5. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Bozulan cep telefonunu çöp kutusuna atmak isteyen Kaan'a ablası bunun doğru olmadığını söyledi. Elektronik atıkların normal çöpe atılmamasının en önemli sebebi nedir?
- A Çöp kutusunda çok yer kaplamaları
- B İçlerindeki ağır metallerin toprağa ve suya karışabilmesi
- C Renklerinin geri dönüşüme uygun olmaması
- D Taşınmalarının zor olması
Grafikte üç farklı yıkanma biçiminde harcanan su miktarları verilmiştir. Su tasarrufu yapmak isteyen bir aileye grafiğe dayanarak verilecek öneri nedir?
- A Küvette yıkanmayı yeğlemek
- B Duş süresini 15 dakikaya çıkarmak
- C Duş süresini 5 dakikayla sınırlamak
- D Yıkanma biçimi su tüketimini değiştirmez
Bahçedeki direğin gölge boyu bir gün içinde dört kez ölçülerek grafiğe aktarılmıştır. Grafiğe göre Güneş'in gökyüzünde en yüksek konumda olduğu saat hangisidir?
- A 09.00
- B 11.00
- C 13.00
- D 16.00
Şekildeki K düzeneğinde düz, L düzeneğinde kıvrık bir boru ile aynı mum gözlenmiştir. Bu iki düzenekten elde edilecek gözlem sonucu hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A K'de mum görülür, L'de görülmez.
- B K'de mum görülmez, L'de görülür.
- C İki düzenekte de mum görülür.
- D İki düzenekte de mum görülmez.
Erozyon deneyi sonunda kaplarda biriken toprak tartılıp tabloya yazılmıştır. Bu ölçümler ülkemizde yürütülen ağaçlandırma çalışmalarını nasıl açıklar?
- A Ağaçlar toprağı tuttuğu için erozyonu azaltır.
- B Ağaçlar toprağı gevşettiği için erozyonu artırır.
- C Ağaçların erozyonla ilgisi yoktur.
- D Ağaçlar yalnızca gölge sağlamak için dikilir.
Bir sanayi bölgesinin yanındaki mahallede solunum şikâyetleri artmış ve ölçümlerde havadaki zararlı gaz oranı yüksek çıkmıştır. Bu sorunu azaltmak için alınacak en etkili önlem hangisidir?
- A Mahalledeki pencereleri kapalı tutmak
- B Ölçüm cihazlarını kaldırmak
- C Mahalledeki ağaçları kesmek
- D Fabrika bacalarına filtre takmak ve denetimi artırmak
Ortalarında delik bulunan üç karton şekildeki gibi aynı hizaya getirildiğinde mum alevi görülmekte, kartonlardan biri kaydırıldığında alev kaybolmaktadır. Bu gözlem ışığın hangi özelliğini gösterir?
- A Işık her yöne eşit yayılmaz.
- B Işık boşlukta yayılamaz.
- C Işık doğrular boyunca yayılır.
- D Işık yalnızca sıcak cisimlerden çıkar.
Aynı tabloya göre kullanılmış pil, diğer geri dönüştürülemeyen atıklardan farklı olarak nasıl değerlendirilmelidir?
- A Evsel çöpe diğer atıklarla birlikte atılmalıdır.
- B Musluk suyuna dökülerek yok edilmelidir.
- C Yakılarak bertaraf edilmelidir.
- D Zararlı içeriği nedeniyle özel toplama noktalarında ayrı biriktirilmelidir.
Kartlarda okula her gün tek kullanımlık bardakla su içen bir öğrenciyle, yeniden doldurulabilir matara kullanan bir öğrenci karşılaştırılmıştır. Matara kullanan öğrencinin davranışı hiyerarşide hangi basamağa örnektir?
- A Azaltmaya
- B Yeniden kullanmaya
- C Geri dönüştürmeye
- D Hiçbirine
Tabloda üç malzemenin cam kutusuna atılıp atılamayacağı verilmiştir. Seramik tabağın cam kutusuna atılamamasının bilimsel sebebi nedir?
- A Seramiğin erime sıcaklığı camdan farklıdır ve eritme sürecinde camı bozar.
- B Seramik cam kutusuna sığmayacak kadar büyüktür.
- C Seramik hiçbir zaman geri dönüştürülemez.
- D Seramik kutuya atılırsa kutuyu kırar.
