5. Sınıf Sosyal Bilgiler 2. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Bir sınıfta öğrenciler temizlik kurallarını birlikte konuşup oylayarak kabul etmiş ve panoya asmıştır. Ancak oylamada karşı oy kullanan birkaç öğrenci "Biz oy vermedik, bu kurallar bizi bağlamaz." demiştir. Bu öğrencilerin söyledikleriyle ilgili hangisi doğrudur?
- A Haklıdırlar, kurallar yalnızca kabul edenleri bağlar.
- B Haklıdırlar, kurallara uymak gönüllülüğe bağlıdır.
- C Haksızdırlar, kuralları yalnızca öğretmen koyabilir.
- D Haksızdırlar, oylamayla alınan ortak kararlar herkesi bağlar.
Zaman şeridinde ülkemizin yönetim tarihinden üç önemli gelişme verilmiştir. Bir öğrenci, halkın kendi temsilcileri aracılığıyla yönetime katılmasını sağlayan ilk adımı bulmak istemektedir. Şeride göre bu ilk adım hangi gelişmedir?
- A Cumhuriyetin ilan edilmesi
- B Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılması
- C Kadınlara seçilme hakkı verilmesi
- D Üçü de aynı yıl gerçekleşmiştir
Kartlarda insanlara yardım ulaştıran dört kuruluş verilmiştir. Bunlardan biri ülkemizin başka ülkelerde okul, hastane ve su kuyusu gibi kalkınma projeleri yürütmesini sağlamaktadır. Kartlara göre sözü edilen kuruluş hangisidir?
- A Kızılay
- B UNICEF
- C TİKA
- D AFAD
Tabloda iki yönetim biçiminde kararların kim tarafından verildiği karşılaştırılmıştır. Bir ülkede halk seçimle temsilcilerini belirlemekte, yasalar bu temsilcilerin oylarıyla kabul edilmektedir. Tabloya göre bu ülkedeki yönetim için ne söylenir?
- A Kararları tek bir kişi vermektedir.
- B Yönetimde halkın hiçbir etkisi yoktur.
- C Yönetim demokratik özellik taşımaktadır.
- D Ülkede seçim yapılmasına gerek yoktur.
Bir öğrenci "Demokrasi, çoğunluğun her istediğini yapabilmesidir." demiştir. Öğretmeni bu tanımın eksik olduğunu, azınlıkta kalanların haklarının da korunması gerektiğini belirtmiştir. Öğretmenin yaptığı bu açıklama demokrasinin hangi özelliğini vurgulamaktadır?
- A Azınlıkta kalanların haklarının da güvence altında olmasını
- B Seçimlerin belirli aralıklarla tekrarlanmasını
- C Kararların tek bir kişi tarafından alınmasını
- D Oy kullanmanın herkes için zorunlu olmasını
Tabloda bazı kurumlar ve bu kurumlara yapılan başvuru konuları verilmiştir. Bir kişi, komşusuyla arasındaki arazi sınırı anlaşmazlığını çözemeyince konuyu yargıya taşımak istemektedir. Tabloya göre bu kişinin başvurması gereken yer neresidir?
- A Nüfus Müdürlüğü
- B Tapu Müdürlüğü
- C Adliye
- D Muhtarlık
Belgede anayasadaki dilekçe hakkı verilmiştir. Bir öğrenci okulundaki bozuk musluk için okul müdürlüğüne, mahallesindeki kırık kaldırım için belediyeye yazılı başvuru yapmıştır. Belgeye göre öğrencinin yaptığı iki başvuru için ne söylenir?
- A Her ikisi de dilekçe hakkının kullanımıdır.
- B Yalnızca okula yapılan başvuru geçerlidir.
- C Yalnızca belediyeye yapılan başvuru geçerlidir.
- D İki başvuru da bu hakkın dışında kalır.
