5. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Güneş nedir?
- A yıldızdır
- B gezegendir
- C uydudur
- D gezegendir ve ışık yansıtır
Aynı çubukla yapılan deneyde lambanın yüksekliği artırılarak gölge boyu ölçülmüş ve sonuçlar tabloya yazılmıştır. Tablodaki iki büyüklük arasındaki ilişkiyi doğru anlatan ifade hangisidir?
- A Lamba yükseldikçe gölge boyu azalır.
- B Lamba yükseldikçe gölge boyu artar.
- C Gölge boyu lamba yüksekliğinden etkilenmez.
- D Gölge boyu önce artar sonra azalır.
Karanlık bir sınıfta fenerle aydınlatılan köpük top çevresinde dolaştırılarak Ay evreleri canlandırılmaktadır. Bu modelde fenerin temsil ettiği gök cismi hangisidir?
- A Dünya
- B Ay
- C Yıldız kümesi
- D Güneş
Ay'ın evrelerinin oluşma sebebi nedir?
- A Ay'ın Dünya etrafında dönmesi
- B Ay'ın ışık üretmesi
- C Güneş tutulması
- D Dünya'nın gölgesi
Gölet suyundan alınan bir damla mikroskopta 400 kat büyütülerek incelenmiş ve şekildeki yapılar görülmüştür. Çıplak gözle görülemeyen bu canlılar hangi grupta yer alır?
- A Mikroskobik canlılar
- B Omurgalı hayvanlar
- C Çiçekli bitkiler
- D Şapkalı mantarlar
Şekildeki iki kapta aynı ekmek, aynı nem ve aynı sıcaklık kullanılmış; yalnızca kapların bulunduğu yer farklı seçilmiştir. Bu deneyi kuran öğrencinin sınamak istediği soru hangisidir?
- A Küflenmeyi nem miktarı etkiler mi?
- B Küflenmeyi sıcaklık etkiler mi?
- C Küflenmeyi ekmeğin türü etkiler mi?
- D Küflenmeyi ışık etkiler mi?
Şekilde toprakta ve nemli ortamlarda yaşayan şapkalı bir mantarın yapısı verilmiştir. Mantarların bitkilerden ayrılmasını sağlayan temel özellik hangisidir?
- A Toprakta yetişmeleri
- B Nemli ortamı sevmeleri
- C Kendi besinlerini üretememeleri
- D Kokularının olması
Dünya'daki yaşam için Güneş neden gereklidir?
- A ışık ve ısı verdiği için
- B ağır olduğu için
- C döndüğü için
- D renkli olduğu için
Kıyıdan uzaklaşan bir geminin önce gövdesinin, sonra bacasının, en son direğinin gözden kaybolduğu gözlenmiştir. Bu gözlem Dünya'nın şekli hakkında neyi kanıtlar?
- A Dünya tamamen düzdür.
- B Dünya kütle çekimi olmayan bir cisimdir.
- C Dünya kare biçiminde bir levhadır.
- D Dünya küreye benzeyen yuvarlak bir şekle sahiptir.
Tabloda Dünya ile Ay'ın bazı özellikleri karşılaştırılmıştır. Tablodaki verilere dayanarak Ay ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A Ay'da bol miktarda sıvı su bulunur.
- B Ay'da Dünya'daki gibi bir yaşam ortamı yoktur.
- C Ay'da soluk alınabilecek bir hava katmanı vardır.
- D Ay, Dünya ile tamamen aynı koşullara sahiptir.
Tabloda ülkemizdeki bir ilde üç farklı tarihte ölçülen gündüz süreleri verilmiştir. Bu ölçümler Dünya'nın hangi hareketiyle açıklanabilir?
- A Ay'ın evre değiştirmesiyle
- B Dünya'nın Güneş çevresinde dolanmasıyla
- C Güneş'in Dünya çevresinde dolanmasıyla
- D Ay'ın Dünya'ya yaklaşmasıyla
Tabloda Dünya'nın iki hareketi, süreleri ve sonuçları verilmiş, sonuç sütunu boş bırakılmıştır. Soru işaretli yerlere yukarıdan aşağıya sırasıyla ne yazılmalıdır?