Işık kaynağı ve cisim sabit tutulup perde geriye çekilerek yapılan ölçümler tabloya yazılmıştır. Tablodaki verilere göre gölge boyu nasıl bir değişim göstermektedir?
- A Perde uzaklaştıkça gölge boyu büyümektedir.
- B Perde uzaklaştıkça gölge boyu küçülmektedir.
- C Gölge boyu perdenin yerinden etkilenmemektedir.
- D Gölge boyu önce büyüyüp sonra küçülmektedir.
Kartlarda dört ışık kaynağı verilmiştir. Bu kaynaklardan yapay olanlar hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A Güneş ve ateş böceği
- B El feneri ve sokak lambası
- C Güneş ve sokak lambası
- D Ateş böceği ve el feneri
Bir ilçede yıllara göre toplanan plastik atık miktarı grafiğe işlenmiştir. Grafiğe göre 2012 ile 2024 arasında plastik atık miktarındaki artış kaç tondur?
- A 12 ton
- B 21 ton
- C 27 ton
- D 39 ton
Bir öğrenci gölge boyunun ışık kaynağının uzaklığına bağlı olduğunu göstermek için şekilde açıklanan iki ölçümü yapmıştır. Bu ölçümlerden güvenilir sonuç çıkarılamamasının nedeni nedir?
- A Aynı cisim kullanılmıştır.
- B İki ölçümde de mum kullanılmıştır.
- C Uzaklıkla birlikte perdenin cinsi de değiştirilmiştir.
- D Ölçümler aynı odada yapılmıştır.
Okul bahçesinde kâğıt, plastik, cam ve "karışık çöp" olmak üzere dört kutu bulunmaktadır. Bir öğrenci içi temizlenmemiş, yağlı bir ambalajı hangi kutuya atmalıdır?
- A Plastik kutusuna, çünkü ambalaj plastiktir.
- B Kâğıt kutusuna, çünkü ambalaj üzerinde yazı vardır.
- C Karışık çöp kutusuna, çünkü kirli ambalaj geri dönüşüm sürecini bozar.
- D Cam kutusuna, çünkü ambalaj saydamdır.
Tabloda iki öğrencinin geri dönüşümle ilgili cümleleri verilmiştir. Hangi öğrencinin cümlesi bilimsel olarak doğrudur?
- A Ada; çünkü teknoloji her atığı dönüştürebilir.
- B İkisi de doğrudur.
- C İkisi de yanlıştır.
- D Berk; çünkü yağlı, kirli veya tehlikeli bazı atıklar geri dönüştürülemez.
Şekildeki iki eğik tepsiden birine bitki dikilmiş, diğeri çıplak bırakılmış ve ikisine eşit miktarda su dökülmüştür. Bu deneyin kaplarında toplanan toprak miktarı ile ilgili beklenen sonuç nedir?
- A 2. tepsinin kabında daha çok toprak birikir.
- B 1. tepsinin kabında daha çok toprak birikir.
- C İki kapta da eşit toprak birikir.
- D Hiçbir kaba toprak gelmez.
İğne deliği bulunan bir kutuyla yapılan gözlemde cismin görüntüsü perdede ters olarak elde edilmiştir. Görüntünün ters oluşmasının açıklaması hangi seçenektedir?
- A Perde görüntüyü döndürür.
- B Delik ışığı büker.
- C Cismin üstünden gelen ışın delikten geçip alta, alttan gelen ışın üste düşer.
- D Işık delikte yavaşlar.
Çevre kulübüne sunulan üç proje önerisi tabloda verilmiştir. Bu önerilerden hangisi çevre koruma amacına aykırıdır ve neden?
- A 1. öneri; fidanlar toprağı bozar.
- B 2. öneri; ayrıştırma çöpü artırır.
- C Üç öneri de çevreye yararlıdır.
- D 3. öneri; ağaç kaybı canlıların yaşam alanını ve toprağı olumsuz etkiler.
Şekilde ışık kaynağının önüne konan bir topun perdede oluşturduğu K ve L bölgeleri gösterilmiştir. Işığın hiç ulaşamadığı tam gölge bölgesi hangisidir?
- A K bölgesi
- B L bölgesi
- C İki bölge de tam gölgedir
- D Perdede tam gölge oluşmaz
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Elektronik atıklarda kurşun, cıva gibi ağır metaller bulunur; çöpe atılırsa toprağa ve yeraltı suyuna karışarak canlılara zarar verir.
- Elektronik cihazların içinde zararlı metaller vardır.