Ülkemizde yaşanan büyük bir depremin ardından çok sayıda ülkeden arama kurtarma ekibi ve yardım malzemesi gelmiştir. Ülkemiz de yıllar önce benzer felaketler yaşayan ülkelere ekip ve malzeme göndermiştir. Bu karşılıklı yardımlaşma ülkeler arasında neyi güçlendirir?
- A Sınır anlaşmazlıklarını
- B Ekonomik rekabeti
- C Kültürel farklılıkları
- D Dostluk ve dayanışma bağlarını
Tabloda ülkemizdeki marketlerde satılan bazı ürünlerin geldiği ülkeler verilmiştir. Sabah sofrasında bu ürünlerin bir arada bulunması bir öğrencinin dikkatini çekmiştir. Tabloya göre öğrencinin varabileceği sonuç hangisidir?
- A Ülkemizde hiç tarım yapılmadığı
- B Bu ürünlerin yalnızca ülkemizde üretildiği
- C Ülkeler arasında ticaret olmadığı
- D Günlük yaşamımızın başka ülkelerle bağlantılı olduğu
Bir Türk firması ürettiği beyaz eşyaları otuz farklı ülkeye satmakta, bazı parçaları ise yurt dışından satın almaktadır. Firmanın çalışanları yılda birkaç kez yurt dışındaki fabrikaları ziyaret etmektedir. Firmanın bu çalışma biçimi neyin göstergesidir?
- A Ülkelerin kapalı ekonomiye geçtiğinin
- B Ekonomik ilişkilerin ülke sınırlarını aştığının
- C Üretimin tamamen durduğunun
- D Ticaretin yalnızca ülke içinde yapıldığının
Görselde bir sınıfta yapılan başkanlık seçimi için hazırlanan oy pusulası verilmiştir. Öğrenciler oylarını kimse görmeden kabinde kullanmış, sayım ise bütün sınıfın gözü önünde yapılmıştır. Bu uygulama demokrasinin hangi ilkesine uygundur?
- A Yalnızca çoğunluğun konuşabilmesi ilkesine
- B Aday olmanın sınırlandırılması ilkesine
- C Gizli oy açık sayım ilkesine
- D Oyların önceden açıklanması ilkesine
Belgede ülkemizin başka bir ülkede yürüttüğü bir projenin bilgileri verilmiştir. Proje tamamlandığında bölgede temiz suya erişim artmış, yüzlerce çocuk okula başlamıştır. Belgeye göre bu proje öncelikle hangi amaca hizmet etmektedir?
- A Bölgenin kalkınmasına destek olmaya
- B Ülke sınırlarını değiştirmeye
- C Bölge nüfusunu azaltmaya
- D Ticareti tamamen durdurmaya
Grafikte sınıf başkanlığı seçiminde adayların aldığı oylar verilmiştir. Sınıf kurulunun kararına göre bir adayın doğrudan başkan seçilebilmesi için kullanılan oyların yarısından fazlasını alması gerekmektedir. Grafiğe göre bu seçimle ilgili hangisi doğrudur?
- A Aday A oyların yarısından fazlasını almıştır.
- B Aday C oyların yarısından fazlasını almıştır.
- C Aday B oyların yarısından fazlasını almıştır.
- D Hiçbir aday oyların yarısından fazlasını alamamıştır.
Zaman şeridinde ülkemizde kabul edilen anayasalar sıralanmıştır. Bir öğrenci hem bugün yürürlükte olan anayasayı hem de bugüne kadar kaç anayasa yapıldığını belirlemek istemektedir. Şeride göre bu iki bilgi hangi seçenekte birlikte doğru verilmiştir?
- A 1921 Anayasası, toplam üç anayasa
- B 1982 Anayasası, toplam dört anayasa
- C 1961 Anayasası, toplam iki anayasa
- D 1924 Anayasası, toplam dört anayasa
Bir öğrenci "Vatandaş olmak yalnızca haklardan yararlanmaktır." demiştir. Öğretmeni bu görüşün eksik olduğunu belirtmiş ve öğrenciden cümlesini tamamlamasını istemiştir. Öğrencinin görüşünü tamamlayacak en uygun ifade hangisidir?
