesi gerekir.
- Denetleyelim: "ekmek karnesi uygulaması" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRDA kıtlık için zaten yazılmış.
Sık yapılan hata: "Ticaretin serbest bırakılması" demek. Fiyatlar zaten hızla ARTIYOR; serbest bırakmak bu artışı önlemez, denetim ve dağıtım düzeni gerekir.
8. sorunun çözümü
Demiryolu, taşıma maliyetini düşürerek iç bölge üretimini pazarla buluşturur.
- Şemadaki üç basamağı okuyalım: demiryolu iç bölgelere ulaşır → taşıma maliyeti düşer → iç bölge ürünü pazara çıkar.
- Ortadaki basamak zinciri kuruyor. Uzak bir bölgede üretilen ürünün pazara taşınması pahalıysa, satış fiyatı maliyeti karşılamaz ve ürün yerinde kalır.
- Demiryolu bu maliyeti düşürerek engeli kaldırıyor. Ekonomik değeri, üretimi olan ama pazara ulaşamayan bölgeleri ticarete katmasıdır.
- Denetleyelim: üretim zaten vardı ✓ — değişen şey üretimin miktarı değil, pazara ulaşabilmesi.
Sık yapılan hata: "Pazarı daraltması" demek. Şemanın son basamağı iç bölge ürününün pazara ÇIKTIĞINI söylüyor; pazar daralmıyor, genişliyor.
9. sorunun çözümü
Bataklıkların kurutulmasıyla sıtmayla mücadele, hastalığın kaynağına yönelerek yayılmayı önleme ilkesine dayanır.
- Şemanın ilk basamağı: bataklıklar kurutuluyor. Sıtmayı insana sivrisinek bulaştırır ve sivrisinek durgun suda ürer.
- İkinci basamak: üreme alanı ortadan kalkınca sivrisinek azalıyor.
- Son basamak: hastalığı taşıyan canlı azaldığı için sıtma vakaları düşüyor. Hastaya değil, hastalığın kaynağına müdahale edilmiş oluyor.
- Denetleyelim: şemada hiç ilaç ya da hastane basamağı yok ✓ — önlem hastalık ortaya çıkmadan kaynağında alınıyor; bu koruyucu sağlık yaklaşımıdır.
Sık yapılan hata: "Yalnızca hastaları tedavi etmek" cevabı. Şemada tedavi basamağı bulunmuyor; bataklığı kurutmak hastayı iyileştirmez, yeni hastalanmaları önler. Yöntem tedaviye değil, kaynağı kurutmaya dayanıyor.
10. sorunun çözümü
Sınırlar, kapitülasyonlar, azınlıklar ve boğazlar; hepsi yeni devletin bağımsızlığını doğrudan ilgilendirir.
- Dört başlığı tek tek alıp her birinin devletin hangi yetkisine dokunduğunu soralım.
- Sınırlar devletin nerede hüküm süreceğini, kapitülasyonlar ekonomisini kendi kurallarıyla düzenleyip düzenleyemeyeceğini belirliyor.
- Azınlıklar başlığı iç hukuk düzenini, boğazlar ise kendi topraklarındaki geçişe kimin karar vereceğini konu ediniyor. Dördü de egemenlik yetkisine doğrudan dokunuyor; ortak yön budur.
- Denetleyelim: "hepsinin ekonomik olması" seçeneği ✓ — yalnız kapitülasyonlar ekonomik, ötekiler değil.
Sık yapılan hata: "Hepsinin yalnızca askerî olması" demek. Sayılan başlıkların hiçbiri ordu ya da cephe konusu DEĞİL; sınır, ekonomi, iç hukuk ve geçiş rejimiyle ilgililer.
11. sorunun çözümü
Sonradan yazılmış bir inceleme ikinci el kaynaktır.
- Tablonun ölçütü kaynağın olayla arasındaki zaman. Dolu satır: dönemin gazete haberleri → birinci el kaynak.
- Gazete haberi olayın hemen ardından yazılır. Bu ona bir güç verir: olayı yaşayan insanların o günkü bilgisini ve dilini taşır. Ama bir sınır da getirir; olayın nasıl sonuçlanacağını henüz bilmez.
- Sonradan yazılan inceleme ise sonucu bilir ve başka kaynaklara dayanır. Olayın kendi anına ait olmadığı için ikinci el sayılır.
- Denetleyelim: "kaynak sayılmaz" seçeneği ✓ — ikinci el olmak bir metni kaynak olmaktan çıkarmaz.
Sık yapılan hata: Birinci el kaynak demek. Bu, ÜST SATIRDA dönemin gazeteleri için zaten yazılmış; sonradan yazılan inceleme olayın kendi anına ait değildir.