- A Mevsimler – gece ve gündüz
- B Ay evreleri – gece ve gündüz
- C Tutulmalar – Ay evreleri
- D Gece ve gündüz – mevsimler
Gözlem defterindeki dört çizim karışık sıradadır ve öğrenci bunları gözlenme sırasına dizecektir. Yeni aydan başlayarak dolunaya kadar giden doğru sıralama hangi seçenektedir?
- A K – L – M – N
- B L – M – N – K
- C M – N – K – L
- D N – K – M – L
Bir öğrenci üç canlıyı gruplandırıp tabloya yazmıştır. Öğrencinin bu tabloda yaptığı yanlışlık hangi satırdadır ve nasıl düzeltilmelidir?
- A Yosun satırı; yosun hayvan grubuna alınmalıdır.
- B Ahtapot satırı; ahtapot bitki grubuna alınmalıdır.
- C Maya satırı; maya mantar grubuna alınmalıdır.
- D Tabloda yanlışlık yoktur.
Şekilde Dünya'nın Güneş ışığını alan ve almayan yüzleri gösterilmiştir. Bir yerde gündüz yaşanırken başka bir yerde gece yaşanmasına yol açan hareket hangisidir?
- A Ay'ın Dünya çevresinde dolanması
- B Güneş'in kendi ekseni etrafında dönmesi
- C Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi
- D Dünya'nın Güneş çevresinde dolanması
Şekilde Ay'ın bir ay boyunca gözlenen evreleri sırayla numaralandırılmıştır. Ay'ın tamamen aydınlık göründüğü dolunay evresi kaç numaralı çizimdir?
- A 1
- B 3
- C 7
- D 5
Bir doğa parkında bir yıl boyunca kaydedilen hayvan tür sayıları grafiğe aktarılmıştır. Grafikteki verilere göre kuş türlerinin sayısı memeli türlerinin sayısının kaç katıdır?
- A 1 kat
- B 2 kat
- C 3 kat
- D 4 kat
Tabloda bir çubuğun gün içinde farklı saatlerde ölçülen gölge boyları verilmiştir. Bu ölçümlerden yola çıkarak öğrencinin ulaşabileceği doğru yargı nedir?
- A Gölge boyu gün boyunca hiç değişmez.
- B Gölge boyu sabahtan akşama doğru sürekli artar.
- C Gölge boyu yalnızca çubuğun kalınlığına bağlıdır.
- D Gölge boyu öğleye doğru kısalır, sonra tekrar uzar.
Fen kitabında Güneş için "kendi ışığını ve ısısını üreten, gaz ve plazmadan oluşan bir gök cismidir" yazmaktadır. Bu tanım Güneş'in hangi tür gök cismi olduğunu belirtir?
- A Uydu
- B Gezegen
- C Yıldız
- D Kuyruklu yıldız
Şekilde Ay'ın dört konumu ve her konumda Dünya'ya bakan X yüzeyi işaretlenmiştir. Dünya'dan bakan bir gözlemcinin Ay'ın hep aynı yüzünü görmesinin nedeni nedir?
- A Ay hiç dönmediği için aynı yüz görünür.
- B Ay kendi ekseni etrafında dolanma süresiyle aynı sürede döner.
- C Ay'ın arka yüzü hiç ışık almaz.
- D Dünya, Ay ile birlikte aynı hızda döner.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Güneş bir yıldızdır.
- Yıldızlar ışık ve ısı üretir.
- Gezegenler ve uydular ışık üretmez, yansıtır.
- Güneş kendi ışığını ürettiği için yıldızdır.
2. sorunun çözümü
Yükseklik 20'den 60 cm'ye çıkarken gölge 48'den 15 cm'ye düşmüştür.