- A Vatandaşlık sadece oy kullanmaktan ibarettir.
- B Vatandaşlık hakların yanında görev ve sorumlulukları da içerir.
- C Vatandaşlık yalnızca vergi vermektir.
- D Vatandaşlık on sekiz yaşında başlayıp biter.
Grafikte bir yıl içinde ülkemize en çok turist gönderen dört ülke verilmiştir. Bir otel, en çok turist gelen ülkenin dilinde tanıtım broşürü bastırmaya karar vermiştir. Grafiğe göre broşür hangi ülkenin dilinde hazırlanmalıdır?
- A Almanya'nın
- B Rusya'nın
- C İngiltere'nin
- D İran'ın
Grafikte bir mahalleden bir ay içinde kurumlara yapılan başvuru sayıları verilmiştir. Bir araştırmacı, mahalle sakinlerinin sorunlarını en çok hangi kuruma taşıdığını raporuna yazacaktır. Grafiğe göre araştırmacının raporuna yazacağı kurum hangisidir?
- A Kaymakamlık
- B Belediye
- C Muhtarlık
- D Adliye
Mahalle sakinleri parkın bakımsız kaldığını ve oyun aletlerinin kırıldığını görüp aralarında imza toplamış, muhtarları aracılığıyla belediyeye başvurmuştur. Başvuru sonucunda park yenilenmiştir. Mahalle sakinlerinin gösterdiği bu tutum hangi kavramla açıklanır?
- A Etkin vatandaşlık
- B Kayıtsızlık
- C Bireysel çıkarcılık
- D Rekabet
Şemada vatandaşların bir sorunu çözmek için izlediği yol verilmiştir. Okul önüne yaya geçidi yapılmasını isteyen veliler, topladıkları imzaları resmî bir yazıya ekleyip belediyeye teslim etmiştir. Şemaya göre veliler hangi basamağı tamamlamıştır?
- A Sorun belirleme basamağını
- B İmza toplama basamağını
- C Dilekçe verme basamağını
- D Kurumun yanıtlama basamağını
Şemada ülkemizde üretilen bir ürünün yurt dışındaki alıcıya ulaşana kadar izlediği yol gösterilmiştir. Şemayı inceleyen bir öğrenci, bu sürecin ülkemize kazandırdığı en önemli katkıyı belirlemek istemektedir. Şemaya göre bu sürecin ülkemize sağladığı temel yarar nedir?
- A Ülkeye göç gelmesi
- B Nüfusun azalması
- C İklimin değişmesi
- D Ülkeye döviz girmesi
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Demokraside oylamayla alınan karar, karşı oy verenler dâhil herkes için geçerlidir.
- Kurallar sınıfça konuşulmuş ve oylanarak kabul edilmiş. Oylama demokratik karar almanın yoludur.
- Demokraside herkes görüşünü söyler ve oy verir; ama karar çoğunluğun oyuyla belirlenir.
- Karar alındıktan sonra herkesi bağlar. Karşı oy verenler de kurala uymak zorundadır — yoksa hiçbir ortak karar uygulanamazdı.
- Denetleyelim: karşı oy verenlerin hakkı korunmuştur ✓ — görüşlerini söylemiş ve oy kullanmışlardır; demokraside güvence budur.
Sık yapılan hata: "Haklıdırlar, kurallar yalnızca kabul edenleri bağlar" demek. Böyle olsaydı hiçbir kural işlemezdi; herkes karşı oy verip kuraldan muaf sayılabilirdi.
2. sorunun çözümü
Şeritteki en eski gelişme 1920'de TBMM'nin açılmasıdır; halkın temsilcileri ilk kez burada toplanmıştır.
- Şeritte soldan sağa doğru zaman ilerler.
- En soldaki gelişme 1920 tarihlidir.
- 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmıştır.
- Halkın seçtiği temsilcilerin yönetime katıldığı ilk adım budur.