12. sorunun çözümü
Savunma bütün bir alana yayıldığında, bir noktanın düşmesi savunmanın tümünü çökertmez.
- İki savunma biçimini karşılaştıralım. Hat savunmasında bütün güç tek bir çizgide toplanır; o çizgi aşılırsa arkada duracak bir şey kalmaz.
- Alan savunmasında ise kuvvet derinliğe yayılır. Bir nokta düşse bile gerisinde savunmayı sürdüren başka mevziler bulunur.
- Üstünlük buradadır: tek bir noktanın kaybı belirleyici olmaktan çıkar ve direniş sürer.
- Denetleyelim: "kuvvet ihtiyacının azalması" seçeneği ✓ — alan savunması daha az değil, daha çok kuvvet ister.
Sık yapılan hata: "Cephenin kısalması" demek. Savunmanın alana yayılması cepheyi kısaltmaz, TERSİNE genişletir; sağladığı üstünlük derinlikten gelir.
13. sorunun çözümü
Kıyı taşımacılığı hakkının ülkeye geçmesi geliri içeride tutmuş ve denizciliği geliştirmiştir.
- Tablonun kurgusu şu: solda taşımacılık düzeni, sağda sonucu. İki satır aynı işin iki ayrı elde bulunduğu durumu veriyor.
- Dolu satır: kıyı taşımacılığının yabancı şirketlerde olması → gelir dışarıya çıkar. Taşımayı yapan kim ise ücreti de o alıyor.
- Hak ülkeye geçince bu akış tersine döner: gelir içeride kalır. Üstelik iş yerli şirketlere geçtiği için gemi, liman ve denizci ihtiyacı doğar; denizcilik gelişir.
- Denetleyelim: "gelirin dışarıya çıkması" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRDA zaten yazılmış.
Sık yapılan hata: "Ticaretin durması" demek. Taşımacılık DURMUYOR, yalnız onu kimin yaptığı değişiyor; işi yerli şirketler üstleniyor.
14. sorunun çözümü
Tek takvime geçilmesinin sonucu, yurt içi ve dışı yazışmalarda ortak bir tarih düzeninin sağlanmasıdır.
- Tablonun ilk satırı: farklı takvimlerin bir arada kullanılması tarih çevirisi ve karışıklık doğuruyor.
- Osmanlı’da hicri ve rumi takvim bir arada kullanılıyor, dünyanın büyük bölümü ise miladi takvimi kullanıyordu; her yazışmada tarihlerin çevrilmesi gerekiyordu.
- 1 Ocak 1926’dan itibaren miladi takvime geçildi; böylece hem ülke içinde hem de diğer devletlerle yazışmada aynı tarih düzeni kullanılmaya başlandı.
- Denetleyelim: ilk satırın sorunu karışıklıksa, çözüm satırının sonucu ortak düzen olmalı ✓ — seçenek tam olarak bunu söylüyor.
Sık yapılan hata: "Tarih çevirisi gereği" cevabı. Tarih çevirisi tabloda ilk satırın, yani farklı takvimlerin sorunu olarak zaten yazılı; tek takvime geçilince bu gerek ortadan kalkar, sonuç olarak ortak tarih düzeni doğar.
15. sorunun çözümü
Cephede işgal fiilen sona erdirilir; masada ise bağımsızlık hukuki olarak tanınır.
- Tablonun kurgusu şu: solda alan, sağda o alanda elde edilen kazanım. İki alan iki farklı türde kazanım veriyor.
- Dolu satır: cephe → işgalin sona ermesi. Bu fiilî bir kazanımdır; sahadaki durum değişir, işgal kuvvetleri çekilir.
- Masadaki kazanım ise fiilî değil hukuki olmalı: bağımsızlığın bir antlaşmayla tanınması. Fiilî durum sahada kurulur, hukuki durum metinle kalıcılaşır.
- Denetleyelim: "işgalin sona ermesi" seçeneği ✓ — bu, ÜST SATIRDA cephe için zaten yazılmış.
Sık yapılan hata: "İşgalin sona ermesi" demek. Bu, ÜST SATIRDA cephe için zaten yazılmış; masadaki kazanım fiilî değil hukuki niteliktedir.
16. sorunun çözümü
Üretimin artması toplam geliri artırabilir; bu gelirin nasıl dağıldığı ayrıca incelenir.
- Öğrencinin elindekini ve vardığı sonucu ayıralım. Elindeki: fabrika sayısının arttığı. Vardığı sonuç: herkesin gelirinin aynı oranda arttığı.
- İki şey farklı soruların yanıtı. Fabrika sayısı ne kadar üretildiğini gösterir; gelir dağılımı ise üretilenin kimler arasında nasıl paylaşıldığını.