- Çöplüğe giden bu maddeler zamanla toprağa sızar.
- Toprağa ve suya karışan ağır metaller canlılar için tehlikelidir.
- Bu yüzden e-atıklar özel toplama noktalarına bırakılır.
2. sorunun çözümü
En az su 60 litre ile 5 dakikalık duşta harcanmaktadır.
- Grafikteki değerler 60, 180 ve 250 litredir.
- En büyük tüketim küvette yıkanmadadır.
- En küçük tüketim 5 dakikalık duşa aittir.
- Tasarruf için duş süresi kısa tutulmalıdır.
3. sorunun çözümü
En kısa gölge 30 cm ile saat 13.00'te ölçülmüştür; gölge kısaysa Güneş yüksektir.
- Grafikteki gölge boyları 90, 45, 30 ve 105 cm'dir.
- En küçük değer 30 cm'dir.
- Bu değer saat 13.00 sütununa aittir.
- Gölgenin en kısa olduğu anda Güneş en yüksek konumdadır.
4. sorunun çözümü
Işık doğrusal yayıldığı için yalnızca düz borudan geçebilir.
- K düzeneğinde boru düz olduğu için ışık doğrudan göze ulaşır.
- L düzeneğinde boru kıvrıktır.
- Işık kıvrılamadığı için kıvrımda boru duvarına çarpar.
- Bu yüzden yalnızca K düzeneğinde mum görülür.
5. sorunun çözümü
Bitkili tepside 15 g, çıplak tepside 95 g toprak taşınmıştır; bitki örtüsü toprak kaybını azaltır.
- Bitkili tepsiden 15 g toprak taşınmıştır.
- Çıplak tepsiden 95 g toprak taşınmıştır.
- Aradaki büyük fark bitki örtüsünden kaynaklanır.
- Ağaçlandırma da aynı biçimde toprağı tutarak erozyonu azaltır.
6. sorunun çözümü
Kirliliği kaynağında azaltmak en etkili yoldur; baca filtreleri zararlı gazları tutar.
- Kirliliğin kaynağı fabrika bacalarından çıkan gazlardır.
- Pencere kapatmak sorunu ortadan kaldırmaz, yalnızca erteler.
- Baca filtresi zararlı gazların havaya karışmasını engeller.
- Denetimle bu önlemin sürekliliği sağlanır.
7. sorunun çözümü
Delikler aynı doğru üzerindeyken ışık geçer; hiza bozulunca geçemez, demek ki ışık doğrusal yayılır.
- Üç delik aynı doğru üzerine getirildiğinde alev görülmektedir.
- Kartonlardan biri kaydırılınca alev kaybolur.
- Işık kıvrılabilseydi kayan delikten de geçebilirdi.
- Geçemediğine göre ışık doğrular boyunca yayılmaktadır.
8. sorunun çözümü
Piller toprağı ve suyu kirletebilecek zararlı maddeler içerir; bu yüzden özel kutularda ayrı toplanır.
- Pil, içeriğindeki kimyasallar nedeniyle sıradan bir atık değildir.
- Çöpe karışırsa toprağa ve suya zararlı madde sızabilir.
- Bu riski önlemek için özel pil toplama kutuları kullanılır.
- Pil bu kutulara ayrı olarak bırakılmalıdır.
9. sorunun çözümü
Aynı kabı defalarca kullanmak "yeniden kullanma" basamağına örnektir; hem atığı azaltır hem de kaynak tasarrufu sağlar.
- Tek kullanımlık bardak her kullanımdan sonra çöpe atılır.
- Matara ise defalarca doldurularak kullanılır.
- Aynı ürünü tekrar tekrar kullanmak "yeniden kullanma" davranışıdır.
- Bu davranış atık miktarını doğrudan azaltır.
10. sorunun çözümü
Cam geri dönüşümü belirli bir sıcaklıkta eritmeye dayanır; farklı erime noktasına sahip seramik karışırsa camın kalitesini bozar.
- Cam geri dönüşümde parçalar eritilip yeniden şekillendirilir.
- Bu işlem camın erime sıcaklığına göre ayarlanır.
- Seramiğin erime sıcaklığı camdan farklıdır ve o sıcaklıkta erimez.
- Karışırsa üretilen yeni camın kalitesi bozulur; bu yüzden ayrı atılır.
11. sorunun çözümü
Uzaklık 10'dan 30 cm'ye çıkarken gölge 6'dan 12 cm'ye yükselmiştir.
