5. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Bozulan cep telefonunu çöp kutusuna atmak isteyen Kaan'a ablası bunun doğru olmadığını söyledi. Elektronik atıkların normal çöpe atılmamasının en önemli sebebi nedir?
- A Çöp kutusunda çok yer kaplamaları
- B İçlerindeki ağır metallerin toprağa ve suya karışabilmesi
- C Renklerinin geri dönüşüme uygun olmaması
- D Taşınmalarının zor olması
Bahçedeki direğin gölge boyu bir gün içinde dört kez ölçülerek grafiğe aktarılmıştır. Grafiğe göre Güneş'in gökyüzünde en yüksek konumda olduğu saat hangisidir?
- A 09.00
- B 11.00
- C 13.00
- D 16.00
Grafikte üç farklı yıkanma biçiminde harcanan su miktarları verilmiştir. Su tasarrufu yapmak isteyen bir aileye grafiğe dayanarak verilecek öneri nedir?
- A Küvette yıkanmayı yeğlemek
- B Duş süresini 15 dakikaya çıkarmak
- C Duş süresini 5 dakikayla sınırlamak
- D Yıkanma biçimi su tüketimini değiştirmez
Şemadaki devrede anahtar kapalı olmasına rağmen ampul ışık vermemektedir. Bu devrenin çalışabilmesi için şemaya hangi eleman eklenmelidir?
- A İkinci bir ampul
- B İkinci bir anahtar
- C Pil
- D Daha kalın kablo
Şekildeki K düzeneğinde düz, L düzeneğinde kıvrık bir boru ile aynı mum gözlenmiştir. Bu iki düzenekten elde edilecek gözlem sonucu hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A K'de mum görülür, L'de görülmez.
- B K'de mum görülmez, L'de görülür.
- C İki düzenekte de mum görülür.
- D İki düzenekte de mum görülmez.
Bir sanayi bölgesinin yanındaki mahallede solunum şikâyetleri artmış ve ölçümlerde havadaki zararlı gaz oranı yüksek çıkmıştır. Bu sorunu azaltmak için alınacak en etkili önlem hangisidir?
- A Mahalledeki pencereleri kapalı tutmak
- B Ölçüm cihazlarını kaldırmak
- C Mahalledeki ağaçları kesmek
- D Fabrika bacalarına filtre takmak ve denetimi artırmak
Erozyon deneyi sonunda kaplarda biriken toprak tartılıp tabloya yazılmıştır. Bu ölçümler ülkemizde yürütülen ağaçlandırma çalışmalarını nasıl açıklar?
- A Ağaçlar toprağı tuttuğu için erozyonu azaltır.
- B Ağaçlar toprağı gevşettiği için erozyonu artırır.
- C Ağaçların erozyonla ilgisi yoktur.
- D Ağaçlar yalnızca gölge sağlamak için dikilir.
Ortalarında delik bulunan üç karton şekildeki gibi aynı hizaya getirildiğinde mum alevi görülmekte, kartonlardan biri kaydırıldığında alev kaybolmaktadır. Bu gözlem ışığın hangi özelliğini gösterir?
- A Işık her yöne eşit yayılmaz.
- B Işık boşlukta yayılamaz.
- C Işık doğrular boyunca yayılır.
- D Işık yalnızca sıcak cisimlerden çıkar.
Şemadaki devrede iki ampul aynı kablo yolu üzerine ve tek anahtarla bağlanmıştır. Bu devrede anahtar açıldığında ampullerin durumu ne olur?
- A Yalnızca üstteki ampul söner.
- B Yalnızca sağdaki ampul söner.
- C İki ampul de söner.
- D İki ampul de yanmaya devam eder.
Bir öğrenci kurduğu devrede anahtarın iki konumu için gözlem tablosu hazırlamış, ikinci satırı boş bırakmıştır. Bu satıra ne yazılmalı ve gerekçesi ne olmalıdır?
- A Yanar; açık devrede de akım geçer.
- B Yanmaz; açık devrede akım yolu kesilir.
- C Daha parlak yanar; anahtar akımı artırır.
- D Yanıp söner; anahtar akımı böler.