- Üretim artarken dağılım eşit olmayabilir; bunu görmek için gelir verilerine ayrıca bakmak gerekir. Hata, üretim artışını gelirin herkese eşit yansıması saymaktır.
- Denetleyelim: öğrenci veriyi doğru okuyor ✓ — yanlış olan, ondan çıkardığı sonuç.
Sık yapılan hata: "Veriyi okumamak" demek. Öğrenci fabrika sayısındaki artışı DOĞRU okuyor; hatası bu veriden gelir dağılımı hakkında sonuç çıkarmasıdır.
17. sorunun çözümü
Yeni düzende mirasta paylar eşittir.
- Tablo her ölçütte eski düzeni yeni düzenle karşılaştırıyor: nikâhta farklı usuller → resmî nikâh; yani çok çeşitlilikten tek ve eşit kurala geçiliyor.
- Mirasta eski düzen "farklı paylar": kadın ve erkek mirasçılar farklı pay alıyordu.
- Türk Medeni Kanunu (1926) ile aynı derecedeki kadın ve erkek mirasçılar eşit pay almaya başladı.
- Denetleyelim: yeni düzen sütunu eski düzenin sorununu gidermeli ✓ — "farklı paylar" sorununun giderilmiş hâli "eşit paylar"dır.
Sık yapılan hata: "Payların kaldırılması" cevabı. Medeni Kanun mirası ya da payları ortadan kaldırmadı, yalnız paylar arasındaki kadın-erkek farkını kaldırdı; miras hakkı sürüyor ama artık eşit biçimde paylaşılıyor.
18. sorunun çözümü
Makineleşme kırsalda iş gücü ihtiyacını azaltmış, açığa çıkan nüfus kente yönelmiştir.
- Şemadaki üç basamağı okuyalım: tarımda makineleşme artar → kırda iş gücü ihtiyacı azalır → kente göç hızlanır.
- Ortadaki basamak belirleyici. Traktör ve biçerdöver, daha önce onlarca kişinin yaptığı işi yapıyor; aynı toprak daha az insanla işlenebiliyor.
- Kırda iş bulamayan nüfus, iş imkânının bulunduğu kentlere yöneliyor. Göçün hızlanmasının nedeni budur.
- Denetleyelim: göç yalnız kentin çekiciliğiyle açıklanamaz ✓ — şema kırdaki iticiliği de gösteriyor.
Sık yapılan hata: "Kırda iş gücünün artması" demek. Şemanın ikinci basamağı kırda iş gücü ihtiyacının AZALDIĞINI söylüyor; artsaydı nüfus kırda kalır, göç hızlanmazdı.
19. sorunun çözümü
Kartlar üreticinin yükünü, ulusal kurumları ve devletin üretimdeki rolünü tek bir bütünde birleştirir.
- Üç kartı okuyalım: vergi yükü hafifledi, ulusal kurumlar kuruldu, devlet üretime girdi.
- Kartların hangi soruna karşılık geldiğine bakalım. Birincisi üreticinin elindeki payı artırıyor; ikincisi kaynağın nerede toplanacağını içeri alıyor.
- Üçüncüsü ise özel sermayenin yetmediği yatırımları üstleniyor. Üçü birlikte tek bir ekonomi politikası oluşturuyor; en kapsayıcı sonuç bunları birlikte anmalıdır.
- Denetleyelim: "adımlar birbirinden bağımsızdır" seçeneği ✓ — üçü de aynı sorunun ayrı yüzlerine bakıyor.
Sık yapılan hata: "Devlet üretimden uzak durmuştur." demek. Üçüncü kart tam TERSİNİ söylüyor: devlet üretime girmiştir.
20. sorunun çözümü
Öğrencinin hatası, kanunun kabul edilmesini uygulamadaki bütün sorunların çözülmesi saymaktır.
- Öğrencinin çıkarımı iki parçalı: kanun belli bir tarihte kabul edildi → o tarihten sonra hiç sorun yaşanmadı.
- Kanunun kabulü hukuki bir başlangıçtır; uygulamaya geçmesi için duyurulması, kurumların kurulması, insanların alışması gerekir.
- Ulaşımın güç olduğu yerlerde ve alışkanlıkların güçlü olduğu alanlarda bu süreç yıllar alabilir; sorunlar zamanla aşılır.
- Denetleyelim: çıkarım "kabul = kusursuz uygulama" eşitliğine dayanıyor ✓ — tarihte bu eşitlik kurulamaz, hata tam olarak bu.
Sık yapılan hata: "Tarihi bilmemek" cevabı. Öğrenci kanunun kabul tarihini doğru görmüş; hata tarihte değil, o tarihten yanlış bir sonuç çıkarmasında: kanunun kabulünü uygulamadaki sorunların tamamen bittiği an saymasında.