- Tabloda yükseklik değerleri 20, 40 ve 60 cm'dir.
- Karşılık gelen gölge boyları 48, 26 ve 15 cm'dir.
- Yükseklik büyürken gölge boyu küçülmektedir.
- Yani ışık kaynağı yükseldikçe gölge kısalır.
3. sorunun çözümü
Modelde ışığı üreten fener Güneş'i, aydınlatılan köpük top Ay'ı, gözlemci öğrenci Dünya'yı temsil eder.
- Modelde tek ışık kaynağı fenerdir.
- Gerçekte tek ışık kaynağı Güneş'tir.
- Köpük top ışığı yansıtır, bu Ay'a karşılık gelir.
- Bu yüzden fener Güneş'i temsil eder.
4. sorunun çözümü
Ay döndükçe aydınlık yüzü farklı görünür.
- Ay kendi ışığını üretmez, Güneş ışığını yansıtır.
- Ay, Dünya etrafında dönerken aydınlık yüzünün farklı kısımlarını görürüz.
- Bu yüzden evreler oluşur.
5. sorunun çözümü
Yalnızca mikroskopla görülebilen bu canlılara mikroskobik canlılar denir.
- Canlılar çıplak gözle görülememektedir.
- Ancak 400 kat büyütmede fark edilmişlerdir.
- Bu özellikteki canlılara mikroskobik canlılar denir.
- Bitki, hayvan ve şapkalı mantarlar gözle görülebilir.
6. sorunun çözümü
Nem ve sıcaklık sabittir; değişen tek koşul ışıktır (karanlık dolap – aydınlık raf).
- İki kapta da ekmek aynıdır.
- Nem ve sıcaklık her iki kapta da aynı yazılmıştır.
- Yalnızca biri karanlıkta, diğeri aydınlıkta bekletilmiştir.
- Değişen tek etken ışık olduğu için deney ışığın etkisini sınar.
7. sorunun çözümü
Bitkiler besinini kendi üretir; mantarlar besinini dışarıdan hazır alır.
- Bitkiler ışık kullanarak kendi besinini üretir.
- Mantarlarda besin üretimini sağlayan yapı yoktur.
- Mantar, üzerinde yaşadığı maddeden besin alır.
- Bu yüzden ayırt edici özellik besin üretememeleridir.
8. sorunun çözümü
Güneş enerji kaynağıdır.
- Bitkiler fotosentez için ışığa ihtiyaç duyar.
- Canlılar uygun sıcaklıkta yaşayabilir.
- Güneş hem ışık hem ısı verdiği için yaşam mümkündür.
9. sorunun çözümü
Yüzey bükümlü olduğu için gemi alttan başlayarak kaybolur; bu, Dünya'nın yuvarlaklığını gösterir.
- Şekilde deniz yüzeyi bükümlü çizilmiştir.
- Gemi uzaklaştıkça önce alt kısmı bu bükümün arkasında kalır.
- En yüksek nokta olan direk en son kaybolur.
- Düz bir yüzeyde gemi bütün hâlinde küçülerek kaybolurdu; demek ki Dünya yuvarlaktır.
10. sorunun çözümü
Tabloda Ay için hava, su ve canlı yaşamı sütunlarının üçü de "Yok" olarak verilmiştir.
- Tabloda üç özellik karşılaştırılmıştır.
- Dünya sütununda üçü de "Var" yazmaktadır.
- Ay sütununda üçü de "Yok" yazmaktadır.
- Bu nedenle Ay'da Dünya'daki gibi bir yaşam ortamı bulunmaz.
11. sorunun çözümü
Gündüz sürelerinin yıl içinde değişmesi dolanma hareketinin sonucudur.
- Tablodaki tarihler aylarca aralıklıdır.
- Gündüz süresi 9, 12 ve 15 saat olarak değişmektedir.
- Bir gün içinde tekrarlanan eksen dönüşü bu farkı açıklayamaz.
- Yıl boyunca süren dolanma hareketi gündüz sürelerini değiştirir.