Kartlarda okula her gün tek kullanımlık bardakla su içen bir öğrenciyle, yeniden doldurulabilir matara kullanan bir öğrenci karşılaştırılmıştır. Matara kullanan öğrencinin davranışı hiyerarşide hangi basamağa örnektir?
- A Azaltmaya
- B Yeniden kullanmaya
- C Geri dönüştürmeye
- D Hiçbirine
Işık ölçer kullanılarak farklı pil sayılarında ölçülen parlaklık değerleri grafiğe aktarılmıştır. Grafiğe göre üç pil kullanıldığında ölçülen değer, tek pildekinin kaç katıdır?
- A 1 kat
- B 2 kat
- C 3 kat
- D 6 kat
Kurduğu devrede ampulü yakamayan bir öğrenciye kartlardaki üç olasılık hatırlatılmıştır. Öğrencinin arızayı bulmak için izleyeceği en doğru yol hangisidir?
- A Kartlardaki olasılıkları tek tek denetleyip her seferinde tek değişikliği sınamak
- B Devreyi baştan söküp yeni malzemeyle kurmak
- C Aynı anda üç değişikliği birden yapmak
- D Pili değiştirip başka bir şeye bakmamak
Aynı tabloya göre kullanılmış pil, diğer geri dönüştürülemeyen atıklardan farklı olarak nasıl değerlendirilmelidir?
- A Evsel çöpe diğer atıklarla birlikte atılmalıdır.
- B Musluk suyuna dökülerek yok edilmelidir.
- C Yakılarak bertaraf edilmelidir.
- D Zararlı içeriği nedeniyle özel toplama noktalarında ayrı biriktirilmelidir.
Tabloda üç malzemenin cam kutusuna atılıp atılamayacağı verilmiştir. Seramik tabağın cam kutusuna atılamamasının bilimsel sebebi nedir?
- A Seramiğin erime sıcaklığı camdan farklıdır ve eritme sürecinde camı bozar.
- B Seramik cam kutusuna sığmayacak kadar büyüktür.
- C Seramik hiçbir zaman geri dönüştürülemez.
- D Seramik kutuya atılırsa kutuyu kırar.
Kartlarda dört ışık kaynağı verilmiştir. Bu kaynaklardan yapay olanlar hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A Güneş ve ateş böceği
- B El feneri ve sokak lambası
- C Güneş ve sokak lambası
- D Ateş böceği ve el feneri
Işık kaynağı ve cisim sabit tutulup perde geriye çekilerek yapılan ölçümler tabloya yazılmıştır. Tablodaki verilere göre gölge boyu nasıl bir değişim göstermektedir?
- A Perde uzaklaştıkça gölge boyu büyümektedir.
- B Perde uzaklaştıkça gölge boyu küçülmektedir.
- C Gölge boyu perdenin yerinden etkilenmemektedir.
- D Gölge boyu önce büyüyüp sonra küçülmektedir.
Tabloda iki öğrencinin geri dönüşümle ilgili cümleleri verilmiştir. Hangi öğrencinin cümlesi bilimsel olarak doğrudur?
- A Ada; çünkü teknoloji her atığı dönüştürebilir.
- B İkisi de doğrudur.
- C İkisi de yanlıştır.
- D Berk; çünkü yağlı, kirli veya tehlikeli bazı atıklar geri dönüştürülemez.
Şekildeki iki eğik tepsiden birine bitki dikilmiş, diğeri çıplak bırakılmış ve ikisine eşit miktarda su dökülmüştür. Bu deneyin kaplarında toplanan toprak miktarı ile ilgili beklenen sonuç nedir?
- A 2. tepsinin kabında daha çok toprak birikir.
- B 1. tepsinin kabında daha çok toprak birikir.
- C İki kapta da eşit toprak birikir.
- D Hiçbir kaba toprak gelmez.
Bir ilçede yıllara göre toplanan plastik atık miktarı grafiğe işlenmiştir. Grafiğe göre 2012 ile 2024 arasında plastik atık miktarındaki artış kaç tondur?
- A 12 ton
- B 21 ton
- C 27 ton
- D 39 ton
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Elektronik atıklarda kurşun, cıva gibi ağır metaller bulunur; çöpe atılırsa toprağa ve yeraltı suyuna karışarak canlılara zarar verir.