3. sorunun çözümü
TİKA, ülkemizin yurt dışındaki kalkınma ve iş birliği projelerini yürüten kuruluştur.
- Anlatılan kuruluş yurt dışında proje yürütmektedir.
- Kızılay ve AFAD ağırlıklı olarak afet ve acil yardım kuruluşlarıdır.
- UNICEF Birleşmiş Milletlere bağlı çocuk kuruluşudur.
- Yurt dışı kalkınma projelerini yürüten kuruluş TİKA'dır.
4. sorunun çözümü
Halkın seçtiği temsilcilerin karar verdiği yönetim demokratiktir.
- Tablonun ölçütü şu: kararı kim veriyor? Demokraside halk ve temsilcileri, monarşide tek bir kişi.
- Ülkedeki duruma bakalım: halk seçimle temsilcilerini belirliyor.
- Yasalar bu temsilcilerin oylarıyla kabul ediliyor. Yani karar tek kişide değil, halkın seçtiği temsilcilerde. Bu, tablodaki demokrasi satırıyla örtüşür.
- Denetleyelim: seçim yapılıyorsa halkın yönetimde etkisi var ✓ — monarşi satırındaki "tek kişi" tanımı bu ülkeye uymuyor.
Sık yapılan hata: "Yönetimde halkın hiçbir etkisi yoktur" demek. Halk temsilcilerini SEÇİYOR; seçim, halkın yönetime katılmasının en doğrudan yoludur.
5. sorunun çözümü
Demokrasi çoğunluğun yönetimidir ama azınlıkta kalanların temel haklarını da güvence altına alır.
- Öğrencinin tanımı yalnız bir yanı görüyor: "çoğunluğun her istediğini yapabilmesi".
- Bu tanım eksiktir; çünkü böyle olsaydı çoğunluk azınlığın haklarını istediği gibi kaldırabilirdi.
- Öğretmen tam bu noktayı düzeltiyor: kararlar çoğunlukla alınır ama TEMEL HAKLAR herkes için geçerlidir ve oylamayla ortadan kaldırılamaz.
- Denetleyelim: bugün azınlıkta olan yarın çoğunluk olabilir ✓ — hakların güvence altında olması herkesi korur.
Sık yapılan hata: "Seçimlerin belirli aralıklarla tekrarlanmasını" demek. Bu da demokrasinin bir özelliğidir ama öğretmenin sözü seçim sıklığından değil, AZINLIKTA kalanların haklarından söz ediyor.
6. sorunun çözümü
Taraflar arasında çözülemeyen hukuki uyuşmazlıklar yargıya, yani adliyeye taşınır.
- Kişinin durumunu okuyalım: komşusuyla arasındaki arazi sınırı anlaşmazlığını kendi aralarında çözememiş.
- Konuyu yargıya taşımak istiyor. Öyleyse başvuracağı yer bir mahkeme olmalı.
- Tabloya bakalım: hukuki uyuşmazlıklar ADLİYE satırında yazılı.
- Denetleyelim: tapu müdürlüğü ev ve arsa KAYDINI tutar ✓ — kaydı verir ama iki taraf arasındaki anlaşmazlığa karar veremez, ona yargı bakar.
Sık yapılan hata: Tapu Müdürlüğü demek. Tapu Müdürlüğü arsa ve ev kayıtlarını tutar; ama iki komşu arasındaki ANLAŞMAZLIĞA hüküm veremez, bu yargının işidir.
7. sorunun çözümü
Belge hem kişinin kendisiyle hem de kamu ile ilgili konularda yetkili makamlara başvurmayı kapsar.
- Bozuk musluk öğrencinin kendisini ilgilendiren bir konudur.
- Kırık kaldırım ise kamuyu ilgilendiren bir konudur.
- Belgede her iki konu da hak kapsamındadır.
- Başvurular yetkili makamlara yapıldığı için ikisi de dilekçe hakkının kullanımıdır.
8. sorunun çözümü
Zor günde yapılan karşılıklı yardım ülkeler arasındaki dostluğu ve dayanışmayı pekiştirir.