- Tabloda uzaklık değerleri 10, 20 ve 30 cm'dir.
- Karşılık gelen gölge boyları 6, 9 ve 12 cm'dir.
- Uzaklık arttıkça gölge boyu da artmaktadır.
- Yani perde uzaklaştıkça gölge büyür.
12. sorunun çözümü
Güneş ve ateş böceği doğal, el feneri ile sokak lambası insan yapımı yani yapay kaynaklardır.
- Doğal kaynaklar insan eliyle üretilmemiş kaynaklardır.
- Güneş ve ateş böceği doğal kaynaklardır.
- El feneri ve sokak lambası insan tarafından üretilmiştir.
- Bu ikisi yapay ışık kaynaklarıdır.
13. sorunun çözümü
2024'te 39, 2012'de 12 ton toplanmıştır: 39 − 12 = 27 ton artış vardır.
- Grafikte 2012 değeri 12 tondur.
- 2024 değeri 39 tondur.
- Artış için son değerden ilk değer çıkarılır.
- 39 − 12 = 27 ton bulunur.
14. sorunun çözümü
Kontrollü deneyde tek etken değişmelidir; burada hem uzaklık hem perde değişmiştir.
- Öğrenci yalnızca uzaklığın etkisini araştırmaktadır.
- İlk ölçümde cam, ikincisinde karton perde kullanılmıştır.
- Cam perde ışığı geçirir ve gölgeyi değiştirir.
- İki etken birden değiştiği için sonuç uzaklığa bağlanamaz.
15. sorunun çözümü
Temizlenmemiş, besin artığı bulaşmış ambalajlar geri dönüşüm hattını kirletir; bu yüzden karışık çöpe ayrılır.
- Geri dönüşüm kutuları temiz ve kuru atıklar için ayrılmıştır.
- Yağlı, kirli ambalaj diğer temiz malzemelere bulaşabilir.
- Bu durum geri dönüşüm tesisindeki tüm partiyi bozabilir.
- Bu yüzden kirli ambalaj karışık çöp kutusuna atılmalıdır.
16. sorunun çözümü
Yağlı kâğıt, seramik, pil gibi bazı atıklar geri dönüştürülemez veya özel işlem gerektirir; Berk'in cümlesi doğrudur.
- Ada tüm atıkların dönüştürülebileceğini iddia etmektedir.
- Ama yağlı kâğıt ve seramik gibi örnekler bunun tersini gösterir.
- Pil gibi tehlikeli atıklar da ayrı toplama gerektirir.
- Bu yüzden doğru olan Berk'in cümlesidir.
17. sorunun çözümü
Bitki kökleri toprağı tutar; çıplak topraktan çok daha fazla toprak taşınır.
- 1. tepside bitki örtüsü, 2. tepside çıplak toprak vardır.
- Bitkilerin kökleri toprağı bağlar ve suyun hızını keser.
- Çıplak toprakta ise su toprağı doğrudan sürükler.
- Bu yüzden 2. tepsinin kabında daha çok toprak birikir.
18. sorunun çözümü
Işık doğrusal yayıldığı için delikten geçen ışınlar çaprazlanır ve görüntü ters oluşur.
- Cismin her noktasından delik yönüne doğru ışın gider.
- Işınlar doğrusal ilerlediği için delikte kesişirler.
- Üstten gelen ışın delikten sonra aşağıya doğru devam eder.
- Alttan gelen ışın yukarı düştüğü için görüntü ters oluşur.
19. sorunun çözümü
Ağaç kesmek biyoçeşitliliği azaltır, erozyonu artırır; diğer iki öneri koruyucudur.
- Fidan dikimi bitki örtüsünü artırır, yararlıdır.
- Atık ayrıştırma geri dönüşümü kolaylaştırır, yararlıdır.
- 3. öneride var olan ağaçlar kesilmektedir.
- Ağaçların kesilmesi yaşam alanlarını yok eder ve erozyonu artırır.
20. sorunun çözümü
Işık ışınlarının arasında kalan ve hiç ışık almayan orta bölge L'dir.
- Kaynaktan çıkan ışınlar topun kenarlarından geçmektedir.
- Bu ışınların dışındaki K bölgesi aydınlıktır.
- Işınların arasında kalan orta bölgeye ışık ulaşamaz.
- Bu karanlık orta bölge, yani L, tam gölgedir.