- Elektronik cihazların içinde zararlı metaller vardır.
- Çöplüğe giden bu maddeler zamanla toprağa sızar.
- Toprağa ve suya karışan ağır metaller canlılar için tehlikelidir.
- Bu yüzden e-atıklar özel toplama noktalarına bırakılır.
2. sorunun çözümü
En kısa gölge 30 cm ile saat 13.00'te ölçülmüştür; gölge kısaysa Güneş yüksektir.
- Grafikteki gölge boyları 90, 45, 30 ve 105 cm'dir.
- En küçük değer 30 cm'dir.
- Bu değer saat 13.00 sütununa aittir.
- Gölgenin en kısa olduğu anda Güneş en yüksek konumdadır.
3. sorunun çözümü
En az su 60 litre ile 5 dakikalık duşta harcanmaktadır.
- Grafikteki değerler 60, 180 ve 250 litredir.
- En büyük tüketim küvette yıkanmadadır.
- En küçük tüketim 5 dakikalık duşa aittir.
- Tasarruf için duş süresi kısa tutulmalıdır.
4. sorunun çözümü
Devrede enerji kaynağı yoktur; pil eklenmeden ampul yanmaz.
- Şemada ampul, anahtar ve kablolar vardır.
- Ancak enerji kaynağı görünmemektedir.
- Enerji olmadan devrede akım oluşmaz.
- Devreye pil eklenmelidir.
5. sorunun çözümü
Işık doğrusal yayıldığı için yalnızca düz borudan geçebilir.
- K düzeneğinde boru düz olduğu için ışık doğrudan göze ulaşır.
- L düzeneğinde boru kıvrıktır.
- Işık kıvrılamadığı için kıvrımda boru duvarına çarpar.
- Bu yüzden yalnızca K düzeneğinde mum görülür.
6. sorunun çözümü
Kirliliği kaynağında azaltmak en etkili yoldur; baca filtreleri zararlı gazları tutar.
- Kirliliğin kaynağı fabrika bacalarından çıkan gazlardır.
- Pencere kapatmak sorunu ortadan kaldırmaz, yalnızca erteler.
- Baca filtresi zararlı gazların havaya karışmasını engeller.
- Denetimle bu önlemin sürekliliği sağlanır.
7. sorunun çözümü
Bitkili tepside 15 g, çıplak tepside 95 g toprak taşınmıştır; bitki örtüsü toprak kaybını azaltır.
- Bitkili tepsiden 15 g toprak taşınmıştır.
- Çıplak tepsiden 95 g toprak taşınmıştır.
- Aradaki büyük fark bitki örtüsünden kaynaklanır.
- Ağaçlandırma da aynı biçimde toprağı tutarak erozyonu azaltır.
8. sorunun çözümü
Delikler aynı doğru üzerindeyken ışık geçer; hiza bozulunca geçemez, demek ki ışık doğrusal yayılır.
- Üç delik aynı doğru üzerine getirildiğinde alev görülmektedir.
- Kartonlardan biri kaydırılınca alev kaybolur.
- Işık kıvrılabilseydi kayan delikten de geçebilirdi.
- Geçemediğine göre ışık doğrular boyunca yayılmaktadır.
9. sorunun çözümü
İki ampul de aynı yol üzerindedir; anahtar açılınca ortak yol kesilir ve ikisi de söner.
- Şemada tek bir kablo yolu vardır.
- İki ampul de bu yol üzerinde sıralanmıştır.
- Anahtar açıldığında yol tek noktadan kesilir.
- Akım hiç geçemediği için iki ampul de söner.
10. sorunun çözümü
Anahtar açıkken devre tamamlanmadığı için akım geçemez ve ampul yanmaz.
- Tabloda anahtar kapalıyken ampul yanmaktadır.
- Anahtar açıldığında kablo yolu kesilir.
- Kesilen yoldan akım geçemez.
- Bu yüzden ikinci satıra "yanmaz" yazılmalıdır.
11. sorunun çözümü
Aynı kabı defalarca kullanmak "yeniden kullanma" basamağına örnektir; hem atığı azaltır hem de kaynak tasarrufu sağlar.
- Tek kullanımlık bardak her kullanımdan sonra çöpe atılır.