- Deprem sonrası birçok ülke yardım göndermiştir.
- Ülkemiz de daha önce başka ülkelere yardım etmiştir.
- Bu yardımlar karşılıklıdır ve çıkar gözetmez.
- Böyle ilişkiler dostluk ve dayanışma bağlarını güçlendirir.
9. sorunun çözümü
Sofradaki ürünlerin farklı ülkelerden gelmesi, günlük yaşamın küresel ticarete bağlı olduğunu gösterir.
- Tabloda üç ürün de başka ülkelerden gelmektedir.
- Bu ürünler her gün tükettiğimiz mallardır.
- Demek ki sofralarımız dünya ticaretiyle beslenmektedir.
- Ulaşılacak sonuç, yaşamımızın başka ülkelerle bağlantılı olduğudur.
10. sorunun çözümü
Üretim, satış ve tedarikin farklı ülkelere yayılması ekonomik ilişkilerin küreselleştiğini gösterir.
- Firma ürünlerini otuz ülkeye satmaktadır.
- Parçaların bir bölümünü yurt dışından almaktadır.
- Çalışanlar farklı ülkelerdeki tesislerle çalışmaktadır.
- Bu tablo ekonomik ilişkilerin sınırları aştığını gösterir.
11. sorunun çözümü
Oyun kimseye gösterilmeden kullanılıp sayımın herkesin önünde yapılmasına gizli oy açık sayım ilkesi denir.
- Olayda iki ayrı uygulama var; ikisini ayrı ayrı adlandıralım.
- Öğrenciler oylarını kimse görmeden kabinde kullanmış. Bu GİZLİ oydur ve kimsenin baskı altında kalmamasını sağlar.
- Sayım bütün sınıfın gözü önünde yapılmış. Bu AÇIK sayımdır ve hile yapılmasını önler.
- Denetleyelim: iki uygulama birlikte seçimin hem özgür hem güvenilir olmasını sağlıyor ✓ — ilkenin adı gizli oy açık sayım.
Sık yapılan hata: "Oyların önceden açıklanması" demek. Oylar önceden açıklansaydı gizlilik ortadan kalkar ve kimse baskı hissetmeden oy veremezdi.
12. sorunun çözümü
Su ve eğitim gibi temel ihtiyaçlara yönelik projeler bölgenin kalkınmasına destek olur.
- Proje içeriği su kuyusu ve okul yapımıdır.
- Proje sonunda temiz suya erişim artmıştır.
- Çocuklar okula başlamıştır.
- Bu kazanımlar bölgenin kalkınmasına destek anlamına gelir.
13. sorunun çözümü
Toplam oy 27, yarısı 13,5'tir. En yüksek oy 12 olduğundan hiçbir aday bu sayıyı aşamamıştır.
- Oylar toplanır: 9 + 12 + 6 = 27.
- Oyların yarısı 13,5 eder.
- Seçilmek için 14 ve üzeri oy gerekir.
- En yüksek oy 12 olduğundan hiçbir aday yeterli oyu alamamıştır.
14. sorunun çözümü
Şeritte dört anayasa vardır ve en sonuncusu, yani yürürlükte olanı 1982 Anayasası'dır.
- Şeritte 1921, 1924, 1961 ve 1982 tarihleri işaretlidir.
- Nokta sayısı dörttür, yani dört anayasa yapılmıştır.
- En sağdaki en yeni tarihtir.
- En yeni anayasa 1982 tarihlidir ve hâlâ yürürlüktedir.
15. sorunun çözümü
Vatandaşlık haklardan yararlanmakla birlikte kurallara uyma, vergi verme gibi görevleri de kapsar.
- Öğrencinin cümlesi yalnız bir yanı söylüyor: vatandaşlık haklardan yararlanmaktır.
- Bu doğru ama eksik. Vatandaşın eğitim, sağlık, seçme gibi hakları gerçekten vardır.