12. sorunun çözümü
24 saatlik eksen dönüşü gece ve gündüzü, 365 günlük dolanma mevsimleri oluşturur.
- İlk satırdaki hareket 24 saat sürer.
- Bu süre bir günü, yani gece ile gündüzü verir.
- İkinci satırdaki hareket 365 gün sürer.
- Bu süre bir yılı, yani mevsimlerin değişimini verir.
13. sorunun çözümü
N yeni ay, K hilal, M ilk dördün, L dolunaydır; aydınlık bölge bu sırayla büyür.
- Çizimlerdeki aydınlık bölgeler karşılaştırılır.
- N'de aydınlık yoktur, bu yeni aydır ve baştadır.
- K ince bir hilal, M yarım daire biçimindedir.
- L tamamen aydınlıktır; sıralama N, K, M, L olur.
14. sorunun çözümü
Maya bir mantardır; kendi besinini üretemediği için bitkiler grubuna yazılamaz.
- Yosun kendi besinini üreten bir bitkidir, satır doğrudur.
- Ahtapot omurgasız bir hayvandır, satır doğrudur.
- Maya besinini dışarıdan alır, besin üretemez.
- Bu özellik mantarlara aittir; maya mantarlar grubuna yazılmalıdır.
15. sorunun çözümü
Işık Dünya'nın yalnızca bir yüzünü aydınlatır; eksen etrafındaki dönme bu yüzleri sürekli değiştirir.
- Şekilde ışığı alan yüzde gündüz, almayan yüzde gece vardır.
- Dünya kendi ekseni etrafında dönerken aydınlık yüz karanlığa geçer.
- Bu dönüş yaklaşık 24 saatte tamamlanır.
- Böylece gece ile gündüz birbirini izler.
16. sorunun çözümü
Dolunayda Ay'ın Dünya'ya dönük yüzünün tamamı aydınlıktır; bu 5 numaralı çizimdir.
- Çizimlerde aydınlık bölge açık dolgu ile gösterilmiştir.
- 1 numarada hiçbir yer aydınlık değildir, bu yeni aydır.
- Aydınlık bölge 5 numaraya kadar giderek büyür.
- 5 numarada dairenin tamamı aydınlıktır, bu dolunaydır.
17. sorunun çözümü
Kuş 18, memeli 9 türdür: 18 ÷ 9 = 2 kat.
- Grafikte kuş sütunu 18 türü göstermektedir.
- Memeli sütunu 9 türü göstermektedir.
- Kaç kat sorusunda bölme işlemi yapılır.
- 18 ÷ 9 = 2 olduğundan kuş türleri 2 katıdır.
18. sorunun çözümü
Ölçümler 84, 32, 70, 126 cm sırasını izler: önce kısalır, sonra uzar.
- 09.00'da gölge 84 cm ölçülmüştür.
- 12.00'de 32 cm ile en küçük değere düşmüştür.
- Sonra 70 cm ve 126 cm ile yeniden büyümüştür.
- Yani gölge öğleye doğru kısalır, öğleden sonra uzar.
19. sorunun çözümü
Kendi ışığını üreten gök cisimlerine yıldız denir; Güneş de bir yıldızdır.
- Tanımda "kendi ışığını ve ısısını üretir" ifadesi geçer.
- Gezegenler ve uydular kendi ışıklarını üretemez.
- Kendi ışığını üreten gök cismi yıldızdır.
- Bu yüzden Güneş bir yıldızdır.
20. sorunun çözümü
Ay'ın eksen dönüşü ile Dünya çevresindeki dolanması aynı sürede tamamlandığı için hep aynı yüzü bize döner.
- Şekilde X yüzeyi her konumda Dünya'ya bakmaktadır.
- Bunun için Ay konum değiştirirken kendi de dönmelidir.
- Bu iki hareketin süresi yaklaşık 29 gün ile eşittir.
- Süreler eşit olduğundan Dünya'dan hep aynı yüz görülür.