- Matara ise defalarca doldurularak kullanılır.
- Aynı ürünü tekrar tekrar kullanmak "yeniden kullanma" davranışıdır.
- Bu davranış atık miktarını doğrudan azaltır.
12. sorunun çözümü
3 pilde 6, 1 pilde 2 birim ölçülmüştür: 6 ÷ 2 = 3 kat.
- Grafikte 1 pil için değer 2 birimdir.
- 3 pil için değer 6 birimdir.
- Kaç kat sorusu bölme ile çözülür.
- 6 ÷ 2 = 3 olduğundan sonuç 3 kattır.
13. sorunun çözümü
Arıza aramada bilimsel yol, olasılıkları tek tek ve birer değişiklikle sınamaktır.
- Aynı anda birden çok şey değiştirilirse hangisinin işe yaradığı anlaşılamaz.
- Önce anahtarın konumu denetlenir.
- Sonra ampulün duya oturup oturmadığına bakılır.
- En son pilin yönü denenir; böylece arıza kesin olarak bulunur.
14. sorunun çözümü
Piller toprağı ve suyu kirletebilecek zararlı maddeler içerir; bu yüzden özel kutularda ayrı toplanır.
- Pil, içeriğindeki kimyasallar nedeniyle sıradan bir atık değildir.
- Çöpe karışırsa toprağa ve suya zararlı madde sızabilir.
- Bu riski önlemek için özel pil toplama kutuları kullanılır.
- Pil bu kutulara ayrı olarak bırakılmalıdır.
15. sorunun çözümü
Cam geri dönüşümü belirli bir sıcaklıkta eritmeye dayanır; farklı erime noktasına sahip seramik karışırsa camın kalitesini bozar.
- Cam geri dönüşümde parçalar eritilip yeniden şekillendirilir.
- Bu işlem camın erime sıcaklığına göre ayarlanır.
- Seramiğin erime sıcaklığı camdan farklıdır ve o sıcaklıkta erimez.
- Karışırsa üretilen yeni camın kalitesi bozulur; bu yüzden ayrı atılır.
16. sorunun çözümü
Güneş ve ateş böceği doğal, el feneri ile sokak lambası insan yapımı yani yapay kaynaklardır.
- Doğal kaynaklar insan eliyle üretilmemiş kaynaklardır.
- Güneş ve ateş böceği doğal kaynaklardır.
- El feneri ve sokak lambası insan tarafından üretilmiştir.
- Bu ikisi yapay ışık kaynaklarıdır.
17. sorunun çözümü
Uzaklık 10'dan 30 cm'ye çıkarken gölge 6'dan 12 cm'ye yükselmiştir.
- Tabloda uzaklık değerleri 10, 20 ve 30 cm'dir.
- Karşılık gelen gölge boyları 6, 9 ve 12 cm'dir.
- Uzaklık arttıkça gölge boyu da artmaktadır.
- Yani perde uzaklaştıkça gölge büyür.
18. sorunun çözümü
Yağlı kâğıt, seramik, pil gibi bazı atıklar geri dönüştürülemez veya özel işlem gerektirir; Berk'in cümlesi doğrudur.
- Ada tüm atıkların dönüştürülebileceğini iddia etmektedir.
- Ama yağlı kâğıt ve seramik gibi örnekler bunun tersini gösterir.
- Pil gibi tehlikeli atıklar da ayrı toplama gerektirir.
- Bu yüzden doğru olan Berk'in cümlesidir.
19. sorunun çözümü
Bitki kökleri toprağı tutar; çıplak topraktan çok daha fazla toprak taşınır.
- 1. tepside bitki örtüsü, 2. tepside çıplak toprak vardır.
- Bitkilerin kökleri toprağı bağlar ve suyun hızını keser.
- Çıplak toprakta ise su toprağı doğrudan sürükler.
- Bu yüzden 2. tepsinin kabında daha çok toprak birikir.
20. sorunun çözümü
2024'te 39, 2012'de 12 ton toplanmıştır: 39 − 12 = 27 ton artış vardır.
- Grafikte 2012 değeri 12 tondur.
- 2024 değeri 39 tondur.
- Artış için son değerden ilk değer çıkarılır.
- 39 − 12 = 27 ton bulunur.