- Bunların yanında yerine getirmesi gereken görevleri de bulunur: kurallara uymak, vergi vermek, askerlik yapmak. Cümleyi tamamlayan ifade bu.
- Denetleyelim: haklar ancak görevler yerine getirildiğinde sürdürülebilir ✓ — okulu ve hastaneyi ayakta tutan şey vergidir.
Sık yapılan hata: "Vatandaşlık yalnızca vergi vermektir" demek. Bu da eksik bir tanım; yalnız bu kez ters yönden — görevi anıp hakları dışarıda bırakıyor.
16. sorunun çözümü
En uzun sütun 62 yüz bin turistle Almanya'ya aittir.
- Grafikteki turist sayıları 62, 52, 34 ve 25'tir.
- En büyük değer 62'dir.
- Bu değer Almanya sütununa aittir.
- Broşür Almanya'nın dilinde hazırlanmalıdır.
17. sorunun çözümü
Grafikteki en büyük değer 46 başvuruyla belediyeye ait; rapora yazılacak kurum belediyedir.
- Grafikten dört değeri okuyalım: belediye 46, kaymakamlık 18, muhtarlık 27, adliye 9 başvuru.
- Soru en ÇOK başvuru yapılan kurumu istiyor; öyleyse en büyük değeri arayacağız.
- Sıralayalım: 9 < 18 < 27 < 46. En büyük değer 46.
- Denetleyelim: 46 değeri belediye sütununa ait ✓. (Mantıklı da: çöp, park, yol gibi günlük sorunlar en çok belediyeye taşınır.)
Sık yapılan hata: Muhtarlık demek. Muhtarlık 27 başvuruyla ikinci sırada; en çok başvuru 46 ile belediyeye yapılmış.
18. sorunun çözümü
Toplumsal bir sorunu fark edip yasal yollarla çözüm arayan vatandaşa etkin vatandaş denir.
- Mahalle sakinlerinin yaptıklarını sırayla okuyalım. Önce sorunu fark etmişler: park bakımsız, aletler kırık.
- Şikâyet etmekle kalmamışlar; imza toplayarak birlikte hareket etmişler.
- Muhtar aracılığıyla belediyeye, yani YETKİLİ kuruma yasal yoldan başvurmuşlar. Sorumluluk alan bu tutumun adı etkin vatandaşlıktır.
- Denetleyelim: park yenilenmiş ✓ — yasal yol sonuç getirmiş, etkin vatandaşlığın işe yaradığının kanıtı.
Sık yapılan hata: Kayıtsızlık demek. Kayıtsızlık sorunu görüp hiçbir şey yapmamaktır; mahalle sakinleri ise tam tersini yapmış, harekete geçmişler.
19. sorunun çözümü
İmzalar toplanıp resmî yazı kuruma teslim edildiğine göre dilekçe verme basamağı tamamlanmıştır.
- Şemadaki basamakları sırayla okuyalım: sorun belirlenir → imza toplanır → dilekçe verilir → kurum yanıtlar.
- Velilerin durumuna bakalım. Sorun belirlenmiş (yaya geçidi yok) ve imzalar toplanmış — ilk iki basamak bitmiş.
- İmzalar resmî bir yazıya eklenip belediyeye TESLİM EDİLMİŞ. Bu, üçüncü basamağın, yani dilekçe vermenin tamamlanmasıdır.
- Denetleyelim: dördüncü basamak kurumun yanıtı ✓ — henüz gerçekleşmedi, sıra onda.
Sık yapılan hata: "İmza toplama basamağını" demek. İmza toplama tamamlanmış ama iş orada bitmemiş; yazı KURUMA teslim edildiği için bir sonraki basamak da tamamlanmış.
20. sorunun çözümü
Yurt dışına yapılan satış karşılığında ülkeye yabancı para, yani döviz girer.
- Şemanın son adımı ürünün yurt dışında satılmasıdır.
- Satıştan elde edilen gelir yabancı para olarak alınır.
- Bu paraya döviz denir.
- İhracatın temel yararı ülkeye döviz kazandırmasıdır.